ბს-863-449(კ-05) 11 აპრილი, 2006წ., ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა საკასაციო პალატა

შემადგენლობა: ნ. წკეპლაძე (თავმჯდომარე),

ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი),

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2004წ. 27 ოქტომბერს თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა ე. ნ-ამ მოპასუხე ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა:

ა. ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004წ. 1 ოქტომბრის ¹3672-პ ბრძანების ბათილად ცნობა სამუშაოდან მისი გათავისუფლების ნაწილში;

ბ.თანამდებობაზე დაუყოვნებლივ აღდგენა;

გ. იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება უკანონოდ გათავისუფლების მთელ პერიოდში.

მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლები მდგომარეობდა შემდეგში:

ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004წ. 1 ოქტომბრის ¹3672-პ ბრძანებით მოსარჩელე გათავისუფლდა თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის ზონალური საგადასახადო ინსპექციის ......... განყოფილების უფროსი საგადასახადო ინსპექტორის თანამდებობიდან, «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 96-ე მუხლის მე-2 პუნქტისა და 97-ე მუხლის პირველი პუნქტის საფუძველზე. მოსარჩელის მოსაზრებით, აღნიშნული ბრძანება გამოცემული იყო კანონმდებლობის მოთხოვნათა დარღვევით. «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 96-ე მუხლის მე-2 ნაწილის და 96-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, თბილისის რაიონების ხუთი საგადასახადო ინსპექციის ბაზაზე ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის შექმნის შედეგად განხორციელებული რეორგანიზაცია არ ქმნიდა მოხელის გათავისუფლების საფუძველს, ვინაიდან განყოფილება და თანამდებობა, რომელზეც მოსარჩელე გათავისუფლებამდე მუშაობდა, შენარჩუნდა რეორგანიზაციის შემდეგაც ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის სტრუქტურაში, სადაც საშტატო თანადებობებზე დაინიშნენ როგორც ახალი, ისე, სხვა ინსპექციებიდან გადმოყვანილი მოხელეები, პირები, რომლებსაც გავლილი არ ჰქონდათ ატესტაცია და მოვალეობის შემსრულებელები, რაც ეწინააღმდეგებოდა შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლის მოთხოვნებს. მოსარჩელის მოსაზრებით, შტატებით გათვალისწინებულ თანამდებობათა შემცირებისას მოხელე შეიძლებოდა გათავისუფლებულიყო მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არ იქნებოდა თანახმა, დანიშნულიყო სხვა თანამდებობაზე, მაგრამ მისთვის სხვა თანამდებობა არ შეუთავაზებიათ, რის გამოც მიაჩნდა, რომ გასაჩივრებული ბრძანება ეწინააღმდეგებოდა «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 97-ე მუხლს. მისივე განმარტებით, სადავო ბრძანება ასევე ეწინააღმდეგებოდა შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლს, რომლის თანახმად საგადასახადო დეპარტამენტს უნდა გაეთვალისწინებინა უპირატესობანი, რაც მას გააჩნდა: კვალიფიკაცია _ დამთავრებული ჰქონდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი, საგადასახადო ორგანოებში მუშაობის 10წ. სტაჟი, ასევე, ოჯახში დამოუკიდებელი შემოსავლის მქონე ერთადერთი პირი იყო.

მოსარჩელის მითითებით, სადავო ბრძანების გამოცემით მოპასუხემ ასევე დაარღვია «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 96-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, ვინაიდან არ გაითვალისწინა ფინანსთა სამინისტროს საკონკურსო-საატესტაციო კომისიის 2004წ. 27 მაისის სხდომის ¹39 ოქმის შედეგად მიღებული გადაწყვეტილება დაკავებულ თანამდებობაზე მაღალ შეფასებასთან დაკავშირებით, ასევე «ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ» კანონის მე-15 მუხლის მოთხოვნა, ვინაიდან იგი იყო აფხაზეთიდან დევნილი და აფხაზეთის ომის მონაწილე.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოსაზრებით:

საგადასახადო დეპარტამენტში განხორციელდა სისტემის რეორგანიზაცია, ფუნქციონირება შეწყვიტეს საოლქო და ზონალურმა საგადასახადო ინსპექციებმა. საგადასახადო დეპარტამენტის სტრუქტურაში შეიქმნა ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექცია. აღნიშნულ რეორგანიზაციას თან სდევდა შტატების შემცირება. საშტატო ერთეულების შემცირების გამო შეუძლებელი გახდა ე. ნ-თვის სხვა თანამდებობის შეთავაზება. ძველი და ახალი საშტატო ერთეულების შედარებით ირკვეოდა, რომ განხორციელებულ სტრუქტურულ რეორგანიზაციამდე ისანი-სამგორისა და მთაწმინდა-კრწანისის საგადასახადო ინსპექციის ......... განყოფილებაში იყო 80 საშტატო ერთეული, ხოლო რეორგანიზაციის შემდეგ დარჩა 41 საშტატო ერთეული. ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციაში დამტკიცებულ საშტატო ერთეულებზე მუშაკები დაინიშნენ აღნიშნული ინსპექციის ხელმძღვანელების წარდგინებების საფუძველზე, 2004წ. სექტემბერში ჩატარებული გასაუბრების შედეგების, საქმიანი კვალიფიკაციის მიხედვით.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2005წ. 16 თებერვლის გადაწყვეტილებით ე. ნ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004წ. 1 ოქტომბრის ¹3672-პ ბრძანება დაკავებული თანამდებობიდან ე. ნ-ას გათავისუფლების შესახებ აღიარებულ იქნა არაკანონიერად და გაუქმდა მისი შედეგი; ე. ნ-ა აღდგენილ იქნა ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციაში უფროსი საგადასახადო ინსპექტორის ტოლფას თანამდებობაზე და მასვე აუნაზღაურდა იძულებითი განაცდური ხელფასისა და დანამატის ჩათვლით; სარჩელის მოთხოვნას სამუშაოზე აღდგენის შესახებ გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის ნაწილში ეთქვა უარი.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება დაეფუძნა შემდეგ მოტივებს:

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ რეორგანიზაციის შედეგად ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის, ვაკე-საბურთალოს, მთაწმინდა-კრწანისის, ისანი-სამგორისა და გლდანი-ნაძალადევის საგადასახადო ინსპექციების ბაზაზე ჩამოყალიბდა ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექცია. რეორგანიზაციამდე რაიონულ რგოლებში ......... განყოფილებაში არსებული საშტატო ერთეულებით შეიქმნა ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციაში ამავე სახელწოდებისა და ფუნქციონალური დატვირთვის მქონე სამმართველო 154 საშტატო ერთეულით. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ე. ნ-ას მიერ დაკავებული თანამდებობა არ შემცირებულა. ამასთან, რეორგანიზაცია, ან დაწესებულების დაქვემდებარების შეცვლა «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 96-ე მუხლის მე-2 და მე-4 ნაწილების შესაბამისად, არ ქმნიდა მოხელის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველს.

რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 97-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, დაუშვებელი იყო მოხელის დათხოვნა სამსახურიდან, როცა იგი თანახმა იყო დაინიშნულიყო სხვა თანამდებობაზე. ე. ნ-თვის სხვა თანამდებობა არ შეუთავაზებიათ, მას უარი არ განუცხადებია სხვა რომელიმე თანამდებობის დაკავებაზე.

რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ დაარღვია შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლის დებულებები სამსახურში დარჩენის უპირატესი უფლების თაობაზე. სასამართლოს მოსაზრებით, ასევე დარღვეული იყო «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის მე-13 მუხლის, «იძულებით გადაადგილებულ პირთა დევნილთა შესახებ» კანონის მე-5 მუხლის მე-2 ნაწილისა და «ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ» კანონის მე-15 მუხლის მოთხოვნები, ვინაიდან საგადასახადო დეპარტამენტმა მხედველობაში არ მიიღო ის გარემოება, რომ ე. ნ-ა იყო იძულებით გადაადგილებული პირი.

რაიონული სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა და ე. ნ-ამ.

საგადასახადო დეპარტამენტმა სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივებით:

მოსარჩელე სამუშაოდან გათავისუფლებული იყო «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის მოთხოვნათა დაცვით, ამავე კანონის 97-ე მუხლის პირველი პუნქტის საფუძველზე, საშტატო ნუსხით გათვალისწინებულ თანამდებობათა შემცირების გამო. ქ. თბილისში არსებული 5 რაიონული საგადასახადო ინსპექციის ბაზაზე, სადაც ......... განყოფილებებში მუშაობდა 198 თანამშრომელი, რეორგანიზაციის შედეგად შეიქმნა ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის ........ სამმართველო ტერიტორიული განყოფილებებით და 154 საშტატო ერთეულით. აქედან გამომდინარე, შტატები მნიშვნელოვნად შემცირდა და არ არსებობდა ვაკანტური თანამდებობა, რომელიც შეიძლებოდა შეეთავაზებინათ ე. ნ-თვის.

საგადასახადო დეპარტამენტის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში დაუშვებელი იყო შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლის გამოყენება, ვინაიდან მოსარჩელე იყო საჯარო მოხელე და მასზე უნდა გავრცელებულიყო «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის მოთხოვნები, სადაც კონკრეტულად გათვალისწინებული იყო გათავისუფლების წესი და პირობები. აპელანტის მოსაზრებით, ასევე არასწორი იყო სასამართლოს მიერ «იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ» კანონის მე-5 მუხლის მე-2 ნაწილის გამოყენება, ვინაიდან აღნიშნული მუხლი ითვალისწინებდა დევნილის დახმარებას დროებით დასაქმებაში და არა შტატების შემცირებისას სამსახურში დარჩენის ვალდებულებას. საგადასახადო დეპარტამენტის მოსაზრებით, რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ასევე არასწორი იყო იძულებითი განაცდური ხელფასისა და დანამატის ანაზღაურების ნაწილში. მოცემულ შემთხვევაში შეუძლებელი იყო დანამატის ანაზღაურება, ვინაიდან მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, საჯარო მოხელის ხელფასის ფორმირების წყაროს წარმოადგენდა შესაბამისი ბიუჯეტი, ხოლო საჯარო მოხელეებს დანამატი ეძლეოდათ ე.წ. «განვითრების ფონდიდან».

ე. ნ-ამ სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება დაუყოვნებლივ აღსრულებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

საგადასახადო დეპარტამენტში 2004წ. 1 ოქტომბერს განხორციელებული რეორგანიზაციის შემდგომ, 2005წ. მარტში კვლავ უნდა ჩატარებულიყო საგადასახადო ორგანოების ახალი სტრუქტურული რეორგანიზაცია, რაც შეუძლებელს გახდიდა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებას იმის გამო, რომ ვერ დადგინდებოდა იმ სტრუქტურული რგოლის უფლებამონაცვლე, სადაც მუშობდა აპელანტი. ამასთან, ე. ნ-ას განმარტებით, რაიონულმა სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ წარმოადგენდა იძულებით გადაადგილებულ პირს, იყო საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლაში მონაწილე და ოჯახში არ ჰყავდა დამოუკიდებელი შემოსავლის მქონე სხვა პირი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 11 მაისის გადაწყვეტილებით თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2005წ. 16 თებერვლის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2005წ. 16 თებერვლის გადაწყვეტილება ე. ნ-ას თანამდებობაზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში; ამავე გადაწყვეტილებით ე. ნ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2005წ. 16 თებერვლის გადაწყვეტილების მე-4 პუნქტი და გადაწყვეტილება მიექცა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მოტივები მდგომარეობს შემდეგში:

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ე. ნ-ას თანამდებობიდან გათავისუფლების საფუძველს წარმოადგენდა საჯარო სამსახურის შესახებ კანონის 96-ე მუხლის მე-2 ნაწილი _ ბლანკეტური ხასიათის ნორმა, რომელიც, დაწესებულების რეორგანიზაციის გამო მოხელის გათავისუფლებისას, ადგენდა ამავე კანონის 97-ე მუხლის ყველა დებულების და არა მხოლოდ მისი რომელიმე ნაწილის გამოყენების აუცილებლობას. მითითებული 97-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მოხელის თანამდებობიდან გათავისუფლება დაიშვებოდა მხოლოდ შეთავაზებულ სხვა თანამდებობაზე მისი უარის შემთხვევაში. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა საგადასახადო დეპარტამენტის მითითებაზე დანამატის ანაზღაურების უსაფუძვლობის შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 112-ე მუხლის თანახმად, თანამდებობაზე აღდგენის შემთხვევაში მოხელე უფლებამოსილი იყო, მოეთხოვა ხელფასის ანაზღაურება სამსახურში იძულებით არყოფნის მთელი პერიოდის განმავლობაში. ამავე კანონის 37-ე მუხლის თანახმად, ხელფასი თანამდებობრივი სარგოს გარდა მოიცავდა დანამატებსაც.

სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია ე. ნ-ას სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის თაობაზე და გაიზიარა მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ ამ ნაწილში. სასამართლოს მოსაზრებით, რადგან ე. ნ-ა წარმოადგენდა საჯარო მოხელეს, თანამდებობაზე მისი აღდგენის შემთხვევაში უნდა გამოყენებულიყო «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 127-ე მუხლის მე-5 ნაწილი, სპეციალური ნორმა, რომელსაც უნდა მინიჭებოდა უპირატესობა სსკ-ის 268-ე მუხლთან მიმართებაში.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელე სამუშაოდან გათავისუფლებული იყო რეორგანიზაციის გამო, რომელსაც მოჰყვა შტატების შემცირება. რეორგანიზაციამდე ......... განყოფილებაში მუშაობდა 198 თანამშრომელი, ხოლო რეორგანიზაციის შემდეგ შეიქმნა ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის ............ სამმართველო ტერიტორიული განყოფილებებით და 154 საშტატო ერთეულით, ანუ შტატები მნიშვნელოვნად შემცირდა, რის გამოც არ არსებობდა ვაკანტური თანამდებობა, რომელიც შეიძლებოდა შეეთავაზებინათ ე. ნ-თვის. კასატორის აზრით, სასამართლომ იგნორირება გაუკეთა «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 97-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნას, რომლის თანახმად, რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების დროს მოხელის გათავისუფლებისას გამოყენებული უნდა ყოფილიყო ამავე კანონის 97-ე მუხლის პირველი და არა მეორე ნაწილი.

კასატორის შეხედულებით, დაუშვებელი იყო შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლის გამოყენება, ვინაიდან მოსარჩელე იყო საჯარო მოხელე და მასზე უნდა გავრცელებულიყო «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის მოთხოვნები. ასევე არასწორი იყო «იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ» კანონის მე-5 მუხლის მე-2 ნაწილის გამოყენება, ვინაიდან აღნიშნული მუხლი ითვალისწინებდა დევნილის დახმარებას დროებით დასაქმებაში და არა შტატების შემცირებისას სამსახურში დარჩენის ვალდებულებას.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არასწორი იყო ე. ნ-ას სასარგებლოდ საგადასახადო დეპარტამენტისათვის იძულებითი განაცდური ხელფასისა და დანამატის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილშიც, ვინაიდან დანამატები საჯარო მოხელეებს ეძლეოდათ «განვითარების ფონდიდან» და არა ბიუჯეტიდანდა შეუძლებელი იყო მისი ანაზღაურება, ვინაიდან «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 37-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, საჯარო მოხელის ხელფასის ფორმირების წყაროს შეადგენდა შესაბამისი ბიუჯეტი. კასატორი ასევე მიუთითებდა, რომ მოსარჩელე აღდგენილი იყო ტოლფას თანამდებობაზე, ხოლო ტოლფასი თანამდებობის ცნებას არ ითვალისწინებდა არც «საჯაროსამსახურის შესახებ» საქართველოს კანონი და არც შრომის კანონთა კოდექსი, თანამდებობა კი, რაზედაც ე. ნ-ა გათავისუფლებამდე მუშაობდა, არ არსებობდა.

საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს ე. ნ-ას მიერ წარდგენილ იქნა ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2005წ. 27 ივლისის ¹1705-პ ბრძანება, ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის ........... სამმართველოს ისანი-სამგორისა და მთაწმინდა-კრწანისის განყოფილების უფროსი ინსპექტორის თანამდებობაზე მისი აღდგენის შესახებ. მის მიერვე წარდგენილ იქნა ......... განყოფილების უფროსის დახასიათება, რომლის თანახმადაც იგი ხასიათდებოდა დადებითად. აპელანტმა, საგადასახადო დეპარტამენტის წარმომადგენელმა, საკასაციო სასამართლოსადმი მიცემულ განმარტებაში აღნიშნა, რომ ე. ნ-ა საგადასახადო დეპარტამენტის 2005წ. 27 ივლისის ბრძანებით აღდგენილია ვაკანტურ თანამდებობაზე, ბრძანება გამოიცა სასამართლო გადაწყვეტილების აღსასრულებლად. საკასაციო სასამართლოს მიერ მხარეთათვის მორიგების მიზნით მიცემული ვადის მიუხედავად, კასატორმა უარი განაცხადა საქმის მორიგებით დამთავრებაზე. კასატორმა მხარი დაუჭირა საკასაციო საჩივარს და მისი დაკმაყოფილება მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2005წ. 11 მაისის გადაწყვეტილება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004წ. 1 ოქტომბრის ¹3672-პ ბრძანების კანონსაწინააღმდეგობის თაობაზე, კერძოდ, მიიჩნევს, რომ აღნიშნული ბრძანება გამოცემულია «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 97-ე მუხლის, შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლის მოთხოვნათა უხეში დარღვევით.

დადგენილია, რომ მოსარჩელე ე. ნ-ა ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004წ. 1 ოქტომბრის ¹3672-პ ბრძანებით გათავისუფლდა თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის ზონალური საგადასახადო ინსპექციის ......... განყოფილების უფროსი საგადასახადო ინსპექტორის თანამდებობიდან, «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 96-ე მუხლის მე-2 პუნქტისა და 97-ე მუხლის პირველი პუნქტის საფუძველზე. აღნიშნული ნორმები არეგულირებს მოხელის სამსახურიდან გათავისუფლების საკითხს შტატებით გათვალისწინებულ თანამდებობათა შემცირებით დაწესებულების რეორგანიზაციის შემთხვევაში, ამასთან, ამ მუხლის განმარტება და გამოყენება დაუშვებელია იმგვარად, რომ საჯარო მოხელე რეორგანიზაციის დროს, რომელსაც თან სდევს შტატების შემცირება, უპირობოდ, ავტომატურად უნდა დაექვემდებაროს სამუშაოდან გათავისუფლებას. აღნიშნული ნორმის ამგვარი გამოყენება მოხელის შრომითი უფლებების უხეშ დარღვევას წარმოადგენს.

საჯარო სამართლებრივი ნორმების მიზანი, უწინარეს ყოვლისა, სტაბილური საჯარო წესრიგის დამკვიდრება და ხელშეწყობაა, მათ შორის, საჯარო-შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობებში. კანონმდებლის მიერ საჯარო სამსახურის ერთ-ერთ ძირითად პრინციპად, «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის მე-13 მუხლის «თ» პუნქტის თანახმად, აღიარებულია საჯარო მოსამსახურეთა კადრების სტაბილურობის პრინციპი, ვინაიდან სახელმწიფო აპარატი ეფექტურად ფუნქციონირებს მხოლოდ სტაბილური და პროფესიული საჯარო სამსახურის პირობებში.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 97-ე მუხლის პირველი პუნქტი არ გულისხმობს დაწესებულების შტატების შემცირების შემთხვევაში ადმინისტრაციისათვის მოხელის სამუშაოდან უპირობოდ გათავისუფლების შესაძლებლობის მინიჭებას. «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის მე-14 მუხლისა და შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლის თანახმად, შტატების შემცირების შემთხვევაშიდაწესებულებამ უნდა განსაზღვროს დარჩენილ საშტატო თანამდებობებზე დასატოვებელ პირთა წრე, ანუ უნდა გამოარკვიოს უპირატესი დარჩენის საკითხი აღნიშნულ 36-ე მუხლში განსაზღვრული პირობების შესაბამისად. ამასთანავე, თუკი არ არსებობს იმავე საშტატო ერთეულზე მოხელის დასაქმების შესაძლებლობა, «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის მე-14 მუხლისა და შრომის კანონთა კოდექსის 42¹-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ა» და «ბ» ქვეპუნქტების მოთხოვნიდან გამომდინარე, მოხელის დათხოვნა მაინც დაუშვებელია, თუკი არ გამოირიცხება იმავე დაწესებულებაში მისი შემდგომი დასაქმების შესაძლებლობა და მოხელეც თანახმა იქნება, დაინიშნოს სხვა თანამდებობაზე. ადმინისტრაცია ვალდებულია, შესთავაზოს მოხელეს შესაბამისი თანამდებობა, რომლის შესაძლებლობაც დაწესებულებაშია, მოხელეთა უპირატესი დარჩენის საკითხის გათვალისწინებით. მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი აღნიშნული პირობების დაცვის შემდეგ გამოვლინდება, რომ დაწესებულებაში არ არსებობს შესაბამისი ვაკანსია ან მოხელეს არა აქვს შემოთავაზებული თანამდებობის დაკავების სურვილი, შესაძლებელია მისი გათავისუფლება. დაწესებულების რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების საფუძვლით მოხელის სამუშაოდან გათავისუფლების შემთხვევაში ინდივიდუალურ-სამართლებრივი აქტი გამოსაცემად უნდა მომზადდეს ადმინისტრაციის მიერ ზემოაღნიშნული აუცილებელი პროცედურის დაცვის გზით, რომლის უგულებელყოფა, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-601 მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების შესაბამისად, ინდივიდუალურ-სამართლებრივი აქტის მომზადებისა და გამოცემის არსებით დარღვევას წარმოადგენს და ამდენად, გამოცემული აქტის ბათილად ცნობის საფუძველია.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას, რომ საგადასახადო დეპარტამენტს «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 97-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად არ განუხილავს მოსარჩელის სამუშაოზე დარჩენის საკითხი. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ აღნიშნულ გარემოებას და ვერც იმას ასაბუთებს, რომ მოსარჩელისათვის სხვა ვაკანტური თანამდებობის შეთავაზების შესაძლებლობა მას, რეალურად, არ ჰქონია. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 97-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე მოხელის სამუშაოდან გათავისუფლება დაუშვებელია, თუკი დაწესებულებას აქვს ვაკანტურ თანამდებობაზე აღნიშნული მოხელის დანიშვნის შესაძლებლობა. ამასთან, «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის მე-14 მუხლისა და შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლის საფუძველზე, შტატების შემცირების შემთხვევაში, შემცირებულ საშტატო ერთეულებზე დასატოვებელ მოხელეთა წრე უნდა განისაზღვროს დაწესებულებაში მომუშავე მოხელეთა ფარგლებში. ამდენად, ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი ვალდებული იყო, რეორგანიზაციის შემდგომ დამტკიცებულ საშტატო ერთეულებზე, პირველ რიგში, დაესაქმებინა საგადასახადო სისტემაში რეორგანიზაციამდე დასაქმებული მოხელეები, ხოლო თუკი მას, რეალურად, გააჩნდა შესაბამისი ვაკანტური საშტატო ერთეულები, დაუშვებელი იყო შტატების შემცირების მოტივით მოსარჩელის გათავისუფლება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ საგადასახადო დეპარტამენტს არ დაუცავს მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების აუცილებელი პროცედურა და გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, რის გამოც, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-601 მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების შესაბამისად, სახეზეა მისი ბათილად ცნობის საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს იმ გარემოებას, რომ საგადასახადო დეპარტამენტის 2005წ. 27 ივლისის ბრძანებით ე. ნ-ა კანონიერად არის აღდგენილი ვაკანტურ საშტატო ერთეულზე და მას ადმინისტრაცია ახასიათებს დადებითად. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა ისეთი ვითარება, როდესაც, ერთი მხრივ, კასატორ საგადასახადო დეპარტამენტს გააჩნია ვაკანტური საშტატო ერთეული იმავე ფუნქციური დატვირთვის სამსახურში, სადაც გათავისუფლებამდე მუშაობდა მოსარჩელე, აღნიშნულ სამსახურში მოსარჩელე აღდგენილია, ადმინისტრაცია კმაყოფილია მისი მუშაობით და ახასიათებს დადებითად, იმავდროულად, მეორე მხრივ, კასატორი კვლავ ასაჩივრებს მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენის გადაწყვეტილებას და ითხოვს სამუშაოზე მის აღდგენაზე უარის თქმას. კასატორის _ საგადასახადო დეპარტამენტის ამგვარი სრულიად წინააღმდეგობრივი მიდგომა საკითხისადმი არ შეესაბამება სწორი მართვის, ჯანსაღი საკადრო პოლიტიკის გატარების პრინციპს. ამასთან, პროცესუალური თვალსაზრისით, სახეზეა კასატორის არაკომპეტენტური მიდგომა საკითხისადმი, ვინაიდან სსკ-ის თანახმად, მოსარჩელის მიერ დარღვეულად ან სადავოდ მიჩნეული უფლების დასაცავად სასამართლოსადმი მიმართვის შემთხვევაში მოპასუხის მიერ სარჩელის არცნობას განაპირობებს ნამდვილი იურიდიული ინტერესი, რაც ემყარება დავის რეალურად არსებობას მხარეთა შორის, რასაც მოცემულ შემთხვევაში, ფაქტობრივად, ადგილი არ აქვს.

ასეთ ვითარებაში საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ უცვლელად უნდა იქნეს დატოვებული სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენის ნაწილში, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე აღდგენილია ტოლფას თანამდებობაზე, ვინაიდან არ არსებობს კასატორის მხრიდან მოსარჩელისათვის შესაბამისი საშტატო ერთეულის გამოძებნის სირთულე ან ფაქტობრივი შეუძლებლობა. მოსარჩელე აღდგენილია ვაკანტურ საშტატო ერთეულზე და იმავე თანამდებობაზე რეორგანიზებულ საგადასახადო დეპარტამენტში.

საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის მსჯელობას იძულებითი განაცდურის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების უსაფუძვლობის თაობაზე. «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის 112-ე მუხლის მოთხოვნიდან გამომდინარე, სამსახურიდან უკანონოდ გათავისუფლებული მოხელისათვის გარანტირებულია ხელფასის ანაზღაურება სამსახურში იძულებით არყოფნის მთელი პერიოდის განმავლობაში. რაც შეეხება დანამატს, რომელსაც მოსარჩელე ითხოვს, იგი წარმოადგენს მოხელის შრომის ადეკვატური ხელფასის შემადგენელ ანაზღაურებას, რომელსაც მოსარჩელე საგადასახადო დეპარტამენტის უკანონო ბრძანების არარსებობის შემთხვევაში უპირობოდ მიიღებდა. შესაბამისად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი არც ამ ნაწილში.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს სსკ-ის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2005წ. 11 მაისის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.