საქმე №ას-662-629-2014 4 ივნისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - სს თ.“ (მოპასუხე)

შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ.ღ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა - 1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სს „თ–თვის“ დამატებით 4144 ლარის დაკისრება

დავის საგანი - ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, თანხის დაკისრება(

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ.ღ–მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „თ–ს“ მიმართ გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, დაკავებულ თანამდებობაზე აღდგენის, 2012 წლის 8 ნოემბრიდან 2013 წლის 8 ივლისამდე განაცდურის, ყოველთვიური ხელფასის _ 4 440 ლარისა და პრემიის _ 1 100 ლარის, ასევე ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის ამ თანხის 0,07%-ის ანაზღაურების მოთხოვნით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილებით გ.ღ–ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი სს „თ–ს“ გენერალური დირექტორის 2012 წლის 7 ნოემბრის №კ-210 ბრძანება კომერციული საქმიანობის სამმართველოს ენერგოგასაღების დეპარტამენტის კომერციული განყოფილების ხელმძღვანელ გ.ღ–ის გათავისუფლების შესახებ, სს „თ–ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება გათავისუფლებიდან (2012 წლის 8 ნოემბერი) 2013 წლის 8 ივლისამდე ყოველთვიურად დარიცხული ხელფასის 4 440 ლარის, სულ 45 659,16 ლარის ანაზღაურება იმ დროისათვის არსებული საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით, გ.ღ–ის სასარჩელო მოთხოვნა სს „თ–ში“ პირვანდელ თანამდებობაზე აღდგენისა და ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი დღისათვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის დაკისრების შესახებ არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს სს „თ–მა“ და გ.ღ–მ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით სს „თ–სა“ და გ.ღ–ის სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ.ღ–ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სს „თ–ს“ გ.ღ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 37 074 ლარის ოდენობით იმ დროისათვის არსებული საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით, სს „თ–ს“ გ.ღ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2013 წლის 5 იანვრიდან ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი დღისათვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის გადახდა გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, გ.ღ–ის სარჩელი თანამდებობაზე აღდგენის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ სს „თ–ს“ გენერალური დირექტორის 2012 წლის 9 ივლისის ბრძანებისა და შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, მხარეებს შორის არსებობდა შრომითი ურთიერთობა. გ.ღ., შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, გათავისუფლდა 2012 წლის 7 ნოემბრის ბრძანებით.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და განმარტა, რომ, მართალია, აღნიშნული ნორმა ხელშეკრულების მხარეებს ანიჭებს უფლებამოსილებას, შეწყვიტონ მათ შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა ხელშეკრულების მოშლის გზით, თუმცა, მოცემული უფლება არ არის შეუზღუდავი, რამეთუ არ არსებობს აბსოლუტური, შეუზღუდავი სამოქალაქო უფლება. იგი ყოველთვის შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით. სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, ნებისმიერი დავის განხილვისას სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებული მოთხოვნების მართებულობას. მოცემულ შემთხვევაში, სს „თ–ს“ მხრიდან ადგილი ჰქონდა უფლების ბოროტად გამოყენებას. სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე, 103-ე, 105-ე მუხლების შესაბამისად, მტკიცებულებების შეფასების შედეგად მიიჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობდა გ.ღ–თან შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძველი.

სასამართლომ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 31-ე, 32-ე, 44-ე, ასევე სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ სს „თ–ს“ გ.ღ–ის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა იძულებითი განაცდურის 37 074 ლარის, ასევე შრომის ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი დღისათვის დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის გადახდა.

პალატამ გ.ღ–ის მოთხოვნა თანამდებობაზე აღდგენის შესახებ, შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო უსაფუძვლოდ მიიჩნია.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „თ–მა“, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და გ.ღ–ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას არასწორად არ გაიზიარა „თ–ს“ სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები, როდესაც სასამართლო სხდომაზე (ორივე ინსტანციაში) მოსარჩელემ დაადასტურა, რომ მან მისი განყოფილების 5 თანამშრომელს მოსთხოვა, დაეწერათ განცხადებები თანამდებობის საკუთარი სურვილით დატოვების თაობაზე, ასევე ის, რომ მოსარჩელემ ეს დავალება უშუალოდ მისი ხელმძღვანელებისაგან მიიღო, მოცემულის მიზეზად კი, დაასახელა ის გარემოება, რომ ეს ამ მუშაკთა სხვა თანამდებობაზე გადაყვანის მიზნით იყო განპირობებული. საკითხის ამგვარი განმარტება სარწმუნო არ უნდა გამხდარიყო, რადგან დასაქმებულის სხვა თანამდებობაზე გადაყვანის შემთხვევაში, ალოგიკურია გათავისუფლების შესახებ განცხადების დაწერის მოთხოვნა. სააპელაციო სასამართლომ გ.ღ–ის ამ განცხადებას გვერდი აუარა, ხოლო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის საფუძველზე, გ.ღ–ის მხრიდან მარტოოდენ ამ ფაქტის აღიარება და მისი სწორი სამართლებრივი შეფასება უნდა გამხდარიყო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის წინაპირობა. 2012 წლის ივლისში საპროტესტო აქციებისა და გაფიცვების დაწყება სწორედ კომერციული დირექციის არასწორმა მმართველობამ განაპირობა, რაც თანამშრომელთა მიმართ გამოვლენილ ზეწოლაში გამოიხატებოდა. კომერციულ დირექციაში კი, გ.ღ–ც შედიოდა, თუმცა ეს გარემოება სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, შესაბამისად, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ჩამოყალიბებული მოსაზრება, რომ გ.ღ–ს კავშირი არ ჰქონდა კომპანიაში შექმნილ არასტაბილურ და არაორდინალურ მდგომარეობასთან, არასწორია. სს „თ–ს“ გ.ღ–თან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ობიექტური და მართლზომიერი წინაპირობა გააჩნდა, შესაბამისად, ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა კასატორის განმარტებებს საპროტესტო აქციებთან გ.ღ–ის კავშირის თაობაზე.

შრომითი ურთიერთობების ვადაზე ადრე შეწყვეტით არ დარღვეულა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტისა და 38-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნები. მოსარჩელეს მიეცა კანონმდებლობით დადგენილი კომპენსაცია, შესაბამისად, უფლება განხორციელდა მართლზომიერად. მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ობიექტური და მართლზომიერი წინაპირობა, რაც საფუძვლად დაედო შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი, რადგან, მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს უნდა მიეჩნია, რომ სს „თ–ს“ მხრიდან ადგილი არ ჰქონია უფლების ბოროტად გამოყენებას, რადგან მოსარჩელეს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის სანაცვლოდ, მიეცა შესაბამისი კომპენსაცია. უზენაესი სასამართლოს მიერ 2011 წლამდე დადგენილი პრაქტიკა განსხვავდება მოცემულ დავაზე მიღებული გადაწყვეტილებისაგან.

სასამართლოს არ ჰქონდა საფუძველი, განაცდურის ანაზღაურებამდე მოპასუხისათვის დაეკისრებინა ამ თანხის 0.07% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, რადგანაც შრომის კოდექსის 31-ე მუხლი (2012 წლის რედაქცია) აწესრიგებდა შრომის ანაზღაურების ფორმას, ოდენობას, გაცემის დროსა და ადგილს. ამ მუხლის პირველი, მე-2 და მე-3 ნაწილები ერთმანეთთან კავშირში მყოფი ნორმებია, რომელთა შეფასება 31-ე მუხლის ლოგიკური განმარტებით უნდა მოხდეს. 31-ე მუხლის მე-2 ნაწილში საუბარია შრომის ანაზღაურების გაცემის დაყოვნების შეზღუდვაზე და იმ შემთხვევაში, თუ დამსაქმებელი მუშაკს გაუჭიანურებს ხელფასის გაცემას, დასაქმებულს ეძლევა შესაძლებლობა, 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დამსაქმებელს მოსთხოვოს გაუცემელი თანხის 0,07%-ის გადახდა. მოცემულ შემთხვევაში კი, რადგან გ.ღ–თან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად _ ობიექტური და მართლზომიერი საფუძვლით, არ არსებობს შრომის კოდექსის 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილის გამოყენების შესაძლებლობა.

უდავოა, რომ გ.ღ–თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგ შრომის კოდექსის 34-ე მუხლით დადგენილი საბოლოო ანგარიშსწორების ვადები არ დარღვეულა. მოსარჩელეს მიეცა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ფულადი კომპენსაცია და დამატებით საშვებულებო დღეების თანხა (28 სამუშაო დღის შრომის ანაზღაურება). შრომის კოდექსის 31-ე მუხლის გამოყენების შესაძლებლობა იარსებებდა იმ შემთხვევაში, თუ დამსაქმებელი ამუშავებდა გ.ღ–ს, თუმცა უსაფუძვლოდ არ მისცემდა შესრულებული სამუშაოსთვის კუთვნილ ანაზღაურებას. გაუგებარია ასევე, თუ რატომ დააკისრა სასამართლომ სს „თ–ს“ პირგასამტეხლოს გადახდა 2013 წლის 5 იანვრიდან. თუ გ.ღ. 2013 წლის 9 ივლისამდე მუშაობდა კომპანიაში, სავარაუდოა, რომ ე.წ „დაყოვნებაც“ არ არსებობდა, ამიტომ სასამართლომ შრომის კოდექსის 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილი არასწორად გამოიყენა და განმარტა, ამასთან, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისა და იძულებითი მოცდენის საკითხი ჯერ კიდევ სასამართლო განხილვის საგანია და დაყოვნებაზე საუბარი შეუძლებელია იმ დრომდე, ვიდრე გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში არ შევა.

საკასაციო სასამართლოს შეგებებული საკასაციო საჩივრით მიმართა გ.ღ–მ, მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების იმ ნაწილში გაუქმება, რომლითაც სს „თ–ს“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და ახალი გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის დამატებით 4 144 ლარის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა გ.ღ–ის მტკიცება, რომ მისი სამსახურიდან გაუთავისუფლებლობის შემთხვევაში, გარდა ხელფასისა და პრემიისა, მიიღებდა ერთი თვის საშვებულებო თანხას, რის გამოც სააპელაციო პალატამ განაცდურს დააკლო კომპენსაციის სახით გაცემული, 28 დღის საშვებულებო თანხა _ 4 144 ლარი, რომელიც არ იყო მე-13 ხელფასი, არამედ იგი თანამშრომლებზე გაიცემოდა შვებულების გამოუყენებლობის შემთხვევაში. სწორედ ამიტომ, გ.ღ–ის გათავისუფლებისას, კომპანიამ გაითვალისწინა აღნიშნული და ერთი თვის კომპენსაციასთან ერთად გასცა საშვებულებო დახმარებაც. ვინაიდან გათავისუფლების ბრძანება მიჩნეულ იქნა ბათილად, ჩაითვალა, რომ გ.ღ–ს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 8 თვის განმავლობაში შეეზღუდა შრომითი უფლება, შესაბამისად, ამ პერიოდში მან ვერ ისარგებლა შვებულებით. იმ შემთხვევაში კი, თუ გ.ღ. იმუშავებდა კომპანიაში და არ ისარგებლებდა შვებულებით, მიიღებდა საშვებულებო დახმარებას. ამდენად, 28 დღის საშვებულებო თანხა სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მე-13 ხელფასად, ამასთან, იმაზე მითითება, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა სს „თ–ს“ თანამშრომლებზე შვებულებაში გასვლისას დამატებით ერთი თვის ხელფასის გაცემა, საფუძველს მოკლებულია, რადგან ეს ფაქტი დასტურდება თვით გათავისუფლების შესახებ ბრძანებით, თუ კომპანია არ გასცემდა საშვებულებო დახმარებას შვებულების გამოუყენებლობისათვის, ასეთ შემთხვევაში კომპანიას არავითარი საფუძველი არ ექნებოდა, კომპენსაციასთან ერთად გაეცა 28 დღის ანაზღაურება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, სს „თ–ს“ საკასაციო საჩივრისა და გ.ღ–ის შეგებებული საკასაციო საჩივრების საფუძვლები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენა-შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. დასაბუთებული შედავებისას, კანონით იმპერატიულადაა დადგენილი საკასაციო სასამართლოს ვალდებულება, შეამოწმოს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისობა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებთან, ანუ შეამოწმოს, გადაწყვეტილების გამოტანისას დაცულია თუ არა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 249-ე მუხლების მოთხოვნები.

კასატორი სს „თ“ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას იმ საფუძვლით მოითხოვს, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად (გათავისუფლების დროს მოქმედი რედაქცია), დასაქმებულის გათავისუფლება მართლზომიერად განხორციელდა, ამასთანავე, არასწორია გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დაკისრებული განაცდურის ოდენობა, რადგან სასამართლომ ამ ნაწილში არასრული შეფასება მისცა საქმის მასალებს, თავის მხრივ, არ არსებობდა არც თანხის დაყოვნების გამო 0,07%-ის დაკისრების წინაპირობები.

გ.ღ. შეგებებული საკასაციო საჩივრით არ დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ მოთხოვნილ კომპენსაციას უნდა გამოკლებოდა გამოუყენებელი შვებულების თანხა.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია და მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2012 წლის 9 ივლისს სს „თ–ს“ გენერალური დირექტორის №კ-118 ბრძანებით გ.ღ. მიღებულ იქნა კომერციული საქმიანობის სამმართველოს ენერგოგასაღების დეპარტამენტის კომერციული განყოფილების ხელმძღვანელის თანამდებობაზე;

შრომითი ხელშეკრულების ვადა განისაზღვრა 2012 წლის 9 ივლისიდან 2013 წლის 8 ივლისის ჩათვლით, ერთი თვის საგამოცდო ვადით;

შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 4 440 ლარს;

სს „თ–ს” 2012 წლის 23 ოქტომბრის №256 ბრძანებით დამტკიცებული საწარმოო და ფინანსურ-სამეურნეო საქმიანობის ძირითადი შედეგებისათვის თანამშრომლების მიმდინარე პრემიების შესახებ დებულების 2.8 მუხლის თანახმად, 2012 წლის ნოემბრიდან 2013 წლის ივლისამდე მოსარჩელეს ყოველთვიურად უნდა მიეღო ხელფასზე დანამატის სახით არსებული პრემია, რომელიც შეადგენდა ხელფასის _ 4 440 ლარის 25%-ს _ 1 100 ლარს;

2012 წლის 7 ნოემბერს სს „თ–ს“ კომერციული დირექტორის მოადგილემ სამსახურებრივი წერილით მიმართა კომპანიის გენერალურ დირექტორს და განვითარებულ მოვლენებთან დაკავშირებით, რაც გადაიზარდა მასობრივ პროტესტში, გაფიცვების და კომერციული ციკლის შეჩერების საფრთხეში, მიზანშეწონილად მიიჩნია, სხვა პირებთან ერთად, გ.ღ–ის დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლება;

მუშაობის პერიოდში მოსარჩელე კეთილსინდისიერად და ჯეროვნად ასრულებდა დაკისრებულ მოვალეობებს, დამსაქმებლის მხრიდან რაიმე პრეტენზიის გამოხატვას ან დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე სახის გამოყენებას ადგილი არ ჰქონია;

2012 წლის 7 ნოემბრის №კ-.. ბრძანებით, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე (შრომითი ხელშეკრულების მოშლა), სს „თ–მა“ შეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა გ.ღ–ან. ბრძანებაში შრომითი ხელშეკრულების მოშლის კონკრეტული საფუძველი მითითებული არ ყოფილა;

სს „თ–ს“ წარმომადგენლის განმარტებით, უშუალოდ გ.ღ–ს რაიმე შეხება გაფიცვებთან და საპროტესტო აქციებთან არ ჰქონია და კომპანიაში აღნიშნული არაორდინალური სიტუაციის გამომწვევი მიზეზი მოსარჩელის მოქმედებები არ ყოფილა;

გ.ღ–ს, მისი განცხადების პასუხად, 2013 წლის 10 მაისს, სს „თ–მა“ განუმარტა, რომ 2012 წლის 7 ნოემბრის №კ-.. ბრძანებით იგი გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე მიეცა ერთი თვის შრომის ანაზღაურება, ასევე, კეთლი ნების და არა იურიდიული ვალდებულების საფუძველზე, შინაგანაწესის 17.2 მუხლის შესაბამისად, გამოუყენებელი საშვებულებო დღეების, 28 სამუშაო დღის ანაზღაურება;

მოსარჩელის მოთხოვნა სამუშაოზე აღდგენის ნაწილში პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია იმ საფუძვლით, რომ 2013 წლის 9 ივლისიდან, ვადის გასვლის გამო, შეწყდა მხარეთა შორის არსებული შრომითი ხელშეკრულება და აღარ არსებობდა აღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სს „თ–ში“ კომერციული საქმიანობის სამმართველოს ენერგოგასაღების დეპარტამენტის კომერციული განყოფილების ხელმძღვანელის თანამდებობაზე გ.ღ–ის აღდგენის დაკმაყოფილების საფუძველი.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ დამსაქმებლის მიერ შრომითი ურთიერთობის ცალმხრივად შეწყვეტა უფლების არამართლზომიერ გამოყენებად მიიჩნია. სასამართლოს ეს დასკვნა, ემყარება, ერთი მხრივ, უდავოდ დადგენილ იმ გარემოებას, რომ დასაქმებული სამუშაოს კეთილსინდისიერად და ჯეროვნად ასრულებდა და მის მიმართ დამსაქმებელს რაიმე პრეტენზია არ ჰქონია, ასევე არ გამოყენებულა დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა, ამასთანავე, სს „თ–ს“ განმარტებით, გ.ღ–ს რაიმე შეხება საპროტესტო აქციებთან, გაფიცვასა და კომპანიაში წარმოშობილ არაორდინალურ სიტუაციასთან არ ჰქონია (რასაც მოპასუხე უკავშირებდა გათავისუფლებას), რაც დაუსაბუთებელს ხდის კასატორის პრეტენზიას სასამართლოს მიერ ამ თვალსაზრისით მტკიცებულებათა, ასევე გ.ღ–ის განმარტების არასწორი გამოკვლევის თაობაზე.

გათავისუფლების შესახებ ბრძანების კანონიერების შემოწმების თვალსაზრისით საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ დამსაქმებლის მხრიდან ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის უფლების არამართლზომიერი გამოყენების გამო, სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია, რომ არსებობდა ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები. ამ კუთხით პალატა მოიხმობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ბოლოდროინდელ პრაქტიკას, რომლის თანახმადაც, საკასაციო სასამართლოს მიდგომა სადავო საკითხთან დაკავშირებით შემდეგია:

დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის უფლების მართლზომიერად გამოყენებისათვის საყურადღებოა იმ საერთაშორისო აქტებით ნაკისრ ვალდებულებათა დაცვა, რომლებიც იცავენ დასაქმებულს სამუშაოდან წინასწარი შეტყობინებისა და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე გათავისუფლებისაგან. ევროპის სოციალური ქარტიის 4.4 მუხლით (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 1 ივლისის №..._რს დადგენილებით), შრომის სამართლიანი ანაზღაურების მიღების უფლების განხორციელების მიზნით, მხარეები ვალდებულებას კისრულობენ, აღიარონ თითოეული მუშაკის მიერ დასაქმების შეწყვეტის შესახებ შეტყობინების წინასწარი მიღების უფლება. ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის (საქართველოში ძალაშია 1994 წლის 3 აგვისტოდან) მე-6 მუხლის თანახმად, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფოები აღიარებენ შრომის უფლებას, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფოთა ღონისძიებანი, ამ უფლების სრულად განხორციელების მიზნით, შეიცავს პროფესიულ-ტექნიკური სწავლებისა და მომზადების პროგრამებს, განუხრელი ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული განვითარებისა და სრული საწარმოო დასაქმების გზებსა და მეთოდებს ისეთ პირობებში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ადამიანის ძირითად პოლიტიკურ და ეკონომიკურ თავისუფლებებს. ადამიანის სოციალურ უფლებებთან დაკავშირებით ასევე მნიშვნელოვან დანაწესს ადგენს 1948 წლის 10 დეკემბრის ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის (ძალაშია საქართველოს უზენაესი საბჭოს 1991 წლის 15 სექტემბრის დადგენილებით) 22-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, ყოველ ადამიანს, როგორც საზოგადოების წევრს, აქვს სოციალური უზრუნველყოფის უფლება და უფლება, განახორციელოს ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ დარგებში, ნაციონალური მეცადინეობისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის მეშვეობით და ყოველი სახელმწიფოს სტრუქტურისა და რესურსების შესაბამისად, ის უფლებები, რომლებიც აუცილებელია მისი ღირსების შენარჩუნებისა და პიროვნების თავისუფალი განვითარებისათვის. ეჭვს არ იწვევს ის გარემოება, რომ შრომის თავისუფლება ფართო გაგებით პირდაპირ უკავშირდება ადამიანის ღირსებასა და თავისუფალ განვითარებას.

ამდენად, ზემოაღნიშნული საერთაშორისო ნორმები იძლევა დასკვნის საშუალებას დასაქმებულთა შრომის უფლების მინიმალური სტანდარტებით დაცვაზე სახელმწიფოს ვალდებულებასა და მიზანზე.

ნებისმიერი უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას.

შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი წარმოადგენს შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძველს და ნორმით რეგულირებული ხელშეკრულების მოშლა ეს არის შრომითი ურთიერთობის მონაწილის უფლება, რომლის მართლზომიერად გამოყენების მიზნით, თუკი სახეზე არაა ურთიერთობის მარეგულირებელი სპეციალური საკანონმდებლო დათქმა, საქართველოს შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლომ უნდა გამოიყენოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი. ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების მოშლის წინაპირობების შინაარსს. კერძოდ, თუ ხელშეკრულების მოშლა (შკ 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი) არ უკავშირდება ვალდებულების დარღვევას, მაშინ მისი მოშლა შესაძლებელია სამოქალაქო კოდექსის 399-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, რომლითაც რეგულირდება უარი გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობაზე, კერძოდ, განსახილველი მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულების ნებისმიერ მხარეს შეუძლია, პატივსადები საფუძვლიდან გამომდინარე, უარი თქვას გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობაზე ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის დაუცველად. პატივსადებია საფუძველი, როცა ხელშეკრულების მომშლელ მხარეს კონკრეტული ვითარების, მათ შორის, დაუძლეველი ძალისა და ორმხრივი ინტერესების გათვალისწინებით, არ შეიძლება, მოეთხოვოს სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელება შეთანხმებული ვადის ან ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის გასვლამდე. იმ შემთხვევაში, თუ საფუძველი სახელშეკრულებო ვალდებულებათა დარღვევას წარმოადგენს, მაშინ ამავე მუხლით დადგენილ მოთხოვნათა გათვალისწინებით გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 352-ე და 405-ე მუხლებით მოცემული დანაწესი, რომლითაც რეგულირდება ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებული ურთიერთობები (იხ. სუსგ-ებები: №ას-545-513-2012, 5 ოქტომბერი, 2012 წელი; №ას-106-101-2014, 2 ოქტომბერი, 2014 წელი; №ას-893-851-2013, 7 ნოემბერი, 2014 წელი).

მოცემულ შემთხვევაში, რადგანაც დადასტურებულია გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძველი, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხეს მართებულად დაეკისრა განაცდურის ანაზღაურებაც, კერძოდ, შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება მიეცემა სრული ოდენობით, ამასთანავე, ამავე კოდექსის 31-ე მუხლით განსაზღვრულია შრომის ანაზღაურების ზოგადი წესი და ნორმის პირველი ნაწილით განსაზღვრულია კანონში მითითებული რეგულაციის გამოყენების შესაძლებლობა, იმ შემთხვევაში, თუ შრომითი ხელშეკრულება განსხვავებულ დებულებებს არ ითვალისწინებს. განსახილველ შემთხვევაში, არც მხარეს მიუთითებია და არც საქმის მასალებზე დაყრდნობით დაუდგენია სააპელაციო პალატას ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ მხარეები ხელშეკრულებით ანაზღაურების კანონისაგან განსხვავებულ წესზე იყვნენ შეთანხმებული. 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილით კი, დადგენილია დამსაქმებელის ვალდებულება, ნებისმიერი ანაზღაურების თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის გადაუხადოს დასაქმებულს დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტი. კანონის ეს დათქმა წარმოადგენს დასაქმებულის უფლებადამცავ დანაწესს, რომლითაც ეს უკანასკნელი აღჭურვილია შესაძლებლობით, მინიმალური ზიანის ანგარიშში მოითხოვოს ანაზღაურების დაყოვნებით გამოწვეული კომპენსაცია. ამ თვალსაზრისით კანონი არ შეიცავს რაიმე დათქმას, რაც გამართლებულს გახდიდა კასატორ სს „თ–ს“ მოსაზრებას, რომ მას კანონით განსაზღვრული პროცენტი მხოლოდ მას შემდეგ შეიძლებოდა დაკისრებოდა, რაც გადაწყვეტილება შევიდოდა კანონიერ ძალაში, ხოლო მოვალე არ შეასრულებდა დაკისრებულ ვალდებულებას, მით უფრო, როდესაც გ.ღოთვაძის გათავისუფლება არამართლზომიერადაა მიჩნეული.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, შრომითი ხელშეკრულება კანონის დარღვევით რომ არ მოშლილიყო, გ.ღ. 2012 წლის 8 ნოემბრიდან 2013 წლის 9 ივლისამდე ხელფასის სახით მიიღებდა 35 668 ლარს, ხოლო პრემიის სახით _ 9 990 ლარს, ამასთანავე, პალატამ არ გაიზიარა გ.ღ–ის მტკიცება, რომ სამსახურიდან გაუთავისუფლებლობის შემთხვევაში, გარდა ხელფასისა და პრემიისა, დასაქმებული დამატებით მიიღებდა ერთი თვის საშვებულებო თანხას, ვინაიდან საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა ის გარემოება, რომ სს „თ–ს“ თანამშრომლებზე შვებულებაში გასვლისას გაიცემოდა დამატებით ერთი თვის ხელფასი.

კომპენსაციის ოდენობის ნაწილში სააპელაციო პალატის დასკვნას არ ეთანხმება სს „თ.“ იმ საფუძვლით, რომ სასამართლომ მოსარჩელეს მიაკუთვნა იმაზე მეტი თანხა, ვიდრე ის მიიღებდა ხელშეკრულების ძალაში ყოფნის შემთხვევაში, ხოლო ამ კუთხით სააპელაციო პალატამ შეფასება არ მისცა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს. თავის მხრივ, გ.ღ–მ შეგებებული საკასაციო საჩივრით უსაფუძვლოდ მიიჩნია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ ხელშეკრულების ძალაში ყოფნის შემთხვევაში, იგი დამატებით საშვებულებო თანხას ვერ მიიღებდა.

მხარეთა აღნიშნული პრეტენზიების კანონიერების შემოწმების მიზნით, საკასაციო პალატა მიუთითებს შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომელიც ადგენს შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობებში სამართლის ნორმათა გამოყენების პრინციპს, კერძოდ, შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი დადგენილია ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირის ვალდებულება, აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ნორმის დისპოზიციიდან გამომდინარე, დაზარალებული პირის რესტიტუციის მიზნით, კანონმდებელი სამართლიან ბალანსად იმგვარი მდგომაროების აღდგენას მიიჩნევს, რომელიც ზიანის არარსებობის შემთხვევაში იარსებებდა. შრომით ურთიერთობებში, ასეთად დაკარგული ხელფასი, ანუ ის ფულადი კომპენსაცია მიიჩნევა, რასაც მიიღებდა დასაქმებული.

საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სს „თ–ს“ პრეტენზიას კომპენსაციის განსაზღვრის თვალსაზრისით მტკიცებულებათა არასრული გამოკვლევის თაობაზე და ყურადღებას გაამახვილებს შემდეგზე:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია და მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ გ.ღ. დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლდა 2012 წლის 8 ნოემბრიდან. გათავისუფლების დროისათვის მოსარჩელეს კომპენსაციის სახით გადაეცა 1 თვის შრომის ანაზღაურება, ასევე საშვებულებო დახმარება. საქმეში წარმოდგენილი ხელფასის ბარათის თანახმად, გათავისუფლების დროისათვის დასაქმებულს ანაზღაურებული აქვს 2012 წლის ნოემბრის 1-7 დღის ხელფასი, ასევე ამ დღეებისათვის პრემია, ამავე მტკიცებულებაში მითითებულია გასასვლელი დახმარებისა და შვებულების საკომპენსაციო თანხის ანაზღაურებაზეც. სააპელაციო პალატამ იძულებით მოცდენის დროისათვის მიუღებელი ხელფასის გამოანგარიშებისას შეფასება არ მისცა საქმეში წარმოდგენილ მოსარჩელის სახელფასო ბარათს, ისე მიიჩნია, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა 8 თვისა და 1 დღის ხელფასი, ასევე პრემია. ამ თვალსაზრისით მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ საკასაციო სასამართლოში გამართულ სხდომაზე გ.ღ. დაეთანხმა სს „თ–ს“ მსჯელობას ფაქტობრივად ნამუშევარი ბოლო თვის (7 დღის შრომის ანაზღაურებისა) და ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის დროისათვის ხელფასისა და პრემიის არასწორად დაანგარიშების თაობაზე (იხ. 29.04.2015 წ. სხდომის ოქმი, 15:32:40 სთ.).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. დასახელებული ნორმისა და ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, პალატა მიიჩნევს, რომ კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების წინაპირობები.

რაც შეეხება შეგებებული საკასაციო საჩივრის მოთხოვნას, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები. ამ თვალსაზრისით პალატა ყურადღებას გაამახვილებს შემდეგ გარემოებებზე:

სამუშაოდან მოსარჩელის გათავისუფლების დროს მოქმედი რედაქციის შრომის კოდექსის V თავით რეგულირდებოდა შვებულების გამოყენებასა და ანაზღაურებასთან დაკავშირებული საკითხები, თუმცა, დამსაქმებლის მიზეზით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემთხვევაში, გამოუყენებელი შვებულების ფულადი ანაზღაურების წესი ეროვნული კანონმდებლობით მოწესრიგებული არ იყო, შესაბამისად, აღნიშნული საკითხი სრულად ექცეოდა „ყოველწლიური ფასიანი შვებულების შესახებ“ კონვენციის რეგულაციის სფეროში (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 22.02.1995 დადგენილებით, ძალაშია 22.06.1997 წლიდან).

მოხმობილი კონვენციის პირველი მუხლით დადგენილია მისი გამოყენების სფერო და სუბიექტები და პირველი პუნქტის b) ქვეპუნქტის თანახმად, გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაციის მიღების უფლების მქონე პირად მიიჩნევა ყველა პირი, ვინც დასაქმებულია გაზის ან ელექტროენერგიის მწარმოებელ ან გამანაწილებელ საწარმოში.

ამავე კონვენციის მე-6 მუხლით დადგენილია შემდეგი: პირი, რომელიც გათავისუფლებულია მეწარმის მიზეზით, მაგრამ ვიდრე იგი გამოიყენებდა კუთვნილ შვებულებას, შვებულების ყოველი დღისათვის ამ კონვენციის შესაბამისად იღებს მე-3 მუხლით გათვალისწინებულ ჯილდოს. განსახილველი ნორმის თანახმად, დასაქმებულისათვის მინიჭებული გამოუყენებელი ფასიანი შვებულების კომპენსაციის მოთხოვნის უფლების რეალიზაციისათვის ერთობლივად უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) დასაქმებულის მიერ ფასიანი შვებულებით სარგებლობის უფლების მოპოვება; ბ) შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა, რომელიც დამსაქმებლის ინიციატივით დასაქმებულის გათავისუფლების გზით განხორციელდა; გ) შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტამდე კუთვნილი შვებულების გამოუყენებლობა/არასრული გამოყენება. თავის მხრივ, კონვენციის მე-3 მუხლი უფლების მქონე პირის კომპენსაციად განიხილავს ეროვნული კანონებითა და წესებით განსაზღვრული ხერხით გამოთვლილ ჩვეულებრივ ჯილდოს ან შესაბამისი ფულადი ეკვივალენტის დამატებით, ასეთის არსებობის შემთხვევაში; ჯილდოს, რომელიც განსაზღვრულია კოლექტიური შეთანხმებით.

კონვენციის დებულებათა სწორი ანალიზისათვის საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, პარალელი გაავლოს ეროვნული კანონმდებლობით განსაზღვრულ რეგულაციასთან. როგორც დასაქმებულის გათავისუფლების დროს მოქმედი, ისე არსებული რედაქციის შრომის კოდექსის 22-ე მუხლით განსაზღვრულია შვებულების მიცემის წესი და ნორმის პირველი ნაწილით დადგენილია, რომ დასაქმებულს შვებულების მოთხოვნის უფლება წარმოეშობა მუშაობის თერთმეტი თვის შემდეგ. დასაქმებულს მხარეთა შეთანხმებით შვებულება შეიძლება მიეცეს აღნიშნული ვადის გასვლამდეც. ამ მხრივ, ეროვნული კანონმდებლობა აწესებს კონვენციის მე-2 მუხლით დადგენილ (1 წლიანი უწყვეტი მუშაობა) უფლების მოპოვების სტანდარტზე დაბალ სტანდარტს, ხოლო 24-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილია, რომ შვებულების მოთხოვნის უფლების წარმოშობის გამოსათვლელ ვადაში ითვლება დასაქმებულის მიერ ფაქტობრივად ნამუშევარი, აგრეთვე დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დრო. ამდენად, ერთწლიანი შრომითი ხელშეკრულების პირობებში, გ.ღ–ს, მიუხედავად დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენისა, ფასიანი შვებულების მოთხოვნის უფლება მოპოვებულად ეთვლება.

კონვენციის მე-3 მუხლით განსაზღვრული „ჯილდოს“ გამოანგარიშების წესი მოცემულია შრომის კოდექსის 26-ე მუხლში და დადგენილია, რომ დასაქმებულის საშვებულებო ანაზღაურება განისაზღვრება შვებულების წინა 3 თვის საშუალო ანაზღაურებიდან, თუ მუშაობის დაწყებიდან ან უკანასკნელი შვებულების შემდეგ ნამუშევარი დრო 3 თვეზე ნაკლებია – ნამუშევარი თვეების საშუალო ანაზღაურებიდან, ხოლო ყოველთვიური ფიქსირებული ანაზღაურების შემთხვევაში – ბოლო თვის ანაზღაურების მიხედვით. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ დაადგინა და არც შეგებებული საკასაციო საჩივრითაა სადავოდ გამხდარი ის გარემოება, რომ შრომითი ხელშეკრულება, გარდა 12 თვის შრომის ანაზღაურებისა, ჯილდოს სახით დამატებით საშვებულებო კომპენსაციას არ ითვალისწინებდა.

პალატა მიიჩნევს, რომ ერთწლიანი შრომითი ხელშეკრულების პირობებში, როდესაც მხარე მოითხოვს და სახეზეა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის სამართლებრივი წინაპირობები, „ყოველწლიური ფასიანი შვებულების შესახებ“ კონვენციით განსაზღვრული გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაციის გაცემის დამსაქმებლისათვის დაკისრება საფუძველს მოკლებულია, რამდენადაც ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, პირის უფლებრივი რესტიტუცია, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იწვევს იმ მდგომარეობის აღდგენას, რაც ხელშეკრულების უსაფუძვლოდ მოშლის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა, ასეთ ვითარებაში რესტიტუციის სამართლებრივი არსი გამორიცხავს დამსაქმებლისათვის იმაზე მეტი ქონებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების შესაძლებლობას, ვიდრე ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში გვექნებოდა სახეზე. ეს გარემოება არსებითად განსხვავდება იმგვარი ვითარებისაგან, როდესაც პირი, რომელსაც ანაზღაურებადი შვებულების უფლება ჰქონდა მოპოვებული და სრულად ან ნაწილობრივ არ უსარგებლია ამ უფლებით, დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლდება მეწარმის მიზეზით და სადავოდ არ გახდის გათავისუფლების მართლზომიერებას. საკასაციო სასამართლოს აღნიშნული შეფასება სრულად შეესაბამება მოქმედი რედაქციის შრომის კოდექსის 21-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მოთხოვნებს, რომლის თანახმადაც ამ კანონის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „ვ“–„თ“ და „ო“ ქვეპუნქტებით (დამსაქმებლის მიზეზით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლები) გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს აუნაზღაუროს გამოუყენებელი შვებულება შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობის პროპორციულად.

ამდენად, გამოუყენებელი შვებულების თანხის დაკისრებაზე სააპელაციო პალატამ გ.ღ–ს კანონის სწორი განმარტების გზით უთხრა უარი, რაც შეგებებული საკასაციო საჩივრის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების შესაბამისად, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების გზით უნდა დაადგინოს კომპენსაციის ოდენობის საკითხი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „თ–ს“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გ.ღ–ის შეგებებული საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

3. იძულებითი განაცდურის განსაზღვრის ნაწილში გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ამ ნაწილში ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, ხოლო დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

4. გ.ღ–ს უარი ეთქვას სს „თ–თვის“ დამატებით 4 144 ლარის დაკისრებაზე.

5. სს „თ–ს“ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

6. გ.ღ. სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

7. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური