საქმე N:ას-368-349-2015

საქმე №330210013386143

საქმე №ას-368-349-2015 3 ივნისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს სადაზღვევო კომპანია „ჯ. ჰ.-ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. დ.-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 5 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ი. დ.-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს სადაზღვევო კომპანია „ჯ. ჰ.-ის“ მიმართ ზიანის – 17 100 აშშ დოლარის, დაზიანებული ავტომანქანის სპეციალურ ავტოსადგომზე გაჩერებისა და ავტომანქანის ევაკუირების ხარჯების – 220 ლარის, ასევე, მიუღებელი შემოსავლის სახით მოსარჩელისთვის გადასახდელი თანხის 17 100 აშშ დოლარის წლიური 10%-ის ანაზღაურების შესახებ 2013 წლის 4 დეკემბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ 2011 წლის 29 მარტს საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების საფუძველზე სს „თ. ბანკიდან“ აიღო სესხი – 11 400 აშშ დოლარი. კრედიტის მიზანი იყო ავტომანქანის შეძენა. შეძენილი ავტომანქანა ბანკის მითითებით დაზღვეულ იქნა სს „ჯ. ჰ.-ში“ და გაიცა ავტომანქანის დაზღვევის №... პოლისი, რომელიც ითვალისწინებდა პრემიის გადახდის გრაფიკს, უფლებამოსილ მძღოლებს (მათ შორის, ე. ფ.-ეს), სადაზღვევო თანხას – 19 000 აშშ დოლარს, ფრანშიზას სრულ ზარალზე – 1900 აშშ დოლარს და სხვა პირობებს. ი. დ.-ე დათქმულ დროში ასრულებდა საკრედიტო ხელშეკრულებით და დაზღვევის პირობებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს.

2013 წლის 12 ოქტომბერს ქ.თ.-ში მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად ზემოაღნიშნული ავტომანქანა მნიშვნელოვნად დაზიანდა. გამოძიებით დადგინდა, რომ ავტომანქანას მართავდა მძღოლი ე. ფ.-ე. ავტოავარიიდან უმოკლეს დროში განხორციელდა სადაზღვევო კომპანიის ინფორმირება. ადგილზე დაუყოვნებლივ გამოცხადდა მოპასუხის წარმომადგენელი, რომელიც გაესაუბრა მძღოლს, აღბეჭდა ავტოსაგზაო შემთხვევის ადგილი. სადაზღვევო კომპანიამ ერთხელ გადადო გადაწყვეტილების მიღება მოცემულ საქმეზე, ხოლო განმეორებითი განხილვის შემდეგ უარი განაცხადა ზარალის ანაზღაურებაზე. სს „სადაზღვევო კომპანია ჯ. ჰ.-ის“ 2013 წლის 4 დეკემბრის №... წერილში მითითებულია, რომ შემთხვევის დროს ე. ფ.-ეს არ ჩაუტარდა ალკოტესტით შემოწმება, შესაბამისად, არ არსებობს დოკუმენტაცია, რომელიც დაადასტურებს შემთხვევის ადგილზე მძღოლის სიმთვრალე სიფხიზლის ფაქტს.

აღნიშნულ წერილში მოპასუხემ მიუთითა საავტომობილო დაზღვევის პირობებზე, რომლის თანახმად, დაზღვევის ფარგლებში არ ანაზღაურდება: 1. ნებისმიერი შემთხვევა, დაზიანება ან ზარალი, გამოწვეული შემდეგი გარემოებებით: დაზღვეული ავტომობილის მძღოლი იმყოფებოდა ალკოჰოლის, ნარკოტიკული ან ფსიქოტროპული ნივთიერებების ზემოქმედების ქვეშ. მოპასუხის უარი სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად გამოწვეული ზარალის ანაზღაურებაზე ემყარებოდა შემდეგ მოტივაციას – არ არსებობს მმართველი მძღოლის სიმთვრალე-სიფხიზლის ფაქტის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია“.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მძღოლი ე. ფ.-ე მთელი დღის განმავლობაში გვიან ღამემდე იმყოფებოდა თავის სამუშაო ადგილზე და ასრულებდა სამსახურებრივ უფლებამოსილებებს, ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს კი არ ყოფილა ალკოჰოლური თრობის მდგომარეობაში.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ დაზღვევის პირობების თანახმად, მოსარჩელე ვალდებული იყო, წარმოედგინა დოკუმენტი, რომელიც დაადასტურებდა მისი სიფხიზლის ფაქტს. ამასთან, დაზიანებული ავტოსატრანსპორტო საშუალების მსგავსი სპეციფიკაციის ავტომანქანის საბაზრო ფასი შეადგენს 13 000 აშშ დოლარს, რასაც უნდა გამოაკლდეს ნარჩენი ღირებულება – 4000 აშშ დოლარი. მოპასუხემ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ არასწორად განსაზღვრა დავის საგნის ოდენობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით ი. დ.-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სს სადაზღვევო კომპანია „ჯ. ჰ.-ს“ ი. დ.-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 13 100 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და 220 ლარის გადახდა, ხოლო მისი დანარჩენი მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 5 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის 29 მარტს ი. დ.-ესა და სს „თ. ბანკს“ შორის დაიდო საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც სს „თ. ბანკმა“ ი. დ.-ეს კრედიტის სახით გადასცა 11 400 აშშ დოლარი 2016 წლის 5 აპრილამდე.

საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება დაიდო მოსარჩელის მიერ ავტომანქანის შეძენის მიზნით.

კრედიტის გაცემის დამატებითი პირობებით (ხელშეკრულების 2.18 მუხლი) მსესხებელი ვალდებული იყო, კრედიტის მოქმედების პერიოდში და ხელშეკრულების ვადით განეხორციელებინა აღნიშნული ავტომობილის დაზღვევა მინიმუმ საბაზრო ღირებულების ოდენობით „GPIH-ში“ და სიცოცხლის დაზღვევა კრედიტის მიმდინარე ოდენობაზე ბანკის სასარგებლოდ.

ი. დ.-ის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა „AUDI A6“ სანომრე ნიშნით „...“ დაზღვეულ იქნა სს სადაზღვევო კომპანია „ჯ. ჰ.-ში“ და 2011 წლის 29 მარტს გაიცა №... პოლისი. ავტომობილის დაზღვევის პოლისით განისაზღვრა სადაზღვევო პერიოდი – 2011 წლის 29 მარტიდან 2012 წლის 28 მარტამდე, ჯამური ანაზღაურების ლიმიტი – 19 000 აშშ დოლარი, ფრანშიზა სრულ ზარალზე – 1900 აშშ დოლარი, უფლებამოსილი მძღოლები – 1981 წელს დაბადებული ე. ფ.-ე და 1974 წელს დაბადებული ი. დ.-ე.

2013 წლის 12 ოქტომბერს დაახლოებით 23:45 საათზე ქ. თ.-ში, მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე №... ელგანათების ბოძის მიმდებარედ ერთმანეთს შეეჯახა ავტომანქანა „ლენდ როუვერი“ (სარეგისტრაციო ნომრით „...“), რომელსაც მართავდა ვ. კ.-ე, ავტომანქანა „აუდი“ (სარეგისტრაციო ნომრით „...“), რომელსაც მართავდა ე. ფ.-ე და ავტომანქანა „BMW“ (ტრანზიტული ნომრით „...“), რომელსაც მართავდა თ. ხ.-ე. ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად ი. დ.-ის კუთვნილმა ავტომანქანამ მიიღო სხვადასხვა სახის მძიმე დაზიანება.

საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქ. თბილისისა და მცხეთა-მთიანეთის მთავარი სამმართველოს 2013 წლის 30 ოქტომბრის მიმართვის თანახმად, საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევის შემდეგ, გამოძიებისაგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო, ალკოტესტით ვერ იქნა შემოწმებული ავტომანქანა „აუდის“ მძღოლი ე. ფ.-ე, რაც შეეხება ვ. კ.-ეს, იგი ავტომობილის მართვისას იყო ფხიზელი, ხოლო თ. ხ.-ე – ალკოჰოლური თრობის მდგომარეობაში.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის ფაქტზე აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე, რომელზეც 2014 წლის 11 თებერვლის დადგენილებით გამოძიება შეწყდა სისხლის სამართლის კანონით გათვალისწინებული ქმედების არარსებობის გამო.

სააპელაციო პალატის მითითებით, ი. დ.-ის მოთხოვნა, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის გამო, მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ არ არსებობდა დოკუმენტაცია მმართველი მძღოლის სიმთვრალე-სიფხიზლის ფაქტის თაობაზე და საავტომობილო დაზღვევის პირობების თანახმად, სადაზღვევო კომპანია მოკლებული იყო შესაძლებლობას, აენაზღაურებინა ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანი. სწორედ აღნიშნულ გარემოებას ეფუძნება ძირითადად პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი შესაგებელი და სააპელაციო საჩივარი.

საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის ავტოსაგზაო შემთხვევის დადგომის დროს ავტომობილის მძღოლის – ე. ფ.-ის არაფხიზელ მდგომარეობაში ყოფნის ფაქტი.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. მითითებული დანაწესი განმტკიცებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით კი, მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს.

სადაზღვევო კომპანია მიუთითებს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მხარეთა შეთანხმებით შეიცვალა მხარეებზე მტკიცების ტვირთის განაწილებისას მოქმედი ზოგადი პრინციპი და საავტომობილო დაზღვევის პირობების 5.3 მუხლის შესაბამისად, სწორედ დამზღვევია ვალდებული ამტკიცოს ნეგატიური გარემოება – ალკოჰოლის, ნარკოტიკული ან ფსიქოტროპული ნივთიერების ზემოქმედების ქვეშ არყოფნის ფაქტი.

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ზემოაღნიშნულთან მიმართებით თბილისის საქალაქო სასამართლომ მართებულად გაამახვილა ყურადღება იმ გარემოებაზე, რომ საავტომობილო დაზღვევის პირობები, რომელის 5.3 მუხლი განსაზღვრავს დამზღვევის ვალდებულებას, შექმნას და მზღვეველს წარუდგინოს უფლებამოსილი მძღოლის სიფხიზლის ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულები, მოსარჩელე მხარის მიერ ხელმოწერილი არ არის. შესაბამისად, უნდა გაირკვეს, რა ფორმით ხდებოდა დამზღვევებსა და მზღვეველს შორის შეთანხმება ამ პირობაზე. გადაწყვეტილებით სადაზღვევო კომპანიის წარმომადგენლის განმარტებების საფუძველზე დადგინდა და არც სააპელაციო საჩივრით გამხდარა სადავო, რომ სს სადაზღვევო კომპანია „ჯ. ჰ.-ი“ ხელშეკრულების სტანდარტული პირობების გაცნობის შემდეგ ყოველთვის აწერინებდა ხელს ხელშკრულების მეორე მხარეს დასტურად იმისა, რომ დამზღვევისათვის ცნობილი იყო ხელშეკრულების სტანდარტული პირობების შინაარსის შესახებ. მოსარჩელე ი. დ.-ეს აღნიშნულ პირობებზე ხელი არ ჰქონდა მოწერილი იმის გამო, რომ მან დაზღვევის ხელშეკრულება დადო სს „თ. ბანკის“ ოფისში კრედიტის აღების დროს.

სააპელაციო პალატის მითითებით, საქალაქო სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია, რომ მოსარჩელეს ჰქონდა შესაძლებლობა, ხელშეკრულების საერთო პირობებს გასცნობოდა ონლაინ რეჟიმში. მოპასუხის აღნიშნული მოსაზრება არ არის დასაბუთებული და შესაბამისი მტკიცებულებებით გამყარებული. არ დასტურდება კონკრეტული სტანდარტული პირობების (ანუ კონკრეტული შინაარსის პირობების) დროის გარკვეულ მონაკვეთში არსებობის გარემოება, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომამდე დამზღვევისათვის მათი ხელმისაწვდომობა და გაცნობა. გარდა აღნიშნულისა, საყურადღებოა ასევე ის გარემოება, რომ საერთო/სტანდარტული პირობების აღქმადობა და ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის გაცნობა განსხვავებულად ხორციელდებოდა სხვა კლიენტების შემთხვევაში, რის მიზეზადაც ხელშეკრულების სხვადასხვა ოფისში დადების ფაქტი დასახელდა.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ ხელშეკრულების სტანდარტული პირობების აღქმადობა და მისი ხელშეკრულების პირობად გადაქცევა იდენტური უნდა იყოს ხელშეკრულების მონაწილე ყველა სუბიექტისათვის გამონაკლისის გარეშე და გამონაკლისის არსებობა სწორედ მხარეთა შორის ხელშეკრულების კონკრეტული პირობების სათანადო შეუთანხმებლობაზე მეტყველებს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ საავტომობილო დაზღვევის პირობების 5.3 მუხლის არ მიიჩნია მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების პირობად. ამდენად, დგინდება, რომ მხარეთა შეთანხმებით არ შეცვლილა სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მტკიცების ტვირთის განაწილებისას მოქმედი ზოგადი პრინციპი და შესაბამისად, სწორედ სადაზღვევო კომპანიაა ვალდებული, ამტკიცოს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების გამომრიცხველი გარემოების – ავტომობილის მძღოლის არაფხიზელ მდგომარეობაში ყოფნის ფაქტი. რაიმე მტკიცებულება, რაც ავტოსაგზაო შემთხვევის დადგომის დროს ავტომობილის მძღოლ ე. ფ.-ის არაფხიზელ მდგომარეობაში ყოფნის ფაქტს დაადასტურებდა, საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ აღნიშნულის საპირისპიროდ მოსარჩელე მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე დაკითხული მოწმეები მიუთითებენ, რომ ე. ფ.-ე, საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევის დღეს ჩვეულებრივ ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას. საყურადღებოა ასევე ის უდავო გარემოებაც, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის ადგილზე გამოცხადებული იყო მოპასუხის ანაზღაურების სერვის-მენეჯერი, რომელიც გაესაუბრა უშუალოდ უფლებამოსილ მძღოლს, დაათვალიერა შემთხვევის ადგილი და დაზიანებული ავტომანქანა. ამდენად, საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის ავტოსაგზაო შემთხვევის დადგომის დროს ავტომობილის მძღოლის – ე. ფ.-ის არაფხიზელ მდგომარეობაში ყოფნის ფაქტი. ამასთან, როგორც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაშიც არის მართებულად აღნიშნული, საქმის მასალების ერთობლიობა ქმნის სწორედ საწინააღმდეგო გარემოების დადგენის წინაპირობას.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის ოდენობა შეადგენს 13 100 აშშ დოლარს.

შპს „ავტოექსპერტიზის“ 2013 წლის 8 ნოემბრის დასკვნის თანახმად, ავტომანქანის არსებული დაზიანებების გათვალისწინებით მისი აღდგენა ტექნიკური, ფინანსური და პრაქტიკული თვალსაზრისით არ არის რეკომენდებული. დაზიანების შემდგომ, მოსარჩელის ავტომანქანის საბაზრო ღირებულება განისაზღვრა 4000 აშშ დოლარით.

ავტომობილის დაზღვევის პოლისის თანახმად, სადაზღვევო თანხა შეადგენდა 19 000 აშშ დოლარს, ფრანშიზა სრულ ზარალზე – 1900 აშშ დოლარს, ხოლო ჯამური ანაზღაურების ლიმიტი – 19 000 აშშ დოლარს. ვინაიდან დადგენილია, რომ ავტომანქანის აღდგენა ტექნიკური, ფინანსური და პრაქტიკული თვალსაზრისით არ არის რეკომენდებული, მოსარჩელეს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი. სადაზღვევო თანხას (19 000 აშშ დოლარს) გამოკლებული ფრანშიზა სრულ ზარალზე (1900 აშშ დოლარი) და ავტომობილის ნარჩენი ღირებულება (4 000 აშშ დოლარი), რაც შეადგენს 13 100 ლარს.

სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად ჩათვალა სადაზღვევო კომპანიის მსჯელობა, რომ დაზღვევის პოლისში მითითებული ავტომანქანის საბაზრო ღირებულება 19 000 აშშ დოლარი არის შეუსაბამოდ მაღალი, რეალურად ავტომანქანის საბაზრო ფასი დაზიანებამდე იყო 13 000 აშშ დოლარი. აღნიშნულის დამადასტურებელ მტკიცებულებად ვერ იქნება მიჩნეული სხვა (და არა სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დაზიანებული) ავტომობილის თაობაზე ვებგვერდიდან ამონარიდი. მოსარჩელის კუთვნილი ავტომობილის დაზიანებამდე ღირებულების სხვაგვარად განმსაზღვრელი მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება.

ავტომანქანა სანომრე ნიშნით „...“ სპეციალურ ავტოსადგომზე განთავსებულ იქნა 2013 წლის 13 ოქტომბრიდან 2013 წლის 31 ოქტომბრამდე. აღნიშნული მომსახურების ღირებულებამ შეადგინა 220 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არსებობს მხარეთა შორის დაზღვევის ხელშეკრულება, დამზღვევის მიერ სადაზღვევო შენატანების გადახდა, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომა.

სამოქალაქო კოდექსის 820-ე და 829-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ითხოვს მოპასუხისათვის თანხის დაკისრებას, ამასთან, არ დასტურდება ავტოსაგზაო შემთხვევის დადგომის დროს ავტომობილის მძღოლ ე. ფ.-ის არაფხიზელ მდგომარეობაში ყოფნის ფაქტი.

მხარეთა შორის არ ყოფილა შეთანხმებული მტკიცების ტვირთის განაწილების თაობაზე სტანდარტული პირობა. ამასთან, ასეთი შეთანხმების არსებობის შემთხვევაშიც, პირობა უნდა განიმარტოს დამზღვევის ინტერესების ხელყოფის გარეშე სახელშეკრულებო სამართლიანობის პრინციპის დაცვით.

სამოქალაქო კოდექსის 342-ე მუხლის პირველი ნაწილის განმარტებისას სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სტანდარტული პირობით მხარეთა შორის წარმოშობილი სახელშეკრულებო ურთიერთობების მოსაწესრიგებლად აუცილებელია, პირობების შემთავაზებელმა მეორე მხარისათვის უზრუნველყოს ამ პირობების გაცნობის შესაძლებლობა. სტანდარტული პირობების ხელშეკრულების შემადგენელ ნაწილად გადაქცევისათვის აუცილებელი მოთხოვნები ჩამოყალიბებულია ამავე კოდექსის 343-ე მუხლში, რომლის თანახმადაც ხელშეკრულების სტანდარტული პირობები მხოლოდ მაშინ იქცევა მათ შემთავაზებელსა და ხელშეკრულების მეორე მხარეს შორის დადებული ხელშეკრულების შემადგენელ ნაწილად, როცა: ა. შემთავაზებელი ხელშეკრულების დადების ადგილას თვალსაჩინო წარწერას გააკეთებს და მიუთითებს ამ პირობებზე და ბ. ხელშეკრულების მეორე მხარეს შესაძლებლობა აქვს, გაეცნოს ამ პირობების შინაარსს და, თუ თანახმაა, მიიღოს ეს პირობები. მოცემულ შემთხვევაში არ დადასტურდა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომამდე დამზღვევისათვის მათი ხელმისაწვდომობა და გაცნობა.

გარდა ამისა, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ გაზიარებული სასამართლო პრაქტიკა, როცა ხელშეკრულებით შეთანხმებული მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალური წესის თაობაზე დათქმა განმარტებულ იქნა დამზღვევის ინტერესებში სამოქალაქო კოდექსის 325-ე მუხლის პირველი ნაწილით განმტკიცებული სამართლიანობის პრინციპის საფუძველზე, კერძოდ, თუ ვალდებულების შესრულების პირობები უნდა განისაზღვროს ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარის ან მესამე პირის მიერ, მაშინ საეჭვოობისას ივარაუდება, რომ ამგვარი განსაზღვრა უნდა მოხდეს სამართლიანობის საფუძველზე (იხ.:საქმეზე №ას-592-563-2013 მიღებული 05.07.2013წ. განჩინება).

განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით დამზღვევის მიმართ მტკიცების ტვირთის შემსუბუქებასთან მიმართებით გამონაკლისი დაწესებული არ არის, ანუ ამ ხელშეკრულების ტექსტის შესაბამისად ივარაუდება, რომ დამზღვევი ნებისმიერ შემთხვევაში ვალდებულია, წარუდგინოს მზღვეველს დამადასტურებელი დოკუმენტი, რომ იგი ფხიზელ მდგომარეობაში იმყოფებოდა. ამგვარი ვალდებულების განსაზღვრა დამზღვევისათვის უპირობოდ, ყოველგვარ შემთხვევაში, სცილდება გონივრული განსჯისა და კეთისინდისიერად ქცევის სტანდარტს, რადგან შესაძლოა, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას პირი იმყოფებოდეს ისეთ მდგომარეობაში, როდესაც მისთვის ამგვარი მტკიცებულების შექმნა ობიექტურად შეუძლებელია. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებაში არსებული მტკიცების ტვირთის განაწილების შესახებ ჩანაწერი სწორედ სამართლიანობის საფუძველზე უნდა განიმარტოს. ამგვარი განმარტება იწვევს მტკიცების ტვირთის შებრუნებასა და მოპასუხე მხარისათვის მის გადაკისრებას.

სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში საქმის ზეპირი განხილვისას აპელანტის განმარტებით, ი. დ.-ესა და სს სადაზღვევო კომპანია „ჯ. ჰ.-ს“ შორის გაფორმებული დაზღვევის ხელშეკრულება წარმოადგენს მესამე პირის სასარგებლოდ დადებულ ხელშეკრულებას და, შესაბამისად, სადაზღვევო თანხის მიღებაზე უფლებამოსილი პირია არა ი. დ.-ე, არამედ სს „თ. ბანკი“. აპელანტი მიუთითებს სადაზღვევო პოლისში სს „თ. ბანკის“ მოსარგებლის სტატუსტზე და 2011 წლის 29 მარტის საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების 2.18 მუხლზე, რომლის თანახმადაც მსესხებელი ვალდებული იყო, კრედიტის მოქმედების პერიოდში და ხელშეკრულების ვადით განეხორციელებინა აღნიშნული ავტომობილის დაზღვევა მინიმუმ საბაზრო ღირებულების ოდენობით „GPIH-ში“ და სიცოცხლის დაზღვევა კრედიტის მიმდინარე ოდენობაზე ბანკის სასარგებლოდ.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, მიუხედავად იმისა, რომ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, სადაზღვევო პოლისი მოსარჩელემ თავიდანვე წარადგინა, მოპასუხეს მოსარჩელის უფლების არარსებობაზე არც თბილისის საქალაქო სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში, არც სააპელაციო საჩივარში არ მიუთითებია და ეს მხოლოდ სააპელაციო სასამართლოში გამართულ მეორე სხდომაზე მოხდა. როგორც აღინიშნა, სადაზღვევო კომპანიის უარი სადაზღვევო თანხის ანაზღაურებაზე თავიდანვე ეფუძნებოდა მხოლოდ იმ გარემოებას, რომ არ არსებობდა მძღოლის სიმთვრალე-სიფხიზლის დამადასტურებელი მტკიცებულება;

აპელანტის მიერ მითითებული გარემოებების საწინააღმდეგოდ აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარემ (მოსარჩელემ) განმარტა, რომ დღეის მდგომარეობით მის მიერ წინმსწრებად სრულადაა დაფარული 2013 წლის 29 მარტის საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით აღებული ვალდებულებები. გარდა ამისა, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე ჯერ კიდევ სარჩელში უთითებდა საკრედიტო ვალდებულებების ჯეროვნად შესრულების ფაქტზე: „ი. დ.-ე დათქმულ დროში ახდენდა საკრედიტო ხელშეკრულებით და დაზღვევის პირობებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულებას და აღნიშნული ურთიერთობების მომდინარეობისას მას რაიმე, თუნდაც ერთჯერადი ვადაგადაცილება არ ჰქონია“. მოპასუხის შესაგებელში კი აღნიშნულია, რომ მოპასუხე ამ გარემოებას ეთანხმება.

შესაბამისად, დაუსაბუთებელია მზღვეველის მსჯელობა საკრედიტო ვალდებულების დამზღვევის მიერ ჯეროვნად შესრულების დროს სადაზღვევო თანხაზე ბანკის პრეტენზიის არსებობის თაობაზე. სხვა პირის სასარგებლოდ დაზღვევის ურთიერთობების სამართლებრივი საკითხები რეგლამენტირდება სამოქალაქო კოდექსის 837-ე მუხლის მეორე ნაწილით.

მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა, რომ სადაზღვევო მოწმობა დამზღვევის (მოსარჩელის) ხელთაა. ამავე კოდექსის 838-ე მუხლით დამზღვევს საკუთარი სახელით შეუძლია, ისარგებლოს იმ უფლებებით, რომლებიც დაზღვევის ხელშეკრულების თანახმად ეკუთვნის დაზღვეულ პირს. თუ გაცემულია სადაზღვევო მოწმობა, მაშინ დამზღვევს შეუძლია, მიიღოს საზღაური დაზღვეული პირის თანხმობის გარეშე ან გადასცეს უფლება დაზღვეულ პირს მხოლოდ მაშინ, თუ დამზღვევი ფლობს სადაზღვევო მოწმობას.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება სს სადაზღვევო კომპანია „ჯ. ჰ.-მა“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორმა მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 327-ე მუხლის პირველი ნაწილი და მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში ხელშეკრულების ფასთან ერთად ხელშეკრულების არსებით პირობებს წარმოადგენდა ის გარემოებები, თუ რა შემთხვევაში ანაზღაურდებოდა მიყენებული ზიანი მზღვეველის მიერ.

მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 5.3 და 5.4.9 პუნქტებით დგინდება, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის ფაქტი თავისთავად არ გულისხმობს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომას, რასაც უკავშირდება მზღვეველის ვალდებულება სადაზღვევო თანხის გაცემასთან დაკავშირებით.

კასატორმა მიიჩნია, რომ 2013 წლის 12 ოქტომბრის ავტოსაგზაო შემთხვევის სადაზღვევო შემთხვევად მიჩნევისათვის ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, გამორიცხული უნდა ყოფილიყო ავტოსაგზაო შემთხვევის მომენტისათვის დაზღვეული ავტომობილის მძღოლის სიმთვრალის ფაქტი. ხელშეკრულების 5.3 პუნქტით, მძღოლის სიფხიზლის ფაქტის დამტკიცების ტვირთი ცალსახად იკისრა დამზღვევმა, რომელსაც მზღვეველისათვის უნდა წარედგინა ოფიციალური დოკუმენტაცია შემთხვევის მომენტისათვის მისი სიფხიზლის დასადასტურებლად. დამზღვევი ვალდებული იყო, გამოეძახა საპატრულო პოლიცია და შეედგინა შემთხვევის ამსახველი ყველა დოკუმენტი, რომლითაც დადასტურდებოდა მძღოლის სიფხიზლის ფაქტი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, კასატორმა ჩათვალა, რომ კანონით დადგენილი მტკიცებულება, რომელსაც შეეძლო, დაედასტურებინა ე. ფ.-ის სიფხიზლის ფაქტი, არის საპატრულო პოლიციის მიერ ჩატარებული ალკოტესტი ან შესაბამისი ექსპერტიზის დასკვნა, რაც განსახილველ შემთხვევაში წარმოდგენილი არ ყოფილა. ამდენად, მზღვეველი უფლებამოსილი იყო, უარი ეთქვა მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურებაზე.

სამოქალაქო კოდექსის 826-ე მუხლის თანახმად, მხარემ მიიჩნია, რომ დაზიანებული ავტომობილის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 13 000 აშშ დოლარს, რასაც უნდა გამოაკლდეს ავტომობილის ნარჩენი ღირებულება – 4 000 აშშ დოლარი.

მხარის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ სარჩელზე სადაზღვევო პირობები დართულ იქნა სწორედ ი. დ.-ის მიერ, რომელიც განმარტავს, რომ პირობები არ იყო ხელმისაწვდომი. აღნიშნულ მტკიცებულებას სასამართლომ დაუპირისპირა მხოლოდ მხარის ახსნა-განმარტა, რაც არანაირი მტკიცებულებით გამყარებული არ იყო.

კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო პალატას არ გაურკვევია „დაზღვევის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლის პოზიცია და ისე მიაკუთვნა თანხა ი.დ.-ეს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 24 აპრილის განჩინებით სს სადაზღვევო კომპანია „ჯ. ჰ.-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს სადაზღვევო კომპანია „ჯ. ჰ.-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის 29 მარტს ი. დ.-ესა და სს „თ. ბანკს“ შორის დაიდო საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც სს „თ. ბანკმა“ ი. დ.-ეს კრედიტის სახით გადასცა 11 400 აშშ დოლარი 2016 წლის 5 აპრილამდე.

2013 წლის 12 ოქტომბერს დაახლოებით 23:45 საათზე ქ. თბილისში, მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე №129 ელგანათების ბოძის მიმდებარედ ერთმანეთს შეეჯახა ავტომანქანა „ლენდ როუვერი“ (სარეგისტრაციო ნომრით „...“), რომელსაც მართავდა ვ. კ.-ე, ავტომანქანა „აუდი“ (სარეგისტრაციო ნომრით „...“), რომელსაც მართავდა ე. ფ.-ე და ავტომანქანა „BMW“ (ტრანზიტული ნომრით „...“), რომელსაც მართავდა თ. ხ.-ე. ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად ი. დ.-ის კუთვნილმა ავტომანქანამ მიიღო სხვადასხვა სახის მძიმე დაზიანება.

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მხარემ სადავოდ გახადა ავტოსაგზაო შემთხვევის სადაზღვევო შემთხვევად მიჩნევის წინაპირობის (მძღოლის სიფხიზლის) არსებობის მტკიცების ტვირთის მზღვეველისათვის დაკისრება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან მოცემული ტიპის დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა (სუსგ 2013 წლის 5 ივლისი, საქმე №ას-592-563-2013).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ სს სადაზღვევო კომპანია „ჯ. ჰ.-ს“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2015 წლის 17 აპრილს №17947 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1474,47 ლარის 70% – 1032,129 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს სადაზღვევო კომპანია „ჯ. ჰ.-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ სს სადაზღვევო კომპანია „ჯ. ჰ.-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2015 წლის 17 აპრილს №... საგადახდო დავალებით გადახდილი 1474,47 ლარის 70% – 1032,129 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური