№ ას-453-432-2015 24 ივნისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. რ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შ. ზ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 4 მარტის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

შ. ზ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს ,,ს. რ-ის’’ მიმართ და მოითხოვა სს ,,ს. რ-ისთვის’’ მის სასარგებლოდ სარჩოს მიუღებელი სხვაობის ერთობლივად გადახდის დაკისრება 9099 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით. ასევე მოპასუხისთვის მის სასარგებლოდ 2014 წლის 1 მაისიდან ყოველთვიური სარჩოს გადახდის დაკისრება 480 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.

მოსარჩელის განმარტებით, იგი მუშაობდა სს „ს. რ-აში“ ხაშურის სავაგონო დეპოს ზეინკალ-გადამდგმელად. 1985 წლის 18 აპრილს, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას საწარმოს ბრალით მიიღო ტრავმა, პროფესიული შრომის უნარი დაკარგა 60%-ით, რის საფუძველზეც უკვე მრავალი წელია მოპასუხისგან იღებს ყოველთვიურ სარჩოს. მოპასუხე არ ახდენს მოსარჩელისთვის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას იმავე კატეგორიის მოქმედი მუშაკის - ზეინკლის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის გათვალისწინებით, რის გამოც კარგავს იმ შემოსავალს, რაც კანონით ეკუთვნის.

სს „ს. რ-ამ“ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად მითითებული ნორმები არ აწესრიგებენ სარჩოს გადაანგარიშების წესს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის მეორე ნაწილი პირდაპირ ადგენს ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევაში როგორ უნდა მოხდეს ზიანის ანაზღაურება და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა და მასზე ამავე მუხლის პირველი ნაწილის გავრცელება დაუშვებელია, ვინაიდან იგი ზოგადად მიუთითებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულებაზე, ხოლო მისი მეორე ნაწილი გამომდინარეობს პირველი ნაწილისგან და აზუსტებს მას.

მოპასუხის განმარტებით, იმის გათვალისწინებით, რომ მუშაკის ჯანმრთელობის დაზიანების შემთხვევაში მთელი ცხოვრების მანძილზე მიუღებელი შემოსავლის წინასწარ ზუსტად განსაზღვრა შეუძლებელია და, ამასთან, მტკიცების სირთულის თვალსაზრისით, მოდავე მხარეებისთვის თანაბარმნიშვნელოვანია, კანონმდებელმა გააუქმა სარჩოს უპირობოდ გადაანგარიშების წესი. კანონი ითვალისწინებს სარჩოს გამოანგარიშებას და დანიშვნას იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც დაზარალებული იღებდა ხელფასს ზიანის მიყენების დროს და მას ეს სარჩო ერიცხება სტაბილურად ცხოვრების ბოლომდე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შ. ზ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა: სს ,,ს. რ-ას’’ შ. ზ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მიუღებელი სარჩოს ერთჯერადად გადახდა 9099 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით; სს „ს. რ-ას“ დაეკისრა შ. ზ-ის სასარგებლოდ 2014 წლის 1 მაისიდან ყოველთვიური სარჩოს გადახდა 480 ლარის ოდენობით საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს ,,ს. რ-ამ’’.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 4 თებერვლის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 31ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოსარჩელე - შ. ზ-ი მუშაობდა მოპასუხე სს ,,ს. რ-აში” ხაშურის სავაგონო დეპოში, ზეინკალ-გადამდგმელის თანამდებობაზე, სადაც სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრამვა, რის გამოც მან დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი სამუდამოდ 60%-ით.

პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით განმარტა, რომ ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მიღებული საწარმოო ტრავმის გამო სს ,,ს. რ-ა” შ. ზ-ს უხდიდა საწარმოო ტრავმის სარჩოს, რომლის ოდენობაც წლების მანძილზე იცვლებოდა და იზრდებოდა ზეინკალ-გადამდგმელის (ზეინკლის) ხელფასის ზრდასთან ერთად და ბოლო რადენიმე წლის განმავლობაში ყოველთვიურად დღემდე უხდის მას სარჩოს 156.35 ლარის ოდენობით.

გამომდინარე იქედან, რომ დავის საგანი იყო არა სარჩოს დანიშვნა, არამედ დანიშნული სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშება, სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მსჯელობა ტრამვის არსებობისა და ამ ფაქტთან დაკავშირებით მისი ბარალეულობის საკითხის განხილვის თაობაზე.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 06 თებერვლის №53 ბრძანებულებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 09 თებერვლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი” და საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით განისაზღვრა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი. აღნიშნული წესის 1.1 მუხლის შესაბამისად, საწარმოში, დაწესებულებასა თუ ორგანიზაციაში, ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ამ წესით, საქართველოს შრომის კოდექსითა და სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში. იგივე წესის 1.2 მუხლით, დამსაქმებელი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ასეთი მოქმედებისათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიღებული ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული საკითხის გადაწყვეტა სწორად განისაზღვრა შრომის კოდექსისა და სამოქალაქო კოდექსის საფუძველზე.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით, რომლის ოდენობის გაანგარიშებას, მართალია საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებს თუმცა, პალატის აზრით, საყურადღებოა თავად ზიანის ანაზღაურების მიზანი, რომლის არსი სწორედ დაზარალებულის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე - ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც შრომის უნარის შეზღუდვის გამო დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, რის გამოც მას უკვე არ აქვს უნარი მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით, რომელსაც იგი მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ყოველთვიური სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენდა, რასაც დაზარალებული მიიღებდა დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით.

მოცემულ შემთხვევაში პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2011 წლის 01 მაისიდან 2014 წლის 01 მაისამდე პერიოდში მოსარჩელემ სარჩოს სახით ვერ მიიღო 9099 ლარი, რაც მიუღებელი სარჩოს ერთჯერადად დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში და ასევე, 2014 წლის მაისიდან ყოველთვიურად სს „ს. რ-ისათვის“ შ. ზ-ის სასარგებლოდ 480 ლარის დაკისრების მოთხოვნის ნაწილშიც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველია.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე სს ,,ს. რ-ამ’’ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

კასატორის აზრით, სასამართლოს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად არასწორად აქვს მითითებული საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილება და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი, ვინაიდან, აღნიშნული ნორმები არ აწესრიგებენ სარჩოს გადაანგარიშების წესს. 2007 წლის 24 მარტის № 53 დადგენილება გაუქმდა საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის № 45 დადგენილებით, რომლის მე-5 მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად დანიშნული ყოველთვიური სარჩო გადააანგარიშებას აღარ ექვემდებარება.

2003 წლის 11 სექტემბრის №443 ბრძანებულებით ცვლილება შევიდა ზიანის ანაზღაურების წესის მე-12 პუნქტში და ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: „ორგანიზაციაში შრომის ანაზღაურების მინიმალური ხელფასის ცვლილების შესაბამისად ხდება სასამართლოს ან დამსაქმებლის მიერ დადგენილი ყოველთვიური სარჩოს გადაანგარიშება, მიუხედავად იმისა, როდის მიიღო დაზარალებულმა ტრამვა“. აღნიშნული პუნქტიდან გამომდინარე, 2003 წლის 11 სექტემბრიდან სარჩო შრომის ანაზღაურების ცვლილებების შესაბამისად გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარება, ხოლო შემდგომ აღნიშნული მე-12 პუნქტი წესიდან 2005 წლის 7 ნოემბრის საქართველოს პრეზიდენტის №953 ბრძანებულებით საერთოდ ამოღებული იქნა.

კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად განმარტა 2007 წლის 24 მარტის №53 საქართველოს მთავრობის დადგენილების პირველი მუხლის პირველი ნაწილი, რადგან აღნიშნული ნორმა შეეხება არა უკვე დანიშნული სარჩოს ანაზღაურებას, არამედ აღნიშნული ნორმა ვრცელდება 2007 წლის 24 მარტიდან ორგანიზაციაში დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე. კონკრეტულ შემთვევაში მოსარჩელეს 1998 წლიდან დანიშნული აქვს ყოველთვიურად სარჩო იმ დროს არსებული მემანქანის საშუალო ხელფასიდან და სამართლებრივი საფუძველი უკვე დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებისა არ არსებობს.

საკასაციო საჩივრის ავტორი ასევე მიუთითებს ზემოაღნიშნული დადგენილების მე-2 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის №48-ე ბრძანებულების მოთხოვნათა დაცვით დანიშნული სარჩო ექვემდებარება ანაზღაურებას დამსაქმებლის ან მისი უფლებამონაცვლის მიერ. ამრიგად, კასატორის აზრით, ვინაიდან სარჩოს გადაანგარიშების მუხლები ამოღებულია საქართველოს პრეზიდენტის №48-ე ბრძანებულებით დამტკიცებული ზიანის ანაზღაურების წესიდან, სამართლებრივი საფუძველი სარჩოს გადაანგარიშებისა არ არსებობს.

კასატორი ასევე არ ეთანხმება სასამართლოს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის გამოყენებასთან დაკავიშრებით და აღნიშნავს, რომ მითითებული ნორმა არ ითვალისწინებს სარჩოს გადაანგარიშების წესს და არ შეიძლება გავრცელდეს ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურებაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 8 მაისის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. ას-169-497-09, ას-452-427-2014, ას-1033-991-2014, ას-279-261-2014, ას-380-357-2014)

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 649.14 ლარის 70% – 454.398 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ (ს/კ: .....) დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 22 აპრილს №1228 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 649.14 ლარის 70% – 454.398 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე