საქმე №ას-59-58-2014 29 ივნისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – ნ. და გ.ვ. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ვ. (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 (2013) წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმება, რეალური წილის დადგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. და ნ.ვ–მა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ა.ვ–ის მიმართ ქ.ქობულეთში, ....... მდებარე სახლთმფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე საზიარო უფლების გაუქმებისა და რეალური წილის გამოყოფის მოთხოვნით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ნ. და გ.ვ–მა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 (2013) წლის 22 ნოემბრის განჩინებით ნ.ვ–ისა და გ.ვ–ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება, ნ.ვ–ისა და გ.ვ–ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა საჯარო რეესტრში არსებული ჩანაწერი ქობულეთში, ....... მდებარე მიწის ნაკვეთზე ა.ვ–ის, ნ.ვ–ისა და ს.ვ–ძის თანასაკუთრების შესახებ და ქობულეთში, ..... მდებარე მიწის ნაკვეთი დარეგისტრირდა ა.ვ–ის, ნ.ვ–ისა და ს.ვ–ის ინდივიდუალურ საკუთრებად სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 12 ივლისის №........ დასკვნის თანდართული ნახაზის შესაბამისად, კერძოდ: ნახაზზე ლურჯად მონიშნული ფართი აღირიცხა ს.ვ–ძის საკუთრებად; ნახაზზე ყავისფრად მონიშნული ფართი _ ა.ვ–ის საკუთრებად; ნახაზზე მწვანედ მონიშნული ფართი, გარდა ყვითელ ფრად მონიშნული ფართიდან ყავისფრად მონიშნული ფართის გასწვრივ „გამწვანებამდე“ არსებული მწვანედ მონიშნული ფართისა, აღირიცხა ნ.ვ–ის საკუთრებად; ნახაზზე ვარდისფრად მონიშნული ფართი აღირიცხა ს.ვ–ისა და ნ.ვ–ის საერთო საკუთრებად; ნახაზზე ყვითელფრად მონიშნული ფართი აღირიცხა ა.ვ–ისა და ნ.ვ–ის საერთო საკუთრებად; ნახაზზე ყვითელფრად მონიშნული ფართიდან ყავისფრად მონიშნული ფართის გასწვრივ „გამწვანებამდე“ არსებული, მწვანედ მონიშნული ფართის ნაწილი, გარდა ა.ვ–ის საკუთრებაში არსებული 6,30 მეტრის სიგრძის კედლიდან „გამწვანებამდე“ პერპენდიკულარულად, ა.ვ–ის საკუთრების მხარეს არსებული ფართისა, აღირიცხა ა.ვ–ისა და ნ.ვ–ის საერთო საკუთრებად; ნახაზზე ა.ვ–ის საკუთრებაში არსებული 6,30 მეტრი სიგრძის კედლიდან „გამწვანებამდე“ პერპენდიკულარულად, ა.ვ–ის საკუთრების მხარეს არსებული მწვანედ მონიშნული ფართი აღირიცხა ა.ვ–ის საკუთრებად.

პალატამ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქობულეთში, ...... მდებარე უძრავი ქონება - მიწის ნაკვეთი და სახლი - რეგისტრირებულია ს. ვ–ის, ა.ვ–ისა და ნ.ვ–ის თანასაკუთრებად;

ს.ვ. გარდაიცვალა 2009 წლის 17 ივლისს და მისი სამკვიდრო მიიღო გ.ვ–მ;

სადავო მიწის ნაკვეთი მე-20 საუკუნის 70-იანი წლებიდან, ფაქტობრივად, გაყოფილია მოდავე მხარეებს შორის და ისინი ამ ნაკვეთებით, დღემდე, სარგებლობენ ინდივიდუალურად;

მხარეთა ფაქტობრივ მფლობელობას შეესაბამება სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 12 ივლისის №..... დასკვნაზე დართული ნახაზი, იმ განსხვავებით, რომ ნახაზზე ყვითლად მონიშნული ფართიდან ყავისფრად მონიშნული ფართის გასწვრივ „გამწვანებამდე“ არსებული, მწვანედ მონიშნული ფართის ნაწილით სარგებლობენ ნ.ვ. და ა.ვ. ერთობლივად, ხოლო ამავე ფართის იმ ნაწილს, რომელიც მდებარეობს ა.ვ–ის საკუთრებაში არსებული 6,30 მეტრი სიგრძის კედლიდან „გამწვანებამდე“ პერპენდიკულარულად, ა.ვ–ის საკუთრების მხარეს, ფლობს მხოლოდ ა.ვ.

დადგენილი გარემოებების სამართლებრივად შეფასებისას პალატამ მიუთითა 1964 წლის რედაქციით საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 93-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ სახელმწიფოს კუთვნილი მიწის ნაკვეთები, რომლებზეც იდგა ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული სახლები, მოსარგებლეებს საკუთრებაში გადაეცათ 1997 წლის 25 ნოემბერს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების დღეს. ამავე კოდექსის 1513-ე მუხლით თითოეული მოდავე მხარის ინდივიდუალურ საკუთრებად ჩაითვალა ის ნაკვეთი, რომელსაც იგი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების დროისათვის ფლობდა.

დაკითხული მოწმეების: თ.ვ–ის, ბ.ჯ–ისა და თ.ბ–ის ჩვენებებით უტყუარად მტკიცდებოდა, რომ ნაკვეთი მხარეებმა, ჯერ კიდევ მშობლების სიცოცხლეში, 1973 წლიდან ფაქტობრივად გაიყვეს და მას ფლობენ ისე, როგორც ეს მითითებულია ამ გადაწყვეტილების 4.4. პუნქტში. ეს გარემოება დასტურდებოდა თავად მხარეთა განმარტებებითაც: მოსარჩელეებმა სარჩელშივე მიუთითეს, რომ მხარეებმა „იმ დროიდანვე“ „პირობითად“ დაიკავეს საცხოვრებელი სახლის ფართობები იდეალური წილის უფლებით სარგებლობდნენ, როგორც საცხოვრებელი სახლით ისე მიწის ნაკვეტით, რაც მოპასუხემაც დაადასტურა შესაგებელში. აპელანტებს არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას არ მიუთითებიათ, რომ ისინი რაიმენაირად სარგებლობდნენ ა.ვ–ის მფლობელობაში არსებული ნაკვეთებით. იმას, რომ ნაკვეთი ფაქტობრივად გაყოფილი იყო და ა.ვ. თავისი ნაკვეთით სარგებლობის საშუალებას მოსარჩელეებს არ აძლევდა, აპელანტები სადავოდ არ ხდიდნენ და თავიანთ მოთხოვნას ამყარებდნენ, ძირითადად, საჯარო რეესტრის მონაცემებზე, რომლის თანახმად სადავო ქონება თანასაკუთრებად იყო რეგისტრირებული.

სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 311-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, აღნიშნა, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრირდება რეალურად არსებული უფლებები. არარსებული უფლების რეგისტრაცია ამ უფლებას ნამდვილად ვერ აქცევდა, რადგან მოდავე მხარეები, სინამდვილეში, იყვნენ ფაქტობრივად დაკავებული მიწის ნაკვეთების მესაკუთრები, საჯარო რეესტრში არსებული ჩანაწერი თანასაკუთრების შესახებ იყო მცდარი. ამდენად, ჩანაწერი უნდა გაუქმებულიყო და ნაკვეთები უნდა აღრიცხულიყო ინდივიდუალურ საკუთრებად.

სააპელაციო პალატის დასკვნით, ა.ვ. არ იყო ვალდებული, აპელანტებისათვის დაეთმო საკუთრება ან მისი ნაწილი, მხოლოდ იმიტომ, რომ ეს მათ თანაბარ მდგომარეობაში ჩააყენებდა. აღნიშნული ვალდებულება არ გამომდინარეობდა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლიდან. მხარეთა საერთო საკუთრებაში იყო მხოლოდ ექსპერტიზის 2012 წლის 12 ივლისის დასკვნაზე დართული ნახაზის მიხედვით ვარდისფრად და ყვითლად მონიშნული ფართები და ყვითლად მონიშნული ფართიდან „გამწვანებამდე“ მწვანედ მონიშნული ფართის ნაწილი.

ექსპერტთა დასკვნებისა და ფაქტობრივი მდგომარეობის მიხედვით, მხოლოდ ამ ნაკვეთების რეალურად გაყოფა მათი დანიშნულების მოსპობის გარეშე, შეუძლებელი იყო, ამიტომ, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის თანახმად, ისინი მხარეთა საერთო საკუთრებაში უნდა დარჩენილიყო.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს გ. და ნ.ვ–მა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, ამასთან, არასწორად განმარტა იგი, რადგანაც ნორმის გამოყენება მართებული იყო მხოლოდ ორი მნიშვნელოვანი გარემოების შემთხვევაში: საკუთრებად ითვლება კანონის ამოქმედებისას სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, ოღონდ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული თანასაკუთრების მიხედვით და გათვალისწინებით. გარდა აღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, თუ ვინ, რომელი ნაკვეთით სარგებლობდა. ამ არასწორი მოსაზრების დასადასტურებლად სასამართლოს მოჰყავს მოწმეთა ახსნა-განმარტებები, რომლებიც თითქოსდა ადასტურებენ, რომ მხარეებმა 1973 წლიდან სადავო ნაკვეთი გაიყვეს და ფაქტობრივად ფლობენ. სასამართლომ არასწორი ინტერპრეტაცია მისცა მოწმეთა ჩვენებებს, ვინაიდან მოდავე მხარეები ინდივიდუალურად და ფაქტობრივად ფლობენ მხოლოდ საბოსტნე მიწის ნაკვეთებს აღმაშენებლის გამზირის მხრიდან, ხოლო თამარ მეფის სანაპიროს მხრიდან არსებული ნაკვეთი, რომელიც საერთო სარგებლობის ეზოს წარმოადგენს, არ არის გამიჯნული ღობით ნ. და ა. ვ.–ებს შორის (გ.ვ–სა და ა.ვ–ს შორის არსებული ღობე 3-4 წლის წინ ააშენა ა.ვ–მ, რის გამოც დაიწყო კონფლიქტი) და არ არსებობს ინდივიდუალური სარგებლობის რაიმე ნიშნები. მხოლოდ რამდენიმე წელია, მას შემდეგ, რაც ა.ვ–მ გ.ვ–ის მხარეზე ღობის მასთან შეუთანხმებლად აშენების შემდეგ სცადა თავისი სურვილის შესაბამისად და თანამესაკუთრეებთან შეუთანხმებლად მიწის ნაკვეთის რეალურად გამიჯვნა, ნ.ვ. (კონფლიქტის არიდების მიზნით) ვეღარ და აღარ სარგებლობს თამარ მეფის სანაპიროს მხრიდან არსებული საერთო ეზოთი. ასე რომ, 1997 წლისთვის და შემდგომაც თამარ მეფის სანაპიროს მხარეს არსებულ ეზოზე იყო თანამესაკუთრეების საერთო სარგებლობა.

მიწის ნაკვეთის მიკუთვნებისას, საჯარო რეესტრის უტყუარობის პრეზუმციიდან გამომდინარე, სასამართლოს უნდა ემსჯელა რეგისტრირებულ მონაცემებზე, ვინაიდან მიწის ნაკვეთი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია მხარეების საერთო საკუთრებად, თანასაკუთრებად რეგისტრაციის საფუძვლები (სამკვიდრო მოწმობა, გარიგებები) ა.ვ–ის მიერ არასდროს გამხდარა სადავო, არც გაუქმებულა და დღესაც ძალაშია, შესაბამისად, გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის შემთხვევაში, შეუძლებელი იქნება მისი აღსრულება, ვინაიდან არსებული წილობრივი რეგისტრაცია და რეგისტრაციის საფუძველი არ გაუქმებულა და ძალაშია. ამრიგად, სასამართლოს მოსაზრებები, რომ 1997 წლისათვის მხარეებს გამიჯნული ჰქონდათ მიწის ნაკვეთები, მცდარია.

სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი, ვინაიდან არ გამოიყენა მთლიანი თანასაკუთრების მიმართ, შესაძლებელი იყო კასატორის მიერ წარმოდგენილი ნახაზისა და ექსპერტის დასკვნაზე დართული ნახაზის მიხედვით, საზიარო უფლების გაუქმება, რომლითაც, ყოველ შემთხვევაში, არ მცირდებოდა ა.ვ–ის საზიარო 1/4 წილი, პირიქით, გაყოფისას ბევრად მეტი ღირებულებისა და ფართის ქონება რჩებოდა ა.ვ–ს, რაზეც კასატორი თანახმა იყო.

პალატამ, მართალია, გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 311-ე მუხლის პირველი ნაწილი, თუმცა არასწორად განმარტა იგი. გაუგებარია, როდესაც სააპელაციო სასამართლო ზემოთ მოცემული პრინციპიდან გამომდინარე ასკვნის, რომ არსებული ჩანაწერი უნდა გაუქმდეს, ეს მოსაზრება საფუძველს მოკლებულია, ამასთანავე, არავის სადავოდ არ გაუხდია არსებული ჩანაწერი და არც ჩანაწერის რეგისტრაციის საფუძვლები.

სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს სადავო ქონებაში რეალური წილის დადგენა, საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, რომლის თანახმადაც, შესაძლებელი იყო ნ.ვ–თვის რეალური წილის დადგენა. მიუხედავად აღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლო გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს და დაადგინა იმაზე მეტი, რაც მხარეებს არ მოუთხოვიათ. სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიღო გადაწყვეტილება, რომ არ უმსჯელია სადავო ქონების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის საფუძვლებზე. მან ფაქტობრივად გააუქმა იურიდიული ძალის მქონე ადმინისტრაციული აქტები, რომლითაც მოპასუხესთან ერთად საკუთრებაში აღირიცხა სადავო მიწის ფართობები.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სადავო ქონება კასატორებს მიღებული აქვთ ჩუქების ხელშეკრულებითა და მემკვიდრეობით, რაც გამორიცხავს სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის გამოყენებას, მით უმეტეს, რომ მოსარჩელეები მოპასუხესთან ერთად სადავო მიწის ფართს ფლობენ დღესაც, რასთან დაკავშირებითაც არ მოქმედებს ხანდაზმულობის ვადა. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მხარეთა მიერ დაკავეული მიწის ფართობები წარმოადგენს საზიარო საერთო სარგებლობის ქონებას, რომელზედაც განლაგებულია, როგორც ა.ვ–ის, ისე, კასატორების საცხოვრებელი და ინდივიდუალური სამეურნეო ნაგებობები. აქედან გამომდინარე, სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის გამოყენების წინაპირობების არსებობის შემთხვევაშიც კი, ნორმა კასატორთა სასარგებლოდ უნდა განმარტებულიყო.

სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა ის ფაქტი, რომ 1973 წლის შემდეგ, 2007 წელს, მხარეებმა სადავო მიწის ფართი ნებაყოფლობით აღრიცხეს საზიარო საკუთრებად. ალოგიკურია სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა ძირითადად ემყარება საჯარო რეესტრის მონაცემებს. ზემოხსენებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, სასამართლოს ეს მოსაზრებაც არასწორია, რადგან, მათ მოპასუხესთან ერთად სადავო ქონება საკუთრებაში დაუდგინდათ მანამ, ვიდრე ამოქმედდებოდა სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი, რაც თავისთავად გამორიცხავს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 4.6 პუნქტით დადგენილ გარემოებებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, ნ. და გ.ვ–ის საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ კასატორების მოთხოვნა ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებულია გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლების ჩამონათვალი და კანონმდებელი განსახილველი ნორმით ადგენს ზემდგომი სასამართლოს ვალდებულებას, გააუქმოს ქვემდგომი სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება თუ სახეზეა მითითებულთაგან ერთ-ერთი დარღვევა. გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლების არსებობისას ზემდგომი სასამართლო არ არის შეზღუდული ამ დარღვევის თაობაზე კასატორის მითითებით და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ვალდებულია, უპირველესად შეამოწმოს ხომ არ იკვეთება რომელიმე მათგანი. მითითებული ნორმის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ მისი დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილი განსაზღვრავს სააპელაციო სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლებს და ამავე ნორმის „ბ“ ქვეპუნქტით დადგენილია, რომ საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

განსახილველ შემთხვევაში, გ. და ნ.ვ–ის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს წილის ნატურით გაყოფის გზით ქ.ქობულეთში, ..... მდებარე უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება და თანამესაკუთრეთა რეალური წილის განსაზღვრა, შესაბამისად, მოსარჩელეთა მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლებს წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილი და 963-ე მუხლი. 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება.

მნიშვნელოვანია განიმარტოს, რომ სამოქალაქო კოდექსი იცნობს საზიარო უფლების გაუქმების ორ შესაძლებლობას: საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით (963-ე მუხლი) და საზიარო უფლების გაუქმებას საზიარო საგნის გაყიდვის გზით (964-ე მუხლი). ეს უკანასკნელი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია.

სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის თანახმად, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე, თანაბარი წილების განაწილება მონაწილეთა შორის ხდება კენჭისყრით. მითითებული ნორმა აქცენტს აკეთებს ორი აუცილებელი გარემოების არსებობაზე: საზიარო საგანი (საგნები) უნდა დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; დაყოფის შედეგად არ უნდა შემცირდეს თითოეული ნაწილის ღირებულება.

წინამდებარე დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტებს წარმოადგენს: მხარეთა თანასაკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე; იდეალური წილის შესაბამისად საზიარო საგნის ერთგვაროვან ნაწილებად დაყოფის შესაძლებლობა; გაყოფის შედეგად წარმოშობილი ინდივიდუალური საგნის ფუნქციური (ღირებულებითი) თვისების შენარჩუნება.

განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას საფუძვლად დაუდო შემდეგი დასკვნები:

ქ.ქობულეთში, ...... მდებარე უძრავი ქონება _ მიწის ნაკვეთი და სახლი რეგისტრირებულია ს. ვ–ის, ა.ვ–ისა და ნ.ვ–ის თანასაკუთრებად;

ს.ვ. გარდაიცვალა 2009 წლის 17 ივლისს და მისი სამკვიდრო მიიღო გ.ვ–მ;

სადავო მიწის ნაკვეთი მე-20 საუკუნის 70-იანი წლებიდან, ფაქტობრივად, გაყოფილია მოდავე მხარეებს შორის და ისინი ამ ნაკვეთებით, დღემდე სარგებლობენ ინდივიდუალურად. მხარეთა ფაქტობრივ მფლობელობას შეესაბამება სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 12 ივლისის №.... დასკვნის თანდართული ნახაზი, იმ განსხვავებით, რომ ნახაზზე ყვითელფრად მონიშნული ფართიდან ყავისფრად მონიშნული ფართის გასწვრივ „გამწვანებამდე“ არსებული, მწვანედ მონიშნული ფართის ნაწილით სარგებლობენ ნ.ვ. და ა.ვ. ერთობლივად, ხოლო ამავე ფართის იმ ნაწილს, რომელიც მდებარეობს ა.ვ–ის საკუთრებაში არსებული 6,30 მეტრის სიგრძის კედლიდან „გამწვანებამდე“ პერპენდიკულარულად, ა.ვ–ის საკუთრების მხარეს ფლობს მხოლოდ ა.ვ.

სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოდავე მხარეები წარმოადგენდნენ მათ მიერ ფაქტობრივად დაკავებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეებს და საჯარო რეესტრის ჩანაწერი თანასაკუთრების შესახებ იყო მცდარი. სწორედ ამ დასკვნაზე დაყრდნობით გააუქმა სააპელაციო პალატამ მხარეთა საკუთრების უფლების ამსახველი ჩანაწერი და მიიჩნია, რომ რეესტრში ინდივიდუალურ საკუთრებად რეგისტრაციას ექვემდებარებოდა მხარეთა ფაქტობრივი მფლობელობა.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ საზიარო უფლების ობიექტიდან ნაწილის გამიჯვნა შეუძლებელი იყო და უძრავი ქონების ეს ნაწილი კვლავ მხარეთა თანასაკუთრებად უნდა დარჩენილიყო.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას მხარეთა შორის საზიარო უფლების ფაქტობრივი მფლობელობის მიხედვით გაუქმების, ასევე, ფაქტობრივ მფლობელობაში მიწის ნაკვეთის კონკრეტული ნაწილების არსებობის გამო, საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უსწორობის თაობაზე და განმარტავს შემდეგს:

განსახილველ შემთხვევაში, დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ საზიარო საგანი მხარეთა მფლობელობაში იყო სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდეც, შესაბამისად, მნიშვნელოვანია, შემოწმდეს თუ რა სამართლებრივი რეჟიმი არსებობდა ახალი სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, კერძოდ, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 93-ე მუხლის თანახმად, მიწა, მისი წიაღი, წყალი და ტყე წარმოადგენდა მხოლოდ სახელმწიფოს საკუთრებას და გაიცემოდა სარგებლობისათვის. ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის შესაბამისად, ფიზიკურ პირთა საკუთრება ვრცელდებოდა საცხოვრებელ სახლებზე, ხოლო მიწის ნაკვეთი მათ გადაეცემოდათ სარგებლობაში.

მიწის ნაკვეთის სარგებლობაში გადაცემის წესს არეგულირებდა იმ დროს მოქმედი მიწის შესახებ კანონმდებლობა, რომლის საფუძვლების მე-3 მუხლის თანახმად, მოქალაქეს მიწის ნაკვეთი სარგებლობაში გადაეცემოდა ამ საფუძვლებისა და მოკავშირე რესპუბლიკების კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ამ საფუძვლების მე-20 მუხლის თანახმად, მოქალაქეს უფლება ჰქონდა, საცხოვრებელი სახლის მშენებლობისათვის მიეღო მფლობელობაში მიწის ნაკვეთი და ესარგებლა ამ მიწის ნაკვეთით სიცოცხლის ბოლომდე მემკვიდრეობით გადაცემის უფლებით. შენობა-ნაგებობაზე საკუთრების უფლების გადაცემით გადადიოდა, ასევე მიწის ნაკვეთზე მფლობელობის უფლება (საფუძვლების მე-10 მუხლი). ამასთან ერთად, მიწის მფლობელებს ჰქონდათ მათ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთისა ან მისი ნაწილის მხოლოდ დროებით სარგებლობაში გადაცემის უფლება კანონმდებლობით დადგენილ შემთხვევებში და წესით (საფუძვლების მე-16 მუხლის მე-7 ქვეპუნქტი), ხოლო ამავე ნორმატიული აქტის 53-ე მუხლი ითვალისწინებდა უკანონო გარიგებების დადებისას პასუხისმგებლობას, რომლის თანახმად ბათილია მიწის ნაკვეთების თაობაზე დადებული ნასყიდობის, გაცვლის, ჩუქების, გირავნობის ხელშეკრულებები. ასევე გასათვალისწინებელია იმ დროს მოქმედი საქართველოს მიწის კოდექსის (1971 წლის 1 ნოემბერი) 151-ე მუხლი, რომლის თანახმად მიწის ნაკვეთების ყიდვა-გაყიდვა, დაგირავება, ანდერძით დატოვება, ჩუქება, იჯარით გაცემა, თვითნებური გაცვლა და სხვა გარიგებანი, რომლებიც აშკარა თუ ფარული ფორმით არღვევს მიწაზე სახელმწიფო საკუთრების უფლებას, ბათილია.

შესაბამისად, იმ დროს მოქმედი მიწის შესახებ კანონმდებლობის თანახმად, მიწის მფლობელს უფლება ჰქონდა, მხოლოდ დროებით სარგებლობაში გადაეცა მიწის ნაკვეთი, ისიც კანონმდებლობით დადგენილ შემთხვევებში და წესით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გარიგება იყო ბათილი.

ერთ-ერთ საქმეზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: „მიუხედავად სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე არსებული სამართლებრივი რეალობისა, რომელიც, როგორც უკვე აღინიშნა, კრძალავდა მიწის ნაკვეთზე უფლების რაიმე ფორმით განკარგვას, სააპელაციო პალატამ მხარეთა ინდივიდუალური საკუთრება დაუკავშირა მათ მიერ ფაქტობრივად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების მოპოვებას და არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან ითვლება ამ პირთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები.

ამ ნორმის მიზანია, აღადგინოს სამართლებრივი წესრიგი იმ ურთიერთობებში, რომლებიც წარმოიშვნენ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით გაუქმებული ნორმატიული აქტების საფუძველზე. როგორც ზემოთ აღინიშნა, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსისა და მიწის შესახებ კანონმდებლობის საფუძვლების შესაბამისად, სახელმწიფოსაგან მფლობელობაში მიღებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე რჩებოდა სახელმწიფო, ხოლო ამ მიწის ნაკვეთზე აღმართული საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრეს წარმოადგენდა მოქალაქე. სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს განეკუთვნება შენობა-ნაგებობანი და ნივთები, რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან და არ არის გამიზნული დროებითი სარგებლობისათვის, რაც ხელშეკრულებითაც შეიძლება, განისაზღვროს. შესაბამისად, ის მიწის ნაკვეთი, რომელზეც აღმართულია შენობა-ნაგებობა, არ შეიძლება იყოს ცალკე უფლების ობიექტი, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, ამიტომ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი უთითებს ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე. „კანონიერ სარგებლობაში“, უპირველეს ყოვლისა, იგულისხმება ინდივიდუალური ბინათმშენებლობისათვის კანონით დადგენილი წესით გამოყოფილი მიწის ნაკვეთები, შესაბამისად, კანონის საწინააღმდეგოდ მოპოვებული სარგებლობა არ წარმოადგენს ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგის წინაპირობას“ (იხ. სუსგ №ას-439-415-2013, 30 ოქტომბერი, 2013 წელი).

სამოქალაქო კოდექსის 311-ე მუხლის პირველი ნაწილი იძლევა საჯარო რეესტრის ფუნქციის განმარტებას, რომლის თანახმადაც საჯარო რეესტრი არის ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე უფლებათა, ყადაღისა და საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის წარმოშობის, მათში ცვლილების და მათი შეწყვეტის, ასევე უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვების წარმოშობის და მასში ცვლილების შესახებ მონაცემთა ერთობლიობა. მითითებული ნორმისა და ამავე კოდექსის 183-ე მუხლის (უძრავ ნივთზე საკუთრების შეძენა გარიგების საფუძველზე) ერთობლივი ანალიზით შეიძლება დავასკვნათ, რომ უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების ნამდვილობას განსაზღვრავს მისი რეესტრში რეგისტრაცია და ჩანაწერის უსწორობაზე მსჯელობა, ისეთ პირობებში, როდესაც საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველი მხარეთა მიერ არაა შედავებული, უპირობოდ გამორიცხავს ჩანაწერის უსწოროდ მიჩნევას, მით უფრო, საზიარო უფლების სამართლებრივ რეჟიმში, როდესაც ნივთზე აღრიცხულია მხარეთა თანასაკუთრება იდეალურ წილში. ამგვარი უფლების (თანასაკუთრება) სოციალური არსი მხოლოდ ფაქტობრივ მფლობელობაზე დაყრდნობით არ შეიძლება შეიცვალოს, რის თაობაზეც სავსებით მართებულად მიუთითა კასატორმა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი არ ვრცელდება საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებზე, რადგანაც რეესტრში რეგისტრირებულ საკუთრების უფლებაზე დაუშვებელია გავლენა მოახდინოს მხარეთა შორის მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივმა მფლობელობამ.

რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებს საზიარო უფლების იმგვარ გაუქმებაზე, როდესაც საზიარო საგნის ნაწილი კვლავ მხარეთა თანასაკუთრებაში რჩება, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, ამგვარი გაყოფა ეწინააღმდეგება კანონის მიზნებს (სკ 963-ე მუხლი), ასევე დამკვიდრებულ სასამართლო პრაქტიკას, რომლის თანახმადაც „საზიარო უფლების გაუქმება, როდესაც ეს ხდება ნატურით გაყოფის გზით, ნიშნავს თანასაკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლას, ანუ დაუშვებელია საზიარო საგანი ისე გაიყოს, რომ ნივთის გარკვეულ ნაწილზე ვრცელდებოდეს ინდივიდუალური საკუთრება, ხოლო სხვა ნაწილზე საერთო საკუთრება“ (იხ. სუსგ №ას-67-65-2014, 31 ივლისი, 2014 წელი).

გარდა აღნიშნულისა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა არ გამომდინარეობს საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლით დადგენილი წესით შეფასებიდან, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს დასაბუთებულ მსჯელობას იმ საკითხზე, თუ რამდენად საფუძვლიანია სასარჩელო მოთხოვნა თითოეული თანამესაკუთრისათვის მიწის 1/3-1/3-ის მიკუთვნების თაობაზე იმ პირობებში, როდესაც საჯარო რეესტრში საზიარო საგანზე ს.ვ–ძის (უფლებამონაცვლე გ.ვ–ე) საკუთრება ½ ნაწილზე, ხოლო ა. და ნ.ვ–ების საკუთრება ¼-¼ ნაწილებზე ვრცელდება.

ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების შესაბამისად, სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში უნდა დაადგინოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები (მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები) და მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვიტოს უფლების საკითხი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.ვ–ისა და გ.ვ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 (2013) წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

4. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე