საქმე №ას-491-465-2014 22 ივნისი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – მ.შ (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – მ.შ. (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება
დავის საგანი – თანამესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
მ.შ–მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ.შ–ის მიმართ, ქ.ბათუმში, .....ქ#20-ში მდებარე მ.შ–ის სახელზე რეგისტრირებული 1242 კვ.მ №.... მიწის ნაკვეთისა და 228,40 კვ.მ შენობა-ნაგებობის თანამესაკუთრედ ცნობის, ასევე, საერთო ფართში შესული 800 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ¾-ის _ 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და 185,42 კვ.მ შენობა-ნაგებობის ¾-ის _ 138,75 კვ. მეტრის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მ.შ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით მ.შ–ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მ.შ–ს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე შემდეგი საფუძვლებით:
პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ს.შ–ს ეკუთვნოდა ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ... მდებარე უძრავი ქონება საკადასტრო კოდით №....;
ამჟამად, ამ ქონების კოდია №....., ხოლო მისამართი _ ქ.ბათუმი, .....;
ს.შ. გარდაიცვალა 2006 წლის 19 აპრილს და მისი სამკვიდროს 3/4 მიიღო მ.შ–მ;
2008 წლის 14 მაისს ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ სოფელ ანგისაში მდებარე 1240,66 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და 198,4 კვ.მ სახლი საკუთრებაში გადასცა მ.შ–ს. ეს ქონება სრულად მოიცავდა ს.შ–ის კუთვნილ სადავო ქონებას;
ამის შემდეგ, სადავო ქონება საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა მ.შ–ის საკუთრებად და იგი ამჟამადაც ასეა რეგისტრირებული;
მოგვიანებით, მ.შ–მ სარჩელი აღძრა ბათუმის საქალაქო სასამართლოში და ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 14 მაისის ადმინისტრაციული აქტის არარად აღიარება და საჯარო რეესტრის მონაცემებში ცვლილებების შეტანა მოითხოვა;
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით ეს სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში;
მ.შ–მ კვლავ აღძრა სარჩელი და ამჯერად მოითხოვა ზემოხსენებული აქტის ბათილად ცნობა, თუმცა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 16 იანვრის განჩინებით ამ სარჩელზე საქმის წარმოება შეწყდა და ეს განჩინებაც კანონიერ ძალაში შევიდა.
პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაზე (#ას-340-325-2012, 2013 წლის 10 დეკემბერი), სადაც საკასაციო პალატამ განმარტა შემდეგი: „საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის მიხედვით, რეესტრის ბოლო ჩანაწერი ძალას უკარგავს ადრინდელ ჩანაწერს. მოცემულ შემთხვევაში... მოპასუხის სახელზე საჯარო რეესტრში განხორციელებულმა ჩანაწერმა ძალა დაუკარგა სადავო ქონებაზე მოსარჩელის ადრინდელ ჩანაწერს, შესაბამისად, ეს უკანასკნელი აღარ ითვლება ამ ქონების მესაკუთრედ. თავად მოსარჩელეც ვერ უარყოფს იმ გარემოებას, რომ იგი აღარ არის სადავო ქონების მესაკუთრე, ამიტომაც მოითხოვს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობას და ამ ქონებაზე მოპასუხის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის გაუქმებას. ამდენად, მოსარჩელის იურიდიული ინტერესია იმ სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც, მისი მოსაზრებით, არსებობდა სადავო უძრავი ქონების მოპასუხის საკუთრებაში რეგისტრაციამდე... თუ უძრავი ნივთის საკუთრების შესახებ საჯარო რეესტრში არსებული რეგისტრაცია ძალადაკარგულია ახალი რეგისტრაციით, მაშინ ამ უკანასკნელი რეგისტრაციის გაუქმება (ძალადაკარგულად, ბათილად ან არარად გამოცხადება) და რეგისტრაციამდე არსებული სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენა დასაშვებია იმ შემთხვევაში, თუ წამოყენებულია მოთხოვნა რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული სარეგისტრაციო (უფლების დამადასტურებელი) დოკუმენტის (სასამართლო გადაწყვეტილების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის, სამოქალაქო-სამართლებრივი გარიგების და სხვა) გაუქმების თაობაზე. ეს დასკვნა გამომდინარეობს, როგორც სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის, ასევე „საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის 26-ე მუხლის შინაარსიდან“. რადგან ამგვარი მოთხოვნა მოსარჩელეს დაყენებული არ ჰქონია, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ მისი სარჩელი უსაფუძვლოდ მიიჩნია და არ დააკმაყოფილა.
საკასაციო პალატის განმარტების შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე მ.შ–ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციამ ძალა დაუკარგა ამ ქონებაზე არსებულ წინა სარეგისტრაციო ჩანაწერებს და უკანასკნელი რეგისტრაციის გაუქმება (ძალადაკარგულად, ბათილად ან არარად გამოცხადება) და რეგისტრაციამდე არსებული სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენა დასაშვები იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუ მ.შ. აღძრავდა სარჩელს რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული სარეგისტრაციო (უფლების დამადასტურებელი) დოკუმენტის _ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 14 მაისის ადმინისტრაციული აქტის გაუქმების (არარად აღიარების, ბათილად ცნობის, ძალადაკარგულად გამოცხადების) შესახებ. ამგვარი სარჩელები მ.შ–მ აღძრა, თუმცა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული აქტებით მისი მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდა.
პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტზე, 266-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 14 მაისის აქტი იყო ნამდვილი, ამ ფაქტს მ.შ. სადავოდ ვერ გახდის. ასევე ნამდვილად იქნა მიჩნეული ამ აქტის საფუძველზე საჯარო რეესტრში განხორციელებული რეგისტრაცია. საჯარო რეესტრში მ.შ–ის სახელზე განხორციელებული რეგისტრაციის ნამდვილობა დადგენილი იყო ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 28 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მ.შ–ის სარჩელი, სწორედ ამ ჩანაწერში ცვლილებების განხორციელების თაობაზე. ამის გამო, პალატამ მიიჩნია, რომ მ.შ–ის სარჩელი უსაფუძვლო იყო და საქალაქო სასამართლომ შეცდომით დააკმაყოფილა იგი.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ.შ–მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლომ დავა განიხილა მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი და 266-ე მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, რადგანაც საქმეში წარმოდგენილი სასამართლო გადაწყვეტილებები მიღებული იყო ადმინისტრაციული სამართალწარმოების გზით, სადაც მხარე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია იყო, ხოლო დავის საგანი მოპასუხის საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ ადმინისტრაციული აქტები, წინამდებარე საქმე კი სამოქალაქო სამართლის წესით განსახილველი დავაა. ამასთანავე, ადმინისტრაციული სასამართლოს გადაწყვეტილებაში გარკვევითაა მითითებული, რომ კომისიის მიერ კერძო საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე მ.შ–ის საკუთრების უფლების აღიარება კომისიის გადაწყვეტილების კანონშესაბამისობის შემოწმების საკითხს წარმოადგენს. აღნიშნული ადასტურებს იმას, რომ სასამართლომ იმსჯელა კომისიის უფლებამოსილებაზე და არა მ.შ–ის საკუთრების უფლებაზე. რაც შეეხება მეორე ადმინისტრაციულ საქმეს, ამ სარჩელზე საქმის წარმოება აქტის გასაჩივრების ვადის დარღვევის გამო შეწყდა. ამდენად, მითითებულმა გადაწყვეტილებებმა არ შეიძლება გავლენა იქონიონ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით აღიარებულ საკუთრების უფლებაზე.
საგულისხმოა, რომ მოპასუხეს არც სააპელაციო საჩივრით და არც სასამართლო სხდომაზე არ გაუხდია სადავოდ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, ხოლო, რაც შეეხება აპელანტის მსჯელობას, რომ სადავო ქონება არ შედიოდა სამკვიდრო მასაში, ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია. სააპელაციო პალატამ, გადაწყვეტილების დასაბუთებისას მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე, რომელიც, მისი შინაარსიდან გამომდინარე, განსახილველ საქმესთან კავშირში არაა.
გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატამ დაარღვია მოსარჩელის საკუთრებისა და მემკვიდრეობის კონსტიტუციით აღიარებული უფლება და მოსარჩელე დადგა საკუთარი ქონებიდან გამოსახლების საკითხის წინაშე. ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები წარმოდგენილია საქმის მასალებში.
დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა მ.შ–ის სარჩელის უსაფუძვლობის თაობაზე, ვინაიდან მოსარჩელის მიერ მემკვიდრეობით მიღებული ქონება მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებულ ქონებაში შედის. ეს ფაქტი სადავოს არ წარმოადგენს, რეესტრის ჩანაწერში ცვლილების შეტანა კი, კანონით განსაზღვრული ქმედებაა, რომელიც სასამართლო წესით დადგენილი ქონებრივი უფლების შესაბამისად ხორციელდება.
მ.შ–ს საკუთრების უფლება ქონებაზე მოპოვებული აქვს როგორც რეგისტრირებული ქორწინებით, ისე კომლის წევრობით და მისი საკუთრების უფლება წარმოიშვა მანამ, ვიდრე მ.შ. აღირიცხებოდა ქონების მესაკუთრედ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება კი, არაკონსტიტუციურია რადგანაც, ამ გადაწყვეტილების თანახმად, მოსარჩელეს ისე ჩამოერთვა ქონებრივი უფლება კომლის წევრობიდან, ასევე სამკვიდრო მოწმობიდან გამომდინარე, რომ არ არსებობს ამის თაობაზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება ან სხვა რაიმე მტკიცებულება.
კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, მე-5, 102-ე, 103-ე და 105-ე მუხლებით გარანტირებული პროცესის ფუნდამენტური პრინციპები, იმსჯელა გარემოებებზე, რომლებიც სააპელაციო საჩივრით სადავოს არ წარმოადგენდა, ამასთანავე, მოსარჩელის მიმართ დაირღვა თანასწორობის უფლება, რაც გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთებულობა და მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ მ.შ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლით გარანტირებულია ყველა პირის უფლება, თავის უფლებათა და თავისუფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს. აღნიშნული ნორმა სამართლიანი სასამართლოს უფლების მარეგულირებელი ცენტრალური ნორმაა, რომელშიც მოცემულია მნიშვნელოვანი სამართლებრივ-სახელმწიფოებრივი გარანტიები. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის პირველი პუნქტი სრულად იზიარებს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის დათქმას, რომელიც ასევე ეძღვნება უფლებათა და თავისუფლებათა დასაცავად სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებას. სამოქალაქო უფლებათა და მოვალეობათა განსაზღვრისათვის წარმოშობილი დავა უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ კრიტერიუმებს: ა) დავა უნდა იყოს ორ სუბიექტს შორის; ბ) დავის საგანი უნდა იყოს უფლება ან მოვალეობა; გ) დავას უნდა ჰქონდეს სამოქალაქო უფლებათა და მოვალეობათა განსაზღვრის ხასიათი. ამდენად დავას უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მომჩივნის დარღვეულ უფლებასთან.
სასამართლოსადმი მიმართვისას ამა თუ იმ პირს ამოძრავებს დარღვეული უფლების აღდგენის ან უფლების აღიარების სურვილი, თუმცა, მხოლოდ სურვილი არ არის საკმარისი, რათა სასამართლომ უზრუნველყოს საპროცესო მოქმედებების განხორციელება. გარკვეული საპროცესო მოვალეობები მომჩივანსაც ეკისრება, კერძოდ, მან ისე უნდა წარმოუჩინოს საკუთარი პოზიცია სასამართლოს, რომ მოცემულ დავაში იკვეთებოდეს მისი ნამდვილი იურიდიული ინტერესი, მოიპოვოს ან აღიდგინოს უფლება, ანუ მიიღოს ის შედეგი, რომლის მიღწევაც სინამდვილეში სურს. მომჩივნისათვის მისაღები იურიდიული შედეგის დადგომას კი უმთავრესად განაპირობებს მომჩივნის სწორად ფორმულირებული მოთხოვნა და მის საფუძვლად არსებული ფაქტობრივი აღწერილობა.
განსახილველ შემთხვევაში, მ.შანიძის სასარჩელო მოთხოვნას მ.შ–ის საკუთრებად რეგისტრირებული 1242 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და 228,40 კვ.მ შენობა-ნაგებობის (ს/№.....) თანამესაკუთრედ ცნობა, ასევე საერთო ფართში შემავალი 800 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ¾-ის _ 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთის და 185,42 კვ.მ შენობა-ნაგებობის ¾-ის _ 138,75 კვ.მ ფართის მესაკუთრედ ცნობა წარმოადგენს. მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლად კი, მოსარჩელემ მიუთითა შემდეგი: მ.შ. აწ გარდაცვლილი ს.შ–ის მეუღლეა, რომელმაც, როგორც კანონისმიერი, ისე ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის გზით მიიღო მამკვიდრებლის საკუთრებად რეგისტრირებული უძრავი ქონების _ 800 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და 185,42 კვ.მ შენობა-ნაგებობის ¾ (ს/№....). მოპასუხე მ.შ. ასევე გარდაცვლილი ს.შ–ის პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილია, რომელმაც 2008 წელს მიმართა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას და არასწორი ინფორმაციის წარდგენით საკუთარი კომლის ქონებასთან ერთად გახდა მოსარჩელის ქონების მესაკუთრე. ქონება გაერთიანდა №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ 1242 კვ.მ მიწის ნაკვეთსა და 228,40 კვ.მ შენობა-ნაგებობასთან. 2011 წელს მოსარჩელემ მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს სამკვიდრო ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მიზნით, თუმცა, აღმოჩნდა, რომ მოსარჩელის ქონებაზე დაფიქსირდა მოპასუხის ქონების ზედდება. სასამართლოს მსჯელობის საგანი იყო მ.შ–ის სახელზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტების ბათილად და არარად აღიარება, თუმცა, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით ადმინისტრაციული სარჩელები არ დაკმაყოფილდა.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკუთრების უფლების არსის ცნებას გვთავაზობს სამოქალაქო კოდექსის მეორე წიგნი _ სანივთო სამართალი, თუმცა საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლები მხოლოდ სანივთო სამართალში არ მოიპოვება, იმის მიხედვით, თუ რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი გვაქვს სახეზე, განსხვავებულია ამ ფაქტიდან გამომდინარე საკუთრების უფლების წარმოშობის სამართლებრივი საფუძველი. საკუთრების უფლების რეალიზაციისათვის კი, კანონმდებლობა, რიგ შემთხვევაში, ითვალისწინებს გარკვეული იურიდიული მნიშვნელობის მქონე მოქმედების განხორციელების სავალდებულობას (უძრავ ნივთზე უფლების რეგისტრაცია). საერთო საკუთრების იურიდიული რეჟიმის ცნება მოცემულია სწორედ სანივთო სამართლებრივ ნორმებში და 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადებით დადგენილია, რომ საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე. შესაბამისად, თანამესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის სახეზე უნდა იყოს ნორმის აღწერილობით ნაწილში მოცემული ერთ-ერთი წინაპირობა: თანასაკუთრების წარმოშობის საკანონმდებლო დათქმა (მაგალითად, როგორც ეს იყო ს.შ–ის სამკვიდროს მიმართ მისი პირველი რიგის მემკვიდრეებს შორის სამემკვიდრო ურთიერთობიდან გამომდინარე №..... ქონებაზე) ან მხარეთა გარიგება, თუმცა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის გადაწყვეტილების საფუძველზე მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული №..... უძრავი ქონების მიმართ ამგვარი ფაქტები არც მოსარჩელეს მიუთითებია და არც საქმის განხილვისას დაუდგენიათ ქვემდგომ სასამართლოებს, ამდენად, №..... უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობის მოთხოვნის ნაწილში სარჩელი უსაფუძვლოა და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები.
რაც შეეხება მ.შ–ის მოთხოვნას, მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული ქონებიდან (800 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და 185,42 კვ.მ შენობა-ნაგებობის) 3/4-ის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე, სარჩელის ამ მოთხოვნის იურიდიული საფუძვლიანობის გარკვევისათვის პასუხი უნდა გაეცეს შემდეგ კითხვებს: №...... საკადასტრო კოდით მოპასუხის სახელზე უძრავი ქონების რეგისტრაციით გაუქმდა №....... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული აწ გარდაცვლილი ს.შ–ის საკუთრება? №....... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ქონების არსებობის შემთხვევაში, რომლის ზუსტი საზღვრებიც უცნობია, მოპასუხის საკუთრების უფლების რეგისტრაციისას შედგენილმა ნახაზმა გააუქმა სამკვიდროს მიღების გზით მოსარჩელის მიერ მოპოვებული საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე?
გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ, როგორც ს.შ–თან რეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფმა მეუღლემ, მემკვიდრეობით მიიღო ს.შ–ის სახელზე რეგისტრირებული სამკვიდრო ქონების ¾;
ს.შ. გარდაიცვალა 2006 წლის 19 აპრილს და მამკვიდრებელს ეკუთვნოდა ხ. რაიონის სოფელ კ–ში (ამჟამად ქ.ბათუმში, .....) მდებარე უძრავი ქონება საკადასტრო კოდით №.....;
სააპელაციო პალატამ ისე მიიჩნია დადგენილად ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ მოპასუხის სახელზე საჯარო რეესტრში განხორციელებულმა ჩანაწერმა მოიცვა №..... კოდით მამკვიდრებლის სახელზე რეგისტრირებული საკუთრების უფლება, რომ არ გამოუკვლევია მოსარჩელის მტკიცება საკუთრების უფლების იმ საფუძვლით აღურიცხაობის თაობაზე, რომ საჯარო რეესტრში მოდავე მხარეთა ქონებაზე ფიქსირდება ზედდება. ამ თვალსაზრისით სარჩელს ერთვის საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს წერილი, სადაც სააგენტომ მოსარჩელეს განუმარტა, რომ მის მიერ ელექტრონული ვერსიით წარდგენილ საკადასტრო აზომვით ნახაზზე ფიქსირდება №..... მიწის ნაკვეთის ზედდება, რომლის ფართობიც 1242 კვ. მეტრია. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას (რომელიც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებას ემყარება), რომ საჯარო რეესტრში მოპასუხის სახელზე განხორციელებულმა ჩანაწერმა ძალა დაუკარგა ადრინდელ ჩანაწერს, რადგანაც სააპელაციო პალატას არ გამოუკვლევია, მოპასუხის უფლების დამდგენი დოკუმენტი მოიცავს თუ არა ს.შ–ის სახელზე რეგისტრირებულ უძრავ ქონებას, თუ სახეზეა საკადასტრო ზედდება. ასეთ ვითარებაში, შეიძლება ითქვას, რომ საქმე გვაქვს შემთხვევასთან, როდესაც იურიდიულად მოსარჩელის მიერ მემკვიდრეობით მიღებული საკუთრების უფლება რჩება (მამკვიდრებელ ს.შ–ის სახელზე წარმოდგენილია ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, სადაც №.... უძრავ ქონებაზე აღრიცხულია საკუთრების უფლება), თუმცა, იმავდროულად მ.შ–ის მიერ მოპოვებული საკუთრების უფლების ობიექტი, საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის გადაწყვეტილების საფუძველზე, მოქცეულია მოპასუხის საკუთრების ტიტულის ქვეშ.
ამ კუთხით საკასაციო პალატა იზიარებს მ.შ–ის მტკიცებას სააპელაციო სასამართლოს მიერ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ ამ საპროცესო დარღვევას შედეგად არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა მოჰყვა, შესაბამისად, მიღებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი დაუსაბუთებლობის გამო, მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია და სახეზეა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილითა და 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლები.
საკასაციო პალატა დამატებით მიზანშეწონილად მიიჩნევს, იმსჯელოს უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის მარეგულირებელ ნორმებზე, ასევე საჯარო რეესტრის წარმოების ორგანიზაციულ-სამართლებრივ საკითხებზე.
მოცემულ შემთხვევაში, სადავოს არ წარმოადგენს, ის გარემოება, რომ №.... ქონებაზე უფლება მოსარჩელემ მოიპოვა მემკვიდრეობის გზით. სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. დასახელებული ნორმით მოწესრიგებულია სამკვიდრო ქონებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობის სამართლებრივი საფუძველი და ნორმის ანალიზით შეიძლება დავასკვნათ, რომ სამკვიდროს მიღების ცნების შინაარსს წარმოადგენს ცალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც იურიდიული ძალის მატარებელი მხოლოდ მას შემდეგ ხდება, რაც დასრულდება მისი ობიექტურად შეცნობადად გამოხატვის პროცესი. კანონის აღნიშნული დათქმის სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის მოთხოვნებთან მოდიფიცირებას მივყავართ მესამე პირებთან მიმართებაში უძრავ ნივთზე მოპოვებული საკუთრების უფლების ნამდვილობის წინაპირობასთან _ უფლება უნდა აღირიცხოს საჯარო რეესტრში, რომელიც ახორციელებს მატერიალური საჯაროობის პრინციპს. მასთან დაკავშირებულია საკუთრების გადაცემის მომენტი (183-ე და 1424-ე მუხლები), საკუთრების უფლების არსებობის პრეზუმფცია (312-ე მუხლი) და კეთილსინდისიერება (185-ე და 312-ე მუხლები).
საკუთრების უფლების გადაცემის მომენტიდან მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას (სკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილი). სამოქალაქო კოდექსი ასევე გვთავაზობს საკუთრების უფლების დაცვის ისეთ საშუალებებს, როგორიცაა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის ან ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის წარდგენა (სკ-ის 172-ე მუხლი). აღნიშნულ მოთხოვნათა გამოყენება ხორციელდება ისეთ შემთხვევებში, როდესაც მომჩივანი იურიდიულად რჩება მესაკუთრე, ანუ საკუთრების ტიტულის მატარებელი, თუმცა, საკუთრების ხელყოფა ხორციელდება ან ნივთის ფაქტობრივი ჩამორთმევით, ან თავისუფალი ფლობისა და სარგებლობის უფლებაში ჩარევით.
მოცემულ შემთხვევაში, მიუხედავად საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის გადაწყვეტილებით №.... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ ქონებაზე მ.შ–ის საკუთრების უფლების დადგენისა, ქვემდგომ სასამართლოებს არ უმსჯელიათ ამან რა გავლენა მოახდინა №.... კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებასა და ამ ქონებაზე მოსარჩელის მიერ მოპოვებული უფლების ბედზე. აღნიშნული საკითხის სწორად შეფასების მიზნით კი, პალატა მიიჩნევს, რომ ყურადღება უნდა გამახვილდეს საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 15 იანვრის N4 ბრძანებით დამტკიცებულ „საჯარო რეესტრის შესახებ“ ინსტრუქციის 25-ე მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებზე, რომლებიც უზრუნველყოფენ ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის საზღვრის დადგენის რეალიზაციას, ასევე მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მსგავს საკითხზე დამკვიდრებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა (აღნიშნულთან დაკავშირებით იხ. სუსგ-ებები: №ას-314-299-2013, 17 აპრილი, 2015 წელი; №ას-394-373-2013, 20 მაისი, 2014 წ; №ას-1648-1545-2012, 6 სექტემბერი, 2013წ; №ას-144-137-2013, 4 მაისი, 2015 წელი).
განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეს აღძრული აქვს არა მიკუთვნებითი ან ამკრძალავი, არამედ აღიარებითი სარჩელი, კერძოდ, მოსარჩელე მოითხოვს მოპასუხის საკუთრებად რეგისტრირებულ ქონებაში შემავალი ს.შ–ის დანაშთი ქონების ¾-ის მესაკუთრედ აღიარებას. ასეთ შემთხვევაში კი, როგორც აღინიშნა, შეფასებას ექვემდებარება მოსარჩელის მიერ მოპოვებული უფლების ობიექტის სამართლებრივი მდგომარეობა, რაც თავისთავად იქნება პირდაპირი პასუხი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით დადგენილ აღიარებითი სარჩელის მიმართ მოსარჩელის ინტერესის კანონიერებაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.
მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან არ არის დადგენილი დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება წინამდებარე საქმეზე, შესაბამისად, საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ მოცემულ განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების შესაბამისად, სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში უნდა დაადგინოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვიტოს უფლების საკითხი.
რაც შეეხება საკასაციო საჩივარზე დართულ სასამართლო გადაწყვეტილების ასლს, პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს მისი საქმისათვის დართვის საფუძველი, რამდენადაც იგი 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო სამართალწარმოების მიზნებს არ ემსახურება. ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. მ.შ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
3. კასატორს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული გადაწყვეტილების (სუსგ #ას-340-325-2012) ასლი 6 (ექვსი) ფურცლად (ს.ფ.230-235).
4. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.
5. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
პ. ქათამაძე
