საქმე №ას-671-638-2014 1 ივნისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – თ.ფ. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „პ.ბ.“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურისა და ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ.ფ–მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „პ.ბის“ მიმართ სს „პ.ბ–ის“ 2011 წლის 8 დეკემბრის N.... ბრძანების ბათილად ცნობის, დაკავებულ თანამდებობაზე აღდგენის, იძულებითი განაცდურის _ 19 513 ლარისა და ზეგანაკვეთური სამუშაოს ხელფასის _ 7 916,16 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილებით თ.ფ–ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი სს „პ.ბ–ის“ 2011 წლის 8 დეკემბრის №..... ბრძანება და მოსარჩელე თ.ფ. აღდგენილ იქნა მძღოლ-ინკასატორის პოზიციაზე, სს „პ.ბ–ს“ იძულებითი განაცდურის სახით მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 11 970 ლარის (დარიცხული) გადახდა თ.ფ–ის სასარგებლოდ, ხოლო ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 მაისის გადაწყვეტილებით თ.ფ–ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, სს „პ.ბ–ის“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, სარჩელის დაკმაყოფილებისა და საპროცესო ხარჯების განაწილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც თ.ფ–ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი სს „პ.ბ–ის“ 2011 წლის 8 დეკემბრის №.... ბრძანება, სს „პ.ბ–ს“ მოსარჩელის სასარგებლოს დაეკისრა 3 344.66 ლარის გადახდა, თ.ფ–ის სარჩელი სამუშაოზე აღდგენისა და ზეგანაკვეთურად შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა შემდეგი საფუძვლებით:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სს „ტ.პ.ბ.ის“ (ამჟამად - სს „პ.ბ.ი“) 2008 წლის 23 მაისის ბრძანებით, 2008 წლის 20 მაისიდან თ.ფ. მიღებულ იქნა ფასეულობის გადატანისა და ინკასაციის დეპარტამენტში მძღოლ-ინკასატორის თანამდებობაზე, ხელფასის ოდენობა განისაზღვრა 1 027 ლარით;

ამავე ბანკის 2010 წლის 29 ნოემბრის ბრძანებით, თ.ფ. 2010 წლის 1 დეკემბრიდან გადაყვანილ იქნა პრემირების ჯგუფ 124-ზე, კატეგორიით 9.5 და ხელფასი განესაზღვრა 630 ლარით;

2010 წლის 1 დეკემბრიდან გათავისუფლებამდე თ.ფ–ს ბონუსად მიღებული ჰქონდა 9 617.12 ლარი;

სს „პ.ბ–სა“ და თ.ფ–ს შორის 2011 წლის 2 სექტემბერს, ერთი წლის ვადით, დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც დასაქმებულს, თავისი ვალდებულებების შესასრულებლად, დაუდგინდა 5-დღიანი სამუშაო კვირა, 8-საათიანი სამუშაო დღით, დასვენების დღეები: შაბათი და კვირა; დასაქმებულის ხელფასი, აგრეთვე, დამატებები და პრემიები აუნაზღაურდებოდა ბანკის შიდა ნორმატიული აქტების შესაბამისად, რომლებიც არეგულირებდნენ შრომის ანაზღაურების საკითხებს. ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ სამსახურებრივი ვალდებულებების შესრულებისას დასაქმებული ხელმძღვანელობდა დამსაქმებლის განაწესითა და მოქმედი კანონმდებლობით;

სს „პ.ბ–ის“ თანამშრომელთა შრომითი განაწესის 5.9 მუხლის თანახმად, საგანგებო გარემოებებთან დაკავშირებულ გამონაკლის შემთხვევებში, უშუალო ხელმძღვანელის ინდივიდუალური გადაწყვეტილების საფუძველზე, დაიშვებოდა ზეგანაკვეთური, ასევე, გამოსასვლელ და სადღესასწაულო დღეებში მუშაობა. ამგვარ შემთხვევებში, შრომის ანაზღაურება წარმოებდა დამტკიცებული საბონუსე სისტემის შესაბამისად, ფიქსირებული დამატებითი გადახდები არ ხდებოდა;

სს „პ.ბ–ის“ 2011 წლის 8 დეკემბრის №..... ბრძანებით თ.ფ., შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის საფუძველზე, 2011 წლის 22 დეკემბრიდან, დათხოვნილ იქნა სამსახურიდან;

თ.ფ. კეთილსინდისიერად ასრულებდა შრომითი ხელშეკრულებითა და ბანკის შინაგანაწესით გათვალისწინებულ მოვალეობებს. დისციპლინური პასუხისმგებლობა არ დაკისრებია. თ.ფ. შაბათ დღესაც ასრულებდა დაკისრებულ მოვალეობებს, ვინაიდან სერვის-ცენტრები შაბათ დღესაც მუშაობდნენ დღის პირველ ნახევარში. მან ზეგანაკვეთური სამუშაო შეასრულა 185 შაბათ დღეს: დასაქმებიდან 2011 წლის 1 დეკემბრამდე _ 132 შაბათს, ხოლო შემდეგ, გათავისუფლებამდე _ 53 შაბათ დღეს;

2011 წლის 11 დეკემბერს სს „პ.ბ–მა“ განახორციელა საბოლოო ანგარიშსწორება თ.ფ–თან, რისთვისაც მას ანგარიშზე ჩაერიცხა 1 191.34 ლარი. ამ თანხაში შედიოდა: 2011 წლის 22 დეკემბრამდე ხელფასის თანხა, 24 დღის გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურება და კომპენსაცია _ ერთი თვის ხელფასი;

სადავო ბრძანებაში მოპასუხემ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად მიუთითა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილები. პალატის მოსაზრებით, მიუხედავად იმისა, რომ ბრძანებაში პირდაპირი მითითება არ იყო, დასტურდებოდა, რომ მოპასუხემ შრომითი ურთიერთობა შეწყვიტა დასაქმებულთან ამ კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

პალატის განმარტებით, შრომის უფლება ადამიანის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სოციალური უფლებაა, რაც აღიარებულია საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით (მათ შორის - საერთაშორისო სამართლის აქტებით). შრომის უფლება გულისხმობს არა მხოლოდ პროფესიის (საქმიანობის) არჩევის თავისუფლებას, არამედ დასაქმებულისათვის შესაბამისი სამუშაო გარემოს შექმნასა და მის დაცვას დამსაქმებლის თვითნებობისაგან.

სასამართლომ, შრომის კოდექსის 53-ე მუხლისა და პირველი მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, აღნიშნა, რომ 2011 წლის დეკემბერში მოდავე მხარეებს შორის არსებული შრომითი ურთიერთობა უნდა შეწყვეტილიყო ამ კანონის მოთხოვნათა დაცვით. შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტისა და სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, აღნიშნა, რომ სახელმწიფომ, მათ შორის სასამართლოს მეშვეობითაც, უნდა უზრუნველყოს სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელება. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეაფასოს, დაირღვა თუ არა მხარეთა უფლებები ამა თუ იმ სამართლებრივი აქტის თუ მოქმედების განხორციელების შედეგად, უნდა დადგინდეს დაცულია თუ არა მხარეთა თანასწორობის პრინციპი, ხომ არ განხორციელდა დისკრიმინაცია და ა.შ. ამ ამოცანის შესრულება კი, შეუძლებელია, თუ სასამართლოსათვის უცნობია ხელშეკრულების მოშლის მიზეზი და უცნობია ან არ დადგინდა დავის წარმოშობის მიზეზი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება თავის მნიშვნელობას კარგავს. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელ გარემოებათა მართლზომიერების შეფასება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი არ შეიძლება, განმარტებულ იქნეს, როგორც დამსაქმებლის ცალმხრივი და შეუზღუდავი უფლება, ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლის გარეშე გაათავისუფლოს დასაქმებული. ასეთი განმარტება ეწინააღმდეგება შრომის სამართლის უზოგადეს პრინციპებს - მხარეთა თანასწორუფლებიანობას და ყოველგვარი დისკრიმინაციის აკრძალვას.

მოცემულ შემთხვევაში, სს „პ.ბ–მა“ თ.ფ–თან შრომითი ურთიერთობა, სწორედ, ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლის გარეშე შრომითი ხელშეკრულების (გარიგების) მოშლის გზით შეწყვიტა, რითაც დაირღვა დასაქმებულის შრომის უფლება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი სადავო ბრძანება, კანონიერად იქნა მიჩნეული.

პალატამ არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის სამართლებრივ შედეგებთან დაკავშირებით, თ.ფ–ის სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე. პალატის განმარტებით, დადგენილი იყო, რომ შრომითი ხელშეკრულება იყო ვადიანი და მისი მოქმედების ვადა იწურებოდა 2012 წლის 2 სექტემბერს, რაც, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველს წარმოადგენდა. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შეთანხმება ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გაგრძელების თაობაზე არ დგინდებოდა, პირიქით, სადავო ბრძანების გამოცემით, დამსაქმებელმა გამოხატა ნება, შეეწყვიტა დასაქმებულთან ურთიერთობა. შესაბამისად, დასაბუთებული იყო სს „პ.ბ–ის“ სააპელაციო პრეტენზია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არასწორი იყო თ.ფ–ის სამუშაოზე აღდგენის ნაწილში. პალატის მოსაზრებით, იძულებითი განაცდურის ოდენობაც, შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უნდა დადგენილიყო შრომითი ურთიერთობის არსებობის პერიოდისა (2012 წლის 2 სექტემბრამდე) და არა გადაწყვეტილების გამოტანის მომენტისათვის განვლილი პერიოდის გათვალისწინებით, რომელიც უნდა გაანგარიშებულიყო შემდეგი სახით: 2010 წლის 1 დეკემბრიდან თ.ფ., ხელფასის სახით, ხელზე, ყოველთვიურად იღებდა 504 ლარს. 2011 წლის 22 დეკემბრამდე განხორციელებული იყო საბოლოო ანგარიშსწორება, ამდენად, თ.ფ–ზე დამატებით გასაცემი ხელფასი 2011 წლის 22 დეკემბრიდან 2012 წლის 2 სექტემბრამდე შეადგენდა 3 344.66 ლარს (2011 წლის დეკემბერში იყო 22 სამუშაო დღე. ამდენად, ერთი სამუშაო დღის ხელფასი იყო 22.91 ლარი (504 ლარი : 22 სამუშაო დღეზე) და 2011 წლის 22 დეკემბრის მდგომარეობით თ.ფ–ს ხელფასის სახით ეკუთვნოდა 343.7 ლარი (22.91 ლარი X 15 სამუშაო დღეზე). 2011 წლის 22 დეკემბრიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით, თ.ფ–ის ხელფასი შეადგენს 160.3 ლარს (22.91 ლარი X 7 სამუშაო დღეზე), ხოლო 2012 წლის 1 იანვრიდან 2 სექტემბრამდე _ 4032 ლარს (504 ლარი X 8 თვეზე; 1-2 სექტემბერი იყო შაბათ-კვირა). ამდენად, 2011 წლის 22 დეკემბრიდან 2012 წლის 2 სექტემბრამდე თ.ფ–ს უნდა მიეღო ხელფასის სახით 4 192.3 ლარი). საბოლოო ანგარიშსწორებისას თ.ფ–ს ჩაერიცხა 1 191.34 ლარი. ამ თანხაში შედიოდა: 2011 წლის 22 დეკემბრამდე ხელფასი, ერთი თვის კომპენსაცია და 24 დღის გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურება - 343.64 ლარი. საბოლოოდ, სს „პ.ბ–ს“ თ.ფ–ის სასარგებლოდ დამატებით გადასახდელად დასაკისრებელი თანხის გამოსაანგარიშებლად, 4 192.3 ლარს უნდა გამოკლებოდა საბოლოო ანგარიშსწორებისას გაცემული ერთი თვის კომპენსაცია (504 ლარი) და გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურება (343.64 ლარი) და მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა 3 344.66 ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

გაზიარებულ იქნა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა შესრულებული ზეგანაკვეთური სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურებაზე უარის თქმის თაობაზე. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 130-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ სარჩელის აღძვრის მომენტის (2013 წლის 26 ივლისის) გათვალისწინებით, 2010 წლის 26 ივლისამდე განხორციელებული ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული იყო, შესაბამისად, არ იქნა გაზიარებული თ.ფ–ის მოსაზრება, რომ ამ მოთხოვნაზე ვრცელდებოდა ხანდაზმულობის საერთო 10-წლიანი ვადა, რადგან ეს სამუშაოები სრულდებოდა, სწორედ, შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში, რაც, თავის მხრივ, შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე იყო წარმოშობილი და ხორციელდებოდა შრომის კოდექსის მე-17 მუხლით დადგენილი პრინციპებითა და მხარეთა შორის შეთანხმებული პირობებით.

2010 წლის 26 ივლისის შემდგომ პერიოდთან მიმართებით პალატამ ჩათვალა, რომ სს „პ.ბ–ის“ სისტემაში დამკვიდრებული ე.წ „საბონუსე“ სისტემით ხდებოდა ზეგანაკვეთურად შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურება და დამატებით რაიმეს გადახდა არ ხორციელდებოდა, ამდენად, თ.ფ–ის მიერ ე.წ „ბონუსის“ სახით მიღებული 9 617.12 ლარი წარმოადგენდა სწორედ ზეგანაკვეთურად შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურებას და დამსაქმებლისათვის დამატებითი ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი არ არსებობდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ.ფ–მ, მისი გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ არასწორად დაადგინა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, არ გამოიყენა შრომის კოდექსის მე-6 და მე-17 მუხლები, გადაწყვეტილება დაამყარა ვარაუდზე, რომ შრომითი ხელშეკრულება არ გაგრძელდებოდა და არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ 2008 წლის 20 მაისიდან მოყოლებული შრომითი ხელშეკრულება გრძელდებოდა იმგვარად, რომ რაიმე უთანხმოება მხარეთა შორის არ ყოფილა, სასამართლომ ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში სარჩელი არასწორად მიიჩნია ხანდაზმულად, რადგანაც სწორედ ამ მოთხოვნამ განაპირობა კასატორის სამსახურიდან გათავისუფლება, ამასთანავე, პალატამ არასწორი შეფასება მისცა ცნებებს: „ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება“ და „ბონუსი“.

სამუშაოზე აღდგენის ნაწილში სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებები, რომელებიც მოწმობს, რომ, შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის თანახმად, მხარეთა შორის დადებული იყო უვადო შრომითი ხელშეკრულება. სასამართლომ არასწორად არ გამოიყენა 408-ე მუხლი, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელე უნდა აღმდგარიყო დაკავებულ თანამდებობაზე. სასამართლომ არასწორად განმარტა შრომის კოდექსის მე-17 მუხლის მე-3 ნაწილი და ზეგანაკვეთური სამუშაოს გამოანგარიშებისას მხედველობაში არ მიიღო საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტაცია, რომლითაც დასტურდება იარაღის მიღება-ჩაბარება, რაც ზეგანაკვეთური სამუშაოს დაწყება-დასრულებას ადასტურებს.

გაურკვეველია სასამართლოს ლოგიკა ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, უვადო ხელშეკრულებისას, რატომ არ აღადგინა მოსარჩელე დაკავებულ თანამდებობაზე, ხოლო ის გარემოება, რომ ხელშეკრულება აღარ გაგრძელდებოდა, სასამართლოს ვარაუდს წარმოადგენს.

სამუშაო სპეციფიკის გათვალისწინებით დასაქმებულს უწევდა შაბათ დღეს სამუშაო მოვალეობის შესრულება, რის ანაზღაურებადაც სასამართლომ მიიჩნია ე.წ „ბონუსის“ გაცემა, რაც არასწორია, რადგანაც ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება გამოიანგარიშება საათობრივად, ხოლო ის გარემოება, რომ ანაზღაურებას წარმოადგენდა „ბონუსი“ მხარეთა შორის არ ყოფილა შეთანხმებული. ამასთანავე, ამ ნაწილში მოთხოვნის ხანდაზმულად მიჩნევის თაობაზე სასამართლოს მსჯელობა დაუსაბუთებელია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა თ.ფ–ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს შემდეგს:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სს „პ.ბ–სა“ და თ.ფ–ს შორის 2011 წლის 2 სექტემბერს, ერთი წლის ვადით, დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც დასაქმებულს, თავისი ვალდებულებების შესასრულებლად დაუდგინდა 5-დღიანი სამუშაო კვირა 8-საათიანი სამუშაო დღით, დასვენების დღეები: შაბათი და კვირა; დამსაქმებელს ხელფასი, აგრეთვე, დამატებები და პრემიები აუნაზღაურდებოდა ბანკის შიდა ნორმატიული აქტების შესაბამისად, რომლებიც არეგულირებდნენ შრომის ანაზღაურების საკითხებს. ხელშეკრულებით დადგინდა, რომ სამსახურებრივი ვალდებულებების შესრულებისას დასაქმებული ხელმძღვანელობდა დამსაქმებლის განაწესითა და მოქმედი კანონმდებლობით;

სს „პ.ბ–ის“ თანამშრომელთა შრომითი განაწესის 5.9 მუხლის თანახმად, საგანგებო გარემოებებთან დაკავშირებულ გამონაკლის შემთხვევებში, უშუალო ხელმძღვანელის ინდივიდუალური გადაწყვეტილების საფუძველზე, დაიშვებოდა ზეგანაკვეთური, ასევე, გამოსასვლელ და სადღესასწაულო დღეებში მუშაობა. ამგვარ შემთხვევებში, შრომის ანაზღაურება წარმოებდა დამტკიცებული „საბონუსე“ სისტემის შესაბამისად. ფიქსირებული დამატებითი გადახდები არ იყო გათვალისწინებული;

სს „პ.ბ–ის“ 2011 წლის 8 დეკემბრის №......ბრძანებით თ.ფ., შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის საფუძველზე, 2011 წლის 22 დეკემბრიდან დათხოვნილ იქნა სამსახურიდან.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

კასატორის პოზიცია, რომ მხარეთა შორის დადებული იყო უვადო შრომითი ხელშეკრულება, დაუსაბუთებელია, რადგანაც საქართველოს ორგანული კანონი „საქართველოს შრომის კოდექსში“ ცვლილების შეტანის შესახებ მიღებულია 12.06.2013 წელს და, სწორედ, ამ კანონით ახლებურად განისაზღვრა შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის დებულებები შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადის თაობაზე, მოსარჩელე სამუშაოდან გათავისუფლდა 2011 წლის 8 დეკემბერს, „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული კანონის დროში მოქმედების პრინციპიდან გამომდინარე, წინამდებარე დავაში ამ ნორმის გამოყენების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილი ადგენს შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობებში სამართლის ნორმათა გამოყენების პრინციპს და შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, დაზარალებული პირის რესტიტუციის მიზნით, კანონმდებელი სამართლიან ბალანსად იმგვარი მდგომაროების აღდგენას მიიჩნევს, რომელიც ზიანის არარსებობის შემთხვევაში იარსებებდა. შრომით ურთიერთობებში, ასეთად დაკარგული ხელფასი ანუ ის ფულადი კომპენსაცია მიიჩნევა, რასაც მიიღებდა დასაქმებული. ამასთანავე, ვინაიდან ბრძანების ბათილად ცნობის დროისათვის გასული იყო შრომითი ხელშეკრულების ვადა, დაკავებულ თანამდებობაზე კასატორის აღდგენის ფაქტობრივი საფუძველი აღარ არსებობდა.

ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურებასთან მიმართებით პალატამ დაადგინა, რომ 2010 წლის 26 ივლისიდან იგი, შრომის განაწესის 5.9 მუხლის თანახმად, ანაზღაურებული იყო ე.წ „ბონუსის“ სახით, ხოლო 2010 წლის 26 ივლისამდე პერიოდის ანაზღაურების მოთხოვნა იყო ხანდაზმული.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ე.წ „საბონუსე“ სისტემის თაობაზე სასამართლოს დასკვნა სრულად გამომდინარეობს შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილისა და მხარეთა შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების სწორი განმარტებიდან. რაც შეეხება მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხს, საკასაციო პალატა ასევე იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას და დამატებით აღნიშნავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ქვეშ იგულისხმება დრო, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომელიც თვლის, რომ მისი უფლებები დარღვეულია, შეუძლია მოითხოვოს უფლების სასამართლო წესით დაცვა. ამ ვადის გასვლა გავლენას ახდენს მატერიალური სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. თუმცა, მატერიალური უფლება ხანდაზმულობის ვადის გასვლასთან ერთად ავტომატურად არ ქარწყლდება. ამისათვის დაინტერესებულმა პირმა სასამართლოს უნდა განუცხადოს მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ, რომლის შემოწმების გარეშე სასამართლოს მხრიდან ისეთი მოქმედებების განხორციელება, როგორიცაა მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადგენა, აზრს კარგავს.

მნიშვნელოვანია იმ მომენტის ზუსტად განსაზღვრა, რომელიც უკავშირდება ხანდაზმულობის ვადის დადგენას. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ ხანდაზმულობის თაობაზე განმარტა შემდეგი: „სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შემოღებით კანონმდებელმა განსაზღვრა სამოქალაქო უფლების დაცვის გარკვეული ვადებით შეზღუდვის აუცილებლობა, რომელიც მყარ სამოქალაქო ბრუნვაზეა ორიენტირებული და მოთხოვნის ხანდაზმულობის ამა თუ იმ ვადის გასვლით მხარე კარგავს იმ სამართლებრივ ბერკეტებს, რომელთა საშუალებითაც მას შესაძლებლობა ჰქონდა, მოეხდინა მისი მოთხოვნის იძულებით აღსრულება. ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის აღწერილობითი ნაწილის მითითება - როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო, არ შეიძლება გაგებულ იქნა იმგვარად, რომ გარემოების შეტყობა რაიმე განსაკუთრებულ ფაქტს ან მოვლენას უნდა უკავშირდებოდეს, კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესი, პრაქტიკულად, ერთმანეთის თანმხვედრია და ორიენტირებულია კრედიტორის ობიექტურ აღქმაზე ვალდებულების დარღვევის მიმართ. ამასთანავე, მხოლოდ სუბიექტურ ფაქტორზე - უნდა შეეტყო, მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაყრდნობა, თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თავისებურებიდან გამომდინარე, პრაქტიკულად შეუძლებელია ობიექტური ფაქტორის განსაზღვრა (იხ. სუსგ №ას-547-515-2012, 11 ივნისი, 2012 წელი).

გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, რის გამოც საკასაციო პალატა არ არის უფლებამოსილი დაუშვას წინამდებარე საკასაციო საჩივარი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მითითებული ნორმიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2014 წლის 5 ივლისის N0 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ.ფ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ თ.ფ–ს (პ/N.......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) მის მიერ 2014 წლის 5 ივლისის N0 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე