საქმე №ას-455-434-2015 24 ივნისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – ი. ე.-ე, ი. კ.-ა (მოპასუხეები, მოსარჩელეები შეგებებულ სარჩელში)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. ჯ.-ე, ნ. ე.-ე, თ. ე.-ე, მ. ე.-ე და ნ. ე.-ე (მოსარჩელეები, მოპასუხეები შეგებებულ სარჩელში)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 09 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა (თავდაპირველ სარჩელში); საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. ე.-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების: ი. ე.-ისა და ი. კ.-ას მიმართ, რომლითაც მოითხოვა, ქ.თბილისში, თ.-ის ჩიხი №4-ში განლაგებულ მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელ სადგომზე, კერძოდ, 31.67კვ.მ ფართზე, მასზე დაშენებულ 46.71კვ.მ სხვენზე, 14,52კვ.მ დამხმარე სათავსოსა და საერთო სარგებლობის 11,28კვ.მ ფართზე საკუთრების უფლების გადაცემა, სადგომის საბაზრო ღირებულების - 45,000 აშშ დოლარის 25%-ის - 11,250 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ.

სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს ქ.თბილისში, თ.-ის ჩიხი №4-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლში მდებარე სადგომის მოსარგებლეს, რომელმაც სადავო მისამართზე მდებარე საცხოვრებელ სახლში განლაგებულ 22,80კვ.მ ფართის მქონე ერთ ოთახზე სარგებლობის უფლება მოიპოვა ფართის თავდაპირველი მესაკუთრის - ს. ი.-აგან, სახელდობრ, ს. ი.-მა მას სიცოცხლეშივე დაუთმო საცხოვრებლად 22,80კვ.მ ფართის მქონე ერთი ოთახი, სადაც ცხოვრობს დღემდე. იმის გამო, რომ ოჯახი იყო მრავალსულიანი, მოსარჩელემ 22,80კვ.მ ფართის ოთახი, როგორც ძველი და ავარიული თითქმის მთლიანად დაანგრია, ამოაშენა ახალი კედლები და დააშენა სხვენის სახით პატარა ოთახი, სადაც ცხოვრობს ოჯახთან ერთად (ტ.1. ს.ფ. 03). სარჩელის წარდგენის მომენტისათვის კი, სადავო ფართზე მესაკუთრედ რეგისტრირებულნი არიან მოპასუხეები: ი. ე.-ე და ი. კ.-ა, რომლებმაც სადავო ფართზე საკუთრების უფლება მემკვიდრეობით მიიღეს გ. ე.-ისაგან. გ. ე.-ემ კი, საკუთრების უფლება მიიღო თავდაპირველი მესაკუთრის - ს. ი.-აგან.

მოპასუხეებმა სარჩელზე წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და სადავოდ გახადეს ფაქტობრივი გარემოება ნ. ე.-ის მოსარგებლეობის შესახებ და განმარტეს, რომ ნ. ე.-ე, როგორც საცხოვრებელი სადგომის თავდაპირველი მესაკუთრის - ს. ი.- შვილიშვილი სადავო ფართს ფლობდა მხოლოდ მხარეთა შორის არსებული ნათესაური კავშირის საფუძველზე და გარიგებას საცხოვრებელი ფართის სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ ადგილი არ ჰქონია.

ამასთან, მოპასუხეებმა თავდაპირველ სარჩელთან ერთად განსახილველად წარადგინეს შეგებებული სარჩელი, რომლითაც მოითხოვეს, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ ქ.თბილისში, თ.-ის ჩიხი №4-ში მდებარე უძრავ ნივთზე, კერძოდ, 31.33კვ.მ ოთახზე, მასზე დაშენებულ 52.07კვ.მ მანსარდზე, საერთო სარგებლობის ფართიდან 5.5კვ.მ-ზე, 5.8კვ.მ სამზარეულოსა და 8კვ.მ სარდაფზე ნ. ე.-ის მფლობელობის შეწყვეტა სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 27,164 აშშ დოლარის 75%-ის - 20,373 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 05 მაისის საოქმო (ფორმის) განჩინებით საქმეში ნ. ე.-ის უფლებამონაცლედ ცნობილ იქნა მისი მემკვიდრეები: ნ. ჯ.-ე, მ. ე.-ე, თ. ე.-ე, ნ. ე.-ე და ნ. ე.-ე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ. ე.-ის უფლებამონაცვლეების: ნ. ჯ.-ის, მ. ე.-ის, თ. ე.-ის, ნ. ე.-ის და ნ. ე.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

ამავე გადაწყვეტილებით, ი. ე.-ის და ი. კ.-ას შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა. ი. ე.-ეს და ი. კ.-ას მოპასუხეების ნ. ჯ.-ის, მ. ე.-ის, თ. ე.-ის, ნ. ე.-ის და ნ. ე.-ის სასარგებლოდ დაეკისრათ სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 27,164 აშშ დოლარის 75%, რაც შეადგენს 20,373 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში.

ი. ე.-ის და ი. კ.-ას მიერ ნ. ჯ.-ის, მ. ე.-ის, თ. ე.-ის, ნ. ე.-ის და ნ. ე.-ის სასარგებლოდ 20,373 აშშ დოლარის გადახდის შემდეგ დადგინდა, რომ ნ. ჯ.-ეს, მ. ე.-ეს, თ. ე.-ეს, ნ. ე.-ესა და ნ. ე.-ეს შეუწყდებოდათ მფლობელობა ქ.თბილისში, თ.ის ჩიხი №4-ში (პირველ სართულზე 31.33კვ.მ-ზე, მასზე დაშენებულ 52.07კვ.მ მანსარდზე, საერთო სარგებლობის ფართიდან 5.5კვ.მ-ზე, 5.8კვ.მ სამზარეულოსა და 8 კვ.მ სარდაფზე) მოსარჩელეთა საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე და იგი თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცემოდა მესაკუთრე ი. ე.-ესა და ი. კ.-ას.

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ნ. ჯ.-ის, ნ., თ., მ. და ნ. ე.-ეების მიერ. აპელანტებმა მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 09 მარტის განჩინებით ნ. ჯ.-ის, ნ., თ., მ. და ნ. ე.-ეების სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა საქმის განმხილველი სასამართლოს მითითებას იმის თაობაზე, რომ მხარეთა შორის არსებობდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებიდან წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა და მიიჩნია, რომ სადავო სადგომის მფლობელობა უნდა შეწყვეტილიყო მესაკუთრეების მიერ მოსარგებლეთათვის შესაბამისი კომპენსაციის გადახდის შემდეგ, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას საქალაქო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლი. ამასთან, სასამართლომ ამ მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, ყოველმხრივ და სრულად არ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები და შეფასება არ მისცა ფაქტობრივი გარემოებების დასადასტურებლად საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის თანახმად ,,მესაკუთრე, რომელიც მოსარგებლეს მოსთხოვს ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტას, ვალდებულია აუნაზღაუროს მოსარგებლეს მის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯები საბაზრო ღირებულების სრული ოდენობით და განმარტა, რომ ნორმის დანაწესით საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრის სასარგებლოდ სადავო უძრავ ნივთზე მოსარგებლეთა მფლობელობის შეწყვეტისას მესაკუთრემ მოსარგებლეს უნდა გადაუხადოს ის ხარჯები, რის შედეგადაც მოსარგებლემ გააუმჯობესა სადგომი. ამასთან, ხსენებული ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია უძრავი ნივთის არა ყოველგვარი გაუმჯობესება (მაგ: მიმდინარე სარემონტო სამუშაოები, როგორცაა კედლების შეთეთრება, იატაკის მოხვეწა-გალაქვა ან სხვა), არამედ მხოლოდ ისეთი, რასაც შედეგად მოჰყვა ნივთის არსებითი ცვლილება, მისი თვისობრივად, ხარისხობრივად, მოცულობით მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება და სადგომის ღირებულების გაზრდა (მაგ: ფართის მიშენება, დაშენება, გაფართოება, შენობის კონსტრუქციის, საძირკვლის კაპიტალური შეკეთება-გამოცვლა და ა.შ.).

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, 105-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ გადაწყვეტილება ფაქტობრივად და იურიდიულად დასაბუთებული უნდა იყოს. ფაქტობრივი დასაბუთებისას სასამართლომ უნდა მიუთითოს იმ მტკიცებულებებზე, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, ასევე მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას. ამასთან, სასამართლომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისას გულდასმით უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მხოლოდ აღნიშნულის შემდეგ გამოიტანოს დასკვნა სადავო გარემოების არსებობისა და თუ არარსებობის თაობაზე.

ასევე, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადებაზე, რომლის თანახმად ,,მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა დადასტურდეს ეს ფაქტები. ხოლო, სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მხარე თავის მოთხოვნას.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ნ. ჯ.-ის, ნ., თ., მ. და ნ. ე.-ეების სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა 31.67კვ.მ ფართზე, მასზე დაშენებულ 46.71კვ.მ სხვენზე, 14,52კვ.მ დამხმარე სათავსოსა და საერთო სარგებლობის 11,28კვ.მ. ფართზე მდებარე, ქ.თბილისში, თ.-ის ჩიხი №4-ში, საცხოვრებელი სადგომის საკუთრების უფლების გადაცემა სადგომის საბაზრო ღირებულების 45 000 აშშ დოლარის 25%-ის - 11 250 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ. მოსარჩელე მიუთითებდა იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომ თავდაპირველად, მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის არსებობდა გარიგება 22,80 კვ.მ. ფართის საცხოვრებელ სადგომზე. ამასთან, მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ გამომდინარე იქიდან, რომ მისი ოჯახი იყო მრავალსულიანი, მან 22,80 კვ.მ. ფართის ოთახი, როგორც ძველი და ავარიული, თითქმის მთლიანად დაანგრია, ამოაშენა ახალი კედლები და დააშენა სხვენის სახით პატარა ოთახი. ამ გარემოების დასადასტურებლად მოსარჩელე მიუთითებდა აუდიტორული ფი. „სალომეს” მიერ შედგენილ დასკვნაზე და აღნიშნავდა, რომ თავიდან არსებული 22,80კვ.მ. ფართი დაშენებით და გაზრდილი ფართით დღეისათვის შეადგენდა 31.67კვ.მ.-ს, ამ ოთახის თავზე დაშენებული იყო 46,71კვ.მ. სხვენი, 14,52კვ.მ. ფართის სათავსოთი და საერთო სარგებლობის 11,28კვ.მ. ფართის სათავსო, რომელთა საბაზრო ღირებულება ჯამში შეადგენდა 45.000 აშშ დოლარს. ამასთან, მოსარჩელე (აპელანტი) მოთხოვნაში მიუთითებდა როგორც თავდაპირველ ფართზე, ასევე, დაშენებულ ფართზე მესაკუთრედ ცნობას საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების (45,000 აშშ დოლარი) 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ.

თავდაპირველი მოსარჩელის - ნ. ე.-ის მიერ ი. ე.-ისა და ი. კ.-ას შეგებებულ სარჩელზე (საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტა სადგომის საბაზრო ღირებულების 27,164 დოლარის 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ) წარდგენილ შესაგებელში თავდაპირველმა მოსარჩელემ მიუთითა თავდაპირველ სადგომზე მის მიერ განხორციელებულ მოქმედებებზე და ამ მიმართებით, შეგებებული სარჩელის ავტორის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის დაუსაბუთებლობაზე (ტ.2; ს.ფ.271). აპელანტები (მოსარჩელეები) სააპელაციო საჩივრის საფუძვლადაც მიუთითებენ იმ გარემოებაზე, რომ სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა და გაიზიარა ის ფაქტი, რომ მოსარგებლეთა მიერ ადგილი ჰქონდა თავდაპირველი სადგომის გაუმჯობესების (მიშენება-დაშენების) ფაქტებს.

სააპელაციო სასამართლომ აგრეთვე მიუთითა საქმის მასალებში წარმოდგენილ საინვენტარიზაციო გეგმაზე (ტომი 1; ს.ფ. 17), საიდანაც დგინდებოდა, რომ თ.-ის ჩიხი N4-ში მდებარე უძრავი ქონება შედგებოდა სულ 2 ოთახისაგან, და მისი საერთო ფართი მოიცავდა ჯამში, 49,9 კვ.მ.-ს, რაც მკვეთრად განსხვავდება მითითებულ მისამართზე ამჟამად მდებარე საცხოვრებელი სახლის მონაცემებისაგან (იხ. მოდავე მხარეთა მიერ საქმის მასალებში წარმოდგენილი დასკვნები).

მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელის მოთხოვნაზე, რომელიც ეხებოდა მოსარგებლის მიერ განხორციელებულ მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯებს, საერთოდ არ უმსჯელია. სასამართლომ იხელმძღვანელა მოპასუხეების (შეგებებული საჩივრის ავტორები) მიერ წარმოდგენილი ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს №... დასკვნით, რომლითაც დადგინდა, რომ სადაო უძრავი ქონების მდებარე: ქ.თბილისში, თ.ის ჩიხი №4-ში, პირველ სართულზე 31.33 კვ.მ, მასზე დაშენებული მანსარდა 52.07 კვ.მ საერთო სარგებლობის ფართიდან 5.5 კვ.მ, სამზარეულო 5.8. კვ.მ და სარდაფი 8 კვ.მ ფართის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 27,989 აშშ დოლარს და მესაკუთრეებს მოსარგებლეების სასარგებლოდ სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75% განსაზღვრა სწორედ ამ თანხიდან ისე, რომ არ გამოარკვია და იმსჯელა იმ გარემოებაზე, ჰქონდათ თუ არა განხორციელებული მოსარგებლეებს თავდაპირველ ფართზე მიშენება-დაშენება ან/და არსებითი გაუმჯობესებები. ამასთან, სასამართლომ არ დაადგინა, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, რას შეადგენდა მოსარგებლეთა მიერ თავდაპირველ საცხოვრებელ სადგომზე განხორციელებული ხარჯები.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ამ ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებული იყო იმ გარემოებით, რომ იმ შემთხვევაში, თუკი დადგინდება, მოსარგებლეების მიერ თავდაპირველ საცხოვრებელ სადგომზე მიშენება-დაშენების ... განხორციელების შესახებ ფაქტობრივი გარემოება და მისი ოდენობა, მესაკუთრეები, რომელებიც მოსარგებლეებს მოსთხოვდნენ ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტას, ვალდებულნი იქნებოდნენ აენაზღაურებინათ მათთვის გაუმჯობესების ხარჯები საბაზრო ღირებულების სრული ოდენობით (,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლი).

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლოს არ უმსჯელია ზემოაღნიშნულ მოთხოვნაზე. შესაბამისად, არ იყო დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები მოსარჩელის მოთხოვნის ამ ნაწილზე, რაც გამორიცხავდა, სსკ-ის 377-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების ფაქტობრივი თვალსაზრისით შემოწმების შესაძლებლობას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის ხელახლა განმხილველ სასამართლოს უნდა ემსჯელა სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილზე, რომელიც გამომდინარეობდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლიდან, მოთხოვნის ამ ნაწილში, დაედგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, მიეთითებინა მტკიცებულებებზე, რომლებსაც ემყარებოდა სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფდა ამა თუ იმ მტკიცებულებას და მხოლოდ ამის შემდეგ ემსჯელა მოთხოვნების დაკმაყოფილება/არ დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლებზე. პალატამ აქვე მიუთითა, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა მიზანშეუწონელი იყო, ვინაიდან, ასეთ შემთხვევაში, მხარე დაკარგავდა კიდევ ერთ ინსტანციაში (სააპელაციო ინსტანციაში) ამ ფაქტობრივ გარემოებაზე შედავების შესაძლებლობას, ვინაიდან მას გასაჩივრება მოუწევდა პირდაპირ საკასაციო სასამართლოში – საქართველოს უზენაეს სასამართლოში, რომელიც ფაქტობრივი გარემოებების დამდგენ სასამართლოს არ წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ი. ე.-ემ და ი. კ.-ამ გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტ.3. ს.ფ. 116).

კასატორის პრეტენზია (კასაციის საფუძვლები) იმ გარემოებას ემყარება, რომ საქმის გამხილველ სასამართლოს მოცემული დავის გადაწყვეტისას არ უნდა გამოეყენებინა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლი. კასატორის განმარტებით, ნივთის გაუმჯობესების შესახებ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა მოცემულ საქმეზე უმართებულოა, გამომდინარე იქიდან, რომ საქმე სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით იხილება მოსარჩელის მოთხოვნის ფარგლებში. მოცემულ შემთხვევაში კი, მოთხოვნა ნივთზე გაწეული გაუმჯობესების ხარჯების ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელეს არ დაუყენებია. მოთხოვნა მოცემულ შემთხვევაში, არსებობდა საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის ნაწილში და არა ნივთზე გაწეული გაუმჯობესების ხარჯების ანაზღაურების ნაწილში.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორებს მიაჩნიათ, რომ საქმის განმხილველმა სასამართლომ დაარღვია დისპოზიციურობის პრინციპი, რამაც მოცემულ საქმეზე განაპირობა არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 08 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2015 წლის 17 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ ...წ.-ს გარდაცვლილი ნ. ე.-ე 1972 წლის 01 დეკემბრიდან რეგისტრირებულია ქ.თბილისში, თ.-ის ჩიხი №4-ში.

დადგენილია, რომ ამჟამად, ქ.თბილისში, თ.-ის ჩიხი №4-ში მდებარე საცხოვრებელ სადგომზე რეგისტრირებულია ი. ე.-ისა და ი. ე.-ის თანასაკუთრების უფლება ....წ.-ს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე.

ქ.თბილისში, თ.ის ჩიხი №4-ში მდებარე უძრავი ქონების ½ ნაწილის თავდაპირველ მესაკუთრეს წარმოადგენდა ....წ.-ს გარდაცვლილი ს. ი.-ი, რომელმაც უძრავი ქონების დარჩენილ ნაწილზე საკუთრების უფლება მოიპოვა მემკვიდრეობით მეუღლის გარდაცვალების შემდგომ. ასევე, დადგენილია, რომ სამკვიდრო უძრავი ქონება წარმოადგენდა ერთ სართულიან ორი ოთახისაგან შემდგარ ნაგებობას (ტ.1. ს.ფ.49).

დადგენილია, რომ ნ. ე.-ის მემკვიდრეებს და განსახილველ დავაში უფლებამონაცვლეებს წარმოადგენენ: ნ. ჯ.-ე, მ. ე.-ე, თ. ე.-ე, ნ. ე.-ე და ნ. ე.-ე.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი ნ. ე.-ის მემკვიდრეებისათვის (ნ. ჯ.-ე, მ., თ. ნ. და ნ. ე.-ეები) მოსარგებლის სტატუსის მინიჭების ნაწილში, პრეტენზიას არ შეიცავს. შესაბამისად, ამ ნაწილში, გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნათა შესაბამისად, საკასაციო პალატისათვის სავალდებულო ძალა გააჩნიათ. სახელდობრ, საკასაციო პალატას დადგენილად მიაჩნია მოცემული საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ თავდაპირველი მოსარჩელეები: ნ. ჯ.-ე, მ., თ. ნ. და ნ. ე.-ეები წარმოადგენენ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლე პირებს, რომლებსაც ქ.თბილისში, თ.ის ჩიხი №4-ში განლაგებულ საცხოვრებელ სადგომზე სარგებლობის უფლება მოპოვებული აქვთ ფართის თავდაპირველი მესაკუთრე ს. ი.-აგან, სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგების საფუძველზე (საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილი). აღნიშნულიდან გამომდინარე, ფაქტობრივი გარემოება ნ. ე.-ის მემკვიდრეების (ნ. ჯ.-ე, მ., თ. ნ. და ნ. ე.-ეები) მიერ ქ.თბილისში, თ.ის ჩიხი №4-ში განლაგებული საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეობის შესახებ სადავო არ არის.

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ძირითადი საფუძვლები (კასაციის მიზეზები) იმ გარემოებას ემყარება, რომ საქმის სააპელაციო წესით განმხილველმა სასამართლომ სამართალწარმოების დისპოზიციურობის პრინციპის (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლი) დარღვევით განიხილა მოცემული დავა და თვითნებურად იმსჯელა ნივთზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაზე თავდაპირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ.

კასატორის ზემოთ მითითებულ არგუმენტს საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და მიზანშეწონილად მიიჩნევს, სადავო საკითხის კანონიერება შემოწმდეს მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობის მარეგულირებელი სპეციალური კანონის - საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ - საფუძველზე. აქვე, საკასაციო პალატა დასძენს, რომ მითითებული კანონით ხელმძღვანელობა განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეებს გასაჩივრებული განჩინებით მიენიჭათ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ საქართველოს კანონის 11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული „მოსარგებლის“ სამართლებრივი სტატუსი, რასაც წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში კასატორი სადავოდ არ მიიჩნევს.

პირველ რიგში, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის, მე-2 მუხლის მე-3, მე-6 პუნქტების თანახმად, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნიდან გამომდინარე, მესაკუთრეს გააჩნია უპირატესი უფლება - მოსთხოვოს მოსარგებლეს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში, მაგრამ, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს კომპენსაციის გადახდაზე, მას შემდეგ მოსარგებლეა უფლებამოსილი, მოსთხოვოს მესაკუთრეს შესაბამისი ანაზღაურების სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა. ამდენად, კანონმდებელი მოსარგებლის მესაკუთრედ ცნობას თანხის გადახდის სანაცვლოდ მხოლოდ მაშინ ითვალისწინებს, თუ მესაკუთრე არ იყენებს უფლებას - თავად გადაუხადოს კომპენსაცია მოსარგებლეს (საკასაციო პალატის მითითებული მსჯელობა შესაბამისობაშია უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკასთან, იხ., სუს 16.06.2014წ.-ის განჩინება საქმე Nას-238-223-2014).

მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი თავის საკასაციო პრეტენზიას იმ გარემოებაზე ამყარებს, რომ საქმის განმხილველმა სასამართლომ თვითნებურად იმსჯელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლით გათვალისწინებულ სამართლებრივ შედეგზე და შესაბამისად, სადგომზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაზე, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და მიუთითებს, რომ როგორც მოცემულ საქმეზეა დადგენილი ქ.თბილისში, თ.ის ჩიხი №4-ში განლაგებულ საცხოვრებელ სადგომზე ნ. ე.-ის მემკვიდრეების (ნ. ჯ.-ე, მ., თ. ნ. და ნ. ე.-ეები) სარგებლობის უფლება წარმოდგება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 11 მუხლის „ა“ პუნქტით გათვალისწინებული საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებიდან.

ამასთან, დადგენილია, რომ უძრავი ქონების რეგისტრირებულმა მესაკუთრეებმა: ი. ე.-ემ და ი. კ.-ამ გამოიყენეს მათთვის, როგორც მესაკუთრეთათვის, კანონით მინიჭებული უფლებამოსილება მოეთხოვათ სადგომზე მოსარგებლეების მფლობელობის შეწყვეტა მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ. აღნიშნულმა კი, თავის მხრივ, გამორიცხა მოსარგებლის სარჩელის რაიმე ფორმით დაკმაყოფილების შესაძლებლობა. ამავდროულად, მესაკუთრეს ეკისრება მოსარგებლისათვის განხოციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯების საბაზრო ღირებულების სრული ოდენობით ანაზღაურების ვალდებულებაც. მესაკუთრის მითითებული ვალდებულება გამომდინარეობს მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის მომწერიგებელი სპეციალური კანონის მე-6 მუხლით დადგენილი წესიდან, რომლის თანახმად, მესაკუთრე, რომელიც მოსარგებლეს მოსთხოვს ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტას, ვალდებულია აუნაზღაუროს მოსარგებლეს მის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯები საბაზრო ღირებულების სრული ოდენობით. დასახელებული ნორმით ხელმძღვანელობა კი, განპირობებულია ერთი პროცესუალური გარემოებით: როგორც მოცემული საქმის მასალებით ირკვევა პირველი ინსტანციის სასამართლოში სარჩელი აღიძრა მოსარგებლის მიერ, რომელმაც, მოითხოვა, ქ.თბილისში, თ.ის ჩიხი №4-ში განლაგებულ მოპასუხეთა საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულ საცხოვრებელ სადგომზე, კერძოდ, 31.67კვ.მ ფართზე, მასზე დაშენებულ 46.71კვ.მ სხვენზე, 14,52კვ.მ დამხმარე სათავსოსა და საერთო სარგებლობის 11,28კვ.მ ფართზე საკუთრების უფლების გადაცემა და საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე სხვადასხვა გარემოებებთან ერთად მიუთითა, რომ მან სადავო მისამართზე მდებარე საცხოვრებელ სახლში განლაგებულ 22,80კვ.მ ფართის მქონე ერთ ოთახზე სარგებლობის უფლება მოიპოვა ფართის თავდაპირველი მესაკუთრის - ს. ი.-აგან, ხოლო დროთა განმავლობაში კი, იმის გამო, რომ ოჯახი იყო მრავალსულიანი, მოსარჩელემ 22,80კვ.მ ფართის ოთახი, როგორც ძველი და ავარიული თითქმის მთლიანად დაანგრია, ამოაშენა ახალი კედლები და დააშენა სხვენის სახით პატარა ოთახი, სადაც ცხოვრობს ოჯახთან ერთად (ტ.1. ს.ფ. 03). ამავე საქმეში აღიძრა მესაკუთრის შეგებებული სარჩელი საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების (კანონით დადგენილი პროპორციის შესაბამისად) ანაზღაურების სანაცვლოდ თავდაპირველი მოსარჩელის მფლობელობიდან სადგომის გამოთხოვის თაობაზე. შეგებებულ სარჩელთან დაკავშირებით წარდგენილ შესაგებელში კი, თავდაპირველმა მოსარჩელემ/მოსარგებლემ განმარტა, რომ საცხოვრებელი სადგომი იყო ავარიულ მდგომარეობაში და იგი მთლიანად დაინგრა, ფაქტიურად მოსარგებლემ ააშენა ახალი სადგომი, რაზედაც გასწია ხარჯი, რომელიც არ იყო გაანგარიშებული ექსპერტის მიერ (ტ.1. ს.ფ. 271). გასაჩივრებული განჩინებით ის გარემოებაცაა დადგენილი, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილ საინვენტარიზაციო გეგმაზე (ტ.1, ს.ფ.17), თ.ის ჩიხი N4-ში მდებარე უძრავი ქონება შედგებოდა სულ ორი ოთახისაგან და მისი საერთო ფართი მოიცავდა ჯამში, 49,9კვ.მ.-ს, რაც მკვეთრად განსხვავდება მითითებულ მისამართზე ამჟამად მდებარე საცხოვრებელი სახლის მონაცემებისაგან (იხ. მოდავე მხარეთა მიერ საქმის მასალებში წარმოდგენილი დასკვნები), ხოლო აუდიტორული ფი. „სალომეს” მიერ შედგენილი დასკვნის მიხედვით კი, თავიდან არსებული 22,80კვ.მ. ფართი დღეისათვის შეადგენს 31.67კვ.მ.-ს, ამ ოთახის თავზე დაშენებულია 46,71კვ.მ. სხვენი, 14,52კვ.მ. ფართის სათავსო და საერთო სარგებლობის 11,28კვ.მ. ფართის სათავსო.

ამდენად, ცხადია მესაკუთრის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, დღის წესრიგში, უნდა დამდგარიყო მოსარგებლისათვის მიშენება-დაშენებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების საკითხი. მხარეთა ეს პოზიციები ასახულია გასაჩივრებულ განჩინებაში მხარეთა

მოსაზრებების მითითებისას (ტ.3,ს.ფ.110, 111).

ამდენად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მესაკუთრის სასარგებლოდ დავის გადაწყვეტის შემთხვევაში, სამართლებრივი ბალანსი მოითხოვს, რომ დაცული იქნეს მოსარგებლის უფლება სადგომზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურებაზე და სპეციალური კანონის ეს მოთხოვნა („საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლი) არ არის დამოკიდებული მოსარჩელის მიერ ახალი, დამოუკიდებელი მოთხოვნის აღძვრაზე, გამომდინარე იქიდან, რომ სადგომზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების საკითხი წარმოადგენს მესაკუთრის სარჩელის დაკმაყოფილების თანამდევ სამართლებრივ შედეგს, ისე, რომ მისი ანაზღაურების საკითხის დასმა არ არის დამოკიდებული მოსარგებლის მიერ ამგვარი მოთხოვნის აღძვრაზე. მით უფრო, რომ ხარჯების ანაზღაურების ნაწილში მოსარგებლემ წარმოადგინა დასაბუთებული პრეტენზია. აქ გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ კანონის მითითებული დანაწესი ითვალისწინებს, მხოლოდ იმგვარი ხარჯების ანაზღაურების სავალდებულობას, რომლითაც არსებითად გაუმჯობესდა მესაკუთრის სასარგებლოდ გასათავისუფლებელი სადგომი და არა სადგომზე გაწეული ყოველგვარი ხარჯები, როგორიცაა მიმდინარე სარემონტო სამუშაოები და სხვა. საკითხის ამგვარი გადაწყვეტა განპირობებულია მესაკუთრის უსაფუძვლო გამდიდრების თავიდან აცილებით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად უნდა დადგინდეს ჰქონდათ თუ არა განხორციელებული მოსარგებლეებს თავდაპირველ ფართზე მიშენება-დაშენება ან/და არსებითი გაუმჯობესებები და მათი დადასტურების შემთხვევში, რას შეადგენდა მოსარგებლეთა მიერ თავდაპირველ საცხოვრებელ სადგომზე განხორციელებული ხარჯები. ამდენად, ამ ნაწილში, წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. შესაბამისად, კასატორის პრეტენზია დისპოზიციურობის პრინციპის დარღვევით საქმის განხილვის ნაწილში, დაუსაბუთებელია და არ უნდა იქნეს გაზიარებული და ამ ნაწილში, უცვლელად უნდა დარჩეს გასაჩივრებული განჩინება.

ხოლო რაც შეეხება, საქმის ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნების საკითხს, აღნიშნულს საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუკი ადგილი აქვს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს, სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი. ამდენად, საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის უკან დაბრუნება, ისევე როგორც საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, სააპელაციო სასამართლოს უფლებაა და არა ვალდებულება. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული არ გულისხმობს სააპელაციო სასამართლოს შეუზღუდაობას, ნებისმიერი დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების შემთხვევაში ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად დაუბრუნოს საქმე. ასეთი მიდგომა ეწინააღმდეგება რაციონალური მართლმსაჯულებისა და პროცესუალური ეკონომიის პრინციპებს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ნამდვილ აზრს, რითაც მოცემულ შემთხვევაში შებოჭილია სააპელაციო სასამართლო. ამიტომ, სააპელაციო სასამართლომ, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის თანახმად, ასევე საქმის არსებითად განმხილველი სასამართლოა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს საქმე უკან უნდა დაუბრუნოს მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში, როდესაც მას თავად რეალურად გაუჭირდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა ან კონკრეტული საქმის გარემოებების გათვალიწინებით, მართლაც მიზანშეწონილია საქმის უკან დაბრუნება (საკასაციო პალატის მითითებული მსჯელობა შესაბამისობაშია უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკასთან, იხ., სუს 10.12.2012წ.-ის განჩინება საქმე №ას-657-618-2012 ).

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გააუქმა „გამოყენებული ნორმის არასწორი განმარტების გამო“ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ პუნქტი), სახელდობრ, საქმის უკან დაბრუნების აუცილებლობა სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა მასზე მითითებით, რომ დადგენას საჭიროებდა მოსარგებლისათვის გადასახდელლი კომპენსაციის ოდენობა და ამ მიმართებით სრულყოფილად იყო გამოსაკვლევი ფაქტობრივი გარემოებები, რომელიც ეხებოდა მოსარგებლის მიერ განხორციელებულ მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯებს, აგრეთვე, გარემოებები იმის შესახებ ჰქონდათ თუ არა განხორციელებული მოსარგებლეებს თავდაპირველ ფართზე მიშენება-დაშენება ან/და არსებითი გაუმჯობესებები, ხოლო ასეთის დადასტურების შემთხვევაში, რას შეადგენდა მოსარგებლეთა მიერ თავდაპირველ საცხოვრებელ სადგომზე განხორციელებული ხარჯები. ამ ფაქტების დადგენის აუცილებლობა კი, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით განპირობებული იყო იმ გარემოებით, რომ იმ შემთხვევაში, თუკი დადგინდებოდა, მოსარგებლეების მიერ თავდაპირველ საცხოვრებელ სადგომზე მიშენება-დაშენების ... განხორციელების შესახებ ფაქტობრივი გარემოება და მისი ოდენობა, მესაკუთრეები, რომელებიც მოსარგებლეებს მოსთხოვდნენ ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტას, ვალდებულნი იქნებოდნენ აენაზღაურებინათ მათთვის გაუმჯობესების ხარჯები საბაზრო ღირებულების სრული ოდენობით (,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლი).

ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, არ განეკუთვნება ისეთ გარემოებებს, რომელთა გამოც გამართლებული იქნებოდა საქმის უკან გადაგზავნა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს თავადვე შეეძლო დაედგინა მის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, სამართლებრივად შეეფასებინა ისინი და გამოეყენებინა კანონის შესაბამისი ნორმები. ამას მოითხოვს გონივრულ ვადაში საქმის განხილვისა და პროცესუალური ეკონომიის ინტერესებიც, რის გამოც მოცემულ შემთხვევაში, მიზანშეუწონელია საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განსახილველად დაბრუნება.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს ასევე სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ, ფაქტობრივი გარემოებების სააპელაციო სასამართლოში დადგენით მხარე დაკარგავს კიდევ ერთ ინსტანციაში (სააპელაციო ინსტანციაში) ამ ფაქტობრივ გარემოებაზე შედავების შესაძლებლობას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ძირითადი ფაქტობრივი გარემოება ნ. ე.-ის მემკვიდრეებისათვის (ნ. ჯ.-ე, მ., თ. ნ. და ნ. ე.-ეები) მოსარგებლის სტატუსის მინიჭების თაობაზე დადგენილია, რაც ამავდროულად განაპირობებს დავის სამართლებრივ კვალიფიკაციასაც. დასადგენია საკითხი მხოლოდ ნივთზე გაწული ხარჯების არსებობისა და არსებობის შემთხვევაში მისი ოდენობის შესახებ, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლით გათვალისწინებულ სამართლებრივ შედეგთან კავშირში. შესაბამისად, კიდევ ერთ ინსტანციაში საქმის განხილვა, პროცესუალური თვალსაზრისით, მხარისათვის ინტერესმოკლებულია.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, გარემოებები, რომლებიც სააპელაციო სასამართლომ საქმის უკან დაბრუნების საფუძვლად მიიჩნია, არ განეკუთვნება ისეთ გარემოებებს, რაც სააპელაციო სასამართლოს შესაძლებლობას ართმევდა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე თავად გადაეწყვიტა საქმე და არ დაებრუნებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება საქმის ხელახალი განხილვისათვის პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნების ნაწილში და ამ ნაწილში, საქმე განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს.

კასატორები გათავისუფლებული არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ პუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ი. ე.-ისა და ი. კ.-ას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 09 მარტის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ბ. ალავიძე