№ას-470-444-2014 26 ივნისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ. ს-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ლ-ა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფით

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

გ. ს-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი. ლ-ას წინააღმდეგ და მოითხოვა საზიარო უფლების გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

მოსარჩელის განმარტებით, გ. ს-ისა და ი. ლ-ას საკუთრებას წარმოადგენს საცხოვრებელი სახლი, მდებარე ქ.ქუთაისში, ბ. კ-ის ქუჩის №...-ში. თანასაკუთრებაში მოსარჩელის წილი საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, განისაზღვრება შემდეგი მონაცემებით: №1 სახლის გამოყოფილი ნაწილი, საერთო ფართი 302.60კვ.მ, №2 შენობა - დამხმარე ნაგებობა: 24.96 კვ.მ, №3 შენობა - დამხმარე ნაგებობა: 7.40 კვ.მ. მთლიანად გ. ს-ის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული ფართი განისაზღვრება 335 კვ.მ. ფართით. მოპასუხე ი. ლ-ას ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული ფართია 51 კვ.მ, რომელიც მოპასუხეს არ აქვს რეგისტრირებული. თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართია 563 კვ.მ და მხარეებს შორის მოლაპარაკების გზით მისი გაყოფა ვერ განხორციელდა, ამიტომ მოსარჩელემ მოითხოვა ი. ლ-ასთან საზიარო უფლების გაუქმება და რეალური წილის გამოყოფა, რადგან სურს ინდივიდუალურ მესაკუთრედ დარეგისტრირება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს N 2/234 30.06.1993 გადაწყვეტილებისა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს N3/2 13.05.1993 გადაწყვეტილების საფუძველზე, გაიყო ქონება და თითოეულს შეხვდა კუთვნილი წილი. ასევე მას და მოსარჩელეს შორის არსებობს სასაზღვრო მიჯნა და მათი კუთვნილი ქონება გაყოფილია, რასაც ადასტურებს საჯარო რეესტრის ამონაწერი.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით გ. ს-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. ს-ემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილებით გ. ს-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ი. ლ-ასა და გ. ს-ის საკუთრებაში არსებული, ქ.ქუთაისში, კ-ის ქ.№...-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი რეალურად გაიყო ქ.ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 1993 წლის 30 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული და აღსრულებული გადაწყვეტილებით დადგენილი სარგებლობის წესის შესაბამისად და შესაბამისი ცვლილება შევიდა საჯარო რეესტრის მონაცემებში.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

გ. ს-ე და ი. ლ-ა ცხოვრობენ ქ. ქუთაისში, ბ.კ-ის ქუჩა №... - ში. ორივე მხარის საცხოვრებელი სახლი მდებარეობს საერთო საკუთრებაში არსებულ 563 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე. ნაკვეთი ირიცხება როგორც გ. ს-ის, ისე ი. ლ-ას თანასაკუთრებად. მათ შორის მიწის ნაკვეთი საჯარო რეესტრის მონაცემებით გაყოფილი არაა.

1993 წლიდან 2013 წლის 7 მაისამდე სახლს ჰყავდა სამი მესაკუთრე: ი. ლ-ა, ნ. ს-ე და გ. ს-ე. 2013 წლის 7 მაისს, ნ. ს-ემ გ. ს-ეს საკუთრებაში გადასცა მის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლი.

2013 წლის 7 მაისიდან, ანუ მას შემდეგ, რაც ნ. ს-ემ ჩუქების ხელშეკრულების გზით, მის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი გადასცა გ. ს-ეს, საცხოვრებელ სახლს ჰყავს ორი მესაკუთრე, ხოლო 563 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი ირიცხება გ. ს-ესა და ი. ლ-ას თანასაკუთრებად.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ საერთო საკუთრების მიწის ნაკვეთიდან გ. ს-ის ფაქტობრივ მფლობელობაშია 358,4 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი.

აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ დაუდასტურებლად მიიჩნია გ. ს-ის განმარტება იმის შესახებ, რომ ის ფაქტობრივად ფლობს სადავო მიწის ნაკვეთის 334,96 კვ.მ. და არა 358,4 კვ.მ.-ს, რადგან ექსპერტიზის დასკვნის საწინააღმდეგო მტკიცებულება, აღნიშნული ფაქტის დასადასტურებლად მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. ს-ეს ნ. ს-ისგან ჩუქების გზით გადაეცა ამ უკანასკნელის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული 258,41 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი.

1993 წლის 30 ივნისის ქუათაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ნ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და დადგინდა საერთო ეზოს სარგებლობის წესი: ქ.ქუთაისში, კ-ის ქუჩის პირველ შესახვევის №7-ში მდებარე სახლის თანამესაკუთრეებს შორის შემდეგნაირად: სახლის 12.24 კვ.მ. ფართის მქონე ოთახის ჩრდილოეთი კედლის გასწვრივ გაივლის მართებული ხაზი №13 ნაკვეთის სამეზობლო ღობემდე. №23 ნაკვეთის სამეზობლო ღობიდან გადაიზომა 9.30 მ. და ამ წერტილიდან გაივლო ხაზი და გაივლო ღობე მხარეთა კუთვნილი ნაწილების დაკანონებულ და დაუკანონებელ ნაწილებს შორის.

დადგენილია, რომ 1994 წელს ქ. ქუთაისის სასამართლოს აღმასრულებელმა შეადგინა აქტი და გაყო სადავო მიწის ნაკვეთი გ. ს-ეს, ნ. ს-ესა და ი. ლ-ას შორის.

უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ 1993 წლის 30 ივნისს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, რომელიც 1994 წლიდან აღსრულებულია, მხარეთა შორის დადგენილ იქნა ეზოთი სარგებლობის წესი და 1994 წლიდან მოყოლებული მხარეები ერთმანეთისაგან დაკმოუკიდებლად სარგებლობენ სადავო მიწის ნაკვეთით;

უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ 1997 წლის 25 ნოემბრისათვის, სადავო მიწის ნაკვეთი ფაქტობრივად გაყოფილი იყო 3 ნაწილად, ამათგან ერთ ნაწილს ფლობდა აპელანტი, მეორე ნაწილს აპელანტის და ნ. ს-ე, რომელმაც მისთვის გამოყოფილი ნაწილი საკუთრებაში გადასცა ჩუქების გზით აპელანტ გ. ს-ეს და მესამე ნაწილს კი, მოწინააღმდეგე მხარე ი. ლ-ა. ამასთან, ფაქტობრივად გამოყოფილ და დამოუკიდებელ მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთებს ჰქონდათ დამოუკიდებელი შესასვლელები, რომლითაც მხარეები დამოუკიდებლად სარგებლობდნენ.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის უძრავი ქონებით სარგებლობის წესი 20 წლის წინ დადგინდა.

საქმეში არსებული მტკიცებულებების, უპირველესად კი, ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 1993 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით, ასევე თავად მხარეთა ახსნა-განმარტებით, პალატამ დაადგინა, რომ მხარეთა შორის 1997 წლის 25 ნოემბრამდე იყო დადგენილი მიწით სარგებლობის წესი და თითოეული მხარე სრულიად დამოუკიდებლად სარგებლობდა გამოყოფილი მიწის ნაკვეთით, შესაბამისად, 1513-ე მუხლის თანახმად, 1997 წლის 25 ნოემბრისათვის თითოეული მხარე ჩაითვალა იმ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ, რომელსაც იგი ამ დროისათვის ინდივიუალურად ფლობდა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელი, რომლითაც მოსარჩელე ითხოვდა საერთო საკუთრებში არსებული მიწის ნაკვეთის რეალურ გაყოფას უნდა დაკმაყოფილებულიყო იმგვარად, როგორც ეს დადგენილი იყო ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 1993 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით, ნ. ს-ის წილი ქონების გ. ს-ისათვის გადაცემის გათვალისწინებით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. ს-ემ. მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატრის განმარტებით, გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული და გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. კასატორის მითითებით, სასამართლომ არასრულად გამოიკვლია და სამართლებრივად არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები. არცერთმა სასამართლომ არ იმსჯელა თანასაკუთრების გაუქმებაზე სამკვიდრო მასიდან 3/6 – 3/6 ნაწილიდან ეზოს სარგებლობის გამიჯვნაზე ცალკე შესასვლელი ჭიშკრით. არცერთმა სასამართლომ არ მიაქცია ყურადღება მის შუამდგომლობას იმის შესახებ, რომ ი.ლ-ამ წამოადგინა ყალბი დოკუმენტი - საჯარო რეესტრის ამონაწერი. კასატორის მოთხოვნას წარმოადგენს სამკვიდრო მასიდან საზიარო უფლების გაუქმება და ეზოს იდეალური წილიდან რეალურად გამოყოფა, რადგანაც ჩუქებამდე მისი გაყოფა ცალ-ცალკე შესასვლელით არ ხერხდებოდა. ასევე კასატორის მითითებით, მან შუამდგომლობა დააყენა სასამართლოში საზაფხულო ფართების დაკანონების შესახებ, რადგან უზენაესი სასამართლოს 1993 წლის 13 მაისის №3/2 გადაწყვეტილებაში არაფერია ნათქვამი, ხოლო ი.ლ-ას საზაფხულო ფართები ზევით მთლიანად და ქვევით ნაწილობრივ აქვს და ამით ლახავს მის უფლებებს.

კასატორის აზრით, ბაბუამისის დანაშთ ქონებას ორი მემკვიდრე ჰყავდა, რაც მიიღეს კიდეც და მისი სარჩელიც სწორედ ბაბუამისის დანაშთი ქონებიდან მიღებულ სამკვიდრო მასაზე და მასზე არსებული საზიარო უფლების გაუქმებას ეხებოდა. არცერთმა სასამართლომ არ გამოიკვლია საფუძვლიანად საქმისათვის არსებითად მნიშვნელოვანი გარემოებები, მათ არ გაუმახვილებიათ ყურადღება მის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებზე, რაზეც ამყარებდა მოთხოვნებს და გაიზიარეს ექსპერტის ურთიერთგამომრიცხავი და დაუსაბუთებელი პასუხები, რომელიც ჩატარებულია არასრულფასოვნად, რამაც არასწორი შედეგი გამოიღო. სასამართლომ მისი მოთხოვნის ინტერპრეტირებით მოთხოვნა თითქოსდა ნაწილობრივ დააკმაყოფილა, თუმცა ფაქტობრივად გაიმეორა 1993 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და გაყო ისე, რაც რეალურად აღსრულებულია 1994 წლიდან.

კასატორის მითითებით, მისმა დამ – ნ. ს-ემ აჩუქა ქონება, რომლიც არანაირად არ უკავშირდება ბაბუამისის დანაშთი ქონების სამკივდრო მასას. სააპელაციო სასამართლომ კი, მისი დისგან ჩუქებით მიღებული ქონება ჩაუთვალა ბაბუამისის მხრიდან მიღებულ სამკვიდრო მასაში და ამ კუთხით გამიჯნა, თანასაკუთრებაზე კი, არცერთს არ უმსჯელია.

გ. ს-ის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებით დაუკარგა წილი სამკვიდრო მასაში და ფაქტობრივად ი. ლ-ას აჩუქა აღნიშნული წილი მისი სურვილის საწინააღმდეგოდ. ასევე სასამართლოს არ განუმარტავს, რა წილი ერგება მას სამკვიდრო მასიდან, როგორ ისარგებლოს მისი კუთვნილი ფართით და ასევე არ განუმარტავს, შენობის წინა მხრიდან რა მანძილზეა დაშორებული საზიარო კედლის გამყოფი წერტილი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 20 თებერვლის განჩინებით გ. ს-ის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ გ. ს-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით არ დაკმაყოფილდეს სარჩელი შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად არის ცნობილი დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით 563 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი ირიცხება გ. ს-ისა და ი. ლ-ას თანასაკუთრებად.

საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, გ. ს-ის საკუთრებას წარმოადგენს #1 სახლის გამოყოფილი ნაწილი, საერთო ფართით 302.60 კვ.მ., #2 შენობა-დამხმარე ნაგებობა: 24,96 კვ.მ; #3 შენობა-დამხმარე ნაგებობა: 7,40 კვ.მ.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად მითითებული ფაქტები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის.

უპირველეს ყოვლისა, ყურადღება უნდა გამახვილდეს მოსარჩელე გ. ს-ის სასარჩელო მოთხოვნაზე, რომლის თანახმად იგი ითხოვს მოპასუხესთან თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის (563 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის) ნატურით გაყოფას მათ მფლობელობაში არსებული ფართების პროპორციულად.

სააპელაციო სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაუდო 1993 წლის 30 ივნისის ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და საბოლოოდ, მხარეთა შორის თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი გამიჯნა ზემოაღნიშნული 1993 წლის გადაწყვეტილებით დადგენილი სარგებლობის წესის მიხედვით.

უნდა აღინიშნოს, რომ მითითებული გადაწყვეტილებით (სააპელაციო სასამართლოს დადგენილი გარემოებათა მიხედვით) განისაზღვრა მოდავე მხარეთა შორის სახლიდან (და არა მიწის ნაკვეთიდან) კუთვნილი წილის რეალურად გამოყოფა. საქმეში არსებული საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, 1993 წლის 30 ივნისის ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება წარმოადგენს ერთ-ერთ საფუძველს მითითებული ნაგებობების საკუთრების უფლებით რეგისტრაციისათვის, ხოლო ამავე ამონაწერის თანახმად 563 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს მათ თანასაკუთრებას.

კონკრეტულ შემთხვევაში დავას იწვევს მიწის (563 კვ.მ. მიწის) ნაკვეთზე თანასაკუთრების გაუქმების საკითხი მისი ნატურით გაყოფით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ისმის შემდეგი კითხვები:

(ა) შეიძლება თუ არა უძრავი ნივთის თანასაკუთრებით სარგებლობის ფაქტს შედეგად მოჰყვეს ამ ნივთებზე თანასაკუთრების რეჟიმის (ან მისი წილების) შეცვლა;

(ბ) შესაძლებელია თუ არა საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებული 563 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნატურით გაყოფა მისი ღირებულების შემცირების გარეშე მათ მფლობელობაში არსებული ფართების პროპორციულად (სარჩელის მიხედვით).

პირველ კითხვას უნდა გაეცეს უარყოფითი პასუხი.

უნდა აღინიშნოს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა მტკიცების საგანი, ხოლო მტკიცების საგანში შეიყვანა ის ფაქტები, რომლებსაც მნიშვნელობა არა აქვთ სწორი სამართლებრივი დასკვნებისათვის. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი უნდა გაიყოს 1993 წლის 30 ივნისის ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი მხარეთა შორის მიწის ნაკვეთის სარგებლობის წესის მიხედვით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მხარეთა შორის თანასაკუთრებაში არსებული ქონების სამართლებრივ რეჟიმზე არ შეიძლება გავლენა მოახდინოს სარგებლობის წესმა.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ ამ ურთიერთობაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი. დაუშვებელია ამ მუხლის გავრცელება ზოგადად ყველა იმ ურთიერთობაზე, რომლითაც განსაზღვრული იყო ნივთზე სარგებლობის უფლება. ამ ნორმას გააჩნია კონკრეტული მიზანი, კერძოდ „გამოასწოროს“ ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე არსებული ურთიერთობები, რომლებიც დაკავშირებული იყო მიწის ნაკვეთებთან. უფრო ზუსტად, როდესაც საკუთრების უფლება „გახლეჩილი“ იყო ორ ნაწილად და მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ რჩებოდა სახელმწიფო, ხოლო მასზე აღმართული ნაგებობის მესაკუთრედ - კერძო პირი. ამრიგად, ამ ნორმის მიზანია, აღადგინოს სამართლებრივი წესრიგი იმ ურთიერთობებში, რომლებიც წარმოიშვნენ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით გაუქმებული ნორმატიული აქტების საფუძველზე. ამ კოდექსის ამოქმედებამდე მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსისა და მიწის შესახებ კანონმდებლობის საფუძვლების შესაბამისად, სახელმწიფოსაგან მფლობელობაში მიღებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ რჩებოდა სახელმწიფო, ხოლო ამ მიწის ნაკვეთზე აღმართული საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრეს წარმოადგენდა მოქალაქე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ „სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის თანახმად, ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზეც ინდივიდუალური სახლები მდებარეობს, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან ამ პირთა საკუთრებად მიიჩნევა და მათზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები. უპირველეს ყოვლისა, უნდა აღინიშნოს, რომ ამ ნორმის მიზანია, აღადგინოს სამართლებრივი წესრიგი იმ ურთიერთობებში, რომლებიც წარმოიშვნენ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით გაუქმებული ნორმატიული აქტების საფუძველზე. როგორც ზემოთ აღინიშნა, ამ კოდექსის ამოქმედებამდე მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსისა და მიწის შესახებ კანონმდებლობის საფუძვლების შესაბამისად, სახელმწიფოსაგან მფლობელობაში მიღებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე რჩებოდა სახელმწიფო, ხოლო ამ მიწის ნაკვეთზე აღმართული საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრეს წარმოადგენდა მოქალაქე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს განეკუთვნება შენობა-ნაგებობანი და ნივთები, რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან და არ არის გამიზნული დროებითი სარგებლობისათვის, რაც ხელშეკრულებითაც შეიძლება განისაზღვროს. შესაბამისად, ის მიწის ნაკვეთი, რომელზეც აღმართულია შენობა-ნაგებობა, არ შეიძლება იყოს ცალკე უფლების ობიექტი, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. ამიტომ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი უთითებს ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე. „კანონიერ სარგებლობაში“, უპირველეს ყოვლისა, იგულისხმება ინდივიდუალური ბინათმშენებლობისათვის კანონით დადგენილი წესით გამოყოფილი მიწის ნაკვეთები, შესაბამისად, კანონის საწინააღმდეგოდ ... მოპოვებული სარგებლობა არ წარმოადგენს ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგის წინაპირობას. ამდენად, როგორც უკვე აღინიშნა, იმ დროს მოქმედი მიწის შესახებ კანონმდებლობის თანახმად, მიწის მფლობელს უფლება ჰქონდა მხოლოდ დროებით სარგებლობაში გადაეცა მიწის ნაკვეთი, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გარიგება, რომლითაც ხდებოდა ამ მიწის ნაკვეთებზე ნასყიდობის, გაცვლის, ჩუქების, გირავნობის ხელშეკრულებების დადება, ბათილი იყო“ (იხ. სუს გადაწყვეტილება №ას-439-415-2013, 30.10.2013 წ.).

მითითებული ნორმა არ ვრცელდება განსახილველ ურთიერთობაზე. მით უმეტეს გასათვალისწინებელია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი არა სარგებლობაში, არამედ მხარეთა თანასაკუთრებაშია, ხოლო, როგორც უკვე აღინიშნა, ამ თანასაკუთრებით სარგებლობის წესი არ ცვლის საკუთრების რეჟიმს ამ ნივთზე.

აქედან გამომდინარე, პირველ კითხვასთან დაკავშირებით შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ თანასაკუთრებით სარგებლობის ფაქტს არ მოჰყვება შედეგად ამ თანასაკუთრების (ან მისი წილების) შეცვლა.

განსახილველი დავის სწორად გადასაწყვეტად პასუხი უნდა გაეცეს მეორე კითხვას, კერძოდ, შესაძლებელია თუ არა საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებული 563 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნატურით გაყოფა მისი ღირებულების შემცირების გარეშე მათ მფლობელობაში არსებული ფართების პროპორციულად.

მითითებულ კითხვასაც უნდა გაეცეს უარყოფითი პასუხი.

კასატორის (მოსარჩელის) მიზანია, სადავო მიწის ნაკვეთის გაყოფა მხარეთა მფლობელობაში არსებული ფართების პროპორციულად, რაც ეწინააღმდეგება საზირო უფლებათა ინსტიტუტით განსაზღვრული წესებს.

როგორც უკვე აღინიშნა, სადავო მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს მხარეთა თანასაკუთრებას. ამასთან ერთად, გასათვალისწინებელია, რომ არ არის დადგენილი, თუ ვის რა წილი (რეალური) ეკუთვნის სადავო მიწის თანასაკუთრებიდან (საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით).

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 954-ე მუხლის თანახმად, თუ სპეციალურად სხვა რამ არ არის დადგენილი, თითოეულ მოწილეს ეკუთვნის თანაბარი წილი.

ამდენად, სარჩელში მითითებული და სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებენ სასარჩელო მოთხოვნას (სადავო მიწის გაყოფა მათ მიერ დაკავებული ფართების პროპორციულად), რაც მისი დაკმაყოფილებისთვის უარის თქმის საფუძველია.

კონკრეტული სადავო სიტუაციის გათვალისწინებით, საზიარო უფლების გაუქმებისას მნიშვნელობა ენიჭება არა მხარეთა მფლობელობაში არსებული ფართების პროპორციულად გაყოფის წესს, არამედ - მოდავე მხართა შორის საჯარო რეესტრში არსებულ თანასკუთრების წილობრივ მდგომარებას. სწორედ საჯარო რეესტრში თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთის წილებზე რეგისტრაციის არარსებობა მიუთითებს იმაზე, რომ ორივე მხარეს გააჩნია თანაბარი უფლებები სადავო მიწის ნაკვეთზე (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 954-ე მუხლი). აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ გაყოფის მექანიზმი ვერ შეეხება იმ მიწის ნაკვეთს, რომელიც მდებარეობს უშუალოდ მხარეთა ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობების ქვეშ, არამედ, შესაძლებელია გავრცელებულიყო განაშენიანებისაგან თავისუფალ მიწის ნაკვეთზე, რადგან ის მიწის ნაკვეთი, რომელზეც აღმართულია შენობა-ნაგებობა, ვერ იქნება განკარგვის ცალკე ობიექტი.

ზემოაღნიშული განმარტებების გათვალისწინებით, საქმეში არ მოიპოვება არცერთი მტკიცებულება, რომლითაც დადგინდებოდა სადავო ფართის გაყოფის წესი. უფრო მეტიც, საქმეში წარმოდგენილი მასალების მიხედვით, სადავო მიწის ნაკვეთის საზიარო უფლების გაუქმება შეუძლებელია.

ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში (იხ. სუს განჩინება №ას-667-634-2013, 24.07.2014წ.) საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ აღნიშნა: საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის მიხედვით „საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. განსახილველი ნორმა მიუთითებს ორ აუცილებელ ფაქტორზე, რომლის არსებობა იწვევს ამ ნორმით გათვალისწინებულ იურიდიულ შედეგს. საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ: 1) საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2) მისი დაყოფა შესაძლებელია ღირებულების შემცირების გარეშე. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგი მივიღოთ. განსახილველ დავასთან მიმართებით, როგორც პირველ, ასევე მეორე შემთხვევაში უნდა ვიგულისხმოთ ის, რომ ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც გაყოფამდე ასრულებდა, ე.ი არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა რასაც იგი ასრულებდა მესაკუთრისათვის (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება №ას-332-309-2010 28.10.2010 წ., განჩინება №ას-67-65-2014, 31.07. 2014 წ)“.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებით სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნის ნაწილში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გ. ს-ის სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, შესაბამისად საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია აღნიშნულ საკითზე თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, გ. ს-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება - გ. ს-ის სარჩელი ი. ლ-ას მიმართ უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების ნატურით გაუქმების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის თანახმად, გ. ს-ე, როგორც ინვალიდობის მქონე პირი, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. გ. ს-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. გ. ს-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. გ. ს-ე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე