საქმე №330210014518730

საქმე №ას-412-391-2015 24 ივნისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ზ. ს.-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ს.-ი, ლ. თ.-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 23 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ზ. ს.-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი. ს.-ისა და ლ. თ.-ის მიმართ მოპასუხეებს შორის 2013 წლის 16 მაისს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მხარეთა შორის შედგენილი ხელშეკრულება მოჩვენებითი ხასიათისაა და ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მხარეთა შორის სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება რეალურად დაიდო, გარიგება გაფორმდა სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრული წესების დაცვით და მისი ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 9 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ზ. ს.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 23 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ სადავო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადების მიზანს წარმოადგენდა ი. ს.-ის მხრიდან აუქციონის მონაწილე სხვა პირთათვის, მათ შორის მოსარჩელისათვის, ბინის აუქციონზე შეძენაში ხელშეშლა, გამომდინარე იქიდან, რომ აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

სააპელაციო სასამართლომ სადავო ხელშეკრულების მოჩვენებითობის დამადასტურებელ გარემოებად არ ჩათვალა ლ. თ.-ის მხრიდან მისი კუთვნილი უძრავი ქონების იპოთეკით დატვირთვა, რადგან აღნიშნული განსახილველ დავის საგანთან კავშირში არ არის. საქმისათვის მნიშვნელობა არ გააჩნია, იღებდა თუ არა ი. ს.-ი მონაწილეობას აუქციონში.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ ი. ს.-სა და ლ. თ.-ის შორის 2013 წლის 16 მაისს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება წარმოადგენს მოჩვენებით გარიგებას.

სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოჩვენებითი გარიგების დადებისას მხარეები თანხმდებიან, მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცემა მსვლელობა, არამედ, მოჩვენებითი გარიგების მონაწილენი მიზნად ისახავენ მესამე პირთა შეცდომაში შეყვანას. იმისათვის, რომ სადავო გარიგება მიჩნეულ იქნას მოჩვენებით ან თვალთმაქცურ გარიგებად, აუცილებელია, ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, სხვა გარიგების თაობაზე „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ნების ნაკლი, მისი არანამდვილობის გამო, წარმოადგენს იმ არსებითი ხასიათის ნაკლს, რაც წარმოადგენს ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველს. ამდენად, ის ფაქტი, რომელიც მიუთითებს სადავო გარიგების მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობაზე, უნდა დაამტკიცოს იმან, ვისაც მიაჩნია, რომ მოჩვენებითი გარიგებით შეილახა მისი უფლება. მოცემულ შემთხვევაში გარდა მოსარჩელის სიტყვიერი განმარტებისა, საქმეში არ იყო წარმოდგენილი აღნიშნულის დამადასტურებელი რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც ერთობლიობაში განხილვის შედეგად მიჩნეული იქნებოდა ი. ს.-სა და ლ. თ.-ს შორის დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლად.

სააპელაციო პალატამ მხარეთა განმარტებების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადავო ხელშეკრულების დადებამდე ი. ს.-ს და ლ. თ.-ს ერთმანეთთან აკავშირებდათ ნაცნობობა, თუმცა მარტოოდენ ხელშეკრულების მხარეთა ნაცნობობა და თუნდაც ახლობლობა არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს ამ ხელშეკრულების მოჩვენებით გარიგებად კვალიფიკაციისათვის.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილისა და 102-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილების თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ აპელანტს (მოსარჩელეს) დააკისრა იმ ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთი, რომ სადავო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმებისას მხარეები მოქმედებდნენ მოსაჩვენებლად და მათ არ სურდათ ის შედეგი, რომელიც სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით მიიღწევა.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო მისი მტკიცების ტვირთის სათანადო რეალიზაცია და ვერ დაამტკიცა სადავო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევისთვის აუცილებელი ფაქტობრივი გარემოებები.

ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ი. ს.-სა და ლ. თ.-ს შორის 2013 წლის 16 მაისის დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ნამდვილია და არ არსებობს მისი ბათილად ცნობის საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ზ. ს.-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის მეორე ნაწილი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, როდესაც უარი განაცხადა მტკიცებულებათა გამოთხოვაზე, კერძოდ, თბილისის სააღსრულებო ბიუროდან აუქციონში მონაწილე სხვა პირების დადგენისა და შპს „მაგთიკომიდან“ ინფორმაციის გამოთხოვის თაობაზე, რამაც გავლენა იქონია საქმის შედეგზე. მართალია, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლი, როცა მხარეს უარი უთხრა სააპელაციო ინსტანციაში დამატებით მტკიცებულებათა (მოპასუხეთა ერთად გადაღებული ფოტოების) დართვაზე, მაგრამ არასწორად განმარტა იგი.

კასატორის მოსაზრებით, გაურკვეველია, სააპელაციო სასამართლომ რატომ მიიჩნია, რომ უცხო გარემოში მოპასუხეთა და მათი ოჯახების წევრების გადაღებული ფოტოების მოპოვება (რაც ადასტურებს მათი ახლო მეგობრობის ფაქტს) მოსარჩელე მხარეს ნებისმიერ დროს შეეძლო. სასამართლომ ზემოაღნიშნული საპროცესო მუხლი არასწორად გამოიყენა და არ გაითვალისწინა თუ რა კატეგორიის მტკიცებულებასთან ჰქონდა საქმე.

მხარის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ კრიტიკულად არ შეაფასა ის გარემოება, რომ მოპასუხეთა შეგნებულად თუ შეუგნებლად პროცესზე გამოუცხადებლობის გამო, ახსნა-განმარტებებს და კითხვებზე პასუხებს იძლეოდა მხოლოდ მათი წარმომადგენელი, ისიც ბუნდოვნად და არაზუსტად, ანუ სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძვლების განხილვისას სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეემოწმებინა, არსებობდა თუ არა ყველა ის სამართლებრივი წინაპირობა, რომელიც აუცილებელია სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის გამოყენებისათვის. აღნიშნული კი, სააპელაციო სასამართლომ არ განახორციელა და გადაწყვეტილება მიიღო მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების, ასევე მოპასუხეთა წარმომადგენლის მეტად ბუნდოვანი ახსნა-განმარტების გათვალისწინებით მაშინ, როცა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება მხარეთა და არა წარმომადგენელთა ახსნა-განმარტებით.

კასატორმა ყურადღება გაამახვილა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მსგავსი ტიპის დავაში განხორციელებულ შეფასებაზე, რომ „დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლება, ევალება მოსარჩელეს, მაგრამ იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს (მაგ. მამა-შვილს შორის) ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე და, ასევე, მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე“ (საქმე №ას-571-879-09, 2010 წლის 30 აპრილის განჩინება), ანუ თუ ოჯახის წევრებს შორის იდება ანალოგიურ შემთხვევებში გარიგება, მოქმედებს პრეზუმფცია იმისა, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა არაკეთილსინდისიერად და ასეთ შემთხვევაში სასამართლო მნიშვნელობას არ ანიჭებს მოჩვენებითი გარიგების მხარეთა ერთსულოვან პოზიციას გარიგების ნამდვილობის შესახებ.

კასატორმა მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ უნდა დაასაბუთოს, თუ რა განსხვავებაა, როდესაც გასაჩივრებული გარიგების მხარეები არიან არა ოჯახის წევრები, არამედ ახლო მეგობრები. როგორც მოსარჩელეს, ისე სასამართლოს არ ეძლევა კონკრეტულ კითხვებზე პასუხების მიღების შესაძლებლობა, იმ ფაქტორის გამო, რომ სასამართლო პროცესზე მისი განმარტებები ზოგადი ხასიათისაა, მხარე მხოლოდ უარყოფს კასატორის მიერ მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ ჩათვალა გასაჩივრებული გარიგება მოჩვენებითად, მართალია, ამ ნორმაზე მხარეს წინა ინსტანციებში არ მიუთითებია, მაგრამ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის უფლებების დასაცავად შესაძლებელია სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის მეორე ნაწილის ანალოგიის სახით გამოყენება.

სააპელაციო სასამართლოს საბოლოო განჩინებასთან ერთად კასატორმა სადავოდ გახადა საოქმო განჩინებები, რომლებითაც მხარეს უარი ეთქვა მტკიცებულებათა გამოთხოვასა და საქმეზე დართვაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 7 მაისის განჩინებით ზ. ს.-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ზ. ს.-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა განმარტებების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადავო ხელშეკრულების დადებამდე ინა ს.-სა და ლ. თ.-ს ერთმანეთთან აკავშირებდათ ნაცნობობა.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ინა ს.-სა და ლ. თ.-ს შორის 2013 წლის 16 მაისს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ნამდვილია. საქმეში არ იყო წარმოდგენილი აღნიშნულის დამადასტურებელი რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც ერთობლიობაში განხილვის შედეგად მიჩნეული იქნებოდა სადავო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან მოცემული ტიპის დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა (სუსგ 2014 წლის 21 ივლისი, საქმე №ას-324-305-2014).

საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულია ის შემთხვევა, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნულის საფუძველზე სასამართლომ მიუთითა, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივე მხარეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი.

საკასაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად: მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა. შ.). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებითად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას“.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

საკასაციო სასამართლო დაუშვებლად მიიჩნევს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს იმ ნაწილშიც, რომლითაც ზ. ს.-ემ საბოლოო განჩინებასთან ერთად გაასაჩივრა სააპელაციო პალატის საოქმო განჩინებები მტკიცებულებათა გამოთხოვისა და საქმეზე დართვასთან დაკავშირებით, ვინაიდან სადავო განჩინებების მიღებისას საპროცესო დარღვევების არსებობა მხარემ ვერ დაასაბუთა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ზ. ს.-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური