.

საქმე №ას-699-669-2014 25 ივნისი, 2015 წელი

№ას-699-669-2014 მაკარაძე ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ე.მ. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ.ბ. (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხეები _ ლ.კ, ზ.მ, ზ.მ, ზ.მ.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 8 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ.ბ–მ და გ.ჯ–ემ სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ე.მ–ის, ლ.კ–ის, ზ.მ–ის, ზ.მ–ის, ზ.მ–ის, შ.ბ–ის, მ.ბ–ის, თ.ბ–ის, გ.ბ–ისა და მ.ბ–ის მიმართ მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელეების კუთვნილი, გარდაბნის რაიონის ..........., ყოფილი ზოოვეტერინალური N6 საუწყებო სახლის N19 და N54 ბინების გამოთხოვის მოთხოვნით.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილებით გ.ბ–ისა და გ.ჯ–ის სასარჩელო მოთხოვნები დაკმაყოფილდა, ლ.კ–ის, ე., ზ, დ. და ზ. მ–ების უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელე გ.ბ–ის სასარგებლოდ გამოთხოვილ იქნა გარდაბნის რაიონის ......... მდებარე უძრავი ქონება, შ. მ. თ. გ. და მ.ბ–ების უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელე გ.ჯ–ის სასარგებლოდ ასევე გამოთხოვილ იქნა გარდაბნის რაიონის ....... მდებარე უძრავი ქონება.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ე.მ–მ და შ.ბ–მ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 8 მაისის გადაწყვეტილებით ე.მ–ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შ.ბ–ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ.ჯ–ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, გ.ჯ–ს უარი ეთქვა მის საკუთრებაში არსებული გარდაბნის რაიონის ..... მდებარე N6-19 ბინის შ.ბ–ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვაზე, დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 172-ე მუხლის პირველი ნაწილზე და განმარტა, რომ ვინდიკაციური სარჩელის აღძვრისას უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; მოპასუხე უნდა ფლობდეს მოსარჩელის კუთვნილ ნივთს და მას არ უნდა გააჩნდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. მტკიცების ტვირთის თვალსაზრისით სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველ ნაწილზე, 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 103-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნა, რომ მოხმობილი ნორმების თანახმად, სადავოდ მიჩნეული უფლების კანონიერება უნდა დამტკიცდეს. დარღვეული უფლების დაცვა მხარეს კონკრეტულ ფაქტებზე დაყრდნობით შეუძლია და ამ ფაქტების მითითება მხარის მოვალეობაა. საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, რომელიც სადავოა, დამტკიცებას საჭიროებს, ხოლო ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ფაქტების მიმთითებელ მხარეებს ეკისრებათ. გამონაკლისს წარმოადგენს მატერიალური სამართლით გათვალისწინებული შემთხვევა, როდესაც ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ამა თუ იმ ნორმით განსხვავებულადაა მოწესრიგებული. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის სწორად გადანაწილებას არა მარტო საპროცესო-სამართლებრივი, არამედ არსებითი მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც გააჩნია, ვინაიდან მხარის მიერ ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას ან არაჯეროვნად განხორციელებას, შედეგად მოჰყვება ამავე მხარისათვის უარყოფითი, არახელსაყრელი შედეგი.

ვინდიკაციურ სარჩელებზე მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის შემდეგნაირად უნდა გადანაწილდეს: მოსარჩელე მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომ ის წარმოადგენს იმ ნივთის მესაკუთრეს, რომლის გამოთხოვასაც ის ითხოვს მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან და, რომ ნივთი, რომლის გამოთხოვასაც მოსარჩელე ითხოვს, იმყოფება მოპასუხის მფლობელობაში. მოპასუხის მტკიცების ტვირთს კი წარმოადგენს მის მიერ სადავო ნივთის ფლობის მართლზომიერების დადასტურება.

შეფასების საგანს წარმოადგენდა: ა) გ.ბ–ის საკუთრებაში არსებული გარდაბნის რაიონის ..... მდებარე N6-54 ბინის ე.მ–ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა და ბ) გ.ჯ–ის საკუთრებაში არსებული გარდაბნის რაიონის ...... მდებარე N6-19 ბინის შ.ბ–ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა.

გ.ბ. მუშაობდა საქართველოს ზოოვეტის ინსტიტუტის თანამშრომლად. გარდაბნის რაიონის გამგეობის 1996 წლის 5 დეკემბრის N... გადაწყვეტილებით გ.ბ–ზე, როგორც ბინის მიღების აღრიცხვაზე მყოფ თანამშრომელზე და მისი ოჯახის წევრებზე, გარდაბნის რაიონის ......... მდებარე ყოფილი ზოოვეტის N6 საუწყებო სახლში არსებულ N54 ბინაზე გაიცა ორდერი;

2004 წლის 29 სექტემბერს სანოტარო წესით გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე გარდაბნის რაიონის ..... მდებარე საცხოვრებელი ბინა საკუთრების უფლებით ირიცხება გ.ბ–ის სახელზე;

გ.ჯ. მუშაობდა საქართველოს ზოოვეტის ინსტიტუტის თანამშრომლად. გარდაბნის რაიონის გამგეობის 1996 წლის 5 დეკემბრის N... გადაწყვეტილებით გ.ჯ–ეე, როგორც ბინის მიღების აღრიცხვაზე მყოფ თანამშრომელზე და მისი ოჯახის წევრებზე, გარდაბნის რაიონის ....... მდებარე ყოფილი ზოოვეტის N6 საუწყებო სახლში არსებულ N19 ბინაზე გაიცა ორდერი;

2001 წლის 25 მაისს, სანოტარო წესით გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე, გარდაბნის რაიონის ......... მდებარე ბინა საკუთრების უფლებით ირიცხება გ.ჯ–ის სახელზე;

ე.მ. ოჯახთან ერთად ფლობს გ.ბ–ის სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხულ N54 ბინას;

შ.ბ. ოჯახთან ერთად ფლობს გ.ჯ–ის სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხულ N19 ბინას;

აპელანტები სადავო ბინებზე მათი მფლობელობის მართლზომიერების დასადასტურებლად მიუთითებენ იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს მინისტრთა საბჭოს 1989 წლის 14 ივნისის N285 და 1989 წლის 9 ოქტომბრის N... დადგენილებებით, როგორც სტიქიით დაზარალებულ პირებს გარდაბნის რაიონის ..... გამოეყოთ 20 ჰა. მიწის ნაკვეთი, სადაც სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯზე უნდა აშენებულიყო საცხოვრებელი სახლები. ამ მიზნით სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოიყო შესაბამისი თანხები. სტიქიით დაზარალებული 42 ოჯახი, მათ შორის, აპელანტები, სახლების აშენებამდე, შესახლებულ იქნენ გარდაბნის რაიონის ...... მდებარე ყოფილი ზოოვეტის N6 საუწყებო სახლში. გარდა ამისა, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო სამართლის საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1997 წლის 3 ივლისის განჩინებით დადგენილია, რომ შ.ბ. და მ.ც. სადავო ბინაში შესახლებულ იქნენ დროებით საცხოვრებლად, მათთვის გამოყოფილი ინდივიდუალური სახლის მშენებლობის დამთავრებამდე. ამის გამო, უზენაესმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ შ.ბ. და მ.ც. სადავო ბინიდან გამოსახლებულ უნდა იქნან მათთვის გამოყოფილი ინდივიდუალური სახლის მშენებლობის დამთავრებისა და ექსპლუატაციაში მიღებისთანავე.

სააპელაციო პალატამ გამოიკვლია რა საქმეში წარმოდგენილი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, მიიჩნია, რომ მითითებული მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა სადავო ბინებში სახელმწიფოს მიერ მოპასუხეთა შესახელების ფაქტი, შესაბამისად, პალატამ ჩათვალა, რომ საქმეში წარმოდგენილი არ იყო რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა ე.მ–ის მართლზომიერი მფლობელობის ფაქტს გარდაბნის რაიონის ....... მდებარე N6-54 ბინაზე.

რაც შეეხება შ.ბ–ს, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მისი გამოსახლება სადავო ბინიდან არ უნდა მომხდარიყო მანამ, ვიდრე არ მოხდებოდა სახელმწიფოს მხრიდან შ.ბ–სა და მისი ოჯახისთვის გამოყოფილი ინდივიდუალური სახლის მშენებლობის დამთავრება და ექსპლუატაციაში მიღება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეში წარმოდგენილი გარდაბნის რაიონის სასამართლოს 1997 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებითა და საქართველოს უზენაეს სასამართლოს 1997 წლის 3 ივლისის განჩინებით დასტურდებოდა, რომ შ.ბ–სა და სადავო ბინის წინა მესაკუთრეს შორის მიმდინარეობდა დავა შ.ბ–ის ბინიდან გამოსახლების თაობაზე. აღნიშნულ დავაში მონაწილეობას იღებდა ასევე გ.ჯ. უზენაესი სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი იყო, რომ შ.ბ. სადავო ბინიდან უნდა გამოსახლებულიყო მხოლოდ მას შემდეგ, რაც სახელმწიფო დაასრულებდა შ.ბ–სა და მისი ოჯახისთვის გამოყოფილი ინდივიდუალური სახლის მშენებლობასა და ექსპლუატაციაში მიღებას. განსახილველი დავა მიმდინარეობდა ფაქტობრივად იმავე მხარებს შორის, იმავე დავის საგანზე და იმავე საფუძვლით, რის თაობაზეც მიღებული იყო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ზემოხსენებული განჩინება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის შესაბამისად, შ.ბ–ს გააჩნდა სადავო N6-19 ბინის ფლობის მართლზომიერი საფუძველი მანამ, ვიდრე სახელმწიფო სხვა ბინას გადასცემდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ზემოხსენებული განჩინება მიღებული იყო მხოლოდ შ.ბ–ის მიმართ, შესაბამისად, ეს მტკიცებულება მეორე აპელანტის _ ე.მ–ის მხრიდან სადავო ბინის მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელ მტკიცებულებად ვერ იქნებოდა მიჩნეული.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე.მ–მ, მოითხოვა გ.ბასილიძის სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გადაწყვეტილების იურიდიული საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, პალატამ არ იხელმძღვანელა საქართველოს მინისტრთა საბჭოს 1989 წლის 14 ივნისის N..., 1989 წლის 9 ოქტომბრის N... და 1990 წლის 10 აპრილის N.... დადგენილებებით, რომლებიც ძალაში მყოფი კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებია და სწორედ ეს აქტები გახდა 1989 წელს მოპასუხის ბინაში შესახლების საფუძველი.

სასამართლომ მიიღო და შეფასება არ მისცა გარდაბნის, შუახევისა და ხულოს რაიონული აღმასრულებელი კომიტეტის დადგენილებებს, ასევე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რომლითაც დადგენილია ბინაში მოპასუხეების შესახლების მართლზომიერება სახელმწიფოს მიერ ინდივიდუალური საცხოვრებლის აშენებამდე, იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით. სასამართლომ ასევე არასწორად არ გამოიყენა საბინაო კოდექსი. ამასთანავე, შეფასების გარეშეა დარჩენილი ის გარემოებაც, რომ ბინების პრივატიზებისას მოპასუხე სადავო სახლში ცხოვრობდა, საქართველოს მთავრობის დადგენილების შესაბამისად კი, არ არსებობდა მოსარჩელეების სახელზე ბინის პრივატიზაციის შესაძლებლობა, პრივატიზაცია განხორციელებულია ყალბი დოკუმენტების წარდგენის გზით.

სასამართლო შეეცადა იმის მტკიცებას, რომ მოსარჩელე არაა შებოჭილი, მოითხოვოს კუთვნილი ქონების დაბრუნება, თუმცა მხედველობაში არ იქნა მიღებული ის გარემოება, რომ სახელმწიფომ, მისთვის კუთვნილ ბინაში მოპასუხე შეასახლა, როგორც სტიქიით დაზარალებული პირი.

ქვემდგომი წესით საქმის განხილვისას კასატორმა ვერ წარადგინა გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 1997 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა მოპასუხის გამოსახლებაზე საცხოვრებელი სახლის აშენებისა და ექსპლუატაციაში შესვლამდე, მოსარჩელემ ამ გადაწყვეტილების არსებობა სასამართლოს დაუმალა, ხოლო მოპასუხე არასწორად ეძებდა მას. ამდენად, არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელიც განხილულია იმავე საფუძვლითა და იმავე მხარეებს შორის.

წინამდებარე საკასაციო საჩივარს მხარემ დაურთო სასამართლო გადაწყვეტილების ასლი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის პრეტენზიების საფუძვლიანობა და მიიჩნევს, რომ ე.მ–ის მოთხოვნა ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის (უძრავი ქონება) გამოთხოვა. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს მინისტრთა საბჭოს 1989 წლის 14 ივნისის N... და 1989 წლის 9 ოქტომბრის N... დადგენილებებზე მითითებით არ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება, რომ ის წარმოადგენდა მოსარჩელის კუთვნილი ქონების მართლზომიერ მფლობელს, იმ საფუძვლით, რომ ადმინისტრაციული აქტებით არ დასტურდებოდა სადავო საცხოვრებელ ბინაში სახელმწიფოს მიერ მოპასუხის შესახლების ფაქტი.

კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ დასკვნას და პრეტენზიას აცხადებს სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან საპროცესო ნორმების დარღვევაზე, რაც გამოიხატა მტკიცებულებათა არასწორ შეფასებაში.

განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობის შესამოწმებლად მართებულად გამოიყენა მატერიალური ნორმა, სამოქალაქო კოდექსის 172.1 მუხლი, რომლის მიხედვითაც მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. ამდენად იმისათვის, რათა დაკმაყოფილდეს ვინდიკაციური სარჩელი, აუცილებელია არსებობდეს ნორმით განსაზღვრული შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; ბ) მოპასუხე უნდა ფლობდეს ნივთს; გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და მხარეებს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით შემოთავაზებულ წინაპირობებთან დაკავშირებით. სადავოა ის გარემოება, თუ რამდენად მართლზომიერად ფლობს მოპასუხე მოსარჩელის ქონებას.

ამ თვალსაზრისით სააპელაციო სასამართლომ სწორად დააკისრა მოპასუხეს მტკიცების ტვირთი, შესაბამისად მნიშვნელოვანია იმის შემოწმება, თუ რა ფაქტობრივი და სამართლებრივი შესაგებელი წარადგინა ამ კუთხით მოპასუხემ. მოპასუხის განმარტებით მისი ოჯახი წარმოადგენს სტიქიით დაზარალებულს, სახელმწიფოს კომპეტენტური ორგანოების, კერძოდ გარდაბნის, ხულოსა და შუახევის სახალხო დეპუტატთა საბჭოს აღმასკომის გადაწყვეტილებით 42 ოჯახი შესახლდა სოფელ .... მდებარე N6 კორპუსში, მათ შორის მ–ების ოჯახს გადაეცა N54 ბინა, ხოლო სარგებლობის წესი განისაზღვრა იმ ვადით, ვიდრე სახელმწიფო, ბიუჯეტის ხარეჯზე, მათთვის არ ააშენებდა ინდივიდუალურ საცხოვრებელ სახლებს. საგულისხმოა, რომ თავად მოსარჩელისვე განმარტებით, ე.მ–ის და მისი ოჯახის შესახლება სადავო ბინაში განხორციელდა 1989 წლიდან, ხოლო ორდერი მოსარჩელეზე გაიცა გარდაბნის რაიონის გამგეობის 1996 წლის 5 დეკემბრის N286 გადაწყვეტილებით, ანუ ორდერის გაცემამდე მოპასუხე ფლობდა სადავო საცხოვრებელ ბინას.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ გ.ბ. იყო საქართველოს ზოოვეტის ინსტიტუტის თანამშრომელი. გარდაბნის რაიონის გამგეობის 1996 წლის 5 დეკემბრის N... გადაწყვეტილებით, გ.ბ–ზე, როგორც ბინის მიღების აღრიცხვაზე მყოფ თანამშრომელზე და მისი ოჯახის წევრებზე, გარდაბნის რაიონის ........ მდებარე ყოფილი ზოოვეტის N6 საუწყებო სახლში არსებულ N54 ბინაზე გაიცა ორდერი; 2004 წლის 29 სექტემბერს სანოტარო წესით გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე, გარდაბნის რაიონის, ...... მდებარე საცხოვრებელი ბინა საკუთრების უფლებით აღირიცხა გ.ბ–ის სახელზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვის დროს დაუშვა, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენა-შეფასება და მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

სამოქალაქო საპროცესო სამართლის მიზნებისათვის კანონმდებლობა ადგენს დასაშვები მტკიცებულებების ნუსხას, კერძოდ, საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სადავო გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საყურადღებოა, რომ ჩამოთვლილთაგან სასამართლოსათვის წინასწარ დადგენილი ძალა არც ერთს არ გააჩნია. ერთადერთი საგამონაკლისო ნორმა, რომელიც მტკიცებულებათა შეფასების ამ სტანდარტისგან განსხვავდება, 106-ე მუხლით გათვალისწინებული საყოველთაოდ ცნობილი და პრეიუდიციული ფაქტებია, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, არც ერთი მათგანი სახეზე არ გვაქვს. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ (სსსკ 105-ე მუხლი).

საკასაციო პალატა შესაგებელში გადმოცემული მოსაზრებების გათვალისწინებით ყურადღებას გაამახვილებს მფლობელობის ინსტიტუტზე, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, დაუშვებელია მართლზომიერ მფლობელს მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება. განსახილველი ნორმის თანახმად, მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივი საფუძვლით ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას, განსხვავებით კეთილსინდისიერი მფლობელისაგან, რომელსაც არ გააჩნია ნივთის ფლობის კანონისმიერი საფუძველი. კეთილსინდისიერება და არაკეთილსინდისიერება მიუთითებს სუბიექტურ კრიტერიუმებზე, რაც განისაზღვრება პირის დამოკიდებულებით ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლების მიმართ. მართლზომიერი და არამართლზომიერი მფლობელობა მიგვითითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში. ამრიგად, მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობაც მესაკუთრის მფლობელობიდანაა ნაწარმოები. ნივთის მართლზომიერი მფლობელობა ვრცელდება მანამ, სანამ არსებობს მართლზომიერი ფლობის საფუძველი.

როგორც სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლებიდან დგინდება, ე.მ–ის ოჯახი სადავო ბინას ფლობს 1989 წლიდან. შესაბამისად, დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია იმ სამართლებრივი ნორმების ანალიზი, რომლებიც მოქმედებდა იმ დროისათვის.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 93-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, მიწა, მისი წიაღი, წყალი და ტყე წარმოადგენს მხოლოდ და მხოლოდ სახელმწიფოს საკუთრებას და გაიცემა მხოლოდ სარგებლობისათვის. საბინაო კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი წინადადების თანახმად, სახელმწიფოს კუთვნილი საცხოვრებელი სახლები და საცხოვრებელი სადგომები სხვა ნაგებობებში შეადგენს სახელმწიფო საბინაო ფონდს. ნორმის მე-2 აბზაცის თანახმად კი, სახელმწიფო საბინაო ფონდი არის სახალხო დეპუტატთა ადგილობრივი საბჭოების გამგებლობაში (ადგილობრივი საბჭოების საბინაო ფონდი) და სამინისტროების, სახელმწიფო კომიტეტებისა და უწყებების გამგებლობაში (საუწყებო საბინაო ფონდი). ამდენად მითითებული ნორმების ანალიზი ცხადყოფს, რომ სადავო ბინა, ე. მ–ის და მისი ოჯახის წევრების მიერ დაუფლების დროისათვის, წარმოადგენდა სახელმწიფოს საკუთრებას და მის განკარგვაზე უფლებამოსილი თავად სახელმწიფო იყო.

მოპასუხემ სახელმწიფოს ნებართვით სადავო ბინაში შესახლების დადასტურების მიზნით, სასამართლოს წარუდგინა შუახევის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასკომის გადაწყვეტილება (ტ. I, ს.ფ.172-177), რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2013 წლის 18 თებერვლის საოქმო განჩინებით დასაშვებ მტკიცებულებადაა მიჩნეული და დაერთო საქმეს. აღმასკომის გადაწყვეტილების შინაარსიდან ირკვევა, რომ სტიქიით დაზარალებულ ოჯახებს შუახევის რაიონიდან გარდაბნის რაიონის ...... სასწავლო ექსპერიმენტალურ მეურნეობაში მუდმივ საცხოვრებლად გადასვლაზე, საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1989 წლის 9 ოქტომბრის დადგენილების თანახმად, დაერთოთ ნება. გადაწყვეტილების დანართში მითითებულია სტიქიით დაზარალებული ოჯახების სია, რომელთა შორისაა ე.მ. მტკიცებულებათა გამოკვლევის ეტაპზე მოსარჩელეს სადავო არ გაუხდია ის ფაქტი, რომ დაზარალებული ოჯახების სიაში მითითებული პირი წარმოადგენს მოპასუხეს, მან სადავო გახადა ის გარემოება, რომ გადაწყვეტილებაში კონკრეტულად არ არის მითითებული მოპასუხის N54 ბინაში შესახლების თაობაზე (იხ. 19.03.2013 წ. სხდომის ოქმი: 12:13:47 სთ; 12:16:31 სთ; 12:51:32 სთ). გ. ბ. ფლობის მართლზომიერებას ასევე სადავოდ ხდიდა იმ საფუძვლით, რომ მოპასუხეს სარგებლობის უფლება საჯარო რეესტრში არ ჰქონდა აღრიცხული.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მოსარჩელის პოზიციას სარგებლობის უფლების რეგისტრაციის სავალდებულოობაზე, ვინაიდან ამგვარ დათქმას კანონი არ ითვალისწინებს, ამასთან, მართალია აღმასკომის გადაწყვეტილება არ შეიცავს კონკრეტულ დათქმას მოპასუხის N54 ბინაში შესახლების შესახებ, მაგრამ სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას არ გამოიკვლია ხომ არ იყო სახეზე პრეზუმირებული ფაქტი, ვინაიდან ე.მ–ის ოჯახი წლების განმავლობაში ფლობდა სწორედ სადავო ბინას. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პრეზუმირებული ფაქტი ისეთი ფაქტია, რომელიც არ ექვემდებარება მტკიცებას, ხოლო პრეზუმფციის გაქარწყლების ტვირთი ეკისრება იმ მხარეს, რომლის საწინააღმდეგოდაც მოქმედებს პრეზუმფცია (ვისთვისაც არახელსაყრელი შედეგის მომტანია).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-3 ნაწილის იმპერატიული მოთხოვნაა, რომ სასამართლო გადაწყვეტილების აღწერილობით ნაწილში მოკლედ უნდა მიეთითოს მოსარჩელის მოთხოვნა, მოპასუხის პოზიცია მოსარჩელის მოთხოვნასთან დაკავშირებით, სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებანი, მტკიცებულებანი, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას. ანალოგიური მოთხოვნებია დადგენილი სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მიმართ საპროცესო კოდექსის 389-ე მუხლით. კანონის ეს დათქმა ორიენტირებულია მართლმსაჯულების მიზნის მიღწევაზე - ერთი მხრივ, გადაწყვეტილება იყოს ზუსტი და ამომწურავი პასუხი მოსარჩელის მოთხოვნაზე და, მეორე მხრივ, ის უნდა შეიცავდეს იმ გონივრული განსჯის პროცესის ზუსტ ასახვას, რაც საფუძვლად უდევს უფლების დამდგენ მართლმსაჯულების აქტს - გადაწყვეტილებას, რადგან მისი ერთ-ერთი დანიშნულებაა, დაარწმუნოს მხარე მოთხოვნის საფუძვლიანობასა თუ უსაფუძვლობაში. აღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია ფაქტობრივი თვალსაზრისით, კერძოდ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისას დარღვეულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა იხელმძღვანელოს წინამდებარე განჩინების დასაბუთებით და მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად უნდა დაადგინოს მოპასუხის მიერ სადავო ნივთის მართლზომიერად ფლობის ფაქტობრივი საფუძვლები.

საკასაციო პალატა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მიიჩნევს, რომ ე.მ–ს უნდა დაუბრუნდეს გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 1997 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილების ასლი, რამდენადაც ამ ინსტანციის სასამართლოში, მოქმედი კანონმდებლობა, მტკიცებულებათა წარმოდგენას არ მიიჩნევს დასაშვებად, რაც წარმოდგენილი დოკუმენტის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ე.მ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 8 მაისის გადაწყვეტილება ე.მ–ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და საქმე ამ ნაწილში ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. ე.მ–ს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულება _ გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 1997 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილების ასლი 4 (ოთხი) ფურცლად (ტ. II, ს.ფ.222-225).

4. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

5. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ.ბაქაქური