საქართველოს უზენაესი სასამართლო
განჩინება
საქართველოს სახელით
30 ივნისი, 2015 წელი
№ას-340-325-2015 თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ჯ.ც.-ი
მოწინააღმდეგე მხარე – გ.ბ.-ე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 28 იანვრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება
დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა გ.ბ.-ემ მოპასუხე ჯ.ც.-ის მიმართ და მოითხოვა:
თბილისში, - ა.-ის ქ.№....-ში ჯ.ც.-ის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხული უძრავი ქონების 60/148 ნაწილიდან 26.13კვ.მ ფართის მესაკუთრედ ცნობა, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების – 16636 ლარის 25%-ის, 4158.75 ლარის გადახდის სანაცვლოდ.
მოგვიანებით, იმავე სასამართლოში შეგებებული სარჩელი წარადგინა ჯ.ც.-მა, რომელმაც მოითხოვა:
სადავო საცხოვრებელ სადგომზე გ.ბ.-ის მფლობელობის შეწყვეტა, მოსარგებლის მიერ თავდაპირველად დაკავებული 18.24კვ.მ ფართის საბაზრო ღირებულების – 9300 ლარის 75%-ის, 6975 ლარის გადახდის სანაცვლოდ.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 7 აგვისტოს გადაწყვეტილებით:
1. გ.ბ.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა;
2. გ.ბ.-ე ცნობილ იქნა თბილისში, ა-ის ქ.№...-ში ჯ.ც.-ის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხული უძრავი ქონების 60/148 ნაწილიდან 26.13კვ.მ ფართის მესაკუთრედ, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების – 16635 ლარის 25%-ის, 4158.75 ლარის გადახდის სანაცვლოდ;
3. ჯ.ც.-ის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ჯ.ც.-მა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 28 იანვრის განჩინებით:
1. ჯ.ც.-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;
2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;
3. გ.ბ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;
4. ჯ.ც.-ის შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;
5. ქ.თბილისში, ა.-ის ქ.№....-ში მდებარე 26.13კვ.მ საცხოვრებელ და დამხმარე ფართებზე შეწყდა გ.ბ.-ის მფლობელობა, ჯ.ც.-ის მიერ გ.ბ.-ისათვის საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების – 16635 ლარის 75%-ის, ანუ 12476.25 ლარის გადახდის სანაცვლოდ.
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ.თბილისში, ა.-ის ქ.N....-ში მდებარე უძრავი ქონების 88/148 წილი საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში ირიცხება გ. დ.-ის, ხოლო 60/148 წილი ჯ.ც.-ის საკუთრებაში.
სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ გ.ბ.-ე წარმოადგენს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეს, რომელსაც ჯ.ც.-ის საკუთრებაში რიცხულ 26.13კვ.მ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის 11 მუხლის „ა” ქვეპუნქტზე, რომლის შესაბამისად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით.
კანონის დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობებიდან გამომდინარე საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლეს წარმოადგენს პირი, რომელიც 1998 წლისათვის – კანონის მიღების დროისათვის მართლზომიერად ფაქტობრივად ფლობს აღნიშნულ უძრავ ნივთს, კანონით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით. ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა).
მხრეთა შორის სადავო არ იყო, რომ გ.ბ.-ის დედა – ე. კ.-ი 1971 წლიდან ფაქტობრივად ფლობდა და სარგებლობდა ჯ.ც.-ის კუთვნილი საცხოვრებელი სადგომიდან 18.24კვ.მ ფართით, ხოლო 80-იანი წლებიდან მის სარგებლობაში იყო ასევე 7.89კვ.მ ფართი. მესაკუთრეს სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ ე. კ.-ის მემკვიდრე, გ.ბ.-ე წარმოადგენდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეს, რომელმაც საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით. მესაკუთრემ აღძრა შეგებებული სარჩელი, რომლითაც მან დაადასტურა მოსარჩელის სარგებლობის უფლება და პრეტენზია განაცხადა მხოლოდ ფართის ოდენობასა და მის ღირებულებაზე. ჯ.ც.-ის განმარტებით, 7.89კვ.მ ფართი მესაკუთრემ შექმნა და ამაში ე.კ.-ს არანაირი ხარჯი არ გაუღია, თუმცა მან თავად მიუთითა, რომ აღნიშნული ფართიც 80-იანი წლებიდან ე.კ.-ის სარგებლობაში იყო.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მსჯელობა იმის შესახებ, რომ გ.ბ.-ე მხოლოდ 18.24კვ.მ ფართის მოსარგებლეს წარმოადგენდა. შესაბამისად, დგინდებოდა, რომ ე.კ.-ის მემკვიდრე გ.ბ.-ე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეს განეკუთვნებოდა, რომელსაც 26.13კვ.მ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ჰქონდა მიღებული.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეებს შორის სადავო იყო სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება. გ.ბ.-ის მიერ წარდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს №0........ 11.02.2014წ. დასკვნის მიხედვით, ექსპერტიზაზე წარდგენილი დამკვეთის მიერ მითითებული შენობის საცხოვრებელი და დამხმარე ოთახების ფართი 26.13კვ.მ-ს შეადგენდა, №1 შესასვლელი ფართით 7.89კვ.მ, №2 ოთახი ფართით 18.24კვ.მ რომლის მთლიანი საბაზრო ღირებულება 16635 ლარი იყო.
ზემოაღნიშნული დასკვნის საპირისპიროდ ჯ.ც.-მა აუდიტორული დასკვნა წარადგინა, რომლის მიხედვით, ქ.თბილისში, ა.-ის №...-ში, გ.ბ.-ის სარგებლობაში არსებული 18.60კვ.მ ფართის ფასი 9300 ლარს, ხოლო 7.60კვ.მ შესასვლელი – 3800 ლარს შეადგენდა.
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნას, საიდანაც სადავო საცხოვრებელი სადგომის ღირებულება ირკვეოდა, მისი შინაარსიდან გამომდინარე, წინ უძღოდა ობიექტის სრული დათვალიერება, გადაღებულ იქნა ფოტო-მასალა, ჩატარდა ბაზრის კონიუნქტურის კვლევა. დასკვნა მიღებულ იქნა საცხოვრებელი სადგომის მახასიათებლების აღწერის, მისი მდგომარეობის ყოველმხრივი გამოკვლევის, ასევე, ბაზარზე საკვლევი პერიოდებისათვის მოცემული ობიექტის ადგილმდებარეობის, ფიზიკური და ეკონომიკური მხასიათებლების და ა.შ. გათვალისწინებით და მსგავსი ობიექტების ფასების მხედველობაში მიღებით. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კვლევის მეთოდიკის მხედველობაში მიღებით უპირატესობა უნდა მინიჭებოდა სსიპ ლევან სამხარაული სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 11 თებერვლის დაკვნას, რომელიც ზუსტად, სრულყოფილად და დასაბუთებულად პასუხობდა ექსპერტის წინაშე დასმულ შეკითხვას საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტთან დაკავშირებით.
ზემომითითებულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების განსაზღვრა და დადგენილად მიიჩნია, რომ იგი მთლიანობაში 16635 ლარს შეადგენდა.
სააპელაციო სასამართლომ, საქმის განხილვისას იხელმძღვანელა ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის პირველი მუხლით, 11 მუხლის „ა” ქვეპუნქტით, მე-2 მუხლის მე-3 და მე-6 პუნქტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილით.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება 7.98კვ.მ ფართის ღირებულების დაკისრების ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრა ჯ.ც.-მა.
საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
სასამართლომ მოწინააღმდეგე მხარეს არაკანონიერად მიაკუთვნა დამატებით ფართი, რამდენადაც მას აღნიშნულ ფართზე არც რაიმე ღირებულება გადაუხდია და არც რაიმე ხარჯი გაუღია.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ჯ.ც.-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
კასატორის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მას არასწორად დაეკისრა 7.89კვ.მ დამხმარე ფართის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდა, ვინაიდან მოპასუხეს აღნიშნულ ფართზე არც რაიმე ღირებულება გადაუხდია და არც რაიმე ხარჯი გაუღია.
საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ 18.24კვ.მ ფართის ოთახს 1971 წლიდან ფაქტობრივად ფლობდა და სარგებლობდა მოპასუხის დედა, ხოლო, 1980-იანი წლებიდან იგი სარგებლობდა ასევე 7.89კვ.მ დამხმარე ფართით. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ამ გარემოებების მიმართ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, ამიტომ ისინი სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407.2 მუხლი). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ქმნიან იმ პრეზუმფციას, რომ მოპასუხის დედას საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება მიღებული აქვს დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის 11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად. მოპასუხის დედა იმ შემთხვევაში არ ჩაითვლებოდა ზემოხსენებული კანონის 11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ მოსარგებლედ, თუ შეგებებული სარჩელის ავტორი (კასატორი) დაამტკიცებდა, რომ მოსარგებლეს 7.89კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მოპოვებული ჰქონდა ქირავნობის საფუძველზე. კასატორი ხსენებულ გარემოებას არათუ ვერ ამტკიცებს, იგი არც კი მიუთითებს მასზე. ამდენად, უდავოა, რომ მოპასუხის დედა წარმოადგენდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის 11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ მოსარგებლეს, ხოლო თავად მოპასუხე თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლეა (ეს გარემოება სადავო არ გამხდარა). აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე, საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეს (შეგებებული სარჩელის ავტორს) მართებულად დაეკისრა 7.89კვ.მ დამხმარე ფართის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდა მოსარგებლის სასარგებლოდ.
საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლად მიიჩნევს ასევე კასატორის პრეტენზიას იმის თაობაზე, რომ მოსარგებლეს 7.89კვ.მ ფართზე რაიმე ხარჯი არ გაუღია და ამიტომ მას არ ეკუთვნის ამ ფართის ღირებულების 75%.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მე-6 მუხლზე, რომლის მიხედვით, მესაკუთრე, რომელიც მოსარგებლეს მოსთხოვს ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტას, ვალდებულია აუნაზღაუროს მოსარგებლეს მის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯები საბაზრო ღირებულების სრული ოდენობით.
ზემოაღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, იმ შემთხვევაში, თუ სადავო ფართს მოსარგებლე მიაშენებდა ან/და გასწევდა მასზე არსებითი გაუმჯობესების ხარჯებს, მაშინ იგი მიიღებდა არა ამ ფართის საბაზრო ღირებულების 75% პროცენტს, არამედ გაწეული ხარჯები სრულად აუნაზღაურდებოდა.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ჯ.ც.-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 3 აპრილის განჩინებით კასატორი გათავისუფლდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ჯ.ც.-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ზ.ძლიერიშვილი
ბ. ალავიძე
