საქმე №ას-536-509-2015 24 ივნისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ქ.თბილისის მერია (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „მ.-ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 23 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

შპს „მ.-ის“ დირექტორმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ქ.თბილისის მერიის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისათვის საიჯარო ქირის - 10,000 ლარისა და მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის - 12,600 ლარის გადახდის დაკისრება.

სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია, რომ 2000 წლის 26 ივნისის ქ.თბილისის პრემიერის №384 განკარგულებისა და 2000 წლის 09 ივნისის ქ.თბილისის მიწის მართვისა და განკარგვის კომისიის №14 ოქმის საფუძველზე, შპს „ა. პ.-მა“, შემდგომში შპს „მ.-მა“ (რომელმაც სახელწოდება შეიცვალა ქ.თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 14.11.2005წ.-ის ბრძანების საფუძველზე) ქ.თბილისში, გ.-ის ქ.N25-ში მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე 10 000 ლარად შეიძინა იჯარის უფლება 15 წლის ვადით. აღნიშნული თანხის გადახდისა და ქ.თბილისის მერიის მიერ მოთხოვნილი ყველა დოკუმენტის წარდგენის მიუხედავად, ქ.თბილისის მერიამ მოსარჩელესთან იჯარის ხელშეკრულება არ გააფორმა. მოსარჩელის განმარტებით, ქ.თბილისის პრემიერის №384 განკარგულება დღემდე ძალაშია, თუმცა მოპასუხე არ ასრულებს ნაკისრ ვალებულებას იჯარის ხელშეკრულების გაფორმების თაობაზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხე ვალდებულია დააბრუნოს მოსარჩელის მიერ გადახდილი იჯარის თანხა, ხოლო რაც შეეხება მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის ანაზღაურებას, მოსარჩელემ განმარტა, რომ მიუღებელი შემოსავლის თანხის ოდენობა გამოთვლილია საქართველოს საბანკო წლიური პროცენტიდან, რომლის მინიმალური ოდენობა არის 9%, რაც მთლიანობაში შეადგენს 14 წლის სარგებელს - 12,600 ლარს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და საქმეზე წარმოდგენილი შესაგებლით სადავოდ გახადა მოსარჩელის მიერ 10,000 ლარის გადახდის ფაქტი და აღნიშნა, რომ სალაროს შემოსავლის ორდერით არ დასტურდებოდა თანხის გადახდის მიზნობრიობა და გადახდის ვადა. მოპასუხის განმარტებით, მხარეთა შორის არ არსებობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, შესაბამისად მოპასუხის მიმართ ვალდებულების წარმოშობის რაიმე სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოება სახეზე არ იყო.

ასევე, მოპასუხემ მიუთითა სარჩელის ხანდაზმულობაზე და განმარტა, რომ იჯარის ხელშეკრულების არსებობის შემთხვევაშიც კი, მოსარჩელის მხრიდან 10,000 ლარის დაბრუნების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა გასული იყო, კერძოდ, მოპასუხემ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 129-130-ე მუხლებზე, რომლის თანახმად მოთხოვნის უფლება წარმოიშვა 2000 წლის აგვისტოში, მაშინ როცა ხელშეკრულება უნდა დადებულიყო. მოპასუხემ აღნიშნა, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მივიჩნევდით, რომ სახეზე იყო უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძვლები, სასარჩელო მოთხოვნა მაინც ხანდაზმულად უნდა ყოფილიყო მიჩნეული, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის თანახმად ხანდაზმულობის საერთო ვადა 10 წელს შეადგენდა, მოცემულ შემთხვევაში კი, 10 წელიც გასული იყო.

მოპასუხემ ასევე მიუთითა მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უსაფუძვლობაზე და აღნიშნა, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში, არ არსებობდა კანონით გათვალისწინებული კომპონენტების ერთობლიობა, როგორიცაა ზიანის არსებობის ფაქტი და მოპასუხის ქმედების არამართლზომიერი შედეგი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს „მ.-ის'' სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხე ქ. თბილისის მერიას მოსარჩელე შპს „მ.-ის'' სასარგებლოდ დაეკისრა ძირითადი დავალიანების - 10 000 ლარის და ზიანის - 3990 ლარის გადახდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მერიამ და მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 23 მარტის განჩინებით ქ. თბილისის მერიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

მოცემული დავის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ შპს „მ.-მა“ შეასრულა 2000 წლის 26 ივნისის №384 განკარგულებით და 2008 წლის 3 აპრილის N05.27.212 დადგენილებით განსაზღვრული პირობები, კერძოდ, მოცემულ საქმეზე დადგენილი იქნა, რომ თბილისის პრემიერის 2000 წლის 26 ივნისის №384 განკარგულებითა და 2000 წლის 9 ივნისის ქ. თბილისის მიწის მართვის და განკარგვის კომისიის №14 ოქმით აუქციონზე გამარჯვებულად გამოცხადდა სს „ა. პ.-ი“ (შემდგომში შპს „მ.-ი“). მოსარჩელეს 15 წლით იჯარის ვადით გადაეცა N122 მიწის ნაკვეთის ფართობი - 5000 კვ.მ, გლდანის რაიონის, მ.-ის, ძველი ბაზრის მიმდებარედ ფრინველების ბაზრობის მოსაწყობად. ამავე ოქმით სს „ა. პ.-ს“ (შემდგომში შპს „მ.-ი“) დაევალა ორი თვის ვადაში ქ. თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტის კონკურსისა და აუქციონის სპეციალურ ანგარიშზე შეეტანა აუქციონის შედეგებით ნაკისრი თანხა 10 000 ლარის ოდენობით (ს.ფ. 17-22, ტ. 1).

ქ. თბილისის მთავრობის მიერ 2007 წლის 27 აგვისტოს მიღებულ იქნა №18.19.621 დადგენილება „რიგი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების არარად აღიარების, მთლიანად ან ნაწილობრივ ძალადაკარგულად გამოცხადების შესახებ''. მითითებული №18.19.621 დადგენილების მიხედვით, ქ. თბილისის მთავრობამ მიიჩნია, რომ ძალაში უნდა დარჩენილიყო თბილისის პრემიერის 2000 წლის 26 ივნისის №384 განკარგულება.

ამავე დადგენილებით განისაზღვრა, რომ იმ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს, რომლებსაც ქ. თბილისის მთავრობასთან არ ჰქონდათ გაფორმებული ხელშეკრულებები მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემის შესახებ და რომელთა ნაწილშიც არ გაუქმებულა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, უნდა გაფორმდებოდათ სათანადო ხელშეკრულებები 2007 წლის 1 დეკემბრამდე პირობების შესრულების შემთხვევაში.

ქ. თბილისის მთავრობის მიერ 2008 წლის 3 აპრილს მიღებულ იქნა №05.27.212 დადგენილება „რიგი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების არარად აღიარების, მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად ცნობის, მთლიანად ან ნაწილობრივ ძალადაკარგულად გამოცხადების შესახებ“ ქ. თბილისის მთავრობის 2007 წლის 27 აგვისტოს №18.19.621 დადგენილებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის თაობაზე. აღნიშნული დადგენილების მიხედვით დადგინდა, რომ რიგი დადგენილებებით და განკარგულებებით (მათ შორის, თბილისის პრემიერის 2000 წლის 26 ივნისის №384 განკარგულებით) გათვალისწინებულ იმ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს, რომლებსაც ქ.თბილისის მთავრობასთან არ აქვთ გაფორმებული ხელშეკრულებები მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემის შესახებ და რომელთა ნაწილშიც არ გაუქმებულა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, გაუფორმდებოდათ სათანადო ხელშეკრულებები ზემოაღნიშნული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოსაცემად, ადმინისტრაციული წარმოების დაწყების დროისათვის მოქმედი საკანონმდებლო აქტის საფუძველზე, 2009 წლის 1 იანვრამდე შემდეგი პირობების შესრულების შემთხვევაში: ა) წარმოადგინონ ქ.თბილისის მერიის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახურის მიერ გაცემული დადებითი ქალაქდაგეგმარებითი დასკვნა; ბ) წარმოადგინონ კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით დამზადებული მიწის ნაკვეთის საზღვრები; გ) წარმოადგინონ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოსაცემად, ადმინისტრაციული წარმოების დაწყების დროისათვის მოქმედი საკანონმდებლო აქტის საფუძველზე მიწის ნაკვეთისათვის დადგენილი საფასურის გადახდის ქვითარი (ს.ფ. 25-34, ტ. 1).

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება იმის თაობაზე, რომ შპს „მ.-მა“ არ შეასრულა ზემოთ დასახელებული პირობები, რომლებიც ეხებოდა დამატებითი დოკუმენტაციის წარდგენასა და თანხის გადახდას და შპს „მ.-ის“ მიერ 10 000 ლარის გადახდის ფაქტის დასადასტურებლად მიუთითა სალაროს შემოსავლის ორდერებზე, რომელთა მიხედვითაც დგინდებოდა, რომ სს „ა. +“-ის მიერ შეტანილია ბეს თანხა აუქციონში მონაწილეობისათვის 1000 ლარის ოდენობით. ასევე, აუქციონის საბოლოო თანხა 9000 ლარის ოდენობით. ორდერების მიხედვით თანხის მიმღებად მითითებულია „მიწის მართვის დეპარტამენტის სუბანგარიში“.

ამდენად დადგენილ იქნა, რომ შპს „მ.-მა“ გადაიხადა მოპასუხის მიერ განსაზღვრული თანხა - 10 000 ლარი. ასევე, დადგენილ იქნა, რომ თანხის მიმღები სწორედ ქონების განკარგვაზე უფლებამოსილი ორგანო იყო. ასევე, ორდერში მითითებული იყო, რომ თანხა განკუთვნილი იყო აუქციონისათვის და მას იხდიდა სწორედ აუქციონში გამარჯვებული მხარე. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ იმ პირობებში როდესაც მოსარჩელე მხარემ მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვრითის ფარგლებში წარმოადგინა თანხის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება, აღნიშნულის საპირისპიროდ, მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი ახსნა-განმარტება ვერ გახდებოდა ამ გარემოების გაბათილების საფუძველი.

ასევე, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელეს მერიამ ხელშეკრულების გასაფორმებლად მოსთხოვა 2009 წლის 1 იანვრამდე დამატებით შემდეგი დოკუმენტაციის წარდგენა: ა) ქ. თბილისის მერიის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახურის მიერ გაცემული დადებითი ქალაქდაგეგმარებითი დასკვნა; ბ) კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით დამზადებული მიწის ნაკვეთის საზღვრები; გ) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოსაცემად, ადმინისტრაციული წარმოების დაწყების დროისათვის მოქმედი საკანონმდებლო აქტის საფუძველზე მიწის ნაკვეთისათვის დადგენილი საფასურის გადახდის ქვითარი.

საქმეში წარმოდგენილი განცხადებით (ს.ფ. 35, ტ. 1) დადგენილ იქნა, რომ მოპასუხის მიერ დადგენილ ვადაში - 2009 წლის 1 იანვრამდე, მოსარჩელე მხარემ 2008 წლის 4 დეკემბერს მიმართა ქ. თბილისის მერიის ქონების მართვის საქალაქო სამსახურს და განუმარტა, რომ წარუდგენს 2008 წლის 3 აპრილის N05.27.212 დადგენილებით, იჯარის ხელშეკრულების გასაფორმებლად მოთხოვნილ საჭირო დოკუმენტაციას. ამავე განცხადების შესაბამისად დადგენილ იქნა, რომ მოსარჩელე დანართის სახით უთითებს მის მიერ წარდგენილ დოკუმენტაციას (ს.ფ. 35, ტ. 1).

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია, საქმეში წარმოდგენილ განცხადებას არ ერთვის დანართი, რომელიც, მოსარჩელის განმარტებით, მან წარადგინა თბილისის მერიაში, თუმცა განცხადება გატარებულია რეგისტრაციაში და მოპასუხეს არ დაუდგენია ხარვეზი არასრულყოფილი დოკუმენტაციის შევსების მოთხოვნით. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ საწინააღმდეგოს დამტკიცებამდე მოქმედებდა პრეზუმფცია, რომ მოსარჩელემ ნამდვილად წარადგინა განცხადებაში მითითებული დოკუმენტები სრულყოფილად. ამ პრეზუმფციის გამაქარწყლებელი მტკიცება კი, მოპასუხე მხარეს რაიმე სათანადო მტკიცებულების წარდგენით, არ განუხორციელებია.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „მ.-სა“ და ქ.თბილისის მერიას შორის იჯარის სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ წარმოშობილა. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, თვითონ მოპასუხესთან სახელშეკრულებო ურთიერთობის სფეციფიკიდან გამომდინარე, საქმე გვაქვს იმგვარ სახელშეკრულებო ურთიერთობასთან, რა დროსაც ხელშეკრულების წერილობით ფორმას აქვს სავალდებულო ხასიათი. შესაბამისად, მხარეთა შორის ხელშეკრულების არსებობის დადასტურება შესაძლებელი იქნებოდა მხოლოდ წერილობითი ფორმით გაფორმებული ხელშეკრულების შესაბამისად, რაც არცერთ მხარეს არ წარმოუდგენია. ამდენად, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არ წარმოშობილა სახელშეკრულებო ურთიერთობა.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივად შეფასების მიზნით, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით და დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არ წარმოშობილა სახელშეკრულებო ურთიერთობა. შესაბამისად, განსახილველი ურთიერთობის მიმართ გამოიყენებოდა კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმები. შესაბამისად, საქმის განმხილველმა სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლით, რომლის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ა) ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში; ბ) ვალდებულების საწინააღმდეგოდ ისეთი შესაგებელი იქნა წარდგენილი, რომ ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გამორიცხულია მოთხოვნის წარდგენა.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ დასახელებული მუხლის ანალიზი ცხადყოფს, რომ მისი უპირველესი ფუნქციაა კრედიტორის ადრინდელ ქონებრივ მდგომარეობაში აღდგენის სამართლებრივი უზრუნველყოფა. მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე კი, კრედიტორად გამოდის პირი, რომელის ხარჯზეც სხვამ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეიძინა ან დაზოგა ქონება. მოვალე კი, ის პირია, რომელმაც უსაფუძვლოდ შეიძინა ან დაზოგა ქონება და შესაბამისად, უსაფუძვლოდ გამდიდრდა.

განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილ იქნა, რომ მხარეთა შორის საიჯარო ურთიერთობის წარმოშობის მიზნისათვის შპს „მ.-მა“ გადარიცხა თანხები, თუმცა მოგვიანებით, აღნიშნული სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ შედგა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სწორედ სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის „ა“ პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევასთან გვქონდა საქმე. ნორმის დანაწესით, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და უსაფუძვლო გამდიდრების მოტივით სწორად დააკისრა ქ. თბილისის მერიას მიღებული თანხის 10 000 ლარის შპს „მ.-ისათვის“ უკან დაბრუნება.

ხოლო რაც შეეხება მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარ ზიანს, ამ ნაწილში, სარჩელის მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს მიუღებელი შემოსავლის სახით დაეკისრა 10 000 ლარის წლიური 7%, ჯამში 3990 ლარი. ამ ნაწილში, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და აღნიშნა, რომ პასუხისმგებლობის უმთავრესი არსი მდგომარეობს იმაში, რომ მისი რეალიზაციისას დაზარებულს უნდა აუნაზღაურდეს ის სარგებელი, რომელიც მიმღებმა ვერ მიიღო მეურნეობის არასათანადოდ გაძღოლის გამო და ამაში მიმღებს მიუძღვის ბრალი. კონკრეტულ შემთხვევაში, მხედველობაში იქნა მიღებული ის შემოსავალი, რომელიც უნდა მიღებულიყო სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შემთხვევაში. ამდენად, ყურადღება იქნა გამახვილებული მიმღების ანუ, უსაფუძვლოდ გამდიდრებული პირის შესაძლებლობებზე, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმის კვალიფიკაციისათვის უნდა არსებობდეს გარემოება, როდესაც ქონების მიმღებს მისი ნორმალური სამეურნეო გაძღოლის შემთხვევაში შეეძლო მიეღო სარგებელი, მაგრამ ეს არ გააკეთა ბრალეული ქმედებით. ამ შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთის მატარებელია დაზარალებული, რომელმაც უნდა დაადასტუროს მიმღების ბრალი მიღებული ქონების არასათანადოდ გაძღოლისა და ამის შედეგად მოგების მიუღებლობის შესახებ ფაქტობრივი გარემოებები, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ბრალის განმსაზღვრელი კრიტერიუმები, უპირველეს ყოვლისა, დაკავშირებულია თვით ამ ქონების თავისებურებებთან, მისი ბრუნვაუნარიანობასთან და „საშუალო” მესაკუთრის მიერ ამ ქონების ჩვეულებრივი სამეურნეო მიზნებით მოხმარებასთან ანუ ამ ქონების თავისებურებებიდან გამომდინარე, შესაძლებელი უნდა იყოს „საშუალო” მესაკუთრის მიერ მისმა სათანადო სამეურნეო გაძღოლამ მას მოუტანოს სარგებელი. „საშუალო” მესაკუთრეში ივარაუდება მესაკუთრე, რომელსაც შეუძლია მიიღოს ამ ქონებიდან სარგებელი თავისი პირადი და განსაკუთრებული თვისებების გარეშე. სარგებელი, რომელიც შესაძლებელია მიღებულ იქნეს ამ ქონების ჩვეულებრივი მოხმარების შედეგად, მაგრამ განსხვავებული შემთხვევა გვაქვს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მე-2 წინადადებით გათვალისწინებულ ფულად ვალზე პროცენტის გადახდის ვალდებულების წარმოშობის დროს.

კანონის ნორმა იმპერატიულად მოითხოვს, რომ ფულად ვალზე გადახდილ უნდა იქნეს პროცენტი. აღნიშნული იმპერატიულობა დაკავშირებულია ამ (ფულის) ქონების თავისებურებებთან, რაც უნდა განვასხვავოთ სხვა ქონებრივი ურთიერთობების ობიექტებისაგან, კერძოდ, როდესაც ყურადღებას ვამახვილებთ ფულად საშუალებებზე (ფულზე) მხედველობაში უნდა მივიღოთ ამ ქონების უნიკალური თვისება, რაც ნიშნავს იმას, რომ ფულადი სახსრები, როგორც საყოველთაო ეკვივალენტი, შესაძლებელია, გაცვლილ იქნეს ქონებრივი ურთიერთობების თითქმის ნებისმიერ ობიექტზე, რომლებიც ატარებენ სასყიდლიან ხასიათს ანუ ფულადი სახსრების საშუალებით შეიძლება დაიფაროს თითქმის ყველა ვალი. ზუსტად ამ ქონების უნიკალური თვისებიდან გამომდინარე, ივარაუდება, რომ ფულად საშუალებებს ყოველთვის შეუძლია მოუტანონ სარგებელი მის მესაკუთრეს. ამდენად, ისეთი ქონების მიღების დროს როგორიცაა ფული, უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის მიხედვით, მისმა მიმღებმა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უნდა დაადასტუროს, რომ ამ ქონებამ (ფულმა) მას არანაირი სარგებელი არ მოუტანა, რაშიც მას ბრალი არ მიუძღვის ანუ მისთვის შეუძლებელი იყო ამ ქონებიდან სარგებლის მიღება. წინააღმდეგ შემთხვევაში ივარაუდება, რომ შესაძლებელი იყო ფულად სახსრებს მოეტანა მიმღებისათვის სარგებელი, რაც მან ბრალეულად არ მიიღო მისი არასათანადოდ გაძღოლის შედეგად. ზუსტად ამ ქმედების შედეგად მიუღებელი შემოსავალი, რაც უნდა მიღებულიყო ფულადი სახსრებით სათანადო გაძღოლის გზით, წარმოადგენს მიყენებულ ზიანს (იხ. სუსგ 20.06.2007წ. საქმე Nას-24-379-07).

ამრიგად, განსახილველი ნორმა განსხვავდება უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელი საერთო მიზნისაგან. აღნიშნული ნორმა ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევას, როდესაც უსაფუძვლოდ გამდიდრებულ პირს ეკისრება მიუღებელი ქონების ანაზღაურება.

ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში არსებობდა ყველა ის სამართლებრივი წინაპირობა, რომელიც აუცილებელი იყო სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილის გამოყენებისათვის და ამ ნაწილშიც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ 3990 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება იყო დასაბუთებული.

შპს „მ.-ის“ მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მითითება სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა და აღნიშნა, რომ მოპასუხის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელეს მოთხოვნა წარმოეშვა 2000 წლის 26 ივნისის №384 განკარგულების გამოცემიდან 2 თვის ვადაში და ამოეწურა ამ დროიდან 3 წელში, უმართებულო იყო შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის მასალებით დადგენილ იქნა, რომ თბილისის პრემიერის 2000 წლის 26 ივნისის №384 განკარგულებითა და 2000 წლის 9 ივნისის ქ. თბილისის მიწის მართვის და განკარგვის კომისიის №14 ოქმით აუქციონზე გამარჯვებულად გამოცხადდა მოსარჩელე და 15 წლით იჯარის ვადით გადაეცა მიწის ფართობი.

ქ. თბილისის მთავრობს 2007 წლის 27 აგვისტოს №18.19.621 დადგენილებით და შემდგომ 2008 წლის 3 აპრილის №05.27.212 დადგენილებით განხორციელდა უკვე გამოცემული განკარგულებების კანონიერების შესწავლის საკითხი და ამ განხილვების შედეგად ძალაში დარჩა 2000 წლის 26 ივნისის ქ.თბილისის პრემიერის №384 განკარგულება. ამასთან, განისაზღვრა, რომ რიგი პირობების დაცვის შემთხვევაში, იმ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს, რომლებსაც ქ.თბილისის მთავრობასთან არ ჰქონდათ გაფორმებული ხელშეკრულებები მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემის შესახებ და რომელთა ნაწილშიც არ გაუქმებულა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები უნდა გაფორმებოდათ სათანადო ხელშეკრულებები ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოსაცემად ჯერ 2007 წლის 1 დეკემბრამდე, შემდგომ 2009 წლის 1 იანვრამდე.

საქმის მასალებით ასევე დადგინდა, რომ მოსარჩელე მხარე მონაწილეობდა ამ პროცესებში და შესაბამისად დაინტერესებული იყო სათანადო ხელშეკრულების გაფორმებით, კერძოდ, მან გადაიხადა აუქციონისათვის განკუთვნილი თანხები, ასევე მოთხოვნის შესაბამისად წარადგინა დამატებითი დოკუმენტაცია ხელშეკრულების გასაფორმებლად (იხ. ფაქტობრივი გარემოება 4.1). ამდენად, დგინდება, რომ მას ხელშეკრულების გაფორმების მიმართ ინტერესი არ დაუკარგავს.

შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელისათვის სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაწყებულიყო 2009 წლის 1 იანვრიდან, მოპასუხე მხარის მიერ ხელშეკრულების გაფორმებისათვის დადგენილი ვადის ამოწურვის შემდეგ. მოსარჩელე მხარეს უნდა გასჩენოდა გონივრული, ლოგიკური მოლოდინი მასზედ, რომ მოპასუხე მხარე არ აპირებდა მასთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში შესვლას.

რაც შეეხება აპელანტის განმარტებას, რომ განსახილველ ურთიერთობაზე უნდა გავრცელებულიყო სახელშეკრულებო მოთხოვნის 3 წლიანი ვადა, სააპელაციო სასამართლომ არც ეს არგუმენტი გაიზიარა, რადგანაც ამ შემთხვევაში, გადაცემული თანხის დაბრუნების ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენდა არა ხელშეკრულება, არამედ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები. ამდენად, ამ ურთიერთობაზე გამოყენებულ უნდა ყოფილიყო ხანდაზმულობის საერთო ვადა - 10 წელი. სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს. ეს ვადა დადგენილია ყველა იმ ურთიერთობებისათვის, რომელიც არ ითვალისწინებენ სპეციალურ ვადას, მაგალითად, უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტი.

შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელისათვის 10 წლიანი ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო მოპასუხის მიერ ბოლო დადგენილებით განსაზღვრული ვადის ამოწურვის შემდგომ - 2009 წლის 1 იანვარიდან. სარჩელი კი, სასამართლოს წარედგინა 2014 წლის 23 ივლისს. ამდენად, იგი არ იყო ხანდაზმული.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 23 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მერიამ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორის საკასაციო პრეტენზია ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ გაუმართლებლად არ გაითვალისწინა ქ. თბილისის მერიის მითითება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. კასატორის განმარტებით, სადავო ურთიერთობა შეეხებოდა უძრავ ნივთთან დაკავშირებულ ხელშეკრულებას, შესაბამისად, მის მიმართ გამოყენებული უნდა ყოფილიყო ექვსწლიანი ხანდაზმულობის ვადა, რომლის დენაც უნდა დაწყებულიყო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან - 2000 წლიდან და უნდა დამთავრებულიყო 2006 წელს. შპს „მ.-მა“ სასამართლოს მიმართა 2014 წელს, მაშინ როცა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გასული იყო, რამაც მოთხოვნის ხანდაზმულობა გამოიწვია. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია, რომ 2007 წლის 27 აგვისტოს ქ. თბილისის მთავრობის დადგენილებით შეწყდა ხანდაზმულობის ვადის დენა.

კასატორის მითითებით, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-979 მუხლები მხარეთა შორის სამართალურთიერთობის დაწყების ფაქტის დასადგენად. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მხარეთა შორის ხელშეკრულება არ დადებულა და მათ შორის ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებით, რასაც კასატორი არ ეთანხმება და განმარტავს, რომ ქ. თბილისის პრემიერის 2000 წლის 26 ივნისის №384 განკარგულება და ქ. თბილისის მიწის მართვისა და განკარგვის კომისიის №14 ოქმი თავისი არსით არის წინარე ხელშეკრულება, შესაბამისად მხარეთა შორის არსებობდა წინარე სახელშეკრულებო ურთიერთობა.

კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს გადაწყვეტილებას მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით 3 990 ლარის დაკისრების თაობაზე, რადგან მიუღებელი შემოსავლის ფაქტის არსებობა დაზარალებულმა უნდა დაადასტუროს, რაც საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე არ მომხდარა. კასატორის განმარტებით, შპს „მ.-მა“ ვერ დაადასტურა, რომ მას შეეძლო სარგებლის მიღება, რაც ქ. თბილისის მერიის ბრალეული მოქმედებით ვერ მიიღო. ასევე, დაუსაბუთებელია სასამართლოს შეფასება თბილისის მერიის მიერ სარგებლის მიღებასთან ან მეურნეობის არასწორ გაძღოლასთან დაკავშირებით. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლოს საერთოდ არ უნდა ემსჯელა ზიანის ფაქტზე, რადგან თანხის დაბრუნების ვალდებულება უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძველზე იყო წარმოშობილი და არ გამომდინარეობდა დელიქტიდან. კასატორის განმარტებით, კონდიქციურ ვალდებულებაში მოთხოვნის დაკმაყოფილება ხდება უსაფუძლოდ შეძენილი ან დაზოგილი ქონების და არა დაზარალებულისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობის ფარგლებში.

კასატორი განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის ათვლა არასწორად დაიწყო, 2009 წლის 01 იანვრიდან სარჩელის წარდგენის დღემდე - 2014 წლის 23 ივლისამდე. კასატორი მიიჩნევს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 979-981-ე მუხლების თანახმად ვადის ათვლა სარჩელის წარდგენის დღიდან უნდა დაწყებულიყო.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საკითხი როგორც ხანდაზმულობასთან, ასევე უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტთან დაკავშირებით. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ, საქმეში წარმოდგენილი სალაროს შემოსავლის ორდერის საფუძველზე, მიიჩნია, რომ შპს „მ.-მა“ თანხა გადაიხადა, რაც არ არის გამართლებული, რადგან აღნიშნული დოკუმენტი თანხის გადახდის დანიშნულების იდენტიფიკაციისა და გადახდის შესრულების თარიღის დადგენის საშუალებას არ იძლევა. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ გაუმართლებლად არ მიიღო მხედველობაში ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების დადება, შპს „მ.-ის“ ბრალეული ქმედების გამო, არ მოხდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 29 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით სადავოდაა გამხდარი შპს „მ.-ის“ მხრიდან 26.06.2000წ.-ის №384 განკარგულებითა და 03.04.2008წ.-ის N05.27.212 დადგენილებით განსაზღვრული პირობების შესრულება, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ თითოეული მხარე იღებს თავის თავზე როგორც ფაქტების გადმოცემის, ისე მათი დამტკიცება-დასაბუთების ტვირთს. აღნიშნული მსჯელობა გამომდინარეობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის დანაწესიდან, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით განსაზღვრულია მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილების წესი, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. კონკრეტულ შემთხვევაში, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ ადმინისტრაციული წარმოების დაწყების დროისათვის მოქმედი საკანონმდებლო აქტის საფუძველზე შპს „მ.-მა“ 2009 წლის 1 იანვრამდე არ შეასრულა დადგენილი პირობები ეკისრებოდა კასატორს (აპელანტს), რომელმაც სადავო გარემოების დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარმოდგენა ვერ შეძლო, რის გამოც მის მიმართ მართლზომიერად დადგა არახელსაყრელი მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგი, კერძოდ, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ შპს „მ.-ს“ უნდა წარმოედგინა: ა) ქ.თბილისის მერიის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახურის მიერ გაცემული დადებითი ქალაქდაგეგმარებითი დასკვნა; ბ) კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით დამზადებული მიწის ნაკვეთის საზღვრები; გ) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოსაცემად, ადმინისტრაციული წარმოების დაწყების დროისათვის მოქმედი საკანონმდებლო აქტის საფუძველზე მიწის ნაკვეთისათვის დადგენილი საფასურის გადახდის ქვითარი.

დადგენილია, რომ შპს „მ.-მა“ გადაიხადა 10 000 ლარი, რომლის დასადასტურებლად წარმოადგინა სალაროს შემოსავლის ორდერები. კასატორის პრეტენზია, რომ წარმოდგენილი ორდერებით არ ირკვევა თანხის გადახდის მიზნობრიობა, ვერ იქნება გაზიარებული საკასაციო პალატის მიერ, რადგან, წარმოდგენილი საქმის მასალებით დადგენილია, რომ შპს „მ.-მა“ გადაიხადა მოპასუხის მიერ განსაზღვრული თანხა - 10 000 ლარი, ასევე დადგენილ იქნა, რომ თანხის მიმღები სწორედ ქონების განკარგვაზე უფლებამოსილი ორგანო იყო. ასევე, ორდერში მითითებულია, რომ თანხა განკუთვნილი იყო აუქციონისათვის და მას იხდიდა სწორედ აუქციონში გამარჯვებული მხარე.

რაც შეეხება დოკუმენტაციის წარდგენის ნაწილში ვალდებულების შესრულებას, დადგენილია, რომ მოპასუხის მიერ დადგენილ ვადაში - 2009 წლის 1 იანვრამდე, მოსარჩელე მხარემ 2008 წლის 4 დეკემბერს მიმართა ქ. თბილისის მერიის ქონების მართვის საქალაქო სამსახურს და განუმარტა, რომ წარუდგენს 2008 წლის 3 აპრილის N05.27.212 დადგენილებით, იჯარის ხელშეკრულების გასაფორმებლად მოთხოვნილ საჭირო დოკუმენტაციას. ამავე განცხადების შესაბამისად დგინდება, რომ მოსარჩელე დანართის სახით უთითებს მის მიერ წარდგენილ დოკუმენტაციას. ის გარემოება, რომ განმცხდებელს არასრულყოფილი დოკუმენტაციის წარდგენისათვის არ დაუდგინდა ხარვეზი, წარმოადგენს ვარაუდის საფუძველს, რომ შპს „მ.-მა“ ნამდვილად წარადგინა განცხადებაში მითითებული დოკუმენტები სრულყოფილად.

ამასთან, დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ მხარეებს შორის მიწის ნაკვეთის სარგებლობასთან დაკავშირებული ხელშეკრულება არ გაფორმებულა. შესაბამისად, სადავო ურთიერთობის მოსაწერიგებლად, საქმის განმხილველმა სასამართლომ სწორად იხელმძღვანელა უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის მარეგულირებელი ნორმებით, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლით, რომლის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ა) ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში; ბ) ვალდებულების საწინააღმდეგოდ ისეთი შესაგებელი იქნა წარდგენილი, რომ ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გამორიცხულია მოთხოვნის წარდგენა.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ნორმის მიზნიდან გამომდინარეობს ერთმნიშვნელოვანი დასკვნა იმის თაობაზე, რომ კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის სახეზე უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას თუ, რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას, თუ მართლწინააღმდეგობას. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით, სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია დადგინდეს მხოლოდ ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენას (დაზოგვას) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. ასევე, აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი – მიიღო, თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია – ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (რომელშიც უნდა ვიგულისხმოთ უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილი იქნეს სამართლიანობის აღდგენა ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე.

ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლი არეგულირებს ისეთ შემთხვევებს, როდესაც შემსრულებელი ახორციელებს ფაქტობრივად არარსებულ ვალდებულებას, რაც იწვევს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას მითითებული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მხარეთა შორის საიჯარო ურთიერთობის წარმოშობის მიზნისათვის შპს „მ.-მა“ გადარიცხა თანხები, თუმცა მოგვიანებით აღნიშნული სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ შედგა. უდავო გარემოებაა, რომ ქ. თბილისის მერიას მიღებული თანხა 10 000 ლარი შპს „მ.-ისათვის“ არ დაუბრუნებია. შესაბამისად, საქმე გვაქვს სწორედ სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის „ა“ პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევასთან, რაც წარმოშობს ქ. თბილისის მერიის ვალდებულებას უკან დააბრუნოს მიღებული 10,000 ლარი.

რაც შეეხება კასატორის იმ მოსაზრებას, რომ ქ.თბილისის პრემიერის 2000 წლის 26 ივნისის №384 განკარგულება და ქ.თბილისის მიწის მართვისა და განკარგვის კომისიის №14 ოქმი თავისი არსით არის წინარე ხელშეკრულება, შესაბამისად მხარეთა შორის არსებობდა წინარე სახელშეკრულებო ურთიერთობა, წარმოადგენს ფაქტს, რომელი ფაქტიც კასატორს (მოპასუხეს) უნდა მიეთითებინა შესაგებელში. ვინაიდან საკასაციო სასამართლო შეზღუდულია ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებზე მითითებისა და გამოკვლევის პროცესუალური შესაძლებლობით (საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხ.), ამიტომ კასატორის მიერ მითიეთებულ გარემოებას, საკასაციო პალატა ვერც გამოიკვლევს და ვერც ამ გარემოებაზე მსჯელობის არარასებობას, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევად ვერ შეაფასებს (ამ ნაწილში, შედავების არარსებობის გამო).

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მითითებას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის განსაზღვრისა და ამ ვადის დენის დასაწყისთან დაკავშირებით და პირველ რიგში განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელზე უნდა გავრცელდეს სასარჩელო მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადა, გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი ნორმები, რომლებიც მოთხოვნის წარდგენის 10 წლიან ვადას ითვალისწინებს, ხოლო რაც შეეხება აღნიშნული ვადის დენის დასაწყისს, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის წარმოშობის დროდ სწორად იქნა მიჩნეული 2009 წლის 1 იანვარი, გამომდინარე იქიდან, რომ როგორც ეს წინამდებარე საქმის მასალებითაა დადგენილი ქ. თბილისის მთავრობის 2007 წლის 27 აგვისტოს №18.19.621 დადგენილებით და შემდგომ 2008 წლის 3 აპრილის №05.27.212 დადგენილებით ძალაში დარჩა 2000 წლის 26 ივნისის ქ.თბილისის პრემიერის №384 განკარგულება. ამასთან, განისაზღვრა, რომ რიგი პირობების დაცვის შემთხვევაში, იმ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს, რომლებსაც ქ.თბილისის მთავრობასთან არ ჰქონდათ გაფორმებული ხელშეკრულებები მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემის შესახებ და რომელთა ნაწილშიც არ გაუქმებულა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები უნდა გაფორმებოდათ სათანადო ხელშეკრულებები ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოსაცემად ჯერ 2007 წლის 1 დეკემბრამდე, შემდგომ 2009 წლის 1 იანვრამდე.

კასატორის შემდგომი პრეტენზია მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების არარსებობას შეეხება და იმ პოზიციას ემყარება, რომ მოსარჩელე ვერ ადასტურებს ზიანის დაკისრებისათვის აუცილებელი კომპონენტების, მათ შორის, ბრალის, მართლწინააღმდეგობის, მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობას, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 411-ე და 412-ე მუხლების შესაბამისად, ზიანის მიყენების ფაქტისა და ზიანის ოდენობის შეფასება განსაკუთრებული თავისებურებებით ხასიათდება, როცა საქმე ეხება ფულად ვალდებულებას. ამგვარი დამოკიდებულება განპირობებულია ფულის განსაკუთრებული თვისებებით, კერძოდ, სყიდვაუნარიანობის მაღალი ხარისხი ყველა შემთხვევაში, ანიჭებს ფულს სარგებლის მოტანის უნარს. ფული ყოველთვის წარმოადგენს შემოსავლის წყაროს, ვინაიდან შეუძლია, შესძინოს მესაკუთრეს არა მხოლოდ მისთვის სასურველი ქონება, არამედ გარკვეული პერიოდული შემოსავალი საბანკო პროცენტის სახით. ამგვარად, ფულადი ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულება კრედიტორს ყოველთვის აყენებს ზიანს და სხვაგვარი ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანისგან განსხვავებით, განსაკუთრებული მტკიცება არ სჭირდება არც ზიანის მიყენების ფაქტის და არც მისი ოდენობის დადგენას.

ამდენად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც შეეხება კონდიქციურ ვალდებულებას; ასევე, მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან სახელმწიფო ბაჟის შესახებ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ.თბილისის მერიის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ბ. ალავიძე