საქმე №ას-709-678-2014 5 ივნისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – ნ.კ., ნ.კ., ა.კ. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ.კ. (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე _ ნოტარიუსი მ.მ.

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 2 მაისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობისა და ჩუქების ხელშეკრულებების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, ქონების ½ ნაწილზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ.კ–მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ.კ–ის, ნ.კ–ის, ა.კ–ისა და ნოტარიუს მ.მ–ის მიმართ 2008 წლის 5 დეკემბერს ნოტარიუს მ.მ–ის მიერ გაცემული სამკვიდრო მოწმობის (რომლითაც ნ.კ–მ მემკვიდრეობით მიიღო ქ.ბათუმში, ....... მდებარე რ.კ–ის სამკვიდრო) ½ ნაწილში ბათილად ცნობის, ასევე, ქ.ბათუმი ..... მდებარე ქონებაზე ნ.კ–სა და ნ.კ–ს შორის 2013 წლის 16 იანვარს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ½ ნაწილში და 2013 წლის 15 აპრილს ნ.კ–სა და ა.კ–ს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 19 იანვრის გადაწყვეტილებით გ.კ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს მ.მ–ის მიერ 2008 წლის 5 დეკემბერს მოპასუხე ნ.კ–ის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა ½ ნაწილში, ქ.ბათუმში, .......... მდებარე რ.კ–ის სამკვიდრო ქონების ½ ნაწილი მიჩნეულ იქნა გ.კ–ის მიერ ფაქტობრივი მფლობელობით მიღებულად.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ა.კ–მა, ნინო და ნ.კ–ებმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 2 მაისის განჩინებით ა.კ–ის, ნინო და ნ.კ–ების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ, როგორც სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე მითითებული ახალი გარემოება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის შესაბამისად, დაუშვებლად მიიჩნია აპელანტთა განმარტება, რომ ქ.ბათუმში, ...... მდებარე საცხოვრებელი სახლი წარმოადგენდა რ.კ–სა და ნ.კ–ის საერთო საკუთრებას, რადგან ის მეუღლეთა ერთად ცხოვრების პერიოდში იყო შეძენილი.

ამდენად, პალატამ დადგენილად ცნო, რომ ზემოაღნიშნულ მისამართზე მდებარე სამკვიდრო ქონება წარმოადგენდა რ.კ–ის საკუთრებას;

რ.კ. გარდაიცვალა 1990 წლის 13 მარტს;

რ.კ–ს ჰყავდა მეუღლე _ ნ.კ. და შვილები: გ.კ. და ნ.კ.;

ნ.კ. დაქორწინდა 1987 წელს და ა.კ. არის მისი შვილი;

ნ.კ. რ.კ–ის გარდაცვალების შედეგ ცხოვრობს სახლის მეორე სართულზე;

რ.კ–ის გარდაცვალების შემდეგ, 1990 წლის 13 სექტემბერს, ნ.კ–მ განცხადებით მიმართა ნოტარიუსს და მოითხოვა რ.კ–ის სამკვიდრო ქონებაზე, კერძოდ, საბანკო ანგარიშზე არსებული პროცენტების თაობაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა. ნოტარიუსმა განიხილა მისი განცხადება, დაადგინა, რომ ნ.კ. რ.კ–ის პირველი რიგის მემკვიდრე იყო. მიიჩნია, რომ იგი აკმაყოფილებდა ანაბართან დაკავშირებით სამკვიდრო მოწმობის გაცემის ყველა მოთხოვნას და 1990 წლის 14 სექტემბერს გასცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც ნ.კ–მ მემკვიდრეობით მიიღო რ.კ–ის სახელზე ბანკში არსებული პროცენტები;

2008 წლის 5 დეკემბერს ნ.კ–მ განცხადებით მიმართა ნოტარიუს მ.მ–ს და მოითხოვა რ.კ–ის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა. ნოტარიუსმა ნ.კ–ის სახელზე გასცა სამკვიდრო მოწმობა;

ნ.კ–მ სამკვიდრო მოწმობა წარადგინა საჯარო რეესტრში და აღირიცხა ქ.ბათუმში, ........ მდებარე ქონების მესაკუთრედ;

2013 წლის 16 იანვარს ნ.კ–მ, ნ.კ–თან დადო ჩუქების ხელშეკრულება და რ.კ–გან მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ქონება მთლიანად საჩუქრად გადასცა ნ.კ–ს;

2013 წლის 15 აპრილს ნ.კ–ემ ა.კ–თან დადო ჩუქების ხელშეკრულება და ნ.კ–გან ჩუქების გზით მიღებული უძრავი ქონება მთლიანად საჩუქრად გადასცა ა.კ–ს;

პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე დაკითხული მოწმეების (ნ. მ., გ.დ., თ.კ.) ჩვენებების გათვალისწინებით, პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ გ.კ–მ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მამის _ რ.კ–ის სამკვიდრო ქონების ½, მეორე ნახევარი კი, ფაქტობრივი ფლობით მიიღო რ.კ–ის მეუღლემ _ ნ.კ–მ;

ნ.კ–ს მამის სამკვიდრო არ მიუღია.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლით და რადგანაც მხარეთა შორის ურთიერთობები წარმოშობილი იყო, როგორც 1997 წლის 25 ნოემბრამდე, ისე მის შემდეგ, მიიჩნია, რომ ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას გამოყენებული უნდა ყოფილიყო, როგორც 1964 წლის რედაქციით მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსი, ისე 1997 წლის რედაქციით მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი.

დადგენილი იყო, რომ ქ.ბათუმში, ....... მდებარე სამკვიდრო ქონება წარმოადგენდა რ.კ–ის საკუთრებას. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 540-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო გაიხსნა რ.კ–ის გარდაცვალებით _ 1990 წლის 13 მარტს. ამავე კოდექსის 542-ე და 556-ე მუხლების შესაბამისად, მოწმეთა ჩვენებებით დადგენილი იყო, რომ რ.კ–ის სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლნენ გ.კ. და ნ.კ., შესაბამისად, ისინი წარმოადგენდნენ სამკვიდრო ქონების ½- ½ წილის მემკვიდრეებსა და მესაკუთრეებს, ხოლო ნ.კ–ს მამის სამკვიდრო არ მიუღია, ამდენად, პალატამ ჩათვალა, რომ გ.კ. თანამესაკუთრის სტატუსის მქონე პირს წარმოადგენდა, შესაბამისად, სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენდა არა ერთი პირის _ ნ.კ–ის ინდივიდუალურ საკუთრებას, არამედ საზიარო საგანს, რომლის განკარგვის წესი სამოქალაქო კოდექსის 959-ე მუხლითაა განმტკიცებული.

სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის თანახმად, კანონით დადგენილი წესისა და აკრძალვის საწინააღმდეგოდ დადებული გარიგება წარმოადგენდა ბათილ გარიგებას, ხოლო, ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რამდენადაც სადავო ბინა თანასაკუთრებას წარმოადგენდა, ნ.კეს მისი განკარგვისას (გაჩუქებისას) წინასწარი თანხმობა სჭირდებოდა გ.კ–გან. ამგვარი თანხმობა ნ.კ–ს მოსარჩელისაგან არ მიუღია.

იმ გარემოების გათვალისწინებით კი, რომ რ.კ. გარდაცვლილია 1990 წელს და მისი წილი სამკვიდრო თანაბრად მიიღეს გიორგი და ნ.კ–ებმა, პალატამ მიიჩნია, რომ ნ.კ–ს, როგორც სადავო ბინის მესაკუთრეს, შეეძლო, გაეჩუქებინა მხოლო საკუთარი წილი. სამოქალაქო კოდექსის 62-ე მუხლის თანახმად კი, გარიგების ნაწილის ბათილობა არ იწვევდა მისი სხვა ნაწილების ბათილობას, თუ სავარაუდო იყო, რომ გარიგება დაიდებოდა მისი ბათილი ნაწილის გარეშეც.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ა.კ–მა, ნ და ნ.კ–ებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

პალატამ არასწორად მიიჩნია დაუშვებლად სააპელაციო სასამართლოში მითითებული გარემოება იმის თაობაზე, რომ ქ.ბათუმში, .... მდებარე სახლი წარმოადგენს რ. და ნ.კ–ების საერთო საკუთრებას, ვინაიდან მეუღლეთა ერთად ცხოვრების პერიოდში იყო შეძენილი. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა, რომ მასზე ყურადღება გამახვილებულ იქნა მოპასუხე მხარის მიერ მხოლოდ სააპელაციო სასამართლოში, რამაც მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაზე.

სააპელაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის იმპერატიული მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ, პრეიუდიციული მნიშვნელობა არ მიანიჭა ქ.ბათუმის სახალხო სასამართლოს 1977 წლის 16 დეკემბრის #2.... გადაწყვეტილებას, ქ.ბათუმში, ...... მდებარე სახლის ორ თანაბარ წილად გაყოფის შესახებ. კასატორმა არა თუ სააპელაციო სასამართლოში, არამედ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მიუთითა თანაცხოვრების პერიოდში შეძენილ საერთო საკუთრებაზე და სასამართლოში წარადგინა აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი პრეიუდიციული ძალის მქონე მტკიცებულება, რაც ადასტურებს მეუღლეთა თანაცხოვრების დროს შეძენის და ფართზე თანასაკუთრების უფლების მოპოვების ფაქტს, ამასთან, სააპელაციო პალატამ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლი.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული გარემოება, რომ სამკვიდრო ქონება წარმოადგენდა რ.კ–ის საკუთრებას, ასევე, ის, რომ თითქოსდა, ნ.კ. რ.კ–ის გარდაცვალების შემდეგ სადავო სახლის მეორე სართულზე ცხოვრობს. ამ კუთხით პალატამ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 106-ე მუხლები, ასევე, სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის მოთხოვნები.

ნ.კ. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ დაეუფლა სამკვიდრო ქონებას მთლიანად და კანონით დადგენილ ვადაში მიმართა ნოტარიუსს განცხადებით. მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, ნ.კ. მთლიანად ფლობდა, როგორც მის კუთვნილ ფართს, სადავო ქონების ½ ნაწილს, რომლის თანამესაკუთრედაც მოიაზრებოდა 1977 წლის სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე, ასევე მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებას, სადავო სახლის ½ ნაწილსაც.

მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია სათანადო მტკიცებულება, რომელთა გამოკვლევის საფუძველზე, როგორც პირველი ინსტანციის, ასევე, სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევდა დადგენილად ნ.კ–ის მიერ რ.კ–ის გარდაცვალების შემდეგ სახლის მეორე სართულზე ცხოვრებას. საქმეში წარმოდგენილია აღნიშნულის საწინააღმდეგო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, კერძოდ, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რაც ადასტურებს ნ.კ–ის მიერ მთლიანი სამკვიდროს მიღებას.

სააპელაციო პალატამ არასწორად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული გარემოება იმის შესახებ, რომ გ.კ–მ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მამის _ რ.კ–ის სამკვიდროს ½, მეორე ნახევარი კი, ფაქტობრივი ფლობით მიიღო რ.კ–ის მეუღლე ნ.კ–მ, რადგანაც ეს გარემოება დამყარებულია სხდომაზე დაკითხული მოწმეების (ნ.მ–ის, გ.დ–ის, თ. კ–ის) ჩვენებებზე, ამ კუთხით სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლი და 1964 წლის რედაქციით მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსი, ვინაიდან სამკვიდროს მიღების ფაქტის დასადასტურებლად მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებები არ არის საკმარისი. სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღების დასადასტურებლად უკიდურეს აუცილებლობას წარმოადგენდა მოწმეთა განმარტებებთან ერთად სამკვიდრო მასაში რეგისტრაციის, კომუნალური გადასახადების გადახდის ქვითრების წარდგენა. სამკვიდრო გაიხსნა 1990 წლის 13 მარტს და მხარეთა შორის ურთიერთობა წარმოშობილია 1997 წლის 25 ნოემბრამდე. ამდენად, სამკვიდრო ქონების ფლობით მიღებაც დადასტურებული უნდა ყოფილიყო 1964 წლის სამოქალაქო კოდექსის მოთხოვნათა შესაბამისად. გარდა აღნიშნულისა, ცალსახად დასტურდება ის ფაქტიც, რომ სააპელაციო პალატას არ გამოუკვლევია მოწმეთა გამოკითხვის აუდიომასალები, სადაც მოწმეები ვერ ადასტურებენ სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის მანძილზე მიიღო თუ არა მოსარჩელემ მემკვიდრეობა.

სააპელაციო პალატამ არასწორად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული გარემოება, რომ ნ.კ–ს მამის სამკვიდრო ქონება არ მიუღია. აღნიშნულით სასამართლომ დაარღვია კასატორების არა მხოლოდ ქონებრივი, არამედ ისეთი ფუნდამენტური უფლებები, როგორიცაა კანონის წინაშე თანასწორობა და სამართლიანი სასამართლო უფლება. ის ფაქტი, რომ ნ.კ–ს მიღებული აქვს სამკვიდრო ქონება, სამკვიდრო მასას დაეუფლა როგორც საკუთრებას, დასტურდება მისი ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ახსნა-განმარტებებით, ნ.კ–ის ახსნა-განმარტებით, საქმეში წარმოდგენილი ფოტომასალით. ფოტომასალაზე აღნიშნულია სურათების გადაღების პერიოდი, რაც ემთხვევა სამკვიდროს გახსნიდან მომდევნო 6 თვეს და შემდგომ პერიოდსაც. რაც შეეხება სამკვიდროს ფაქტობრივ ფლობას, იგი მემკვიდრის სხვადასხვა მოქმედებით შეიძლება დადგინდეს, თუმცა, ნებისმიერი ამ მოქმედებიდან უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება, რაც გამოვლენილი იყო ნ.კ–ის მხრიდან. მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა. ნ.კ., მართალია, ცხოვრობს თბილისში, მაგრამ შვილებთან ერთად ხშირად ჩადიოდა მამისეულ სახლში, სადაც მათ კუთვნილი ოთახები და ნივთები გააჩნდათ. აქედან გამომდინარე, იგი, როგორც პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე, დაუფლებულია მამის დანაშთ ქონებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია სასამართლოს არგუმენტი ნ.კ–ის მიერ გამოვლენილი ნების ნაკლის თაობაზე. რაც შეეხება მის მიერ ორ ოჯახად ცხოვრების ფაქტს, არ არსებობს ნორმა, რომელიც ფიზიკური პირისათვის რამდენიმე საცხოვრებელი ადგილის არსებობას აკრძალავდა.

სააპელაციო სასამართლომ, სავსებით მართებულად არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა ჩუქების ხელშეკრულების თვალთმაქცურობის თაობაზე, თუმცა თავად არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლით. სააპელაციო პალატამ არასწორად ჩათვალა, თითქოს გ.კ. წარმოადგენდა ქონების თანამესაკუთრეს და სადავო უძრავი ქონება იყო არა ერთი პირის _ ნ.კ–ის ინდივიდუალურ საკუთრება, არამედ საზიარო საგანი, რომლის განკარგვის წესი სამოქალაქო კოდექსის 959-ე მუხლითაა განმტკიცებული. ამ კუთხით სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლით. ნ.კ. არ იყო შეზღუდული მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გასხვისებასთან დაკავშირებით.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია ხანდაზმულობის ვადის გაშვებასთან დაკავშირებით, რა დროსაც უხეშად დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლი. მოწინააღმდეგე მხარეს გაშვებული აქვს სამკვიდროზე შედავებისა და სამკვიდრო მოწმობის გასაჩივრების ხანდაზმულობის ვადა, ვინაიდან სამკვიდრო მოწმობა თავდაპირველად 1990 წელს გაიცა და იგი გაგრძელდა 2008 წელს. მხარეს შედავების უფლება წარმოეშვა სწორედ 2008 წელს, ხოლო მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ სამკვიდრო მოწმობის აღების ფაქტი მისთვის იყო ცნობილი.

სასამართლომ არასწორად გაანაწილა სასამართლო და სასამართლოს გარეშე ხარჯები, ვინაიდან მოპასუხეები არიან სოციალურად დაუცველები, შესაბამისად, გათავისუფლებულები არიან ბაჟის გადახდისაგან.

სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით უძრავი ქონების ½ ნაწილი გათავისუფლდა ყადაღისაგან. აღნიშნულთან დაკავშირებით საერთოდ გაურკვეველია, რა სამართლებრივი ნორმით იხელმძღვანელა სასამართლომ და/ან როგორ უნდა მოხდეს მისი აღსრულება, რომელ ნახევარზეა საუბარი.

მოგვიანებით კასატორებმა ვრცელი განცხადებით მომართეს საკასაციო სასამართლოს, სადაც დამატებით მიუთითეს სამართლის ნორმის დარღვევაზე, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3, მე-4, მე-5, 102-ე, 105-ე, 215-ე, 372-ე, 377-ე, ასევე, სამოქალაქო კოდექსის 52-ე, 56-ე, 62-ე, 1319-ე, 1328-ე, 1336-ე, 1421-ე და 1424-ე მუხლების დარღვევაზე. კასატორებმა აღნიშნეს, რომ სასამართლომ არასწორად არ შეფასა ის გარემოება, რომ მოსარჩელე სადავო სახლში არაა რეგისტრირებული, არ იხდის კომუნალურ გადასახადებს, ხოლო მისივე განმარტებით, კომუნალური გადასახადების ქვითრებში ორი პირის რეგისტრაცია არ წარმოადგენს იმის უტყუარ მტკიცებულებას, რომ მოსარჩელე სადავო სახლში არ ცხოვრობს. სასამართლომ ასევე არასწორად დაადგინა, რომ ნ.კ–მ რემონტი მხოლოდ სახლის იმ ნაწილს ჩაუტარა, სადაც ნ.კ. ცხოვრობს. ნ.კ–მ პირველი სართულის გარემონტება ვერ შეძლო იმ მიზეზით, რომ სახლის ეს ნაწილი სხვა პირს _ მოგირავნეს ჰქონდა დაკავებული. პალატამ მხედველობაში არ მიიღო ის გარემოება, რომ სადავოდ გამხდარი ჩუქების ხელშეკრულება სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის შესაბამისადაა შედგენილი, ხოლო მოსარჩელე ამ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველს ვერ ასახელებს. სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, შემძენის მიმართ მოქმედებს რეესტრში რეგისტრირებული უფლების ნამდვილობის პრეზუმფცია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ა.კ–ის, ნინო და ნ.კ–ების საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს შემდეგს:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება ძირითადად ეფუძნება იმ დასკვნებს, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შესწავლით დასტურდება გ.კ–ის მიერ მამის სამკვიდროს ½-ის ფაქტობრივი ფლობით მიღება, რამაც დავის საგანზე ნ.კ–ისა და გ.კ–ის თანასაკუთრება წარმოშვა, ხოლო საზიარო საგნის ერთ-ერთი თანამესაკუთრის მიერ მეორე თანამესაკუთრის თანხმობის გარეშე განკარგვით დაირღვა მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი და აკრძალვები, რაც ½ ნაწილში ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველს წარმოადგენდა, ამასთანავე, სააპელაციო პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის შესაბამისად, როგორც ახალი ფაქტობრივი გარემოება, დაუშვებლად მიიჩნია აპელანტების მტკიცება სადავო სახლის მამკვიდრებლისა და ნ.კ–ის თანასაკუთრების შესახებ.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო საჩივრის შესწავლით ირკვევა, რომ კასატორები გასაჩივრებული განჩინების შეცვლას და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას ძირითადად შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვენ: სააპელაციო პალატამ არასწორად მიიჩნია ახალ ფაქტობრივ გარემოებად სადავო სახლზე ნ.კ–ის თანასაკუთრების უფლების არსებობა, რადგანაც ამ კუთხით საქმეში წარმოდგენილი იყო კანონიერ ძალაში შესული 1977 წლის 16 დეკემბრის გადაწყვეტილება, ხოლო სასამართლომ მას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის საწინააღმდეგოდ, პრეიუდიციული ძალა არ მიანიჭა; გ.კ–ის მიერ სამკვიდროს მიღების ფაქტი მოწმეთა ჩვენებით არ შეიძლებოდა დადასტურებულიყო; ნ.კ–ის მიერ მამის სამკვიდროს მიღება დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ფოტომასალითა და მხარეთა განმარტებებით; სააპელაციო სასამართლომ ჩუქების ხელშეკრულება არასწორად ჩათვალა ბათილ გარიგებად, რადგანაც ნ.კ–ს, როგორც ქონების მესაკუთრეს, უფლება ჰქონდა განეკარგა კუთვნილი უძრავი ქონება; პალატამ არ მიიღო მხედველობაში ის გარემოება, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელეს გაშვებული ჰქონდა სამკვიდრო მოწმობის შედავებისათვის დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა; სასამართლომ კასატორებს, როგორც სოციალურად დაუცველ პირთა ბაზაში რეგისტრირებულებს, არასწორად დააკისრა სასამართლო ხარჯების გადახდა; ქონების ½ ნაწილში ისე გაუქმდა გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომ გაურკვეველია, თუ რომელ ნაწილზე გააუქმა სასამართლომ იგი ან რა წესით უნდა აღსრულდეს გადაწყვეტილება.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო დავის სწორად გადაწყვეტას მნიშვნელოვნად განაპირობებს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის ზუსტად განსაზღვრა, რაც სასამართლოს პრეროგატივაა, თუმცა, ასევე არანაკლებ მნიშვნელოვანია სასამართლომ მართებულად დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტები (მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები).

სარჩელის ფორმალური დასაბუთებულობის შემოწმების შემდეგ, შემოწმებას ექვემდებარება ე.წ მოპასუხის სტადია. ამ ეტაპზე სასამართლო არკვევს მოპასუხის შესაგებელი რამდენად აბათილებს და არყევს მოსარჩელის განმარტებების საფუძველზე შექმნილ მოთხოვნის წარმოშობის ვარაუდს, მოწმდება ის, თუ რამდენად არსებითია მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი არგუმენტები, იგი უბრალოდ არ ეთანხმება სარჩელს თუ წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების განსხვავებულ ვერსიას. სარჩელისა და შესაგებლის შეფასების შედეგად სასამართლო ადგენს უდავო და სადავო ფაქტობრივ გარემოებათა წრეს და შემდგომ ეტაპზე _ ე.წ მტკიცების სტადიაზე მხარეთა შორის მატერიალური თუ საპროცესო ნორმის შესაბამისად, ანაწილებს მტკიცების ტვირთს მხარეთა შორის. აღნიშნული ემსახურება ობიექტური და ეფექტური მართლმსაჯულების განხორციელებას.

საქმეში წარმოდგენილ კასატორთა შესაგებელში მოპასუხეებს ნ.კ–ისა და რ.კ–ის თანასაკუთრების უფლებაზე და, შესაბამისად, სადავო ქონების ½-ით განსაზღვრის თაობაზე არ მიუთითებიათ, ამ გარემოების თაობაზე მხარეს არც საქმის მომზადების ეტაპზე არ მიუცია განმარტება. თანასაკუთრების უფლებაზე მოპასუხეების წარმომადგენელმა პირველად მხოლოდ პაექრობის ეტაპზე აღნიშნა (იხ.ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 24.01.2014წ. სხდომის ოქმი 13:25:03 სთ), რაც შეეხება კასატორთა მსჯელობას 1977 წლის 16 დეკემბრის გადაწყვეტილების თაობაზე, პალატა აღნიშნავს, რომ ამ გადაწყვეტილებით რ.კ–სა და ს.კ–ს შორის გაუქმდა საზიარო უფლება ქ.ბათუმში, ......... მდებარე უძრავ ქონებაზე და მასში რაიმე, თუნდაც ირიბი მითითება ნ.კ–ის თანასაკუთრებაზე არ არის, ამდენად, მხარის მტკიცება გასაჩივრებული განჩინებით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე და 380-ე მუხლების დარღვევის თაობაზე მოკლებულია ყოველგვარ დასაბუთებას.

ასევე დაუსაბუთებელია კასატორთა პრეტენზია მოწმეთა ჩვენებაზე დაყრდნობით გ.კ–ის მიერ მამის სამკვიდროს ½-ის ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტის არასწორად დადგენის თაობაზე, რადგანაც მოწმეთაგან მხოლოდ გ.დ–მ ვერ გადმოსცა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოება _ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების შესახებ, რადგანაც ამ დროისათვის იგი იმყოფებოდა რუსეთის ფედერაციაში, რაც შეეხება დანარჩენ მოწმეებს, მათ სარწმუნოდ მიუთითეს მხარეთა შორის სადავოდ გამხდარ გარემოებებზე (მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს დაუფლება მისი გახსნიდან ექვსი თვის ვადაში).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო სამართლის მიზნებისათვის, კანონმდებლობა ადგენს დასაშვები მტკიცებულებების ნუსხას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სადავო გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საყურადღებოა, რომ ჩამოთვლილთაგან სასამართლოსათვის წინასწარ დადგენილი ძალა არცერთს არ გააჩნია. ერთადერთი საგამონაკლისო ნორმა, რომელიც მტკიცებულებათა შეფასების ამ სტანდარტისგან განსხვავდება, 106-ე მუხლით გათვალისწინებული საყოველთაოდ ცნობილი და პრეიუდიციუილი ფაქტებია, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, არცერთი მათგანი სახეზე არ გვაქვს.

სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ (სსსკ 105-ე მუხლი).

მხედველობაშია უდავოდ მისაღები ის გარემოება, რომ მოსარჩელე 1977 წლიდანაა რეგისტრირებული სადავო მისამართზე, მოპასუხეები ადასტურებენ იმასაც, რომ კომუნალური ხარჯების (წყლის) დავალიანება გ.კ–ის ოჯახის მიერ წყლის მოხმარებითაა გამოწვეული, ხოლო ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე და მისი შვილები ამოწერილი არიან სადავო მისამართიდან წინამდებარე დავის გადაწყვეტისათვის იურიდიულად მნიშვნელობის მქონე გარემოებად ვერ იქნება ჩათვლილი, რადგანაც, როგორც მოპასუხეები შესაგებელში მიუთითებენ და მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებითაა დადასტურებული, ამოწერის ფაქტი განაპირობა ბოლო ექვსი თვის განმავლობაში სადავო მისამართზე მოსარჩელის არყოფნამ და იგი არ ასახავს სამკვიდროს გახსნის დროს არსებულ ვითარებას.

რაც შეეხება ნ.კ–ის მიერ მამის სამკვიდროს დაუფლებას, მხარე საკასაციო საჩივრითაც ადასტურებს, რომ ამ ფაქტს ამყარებს ახსნა-განმარტებასა და ფოტოსურათებზე. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ქ.ბათუმში ფოტოს გადაღების ფაქტი სამკვიდროს დაუფლების დამადასტურებელ პირდაპირ მტკიცებულებად არ შეიძლება იქნას მიჩნეული, ხოლო მხარის ახსნა-განმარტება, თუკი მას მოწინააღმდეგე მხარე არ ეთანხმება, სათანადო მტკიცებულების წარუდგენლად, მტკიცებულებით ძალას კარგავს. ამ თვალსაზრისით უდავოდ გასათვალისწინებელია, რომ მოწმეთა ჩვენებებით უარყოფილია ნ.კ–ის მიერ დადგენილ ვადაში მამის სამკვიდროს დაუფლება და მოწმეები ერთმნიშვნელოვნად ადასტურებენ მისი სტუმრის სტატუსით ჩასვლას მშობლების სახლში.

ამდენად, ისეთ ვითარებაში, როდესაც დადგენილია გ.კ–ის მიერ მამის სამკვიდროს ½-ის მიღება, საკასაციო სასამართლო სრულად ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივ დასაბუთებას სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული თანამესაკუთრის თანხმობის არარსებობის გამო სადავო ქონების კანონსაწინააღმდეგოდ განკარგვისა და სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის შესაბამისად, გარიგებების ბათილად ცნობის თაობაზე.

რაც შეეხება კასატორთა მითითებას სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლით განსაზღვრული ხანდაზმულობის ვადის დარღვევის თაობაზე, საკასაციო პალატა ამ კუთხით განმარტავს შემდეგს:

ხანდაზმულობა, როგორც სასარჩელო მოთხოვნის მატერიალური უფლების დაკმაყოფილების გამომრიცხავი გარემოება, წარმოადგენს მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას _ შესაგებელს, შესაბამისად, ამ გარემოებაზე მითითება მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს სასამართლო შეფასების საგანი, თუ იგი წარდგენილია საპროცესო წესების დაცვით.

მოცემულ შემთხვევაში, სადავო არაა, რომ მოპასუხეებს სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე შესაგებელში არ მიუთითებიათ, მოპასუხეთა წარმომადგენელმა, ასევე ნადეჟდა და ნ.კ–ებმა ხანდაზმულობის როგორც საერთო, ისე სპეციალური ვადის დარღვევის ფაქტზე მხოლოდ პაექრობის ეტაპზე მიუთითეს საქალაქო სასამართლოში (იხ. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 24.01.2014წ. სხდომის ოქმი, 13:30:38 სთ; 13:21:55 სთ; 13:46:55 სთ; 13:58:25 სთ).

პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციაზეც, რომლის თანახმადაც, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

დასახელებული ნორმიდან გამომდინარეობს ერთმნიშვნელოვანი დასკვნა, რომ მხარეები ფაქტებისა თუ მტკიცებულებების წარდგენისას შეზღუდული არიან საქმის მოსამზადებელი პერიოდით, ე.წ წერილობითი შეჯიბრებითობის ეტაპით, საქმის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე განსახილველად დაშვება მიანიშნებს იმაზე, რომ ამ დროისათვის დასრულებულია მხარეთა პოზიციებისა თუ მტკიცებულებების წარდგენა და სასამართლო უკვე შეგროვებული მასალების არსებითად გამოკვლევის გზით გადაწყვეტს საქმეს, თავის მხრივ, მოსამზადებელი ეტაპის დასრულების შემდეგ ახალი გარემოებების მითითება და გაზიარება დასაშვებია მხოლოდ საპატიო მიზეზით მათი მოსამზადებელი ეტაპის დასრულებამდე წარდგენის შეუძლებლობისას.

კონკრეტულ შემთხვევაში, ამგვარი მიზეზი მოპასუხეებს არ მიუთითებიათ, რაც მხარის პოზიციის გაზიარების შესაძლებლობას გამორიცხავს.

უსაფუძვლობის გამო ვერ იქნება გაზიარებული კასატორთა მითითება სასამართლო ხარჯის არასწორად განაწილების თაობაზე, ვინაიდან მოქმედი კანონმდებლობა პირის სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან გათავისუფლების შესაძლებლობას მხოლოდ ბიუჯეტის მიმართ ითვალისწინებს (იხ. სსსკ 46-ე-47-ე მუხლები, ასევე „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონი), ხოლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე პირველი ნაწილით დადგენილია, რომ იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. რაც შეეხება მხარის მტკიცებას სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების არასწორად გაუქმებისა თუ აღსრულების შეუძლებლობის თაობაზე, პალატა აღნიშნავს, რომ მხარის პოზიციის გაზიარების შემთხვევაშიც კი, იგი დავის მატერიალური შედეგის სისწორეზე გავლენას ვერ მოახდენს, ხოლო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს ხარვეზიანი გადაწყვეტილების გასწორების შესაძლებლობას (სსსკ 260-ე, 262-ე მუხლები), შესაბამისად, მხოლოდ აღნიშნულ დარღვევებზე მითითება საკასაციო საჩივრის დაშვების წინაპირობად არ შეიძლება იქნას მიჩნეული.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას ა.კ–ის, ნ. და ნ.კ–ების საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „მ¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორები სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებული არიან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.კ–ის, ნ.კ–ისა და ა.კ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორები სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებული არიან.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე