ას-440-416-2014 24 ივნისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – დ. ს-ა(მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ს. ხ-ე, მ. ს-ე (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

დ. ს-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ს. ხ-ისა და მ. ს-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა მის სასარგებლოდ ს. ხ-ისთვის - 47 390 ლარის, ასევე, ს. ხ-ისა და მ. ს-ისთვის სოლიდარულად 26 210 ლარის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით:

მოსარჩელის განმარტებით, 2008 წლის 30 დეკემბერს, 2009 წლის 23 თებერვალსა და 20 ივნისს მისმა მეუღლემ მ. მ-მა სს თ. ბ-სა“ და ინდსაწარმო „ზ-ში“ დააგირავა თავისი კუთვნილი ოქროს ნაკეთობა და სანაცვლოდ მიიღო სესხი. შეთანხმების მიხედვით, სესხზე იხდიდა დარიცხულ პროცენტებს. ვინაიდან, ფინანსური პრობლემების გამო, გაუჭირდა გადახდა, ს. ხ-ემ მ. მ-ს შესთავაზა დაგირავებული ოქროს ნივთები გადაეტანა ლომბარდ „ს. ფ-ში“, სადაც ნაკლებ პროცენტს გადაიხდიდა. 2009 წლის 3 სექტემებერს მ. მ-მა ს. ხ-ეს ოქროს ნივთების გატანასთან დაკავშირებით მისცა მინდობილობა, რომლითაც ს. ხ-ეს ბანკიდან უნდა გამოეტანა დაგირავებული ნივთები და ჩაებარებინა ლომბარდ „ს. ფ-ში“. ს. ხ-ემ გადაიხადა 7700 აშშ დოლარი, სს თ. ბ-იდან“ გამოიტანა ოქროს ნაკეთობები, მაგრამ ლომბარდში ჩაბარების ნაცვლად გაყიდა. მოსარჩელის განმარტებით, მ. მ-ს ს. ხ-ისათვის მინდობილობით ნივთების გაყიდვის უფლება არ მიუცია, მით უფრო, რომ დაგირავებულ ნივთებს შორის იყო მ. მ-ის ბიძაშვილის, მ. მ-ის ოქროს ნივთებიც. ს. ხ-ემ მ. მ-ის ნდობის ბოროტად გამოყენებით გამოიტანა და გაყიდა ოქროს ნივთები, რითაც მას მიაყენა 73600 ლარის ზიანი, რის ანაზღაურებასაც მოპასუხეებისგან ითხოვს. მოსარჩელის განმარტებით, მ. მ-მა მოთხოვნის უფლება დაუთმო დ. ს-ას, რომელმაც სარჩელით მოითხოვა ს. ხ-ისთვის მის სასარგებლოდ _ 47 390 ლარის, ხოლო ს. ხ-ისა და მ. ს-ისთვის სოლიდარულად - 26 210 ლარის დაკისრება.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს უსაფუძვლობის გამო და მოითხოვეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. მათი განმარტებით, ოქროს ნივთები არ წარმოადგენდა მ. მ-ის საკუთრებას, რამდენიმე ნივთის გარდა, ყველა ნივთი იყო ს. ხ-ის საკუთრება, რაც ცხადყოფს, რომ სარჩელი უსაფუძვლოა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილებით დ. ს-ას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ს. ხ-ეს დ. ს-ას სასარგებლოდ დაეკისრა 44 190 ლარის გადახდა. ს. ხ-ესა და მ. ს-ეს დ. ს-ას სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 26 210 ლარის ანაზღაურება. სარჩელი 3200 ლარის მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ს. ხ-ემ და მ. ს-ემ, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილებით ს. ხ-ისა და მ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებისა და საპროცესო ხარჯის განსაზღვრის ნაწილში და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, დ. ს-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

სს თ. ბ-სა“ და მ. მ-ს შორის 2009 წლის 23 თებერვალსა და 2009 წლის 20 ივლისს დაიდო სესხის ხელშეკრულებები, რომელთა უზრუნველსაყოფად, მ. მ-მა სს თ. ბ-ში“ დააგირავა როგორც საკუთარი, ასევე, მესამე პირთა, მათ შორის, ს. ხ-ის კუთვნილი ძვირფასეულობა;

მ. მ-მა სესხი ვერ დაფარა;

2009 წლის 3 სექტემბერს ხელშეკრულებებში შევიდა ცვლილებები და სესხის დაფარვისა და დაგირავებული ნივთების გატანის უფლება მიეცა ს. ხ-ეს. ამავდროულად, მ. მ-ი და ს. ხ-ე შეთანხმდნენ, რომ, ვალის დაფარვის შემდეგ, ს. ხ-ე ისევ დააგირავებდა ნივთებს და ამ გზით, აინაზღაურებდა გადახდილ თანხას;

2009 წლის 4 სექტემბერს ს. ხ-ემ მ. მ-ის ვალი 7702,45 აშშ დოლარი გადაიხადა და ძვირფასეულობა სს თ. ბ-იდან“ გაიტანა, თუმცა, ხელახლა დაგირავების ნაცვლად, ისინი გაყიდა;

2011 წლის 14 სექტემბერს მ. მ-მა ს. ხ-ის მიმართ მოთხოვნა დაუთმო მეუღლე დ. ს-ას.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოთხოვნის მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა მოსარჩელეს;

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ დ. ს-ამ ს. ხ-ისაგან მოითხოვა სულ 42 დასახელების ნივთის ღირებულების ანაზღაურება, რომელთაგან სს თ. ბ-ში“ დაგირავებული იყო სულ: 750 სინჯის 50 გრ, 583 სინჯის 225,4 გრ, 500 სინჯის 49,6 გრ და 900 სინჯის 78 გრ ოქროს ნივთები.

სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმის მასალებით არ მტკიცდებოდა, რომ ს. ხ-ე დაეუფლა მ. მ-ის მიერ ინდ.საწარმო „ზ-ში“ დაგირავებულ ნივთებს (ტ.1,ს.ფ. 35-38); გამოძიების მასალებითა და წერილობითი მტკიცებულებებით დასტურდებოდა მხოლოდ ის, რომ ს. ხ-ემ განკარგა სს თ. ბ-იდან“ გამოტანილი ძვირფასეულობა.

სააპელაციო პალატის მითითებით, პოლიციის მიერ დაკითხულ მოწმეთაგან საყურადღებო იყო მხოლოდ ს. ხ-ის (ტ.I,ს.ფ. 130-135; 153-155, ტ. II, ს.ფ. 28-33) , მ. მ-ის (ტ. I, ს.ფ. 146-151), მ. ს-ისა (ტ. I, ს.ფ. 218-223) და მ. ხ-ის (ტ. II, ს.ფ. 23-27) ჩვენებები, თუმცა ამ პირთაგან არცერთს უთქვამს, რომ აპელანტებს ინდსაწარმო „ზ-ში“ დაგირავებულ ნივთებთან რაიმე საერთო ჰქონდათ. ეს მოწმეებს, მათ შორის, დამატებით დაკითხულ ა. ს-ეს არც სასამართლო სხდომაზე არ განუმარტავთ. ყველა ამ მოწმემ ისაუბრა იმ ძვირფასეულობაზე, რომელიც მ. მ-ს დაგირავებული ჰქონდა სს თ. ბ-ში“.

მოსარჩელის პოზიცია არ დასტურდებოდა არც „ს. ფ-ში“ ძვირფასი ლითონების მიღება-ჩაბარების აქტებით - მ. ს-ის მიერ „ს.-ფ-ში“ დაგირავებულ ნივთთაგან სარჩელში ჩამოთვლილი ნივთების მონაცემებს ემთხვეოდა მხოლოდ ერთი - 9,4 გრ. 585 სინჯის ბეჭედი თვლებით (ტ.II, ს.ფ. 12); თუმცა საქმეში არსებული არცერთი მტკიცებულებით არ დგინდებოდა, რომ მაინცდამაინც ის ბეჭედი იყო, რომელიც მ. მ-ს „ზ-ში“ ჰქონდა დაგირავებული. მით უმეტეს, რომ მიღება-ჩაბარების აქტის თანახმად, მ. ს-ეს „ს.-ფ-ში“ დაუგირავებია „რომბისებური“ ბეჭედი, „ზ-თან“ დადებულ საკრედიტო ხელშეკრულებაში (ტ. I, ს.ფ. 35) კი, ბეჭდის ეს მახასიათებელი მითითებული არ ყოფილა;

ამდენად, სააპელაციო პალატის აზრით, დ. ს-ამ ვერ დაამტკიცა, რომ მ. მ-ის მიერ „ზ-ში“ დაგირავებული ნივთები მიითვისეს აპელანტებმა, თუმცა, ასეთ შემთხვევაშიც, სააპელაციო პალატის მითითებით, ინდსაწარმო „ზ-ში“ მ. მ-ს ნივთები დაგირავებული ჰქონდა 2008 წლის ივლის-ოქტომბრიდან 2009 წლის თებერვლამდე (ტ. I, ს.ფ. 35-38). ე.ი. დ. ს-ას პოზიციის გაზიარების შემთხვევაში დადგინდებოდა, რომ აპელანტებმა ეს ნივთები განკარგეს, არაუგვიანეს, 2009 წლის მარტისა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ მ. მ-ს, როგორც ზიანის, ასევე, ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირების შესახებ უთუოდ ეცოდინებოდა ამ ნივთების განკარგვისთანავე, ანუ 2009 წლის მარტში. ვინაიდან 2009 წლის მარტიდან 3 წელი გავიდა 2012 წლის 1 აპრილს, დ. ს-ამ კი, სარჩელი აღძრა 2012 წლის 5 სექტემბერს, შესაბამისად, მითითებული მუხლის თანახმად, ამ ნაწილში, სარჩელის დასაბუთების შემთხვევაშიც კი, მოთხოვნა ხანდაზმული იქნებოდა;

სს თ. ბ-ში“ დაგირავებული ნივთებიდან ცხრილში მითითებული 6 ნივთის ღირებულების ანაზღაურებაზე სასამართლომ მოსარჩელეს უარი უთხრა. ამ ნაწილში, დ. ს-ას გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია და კანონიერ ძალაშია შესული. ამიტომ, სააპელაციო პალატის აზრით, მსჯელობა შესაძლებელი იყო მხოლოდ დანარჩენი ნივთების რეალიზაციით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე;

სააპელაციო პალატის აზრით, საქმეში არსებული არცერთი მტკიცებულებით არ დასტურდებოდა ის, რომ ს. ხ-ის მიერ სს თ. ბ-იდან“ გამოტანილი ნივთები მ. ს-ემ განკარგა. აპელანტების მიერ პოლიციისათვის მიცემული ჩვენებებით მტკიცდებოდა, რომ სს თ. ბ-იდან“ გამოტანილი ძვირფასეულობა განკარგა ს. ხ-ემ და არა მ. ს-ემ. მოწმე მ. მ-ისა და მისი მეუღლის, მ. ხ-ის ჩვენებებიდან გაირკვა, რომ მ. მ-მა რამდენჯერმე ითხოვა მ. მ-ისაგან ძვირფასეულობა და ისინი დააგირავა. საბოლოოდ, მ. მ-მა თანხის გადახდა ვეღარ მოახერხა, ამიტომ, მინდობილობის საფუძველზე, ვალი დაფარა და სს თ. ბ-იდან“ ნივთები გაიტანა ს. ხ-ემ. ნივთების გატანიდან ერთ თვეში მ. მ-მა თავისი ძვირფასეულობა მოსთხოვა ჯერ მ. მ-ს, ხოლო შემდეგ - ს. ხ-ეს, მაგრამ ს. ხ-ემ განუმარტა, რომ ისინი დააგირავა „ს. ფ-ში“, თუმცა, შემდეგ აღმოჩნდა, რომ ეს ძვირფასეულობა ს. ხ-ეს არ დაუგირავებია და გაუსხვისებია. მსგავსი ჩვენება მისცეს ამ მოწმეებმა სასამართლოს სხდომაზეც. ამდენად, პალატის აზრით, მოწმეთა ჩვენებებით არ დასტურდებოდა, რომ მ. ს-ემ რაიმე ზიანი მიაყენა მ. მ-ს. ამას არ ამტიცებდა არც წერილობითი საბუთები. ამის გამო, მ. ს-ის მიმართ დ. ს-ას სარჩელი სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია, ამავდროულად, საქმის მასალებით უტყუარად დამტკიცებულად ჩათვალა, რომ ს. ხ-ემ სს თ. ბ-იდან“ გამოტანილი ძვირფასეულობა გაასხვისა.

სააპელაციო პალატის აზრით, საქალაქო სასამართლომ შეცდომით მიიჩნია მ. მ-სა და ს. ხ-ეს შორის არსებული ურთიერთობები დავალების ხელშეკრულებად.

სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლზე მითითებით, პალატამ განმარტა, რომ მ. მ-ისა და ს. ხ-ის გარიგება დავალების ხელშეკრულებად რომ მიჩნეულიყო, უნდა დადგენილიყო, რომ ს. ხ-ე, როგორც სს თ. ბ-თან“, ასევე, მას შემდეგ არსებულ ურთიერთობებში მონაწილეობდა მ. მ-ის სახელითა და ხარჯით. საქმის მასალებითა და მხარეთა განმარტებებით ეს არ დასტურდებოდა. პირიქით, სს თ. ბ-თან“ დადებული ხელშეკრულებებიდან დგინდებოდა, რომ ამ კრედიტორთან ს. ხ-ე მოქმედებდა საკუთარი სახელითა და თანხით და სს თ. ბ-იდან“ ძვირფასეულობის გამოტანის შემდეგაც, მას ისინი „ს.ს ფ-ში“ საკუთარი სახელით უნდა დაეგირავებინა.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ამ ურთიერთობაში ს. ხ-ე არ მოქმედებდა როგორც მინდობილი მესაკუთრე - პირველ ყოვლისა, იმიტომ, რომ ნივთების მნიშვნელოვანი ნაწილი თავად ს. ხ-ესა და მესამე პირს - მ. მ-ს ეკუთვნოდა და ამ ნივთებს მ. მ-ი ს. ხ-ეს ვერ მიანდობდა. გარდა ამისა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 727-ე მუხლის თანახმად, საკუთრების მინდობის ხელშეკრულება იდება წერილობით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება ბათილია, რაც ცხადყოფდა, რომ მხარეთა შორის საკუთრების მინდობის ხელშეკრულება ზეპირად რომც დადებულიყო, იგი მაინც ბათილი იქნებოდა.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მ. მ-მა და ს. ხ-ემ დადეს ორი ხელშეკრულება. თავდაპირველად, ს. ხ-ემ მ. მ-თან შეთანხმებით, მოთხოვნის მფლობელის, სს თ. ბ-ის“ წინაშე თავის თავზე აიღო მ. მ-ის ვალი, ე.ი ამ შემთხვევაში, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 203-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მოხდა ვალის გადაკისრება. ამის შედეგად, ს. ხ-ემ არსებულ ურთიერთობაში დაიკავა თავდაპირველი კრედიტორის, სს თ. ბ-ის“ ადგილი, ე.ი მ. მ-ი გახდა მისი მოვალე და, სწორედ, ამიტომ, მიანიჭა ხელშეკრულებით “ნივთების გატანის უფლება”. ვალის გადაკისრებისა და ნივთების გატანის შემდეგ კი, მხარეებმა დაადგინეს მ. მ-ის ვალის გადახდის წესი: ს. ხ-ეს უნდა აეღო სესხი სხვა საკრედიტო დაწესებულებიდან და ამ ვალის უზრუნველსაყოფად უნდა გამოეყენებინა არსებული ძვირფასეულობა. ამ შემთხვევაში, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 428-ე მუხლის საფუძველზე, კრედიტორმა, ს. ხ-ემ მ. მ-ისაგან მიიღო ე.წ სხვა შესრულება.

პალატის აზრით, ს. ხ-ემ პასუხი უნდა აგოს იმ ქონებრივი დანაკლისისათვის, რომელიც განიცადა მ. მ-მა ძვირფასეულობის რეალიზაციით.

აღნიშნულთან მიმართებით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ს. ხ-ის ქმედებით მ. მ-ისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობის დასადგენად საქმეში წარმოდგენილი იყო შემდეგი მტკიცებულებები: სს თ. ბ-ის ცხრილები; საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის, საქსტატის 2012 წლის 30 აპრილის ცნობა და სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 13 იანვრისა და 2014 წლის 22 იანვრის დასკვნები. სხვა მტკიცებულებები, რომლებითაც შეიძლებოდა დადგენილიყო, თუ რა ღირებულების იყო ს. მ-ის მიერ გასხვისებული ნივთები, საქმეში არ მოიპოვებოდა.

სს თ. ბ-ის“ შეფასების თანახმად (ტ.I,ს.ფ. 17-20), მ. მ-ის მიერ ბანკში დაგირავებული ქონების საერთო ღირებულება იყო - 2321,1+361,01+55,1+2671=5408,21 აშშ დოლარი. თუმცა, იმის გათვალისწინებით, რომ, ჩვეულებრივ, საბანკო დაწესებულებები დაგირავებულ ნივთებს აფასებენ მის საბაზრო ღირებულებაზე ნაკლებ ფასად, პალატამ ეს შეფასება სარწმუნოდ არ მიიჩნია.

საქართველოს სტატისტიკის ეროვნულმა სამსახურმა, საქსტატმა გასცა ცნობა 2008 წლის იანვრიდან 2012 წლის მარტის ჩათვლით 958 სინჯის ოქროს ბეჭდის საშუალო საცალო საბაზრო ფასების შესახებ ლარებში, მაგრამ სს თ. ბ-ში“ დაგირავებულ ნივთებში ამ სინჯის ოქროს ნაკეთობა არ იყო. ამიტომ, ამ დასკვნით საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები არ დგინდება.

სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 13 იანვრის დასკვნით დგინდება 583 და 750 სინჯის ოქროს საბაზრო ღირებულება 2012 წლის 13 იანვრის მდგომარეობით. უდავოა, რომ მ. მ-ი დაზარალდა ს. ხ-ის მიერ ნივთების გამოტანიდან ერთ თვეში, ანუ 2009 წლის ოქტომბერში. ამიტომ, ზიანის დასადგენად უნდა გაირკვეს, თუ რა ქონებრივი დანაკლისი განიცადა მან სწორედ ამ დროისათვის. ამის გამო, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 13 იანვრის დასკვნა მოსარჩელის მოთხოვნას არ ამტკიცებს. საბოლოოდ, პალატამ დაადგინა, რომ ერთადერთი მტკიცებულება, რომლითაც შეიძლება დადასტურებულიყო ნივთების რეალიზაციის მომენტისათვის მათი ღირებულება, იყო სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 22 იანვრის დასკვნა;

პალატამ არ გაიზიარა დ. ს-ას წარმომადგენლის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ საქმის გარემოებების დადგენის დროს სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს სხვაობა მზა ნივთისა და ნედლეულის საბაზრო ღირებულებებს შორის.

პალატის განმარტებით, გარდა სს თ. ბ-ის“ მიერ შედგენილი ცხრილისა, იმის დამადასტურებელი არცერთი მტკიცებულება, თუ რა სახისა და ღირებულების იყო კონკრეტულად სადავო ნივთები, დ. ს-ას სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია, ამიტომ, სასამართლო უფლებამოსილია, ამ ქონების ღირებულება მხოლოდ არსებული და ზემოხსენებული მტკიცებულებების შეფასებით დაადგინოს.

სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 22 იანვრის დასკვნის თანახმად, 2009 წლის ოქტომბერში 583 სინჯის 1 გრ. ოქროს საბაზრო ღირებულება იყო 33 ლარი, 750 სინჯის - 43 ლარი, 900 სინჯის - 51 ლარი, ხოლო 916 სინჯის - 52 ლარი. გარდა ამ სინჯის ნივთებისა, სს თ. ბ-ში“ დაგირავებული იყო 500 სინჯის ოქრო, რომლის საბაზრო ღირებულების თაობაზე ექსპერტის დასკვნაში არაფერია მითითებული, თუმცა, ამ სინჯის ოქროს ფასი გამომდინარეობს სს თ. ბ-ის“ მიერ შედგენილი ცხრილებიდან, საიდანაც ჩანს, რომ სს თ. ბ-ს“ 500 სინჯის 5 გრ ოქრო შეფასებული აქვს 47,5 აშშ დოლარად (ტ.I, ს.ფ. 18-4). ამის შესაბამისად, 1 გრ ოქროს ფასი არის: 47,5/5=9,5 აშშ დოლარი, ანუ იმდროინდელი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, 9,5X1,68=15,96 ლარი, თუმცა ბანკი ძვირფას ლითონებს აფასებდა მათ საბაზრო ღირებულებაზე ნაკლებ ფასად. თუ საფუძვლად ავიღებთ 500 სინჯის ოქროსთან ყველაზე ახლოს მდგომ, 583 სინჯის ოქროს, დადგინდება, რომ 2009 წლის ივლისში ამ სინჯის ოქროს 1 გრ ბანკს შეფასებული აქვს 122,4/10,2=12 აშშ დოლარად, ანუ 12X1,68=20,16 ლარად, მაშინ, როცა, ექსპერტის დასკვნის თანახმად, შეფასებიდან ყველაზე ახლოს, იმავე წლის სექტემბერში ამ სინჯის 1 გრ. ოქროს ფასი იყო 31 ლარი. ეს კი ნიშნავს, რომ ბანკი ძვირფას ლითონებს აფასებდა მათ საბაზრო ღირებულებაზე დაახლ. 31/20,16=1,53 ნაკლებ ფასად. ამის შესაბამისად, 1 გრ 500 სინჯის ოქროს ფასი 2009 წლის ოქტომბრის თვისათვის შეიძლება განისაზღვროს 15,96X1,53=24,41, ანუ დაახლოებით 24 ლარად.

ამგვარად, საქმის მასალებით დამტკიცდა, რომ მ. მ-ის მიერ სს თ. ბ-ში“ დაგირავებული ნივთების - გარდა იმ ნივთებისა, რომლის ღირებულების ანაზღაურებაზეც სასამართლომ მოსარჩელეს უარი უთხრა - საერთო ღირებულება იყო 50X43+225,4X33+49,6X24+78X51=14756,6 ლარი.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ისიც, რომ ამ ნივთების ნაწილი არა მ. მ-ს, არამედ მ. მ-ს ეკუთვნოდა, კერძოდ, მ. მ-ის ჩვენებიდან დგინდებოდა, რომ ეს ნივთები იყო: 13 გრ. ბურთულებიანი სამაჯე, 42 გრ ჯაჭვი, 55 გრ ჯაჭვი, სამეული, ბრილიანტის სამეული და კულონი წმინდა გიორგისა და ელისაბედის გამოსახულებით.

სასამართლოს სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენელმა დაადასტურა მ. მ-ის მიერ მითითებული ფაქტი და განმარტა, რომ ამ ნივთების ღირებულების ანაზღაურება დავის საგანს შეადგენდა.

საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ მ. მ-ის მიერ ჩამოთვლილი ნივთებიდან 13 გრ ბურთულებიანი სამაჯე და 55 გრ. ჯაჭვი ის ნივთებია, რომლებიც, დ. ს-ას განმარტებით, „ზ-ში“ იყო დაგირავებული და რომლის ღირებულების ანაზღაურების ნაწილში მოთხოვნა დაუსაბუთებელია, თუმცა, დანარჩენი ქონება - 42 გრ. ჯაჭვი, ბრილიანტის სამეული, სამეული და კულონი წმინდა გიორგისა და ელისაბედის გამოსახულებით, უთუოდ სს თ. ბ-ში“ დაგირავებული ნივთებია და მათი ღირებულება შეადგენს: 1386+264+260,7+168,3=2079 ლარს მაინც.

საქმის მასალებით არ მტკიცდება და ეს არც მოსარჩელეს არ მიუთითებია, რომ ეს ღირებულება მ. მ-მა მ. მ-ს აუნაზღაურა. ამიტომ, პალატის აზრით, ამ ნივთების რეალიზაციით არავითარი ქონებრივი დანაკლისი მ. მ-ს არ განუცდია. ამრიგად, მ. მ-ის ქონებრივი დანაკლისი შეადგენს 14756,6-2079=12677,6 ლარს. ამავდროულად, უდავოა, რომ ვალის გადახდით ს. ხ-ეს წარმოეშვა მ. მ-ისაგან 7702,45 აშშ დოლარის, ანუ დაახლოებით 7702,45X1,68=12940,11 ლარის მოთხოვნის უფლება. აქედან ჩანს, რომ მ. მ-ის კუთვნილი და ს. ხ-ის მიერ რეალიზებული ნივთების ღირებულება ნაკლები იყო მ. მ-ის ვალზე. ყოველ შემთხვევაში, ამის საწინააღმდეგო მტკიცებულებები წარმოდგენილი არ არის.

დადგენილია, რომ ნივთების რეალიზაციით მ. მ-ის ვალდებულება ს. ხ-ის მიმართ შეწყდა, ამის გამო, იგი ამ ნივთების რეალიზაციით არ დაზარალებულა.

იმის გათვალისწინებით, რომ ს. ხ-ემ მ. მ-ს უნდა აუნაზღაუროს რეალიზებული ნივთების ღირებულება, თუ დადგინდება, რომ ამ რეალიზაციით მ. მ-ის ვალი არ დაფარულა. ამის გამო, ცხადია, მ. მ-ის ვალდებულება ს. ხ-ის მიმართ შეწყვეტილად არ ჩაითვლება. ამ შემთხვევაში, ს. ხ-ე ვალდებული იქნება მ. მ-ს გადაუხადოს 12677,6 ლარი, ხოლო, თავის მხრივ, მ. მ-ს ექნება ს. ხ-ის ვალი - 12940,11 ლარი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 422-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ორ პირს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნა შეიძლება, გაქვითვით შეწყდეს, თუ დამდგარია ამ მოთხოვნათა შესრულების ვადა.

უდავოა, რომ მ. მ-ს ს. ხ-ისათვის ვალი უნდა დაებრუნებინა 2009 წლის სექტემბრიდან 1 თვეში მაინც - სწორედ ამ დროს სცადა მ. მ-მა თანხის გადახდა, ამიტომ, სარჩელის აღძვრის დროისათვის მოთხოვნის შესრულების ვადა დამდგარი იყო. ეს კი ნიშნავს, რომ სარჩელის საფუძვლიანობის შემთხვევაშიც, მ. მ-ისა და ს. ხ-ის ურთიერთმოთხოვნა გაიქვითება.

სამოქალაქო კოდექსის 198.1-ე მუხლის საფუძველზე, პალატის მოსაზრებით, ს. ხ-ე უფლებამოსილია დ. ს-ას წაუყენოს ის შესაგებლები, რომლებიც მას მ. მ-ის მიმართ ჰქონდა. ამის გამო, პალატას მიაჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ სარჩელი შეცდომით დააკმაყოფილა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დ. ს-ამ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით:

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა იგი, არასწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს. სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-409-ე მუხლები, მიუხედავად იმისა, რომ ნათელი იყო მოპასუხეთა მხრიდან მოსარჩელისათვის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მიყენებული ზიანის არსებობა, ვინაიდან დარღვეული იყო სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ობიექტური წინაპირობა -ს. ხ-ემ იცოდა, რომ მ. მ-ს მისთვის არ მიუცია თავისი კუთვნილი ოქროს ნივთების რეალიზაციის უფლება, თუმცა გაყიდა ისინი და ამოღებული თანხა მიითვისა, ასევე, მ. ს-ემ, სარჩელში მითითებული მ. მ-ის კუთვნილი ოქროს ნივთები გამოიტანა „ს. ფ-იდან“ და გაყიდა, რაც დასტურდება ბანკის მიერ გაცემული ცნობითა და ზეპირი განმარტებით.

კასატორის მითითებით, სასამართლომ ფაქტობრივ გარემოებად დაადგინა, რომ მიღება–ჩაბარების აქტებში მითითებული ერთი ცალი კოლიე, 10 გრ. ძეწკვი კულონით, 3,90 გრამიანი თვლიანი ბეჭედი, 3,6 გრამიანი უთვლო ბეჭედი, 2,8 გრამიანი კულონი და 3,7 გრამიანი თვლიანი სამაჯური სადავო ნივთებიდან იყო ს. ხ-ის საკუთრება, რაც არასწორად არის დადგენილი, რადგან მიღება–ჩაბარების აქტები, სადაც აღნიშნული ნივთებია მითითებული, როგორც ს. ხ-ის საკუთრება, სადავო არ ყოფილა და არც ეს მიღება–ჩაბარების აქტები ყოფილა წარმოდგენილი სასამართლოში მოსარჩელის მიერ. ის წარმოადგინეს მოპასუხეებმა სარჩელის წინააღმდეგ, რაც მიიღო სასამართლომ და ისე, რომ არც გაარკვია რეალობა, არ დაადგინა იყო თუ არა სადავო ნივთები ჩამონათვალში, ჩაატარა ექსპერტიზა. ზემოთმითითითებული არც ერთი ნივთი არ წარმოადგენდა დავის საგანს და არც სარჩელის ჩამონათვალში იყო მითითებული. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში იმსჯელა აღნიშნულზე, მაშინ, როდესაც სააპელაციო საჩივრით არც ერთი მხრიდან სადავო არ გამხდარა.

კასატორის განმარტებით, ნივთების მესაკუთრისაგან მისი ყველა უფლება ნებაყოფლობით ნივთების მფლობელობაში გადასვლით მოპოვებული ჰქონდა მ. მ-ს. აქედან გამომდინარე, სწორედ თ. ბ-თან“ დადებულ ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანით მ. მ-მა სამართლებრივად დავალება მისცა ს. ხ-ეს ამ ნივთების სს თ. ბ-იდან“ გამოტანისა. რადგან ს. ხ-ეს არ ჰქონდა რეალიზაციის უფლება, თუ იგი ამ ნივთებს არ დააგირავებდა „ს. ფ-ში“, რითაც ის მიიღებდა მის მიერ გადახდილ თანხას, მაშინ ყველა ამ ნივთების მ. მ-ზე დაბრუნების ვალდებულება ჰქონდა. სწორედ ამ ნივთებზე ის ანგარიშვალდებული იყო იმ პირთან, ვისგანაც ეს დავალება ჰქონდა მიღებული. დავალების შეუსრულებლობის გამო იგი მიყენებული ზიანისათვის პასუხს აგებდა დავალების გამცემი პირის წინაშე. აქედან გამომდინარე, ამ ნაწილში სასამართლოს მსჯელობა არასწორია და სამართლებრივად დაუსაბუთებელი.

კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, რომ მ. მ-მა დააგირავა, როგორც თავისი, ასევე მესამე პირთა, მათ შორის ს. ხ-ის ძვირფასეულობა. ასევე, რომ მ. მ-მა სესხი ვერ დაფარა და არასწორად არის დადგენილი, რომ საქმის მასალებით თითქოსდა არ დგინდება, რომ ს. ხ-ე დაეუფლა ი/საწარმო „ზ-ში“ დაგირავებულ ნივთებს;

სარჩელზე დართული თ. ბ-ის“ ხელშეკრულებებში მითითებული ოქროს ნივთებიდან არც ერთი ნივთი ს. ხ-ის საკუთრება არ ყოფილა. სასამართლომ ერთმანეთისაგან ვერ გამიჯნა თ. ბ-ის“ ხელშეკრულება და „ზ-ის“ საკრედიტო ხელშეკრულებები; სამოქალაქო საქმეში დევს 2012 წლის 04/10 შესაგებელი სარჩელზე, რომელსაც მტკიცებულებად აქვს დართული 4 ცალად საკრედიტო ხელშეკრულება „ზ-თან“ სადაც რამოდენიმე ნივთის გასწვრივ წერია, რომ არის „ს.სი“. ეს ნივთები სარჩელში დაყენებულ მოთხოვნაში არ არის. სხვა მტკიცებულება სასამართლოზე მოპასუხის მხრიდან წარმოდგნენილი არ ყოფილა. აქედან გამომდინარე, სამოქალაქო საქმეში ს. ხ-ის კუთვნილი ოქროს ნივთების დამადასტურებელი სს კოდექსის 102–ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მტკიცებულება არ არსებობს.

კასატორის მოსაზრებით, არასწორია სასამართლოს მსჯელობა ხანდაზმულობის ვადის გასვლასთან დაკავშირებით. ხანდაზმულობის ვადას აგებს ვარაუდზე და მიუთითებს, რომ მ. მ-ს აუცილებლად ეცოდინებოდა 2009 წლის მარტში, რაც არასწორია, ვინაიდან დასტურდება, რომ 2010 წლის მაისისთვის ნივთები არ იყო გაყიდული და 2009 წლის მარტში როგორ ეცოდინებოდა ნივთების გაყიდვის შესახებ. უფრო მეტიც მოპასუხე მხარეს აღნიშნული სასამართლო პროცესზე არ დაუდასტურებია, შესაბამისად, მოთხოვნა ხანდაზმული არ არის.

კასატორის განმარტებით, სასამართლოს უტყუარად უნდა დაედასტურებინა, რომ ს. ხ-ემ მ. მ-ის კუთვნილი ძვირფასეულობა გაასხვისა. ს. ხ-ემ საერთოდ არ იცოდა, რომ მ. მ-ს მის ნივთებთან ერთად დაგირავებული ჰქონდა მ. მ-ის ნივთები. როდესაც მან პრეტენზია დააყენა ნივთების კუთვნილებაზე სწორედ მაშინ გახდა ცნობილი, რომ მის მიერ გაყიდული ნივთებიდან გაიყიდა მ. მ-ის მიერ დაგირავებული მ. მ-ის ნივთები, რომლის მესაკუთრე ის არ იყო. სასამართლო არასწორად მიუთითებს, რომ მ. მ-ი მ. მ-ის ნივთებს ვერ მიანდობდა, ფაქტი სახეზეა, მ. მ-ის მიერ გაცემული დავალებით თ. ბ-იდან“ ნივთების გამოტანით მიანდო ს. ხ-ეს მ. მ-ის ნივთები, რითაც მას საშუალება მიეცა ამ ნივთების გაყიდვის. ს. ხ-ე მოქმედებდა როგორც მინდობილი პირი და მან შეასრულა ისეთი მოქმედება, რომლის მინდობაც მესაკუთრეთაგან არ მიუღია. გაყიდა სხვისი საკუთრება მესაკუთრესთან შეთანხმების გარეშე. რაც შეეხება წერილობით ხელშეკრულების დადებას, ნამდვილად დადებულია, რადგან ამ ნაწილში ცვლილება არის საკრედიტო ხელშეკრულებებში შესული. სახეზეა სს კოდექსის 727–ე მუხლი, ხოლო რაც შეეხება ნივთების რეალიზაციის ფაქტს, ამ ნაწილში ნამდვილად არ ყოფილა შეთანხმება არც წერილობითი და არც სიტყვიერი. არანაირი ვალის გადაკისრება არ მომხდარა, მოწმეთა ჩვენებებით დადასტურებულია, რომ მას შემდეგ რაც გამოიტანდა ს. ხ-ე მ. მ-ის ნივთებს, ის დააგირავებდა „ს. ფ-ში“ და აიღებდა მის მიერ გადახდილ თანხას. ეს იყო როგორც წერილობითი ისე სიტყვიერი დახმარება და, შესაბამისად, შეთანხმება.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, კასატორის განმარტებით, სასამართლომ თავისი ინიციატივით მოახდინა ურთიერთვალდებულების გაქვითვა, ამავე დროს არასწორად დაიანგარიშა ზარალი, როცა მხარეს აღნიშნული არ მოიუთხოვია, რითაც გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 მაისის განჩინებით დ. ს-ას საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ დ. ს-ას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას დ. ს-ას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დ. ს-ა, როგორც ინვალიდობის მქონე პირი, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დ. ს-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე