საქმე №ას-734-702-2014 18 ივნისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ს.ს. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ე.ბ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩოს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად ანაზღაურება

დავის საგანი – სარჩოს გადაანგარიშება, მიუღებელი სარჩოს სხვაობის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე.ბ–მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფელ .... საჯარო სკოლის მიმართ და მოითხოვა 2014 წლის 1 იანვრიდან ყოველთვიურად გაზრდილი სარჩოს _ 458,62 ლარისა და 2013 წლის მიუღებელი სარჩოს სხვაობის _ 3 463,92 ლარის ანაზღაურება, ასევე მოპასუხის დავალდებულება, .... საჯარო სკოლაში მასწავლებელთა შრომის ანაზღაურების ცვლილებასთან ერთად, ე.ბ–ის ყოველთვიური სარჩოს გადაანგარიშების თაობაზე.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილებით ე.ბ–ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ხარაგაულის სოფელ .... საჯარო სკოლას ე.ბ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2014 წლის 1 იანვრიდან ყოველთვიურად დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებული ოდენობის _ 458,62 ლარისა და 2013 წლის გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის _ 3 463,92 ლარის გადახდა, ხოლო მოსარჩელის მოთხოვნა ხარაგაულის სოფელ .... საჯარო სკოლისათვის მასწავლებელთა შრომის ანაზღაურების ცვლილებასთან ერთად სარჩოს გადაანგარიშების დავალების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების მოთხოვნით სააპელაციო სასამართლოს შეგებებული სააპელაციო საჩივრით მიმართა მოსარჩელემ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 6 მაისის განჩინებით ს.ს–ის სააპელაციო საჩივარი და ე.ბ–ის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2004 წლის 28 ივლისის გადაწყვეტილებით სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ ე.ბ–ს 1978 წლის 15 თებერვლიდან აქვს საწარმოო ტრავმა და შრომის უნარი შეუმცირდა 80%-ით, უვადოდ. ამავე გადაწყვეტილებით ე.ბ–ს დაენიშნა ყოველთვიური სარჩო. ამავე სასამართლოს 2004 წლის 6 აგვისტოს განჩინებით ე.ბ–ის სარჩოს ოდენობა დაზუსტდა იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ ე.ბ–ის ყოველთვიური დატვირთვა შეადგენდა 1,5 განაკვეთს.

ხარაგაულის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 16 ნოემბრის გადაწყვეტილებით .... საჯარო სკოლას დაევალა დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებული ოდენობის _ 139,28 ლარის ყოველთვიურად გადახდა ე.ბ–ის სასარგებლოდ.

ე.ბ–ის ანგარიშის ამონაწერის თანახმად (სს „პ....“), მოსარჩელეს 2013 წლის იანვარ-მარტში .... საჯარო სკოლამ ჩაურიცხა ყოველთვიური სარჩოს სახით თვეში 262 ლარი, ხოლო 2013 წლის 25 დეკემბერს ჩაურიცხა 1 აპრილიდან დეკემბრის ჩათვლით მისაღები 1 253,52 ლარი.

საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2013 წლის 29 იანვრის №.... ბრძანების მესამე დანართით 10 წლის ზემოთ სამუშაო გამოცდილების მქონე პედაგოგთა სახელფასო განაკვეთი (მაგისტრატურა) განისაზღვრა 413,28 ლარით. ამავე ბრძანების მე-5 მუხლის თანახმად, სრულ დატვირთვაზე მომუშავე მასწავლებელს (19-დან 26 საგაკვეთილო საათამდე ჩატარებისას) სრული განაკვეთის ხელფასზე ეძლეოდა დანამატი ყოველ შემდგომ საათზე 5 ლარის ოდენობით. ბრძანება ამოქმედდა 2013 წლის 1 იანვრიდან.

პალატამ მიუთითა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის #53 დადგენილების 1.1 და 1.2 მუხლებზე და აღნიშნა, რომ ამ დადგენილების მოქმედების ფარგლებში, ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2004 წლის 28 ივლისის გადაწყვეტილებით .... საშუალო სკოლას ე.ბ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა ყოველთვიური სარჩოს გადახდა. ხარაგაულის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 16 ნოემბრის გადაწყვეტილებით კი, .... საჯარო სკოლას დაევალა დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებული ოდენობის 139,28 ლარის ყოველთვიურად გადახდა ე.ბ–ის სასარგებლოდ. მართალია, ეს დადგენილება ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის #45 დადგენილებით, მაგრამ სასამართლომ სწორად არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ დაუშვებელია სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშება, ვინაიდან კანონმდებლობა ასეთ შესაძლებლობას არ ითვალისწინებს.

გაზიარებულ იქნა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც მიიღო საწარმოო ტრავმის შედეგად. აღნიშნული კი, გულისხმობს პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფას საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის #53 დადგენილებით განსაზღვრული წესი სარჩოს ანაზღაურების სწორედ ამგვარ უფლებას ადგენდა მისი მიღებისას ზიანის ანაზღაურების სამოქალაქო კოდექსით დადგენილ ნორმებზე მითითებით.

მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის ურთიერთობა გამომდინარეობდა ზიანის მიყენების შესახებ სამართლებრივი ურთიერთობიდან. სხეულის დაზიანებითა და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით.

პალატამ მიუთითა შრომის კოდექსის 44-ე მუხლზე, სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 992-ე, 408-ე, 411-ე მუხლებზე და გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს მსჯელობა, რომ სწორედ დასახელებული ნორმების შინაარსი აძლევდა მოსარჩელეს სამართლებრივ საფუძველს, მოეთხოვა სარჩოს გადახდევინება გაზრდილი ხელფასის შესაბამისად, რამდენადაც ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების – საწარმოო ტრავმის არარსებობისა და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში, ე.ბ. მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს. სარჩოს ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომა, პირს ართმევს შესაძლებლობას, ჰქონდეს სამუშაო და იღებდეს შესაბამის ანაზღაურებას. ამასთან, სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც მიიღო საწარმოო ტრავმის სახით. სარჩოს მიღებით ხდება პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფა საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად.

მეორე სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხისათვის 2013 წლის გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის სახით 3 463,92 ლარის დაკისრების თაობაზე სამართლებრივად და ფაქტობრივად პირდაპირ კავშირში იყო პირველ სასარჩელო მოთხოვნასთან, რადგანაც 2013 წლის 1 იანვრიდან საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2013 წლის 29 იანვრის №... ბრძანებით მასწავლებლებს გაეზარდათ ხელფასი და ე.ბ., ტრავმის არარსებობის პირობებში, მიიღებდა ყოველთვიურად გაზრდილ შრომის ანაზღაურებას. 2013 წლის იანვარ-მარტში მოსარჩელისათვის ჩარიცხული თანხისა და გადაანგარიშებული ყოველთვიური სარჩოს ოდენობის გათვალისწინებით, მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა 2013 წლის სარჩო სხვაობის _ 3 463,92 ლარის (2013 წლის სამი თვის სხვაობის _ 589,86 ლარისა და ცხრა თვის სხვაობის _ 2 874,06 ლარის ჯამი) გადახდა ე.ბ–ის სასარგებლოდ.

პალატამ მესამე სასარჩელო მოთხოვნასთან მიმართებით გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა, კერძოდ, ამ ნაწილში რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველ ნაწილზე და განმარტა, რომ მოსარჩელეს უნდა გააჩნდეს უფლება, რის დასაცავადაც იგი მიმართავს სასამართლოს, ხოლო, თუ არ არსებობს უფლება, არც იმის საშიშროებაა, რომ იგი დაირღვევა. სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმებისას სასამართლოსათვის ცნობილი უნდა იყოს, თუ კონკრეტულად რომელი მატერიალური უფლების დაცვის თაობაზე იქნა აღძრული სარჩელი. სარჩელში ნათლად და გარკვევით უნდა იყოს მითითებული სარჩელის საგანი, ანუ მოსარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა მოპასუხისადმი. იმ შემთხვევაში, თუ არ არსებობს მატერიალური მოთხოვნა _ დავის საგანი, რამაც სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში ასახვა უნდა ჰპოვოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში, შეუძლებელია სარჩელის საფუძვლიანობის სრულყოფილად შემოწმება, რაც გამორიცხავს სასამართლოს მიერ სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე ითხოვდა ხარაგაულის სოფელ ..... საჯარო სკოლისათვის მასწავლებელთა შრომის ანაზღაურების ცვლილებასთან ერთად, სარჩოს გადაანგარიშების დავალებას. ამ მოთხოვნას არ ჰქონდა არც სამართლებრივი და არც ფაქტობრივი საფუძველი.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით პალატამ ჩათვალა, რომ უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი იყო, როგორც ს.ს–ის სააპელაციო საჩივარი ისე ე.ბ–ის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ს.ს–მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩოს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოქმედი კანონმდებლობა, რომელიც ჯანმრთელობის დაზიანების შემთხვევაში სარჩოს მიკუთვნებას ითვალისწინებს, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №.. დადგენილება გაუქმებულია, ხოლო საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №... დადგენილება სარჩოს მიკუთვნებას იმ პირისათვის არ ითვალისწინებს, რომლებიც დღეს მოქმედ საწარმოებსა და დაწესებულებაში მუშაობდნენ, შესაბამისად, ჯანმრთელობის გაუარესებით გამოწვეული ზიანი უნდა ანაზღაურდეს „სახელმწიფო პენსიის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით.

სასამართლომ არ განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლი, რაც მნიშვნელოვანი იყო საქმეზე გადაწყვეტილების მისაღებად, კერძოდ, ზიანის ანაზღაურება შეუძლებელია იმ შემთხვევაში, თუ ზიანის მიმყენებელს არ შეეძლო წინასწარ განესაზღვრა შესაძლო შედეგი და თავიდან აეცილებინა იგი.

დამსაქმებელს ჯანმრთელობის დაზიანების მომენტში არ დაურღვევია საწარმოო წესები, ვინაიდან უბედური შემთხვევა სამუშაოსაგან თავისუფალ დროს მოხდა და მასწავლებელი სამსახურებრივ მოვალეობას არ ასრულებდა. აქედან გამომდინარე, დამსაქმებელი არ იყო ვალდებული, აენაზღაურებინა ჯანმრთელობის დაზიანების შედეგად წარმოშობილი ზიანი. ზიანის გამომწვევი უშუალო მიზეზი იყო სატრანსპორტო შემთხვევა, რაც სკოლის მიერ დაქირავებული ტრანსპორტით არ მომხდარა. ამასთან, სკოლა არ იყო ვალდებული, გამოეყო მგზავრისათვის სატრანსპორტო საშუალება. საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ბრძანებულების მე-5 პუნქტის მიხედვით, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა წარმოიშობა იმ შემთხვევაში, როდესაც სახეზეა მოვალის ბრალი.

მოცემულ შემთხვევაში, სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მიხედვით, ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად ზიანის ანაზღაურება შეიძლება მოეთხოვოს საგზაო წესების დამრღვევ მძღოლს, სასამართლოს მსჯელობა, საჯარო სკოლის მხრიდან პედაგოგის მიმართ დელიქტური ვალდებულების არსებობასთან დაკავშირებით, რაც არ შეესაბამება ამ სამართლებრივი ურთიერთობის მარეგულირებელ ნორმებს.

მოსარჩელისათვის სარჩოს ანაზღაურება ხდება საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №.. ბრძანებულების მე-12 მუხლის შესაბამისად, თუმცა ამ შემთხვევაში, სახეზე არ არის დამსაქმებლის მიერ ისეთი ქმედების ჩადენა, რომელიც შესაბამისი ნორმების დარღვევას გამოიწვევდა. იმ დროისათვის ჯანმრთელობის დაზღვევის ხელშეკრულებაც არ მოქმედებდა, რომელიც მოწინააღმდეგე მხარისათვის ზიანის ანაზღაურების საფუძველი შეიძლება გამხდარიყო. აღსანიშნავია, რომ ზიანი ანაზღაურდება იმ შემთხვევაში, თუ იგი დადგა სკოლის მიერ გამოყოფილი სატრანსპორტო საშუალებით ან მის ტერიტორიაზე, ამასთანავე ზემოაღნიშნული ბრძანება ძალადაკარგულად არის ცნობილი და ვერ მოხერხდება სარჩოს ანაზღაურების გადაანგარიშება, როგორც ამავე ბრძანებით იყო გათვალისწინებული. ამასთან, ძალადაკარგულად არის ცნობილი საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №.. დადგენილება, რომელიც ითვალისწინებდა სამსახურებრივი საქმიანობის განხორციელების პროცესში მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. აღნიშნული დადგენილება ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის დადგენილების შესაბამისად, რომლის საფუძველზე დახმარების მიღების უფლება აქვთ საქართველოს მოქალაქეებს, რომლებიც დასაქმებულები იყვნენ საქართველოს ტერიტორიაზე სახელმწიფოს 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ და ლიკვიდირებულ საწარმოებში. აღსანიშნავია, რომ 2013 წლის 1 მარტის დადგენილება გამონაკლისის სახით ითვალისწინებს დახმარების დანიშვნის შესაძლებლობას სს „ჭიათურმანგანუმის“ ან „საქნახშირის“ დეპარტამენტში მომუშავე პირებზე, რომელთაც 2007 წლის 1 იანვრამდე დადგენილი აქვთ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას პროფესიული დაავადება ამავე დამსაქმებლის ბრალეულობით. აქედან გამომდინარე, სხვა საწარმოების მიერ, რომლებიც ჯერ კიდევ ფუნქციონირებენ, არ ხდება დახმარების ხელახლა განსაზღვრა, ვინაიდან, შრომის კოდექსის მიხედვით, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა სამი წელია, შესაბამისად, 2007 წლიდან 2013 წლამდე შესაძლებელია მოხდა დახმარების დანიშვნა სხვა ორგანიზაციების მიერაც, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ძალადაკარგული ნორმატიული აქტის საფუძველზე სარჩოს ანაზღაურება მომავალშიც განხორციელდება, რის გამოც სარჩოს მიკუთვნება უნდა მოხდეს „სახელმწიფო პენსიის შესახებ“ საქართველოს კანონისა და შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის №.. ბრძანების შესაბამისად. სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის საფუძველზე, პალატამ არასწორად აღნიშნა, რომ სარჩოს გაცემა წარმოადგენს მოსარჩელის შესაძლებლობას, აინაზღაუროს ზიანი, რადგანაც იგი არ წარმოადგენს ერთადერთ საშუალებას ამ შემთხვევისათვის.

უნდა აღინიშნოს, რომ დაზარალებულმა სატრანსპორტო შემთხვევით წარმოშობილი ტრავმის შედეგად მორალური ზიანი განიცადა. ამ შემთხვევაში პროფესიულ საქმიანობაში ხელშეშლა გამომდინარეობდა ფიზიკური ტრავმის შედეგად წარმოშობილ გონებრივ ტრამვაში, რასაც შედეგად პედაგოგიურ საქმიანობაში ხელშეშლა მოჰყვა, თუმცა ტრავმის მიღების შედეგად დაზარალებულმა პედაგოგიური საქმიანობა კვლავ გააგრძელა და საბოლოოდ საპენსიო ასაკის დადგომის შემდეგ შეწყვიტა.

მოსარჩელის წინააღმდეგ პედაგოგიური მიღწევებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვის ფაქტს ადგილი არ ჰქონია, რის გამოც შეიძლება მორალური ზიანი მიდგომოდა მას. ზიანის ანაზღაურებას სხვა სახის მორალური განცდებისათვის სამოქალაქო კოდექსი არ ითვალისწინებს. მოცემულ დავაში ზიანის დადგომად უნდა იქნეს მოაზრებული დაზარალებულის ქონებრივი ზიანი, რაც გამოიხატა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების შედეგად პენსიონერისათვის მატერიალური დანახარჯის განხორციელებაში. აღნიშნული კი, შესაძლებელია ანაზღაურდეს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე სტატუსის პირთათვის „პენიის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით.

აღსანიშნავია, რომ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №... დადგენილება ძალადაკარგულად არის ცნობილი საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №.. დადგენილების მე-2 მუხლის შესაბამისად. ამასთანავე, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, თუ შეიცვალა ნორმატიული აქტი, რის საფუძველზეც მოხდა ინდივიდუალური აქტის გამოცემა, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ძალას კარგავს და ის სამართალურთიერთობა წყდება, რომელიც მანამდე არსებობდა. ამასთანავე ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი მნიშვნელოვნად ზრდის სახელმწიფო ხარჯებს, რის გამოც შეუძლებელია აქტის მოქმედების გახანგრძლივება. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-3 მუხლის მე-4 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კოდექსის მოქმედება არ ვრცელდება სასამართლოს მიერ გამოტანილ და კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებებზე. აქედან გამომდინარე, ვეღარ მოხერხდება სარჩოს ოდენობის ხელახლა გადაანგარიშება. მოწინააღმდეგე მხარე აღნიშნავს, რომ ხელფასის ზრდა ან შემცირება უნდა აისახოს სარჩოს ოდენობაზე, თუმცა სასამართლო მიუთითებს, რომ სარჩოს ოდენობის გაანგარიშება ხდება სასამართლოს მიერ, ვინაიდან ვერც სასამართლო და ვერც ადმინისტრაციული ორგანო წინასწარ ვერ განსაზღვრავენ რა ცვლილებები შეიძლება განხორციელდეს კანონმდებლობაში. სასამართლო წესით ხდება იმ მატერიალური უფლების დაცვა, რომელიც მოქმედი კანონმდებლობით არის გათვალისწინებული და ამ შემთხვევაში ვერ მოხერხდება ძალადაკარგული ნორმატიული აქტის მიხედვით რაიმე უფლების განსაზღვრა.

ხარაგაულის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის გადაწყვეტილებაში არ არის მითითებული, რომ სარჩოს ოდენობის განსაზღვრა დაწესებულების ხელფასის ცვლილების მიხედვით მოხდეს, შესაბამისად, არ უნდა იქნეს გაზიარებული ის მოსაზრება, რომ გაუქმებული კანონის მიხედვით გადაანგარიშდეს სარჩო, რაც, თავისთავად არ გულისხმობს იმას, რომ სასამართლომ განიხილოს და არსებითად გადაწყვიტოს საქმე, რადგან სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით, ხოლო როგორც ზემოთ აღინიშნა ნორმატიული აქტის ცვლილების გამო, შეუძლებელია, მოქმედი დაწესებულების მიერ ჯანმრთელობისათვის ზიანის მიყენების შემთხვევაში სარჩოს მიკუთვნება საქართველოს მთავრობის 2013 წლის დადგენილების მიხედვით.

„ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 22-ე მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, საჯარო სკოლაში ვაუჩერული დაფინანსება ემსახურება მოსწავლის მიერ ზოგადი განათლების მიღებას, რის შემდეგაც პრიორიტეტულად ითვლება კაპიტალური ხარჯების დაფარვა. ხიდრის საჯარო სკოლას არ აქვს შესაბამისი ფინანსური სახსრები გაზრდილი სარჩოს ასანაზღაურებლად.

უზენაეს სასამართლოს აქვს განსხვავებული პრაქტიკა მსგავს საქმეებთან დაკავშირებით. ზიანის ანაზღაურება არ ხდება იმ დასაქმებულისათვის, რომელიც უშუალოდ არ ასრულებდა სამსახურებრივ ფუნქციებს და სამუშაოზე მისასვლელად მგზავრობისას დაუზიანდა ჯანმრთელობა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-10 მუხლის მიხედვით ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 16 ნოემბრის გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული და მოწინააღმდეგის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს 139 ლარის სარჩოს ოდენობის მიკუთვნების ნაწილში, ვინაიდან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება არ შეიძლება გასაჩივრდეს გადაწყვეტილების მიღებიდან 5 წლის შემდეგ.

საკასაციო საჩივრის წინააღმდეგ ე.ბ–მ შესაგებლით მომართა სასამართლოს და კასატორის მოთხოვნები არ ცნო, ამასთანავე, იშუამდგომლა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 15 სექტემბრის განჩინებაში დაშვებული უსწორობის გასწორების, ასევე, საკასაციო საჩივრის წარდგენის ვადის დარღვევის გამო, საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ს.ს–ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი სადავოდ ხდის გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივ დასაბუთებას და მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა მოქმედი კანონმდებლობა, ამასთანავე, აღნიშნავს, რომ მოპასუხეს უბედური შემთხვევის დადგომაში ბრალი არ მიძღვის, ხოლო კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების (ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2004 წლის 28 ივლისის გადაწყვეტილების) გასაჩივრება აღარ დაიშვება. მიმდინარე გადაანგარიშებული და ერთად ასანაზღაურებელი სარჩოს ოდენობა კასატორს სადავო არ გაუხდია.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ს.ს–ს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვები საკასაციო შედავება არ წარმოუდგენია, რაც, მოცემულ საქმეზე გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი გარემოებების სავალდებულობაზე მიუთითებს.

საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკაზე. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ განმარტა შემდეგი: „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №..-ე ბრძანებულების მე-12 პუნქტით მუშაკისათვის დადგენილი ყოველთვიური სარჩოს ოდენობა ექვემდებარებოდა გადაანგარიშებას, მიუხედავად იმისა, როდის მიიღო მან ეს დასახიჩრება. აღნიშნულ ბრძანებულებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის თაობაზე საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 7 ნოემბრის №... ბრძანებულების მე-2 მუხლის „ა“ პუნქტით ამოღებულ იქნა პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №.. ბრძანებულების მე-12 პუნქტი. 2007 წლის 6 თებერვლის საქართველოს პრეზიდენტის №... ბრძანებულებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №.. ბრძანებულებით დამტკიცებული წესები.

საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის ... დადგენილებით კი, დამტკიცდა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი. აღნიშნული წესის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საწარმოში, დაწესებულებასა და ორგანიზაციაში, ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ამ წესით, საქართველოს შრომის კოდექსითა და სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში. აღნიშნული დადგენილებით ახლებურად მოწესრიგდა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის ზიანის ანაზღაურების წესები. სხეულის დაზიანებითა და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით.

აღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სარჩოს ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც მარჩენლი მიიღებდა ხელფასს ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო“ (იხ. სუსგ №ას-169-497-09, 24 ივლისი, 2009 წელი).

რაც შეეხება კასატორის ბრალეულობაზე მითითებას, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, ჯანმრთელობის დაზიანების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით მოსარჩელისათვის სარჩოს დანიშვნის შესახებ სარჩელის განხილვისას, მოპასუხის ბრალეულობის საკითხი ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2004 წლის 28 ივლისის გადაწყვეტილებითაა დადგენილი. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის თანახმად კი, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი.

უსაფუძვლოა კასატორის მითითება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლზე, საკასაციო პალატა ამ პრეტენზიის თაობაზე განუმარტავს მხარეს, რომ წინამდებარე საქმეზე დავის საგანი არა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გასაჩივრება/გაუქმებაა, არამედ სასამართლო წესით დადასტურებული უფლების სრულყოფილი რეალიზაციის მიზნით აღძრული დამოუკიდებელი სარჩელია, რომლის საგანსაც წარმოადგენს დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშება.

სარჩელის ხანდაზმულობასთან მიმართებით, აღსანიშნავია, რომ ეს საკითხი ქვემდგომი სასამართლოების მსჯელობის საგნად არ ქცეულა, ხოლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილი ახალ ფაქტებზე საკასაციო სასამართლოში მითითებას დაუშვებლად მიიჩნევს, საპირისპირო ვითარებაშიც კი, საგულისხმოა ის გარემოება, რომ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2013 წლის 29 იანვრის #04/ნ ბრძანების მესამე დანართით 10 წლის ზემოთ სამუშაო გამოცდილების მქონე პედაგოგთა სახელფასო განაკვეთი (მაგისტრატურა) განისაზღვრა 413,28 ლარით. ამავე ბრძანების მე-5 მუხლის თანახმად, სრულ დატვირთვაზე მომუშავე მასწავლებელს (19-დან 26 საგაკვეთილო საათამდე ჩატარებისას) სრული განაკვეთის ხელფასზე ეძლეოდა დანამატი ყოველ შემდგომ საათზე 5 ლარის ოდენობით. ბრძანება ამოქმედდა 2013 წლის 1 იანვრიდან.

ამდენად, მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა 2013 წლის 29 იანვრიდან, ხოლო სარჩელი სასამართლოში წარდგენილია 2014 წლის 3 იანვარს, აღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არის დარღვეული სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულობის 3-წლიანი ვადა.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული მყარი ერთგვაროვანი პრაქტიკა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დაუშვას ს.ს–ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

რაც შეეხება კასატორის მიერ წარმოდგენილ ნორმატიულ მასალას, ასევე მოწინააღმდეგე მხარის მიერ შესაგებელზე დართულ მტკიცებულებებს, პალატა მიიჩნევს, რომ ისინი უნდა დაუბრუნდეთ მათ წარმომდგენთ, რამდენადაც არ არსებობს მათი საქმისათვის დართვის საფუძველი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულია საკასაციო სასამართლოში ახალ მტკიცებულებათა წარდგენის დაუშვებლობა, ხოლო, ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ.

საკასაციო პალატა უსაფუძვლოდ მიიჩნევს ე.ბერაძის მიერ საკასაციო შესაგებელში (რომელსაც მხარე შეგებებულ საკასაციო საჩივარსაც უწოდებს) დაყენებულ შუამდგომლობებს საკასაციო საჩივრის წარდგენის ვადის დარღვევის გამო საქმის წარმოების შეწყვეტისა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 15 სექტემბრის განჩინებაში დაშვებული უსწორობის გასწორების თაობაზე, რადგანაც, პალატა თვლის, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 397-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილია საკასაციო საჩივრის წარდგენის 21-დღიანი ვადა. ამ თვალსაზრისით პალატა მხედველობაში იღებს იმ გარემოებას, რომ საქმეში არ მოიპოვება ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით კასატორისათვის გაგზავნილი გადაწყვეტილების ჩაბარების დამადასტურებელი მტკიცებულება, ამასთანავე, მიუხედავად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 259¹ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული გადაწყვეტილების მხარისათვის ჩაბარების ვალდებულებისა, საპროცესო ვადა ამავე ნორმის პირველი ნაწილით დადგენილი რეგულაციითაც კი დაცულია, რაც მხარის პრეტენზიის უმართებულოდ მიჩნევას განაპირობებს, რაც შეეხება 2014 წლის 15 სექტემბრის განჩინებაში დაშვებული უსწორობის გასწორებას, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე დაშვებულ უსწორობად მიიჩნევს განჩინების სამართლებრივ დასაბუთებას და თვლის, რომ მასში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 397-ე მუხლის მითითება არასწორია. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარის მითითება არ წარმოადგენს უსწორობას, შესაბამისად, არ არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 260-ე მუხლის გამოყენების წინაპირობები.

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 260-ე, 396-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ს.ს–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის შუამდგომლობები საკასაციო სასამართლოს 2014 წლის 15 სექტემბრის განჩინებაში დაშვებული უსწორობის გასწორებისა და საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო.

3. კასატორს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული ნორმატიული მასალა, ასევე ხარაგაულის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 20 აპრილის გადაწყვეტილებისა და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 6 მაისის განჩინების ასლები 81 (ოთხმოცდაერთი) ფურცლად (ს.ფ. 440-520), ხოლო მის მოწინააღმდეგე მხარეს _ შესაგებელზე დართული სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს წერილი 1 (ერთი) ფურცლად (ს.ფ.568).

4. სოფელ ... საჯარო სკოლა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ.ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური