საქმე №ას-758-726-2014 1 ივნისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „ს.რ.“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.კ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 22 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საწარმოო ტრავმით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ.კ–მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს.რ–ის“ მიმართ მიუღებელი სარჩოს ანაზღაურებისა და 2013 წლის ივნისიდან ყოველთვიურად 720 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების მოთხოვნით.

სს „ს.რ–მ“ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით მ.კ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, სს „ს.რ–ას“ მ.კ–ის სასარგებლოდ 2010 წლის ივნისიდან 2013 ივნისამდე გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის სახით დაეკისრა 12 584 ლარის გადახდა იმ დროისთვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით, ამავე გადაწყვეტილებით, მოპასუხეს ასევე დაეკისრა მ.კ–ის სასარგებლოდ 2013 წლის ივნისიდან ყოველთვიურად მიწის ვაკის ოსტატის ხელფასის 60%-ისა და საპატიო რკინიგზელის ხელფასის დანამატის _ 20%-ის, სულ _ 720 ლარის გადახდა იმ დროისთვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 22 მაისის განჩინებით სს „ს.რ–ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მ.კ. მუშაობდა სს „ს.რ–ში“ მიწის ვაკისის ოსტატად;

მ.კ–მ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა და შრომითი დასახიჩრების გამო უვადოდ დაკარგა პროფესიული შრომითი უნარი 60%-ით;

2010 წლის ივნისიდან დღემდე, დასახიჩრების გამო, მოსარჩელე სს „ს.რ–გან“ იღებდა ყოველთვიურ სარჩოს _ 226,80 ლარს;

სს „ს.რ–ის“ ფილიალ „ს.რ–ის ინფრასტრუქტურის ფილიალის“ სალიანდაგო დეპარტამენტის აღმოსავლეთ სალიანდაგო სამმართველოს სტრუქტურაში მიწის ვაკისის ოსტატის თანამდებობა 2010 წლის ივნისიდან არ არსებობს. მიწის ვაკისის პუნქტი არის უღელტეხილის სალიანდაგო სამართველოში და 2010 წლის ივნისიდან მოქმედი მიწის ვაკისის ოსტატის თანამდებობრივი სარგო 2012 წლის 1 სექტემბრამდე შეადგენდა 734 ლარს, 2012 წლის 1 სექტემბრიდან დღემდე _ 1 000 ლარს;

სსრკ რკინიგზის მინისტრის 1985 წლის 12 ივლისის №... ბრძანებით მ.კ–ს მიენიჭა საპატიო რკინიგზელის ნიშანი №148637;

საქართველოს სარკინიგზო ტრანსპორტის დეპარტამენტის 1997 წლის 5 დეკემბრის ბრძანებით „საქართველოს საპატიო რკინიგზელის“ დებულების 4.1.5 თანახმად, მ.კ. ყოველთვიურ ხელფასთან ერთად დანამატის სახით იღება ხელფასის 20%-ს;

მომხდართან მიმართებაში სს „ს.რ–ის“ ბრალის თაობაზე (რაც აპელანტის მიერ სადავოდ არის გამხდარი სააპელაციო საჩივრით) პალატამ აღნიშნა, რომ წარმოებასთან დაკავშირებული უბედური შემთხვევის შესახებ აქტი - ფორმა N1 ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ მ.კ. მუშაობდა სს „ს.რ–ში“ მიწის ვაკისის ოსტატად და 2005 წლის 16 აგვისტოს სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა, შრომითი დასახიჩრების გამო დაეკარგა პროფესიული შრომითი უნარი 60%-ით უვადოდ. „ს.რ–მ“ მიიჩნია რა მ.კ. შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასახიჩრებულ პირად, ყოველგვარი სასამართლო გადაწყვეტილების გარეშე, დასახიჩრების გამო, დაუნიშნა სარჩო, რომელსაც მოსარჩელე 2010 წლის ივნისიდან იღებდა ყოველთვიური 226,80 ლარის ოდენობით და სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, აღნიშნული მოპასუხის ვალდებულებად მიიჩნია. ამასთან, კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანი არა სარჩოს დანიშვნა, არამედ, დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშება იყო, რა დროსაც არ ხდებოდა ბრალეულობის საკითხის განხილვა, შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლი წინამდებარე დავაზე პალატამ განუკუთვნელად მიაჩნია;

მ.კ–ს 2010 წლის ივნისიდან 2012 წლის სექტემბრამდე (27 თვე) უნდა მიეღო 734 ლარის 60% _ 11 890,8 ლარი. მიღებული ჰქონდა 6 123,6 ლარი, სხვაობა წარმოადგენდა 5 767,2 ლარს. საპატიო რკინიგზელის ხელფასის დანამატი იყო 734 ლარის 20% (27 თვე) _ 3 963,6 ლარი, საიდანაც მხარეს უნდა მიეღო 60% _ 2 378,16 ლარი, ჯამში მოსარჩელეს უნდა მიეღო 8 145,16 ლარი.

მ.კ–ს 2012 წლის 1 სექტემბრიდან 2013 წლის ივნისამდე (9 თვე) უნდა მიეღო 1 000 ლარის 60% _ 5 400 ლარი. მიღებული ჰქონდა _ 2 041,2 ლარი, სხვაობა წარმოადგენდა _ 3 358,9 ლარს. საპატიო რკინიგზელის ხელფასის დანამატი: 1 000 ლარის 20% _ 1800 ლარი. 1800 ლარის 60% _ 1080 ლარს. სულ _ 4 438,9 ლარი.

ამდენად, მ.კ–ს უნდა მიეღო 2010 წლის ივნისიდან 2013 წლის ივნისამდე 12 584 ლარი.

პალატის შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მხარეთა შორის წარმოშობილ ურთიერთობას სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა და შესაბამის სამართლებრივ ნორმებზე მითითებით სწორად ჩათვალა, რომ მხარეთა ურთიერთობა ზიანის მიყენების სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარეობდა. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლისა და 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ დანაწესზე მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაასკვნა, რომ მ.კ–ის წინაშე ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს წარმოადგენდა სს „ს.რ.“.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 411-ე მუხლების შესაბამისად, აღნიშნა, რომ დასახელებული ნორმები აძლევდა მოსარჩელეს საფუძველს, რომ მოეთხოვა სარჩოს გადახდევინება გაზრდილი ხელფასის შესაბამისად, რამდენადაც ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების – საწარმოო ტრავმის არარსებობისა და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში, მ.კუპრაძე მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს. დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის იყო თავად ის გარემოება, რომ მუშაკმა სხეულის დაზიანება საწარმოო ტრავმის შედეგად მიიღო და მას წაერთვა პროფესიული შრომის უნარი 60%-ით, სამუდამოდ. სარჩოს ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომა პირს ართმევს შესაძლებლობას, ჰქონდეს სამუშაო და იღებდეს შესაბამის ანაზღაურებას, ამასთან, სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც მიიღო საწარმოო ტრავმის სახით. სარჩოს მიღებით ხდება პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფა საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. ის გარემოება, რომ საწარმოო ტრავმის მიღების გამო მოსარჩელემ დაკარგა სამუშაო და შესაბამისი ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობა, წარმოშობდა საფუძვლიან და კანონიერ ვარაუდს, რომ საწარმოო ტრავმის მიუღებლობის შემთხვევაში მუშაკი განაგრძობდა მუშაობას და იგი მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩოს გადაანგარიშების საკითხზე მსჯელობისას სწორად იხელმძღვანელა ზემოთ მოხმობილი ნორმებით, ასევე, შრომის კოდექსის 44-ე მუხლით და სწორად ჩათვალა, რომ მოპასუხე მოქმედი მიწის ვაკისის ოსტატის გაზრდილი ხელფასის ოდენობის გათვალისწინებით არამართლზომიერად არ ახდენდა მოსარჩელის სარჩოს გადაანგარიშებას. შედეგად მოსარჩელე არასრულად იღებდა სარჩოს, რითაც მას ადგებოდა ზიანი. ამდენად, მიუღებელ სარჩოსთან ერთად, 2013 წლის მაისიდან მოსარჩელეს უნდა დანიშვნოდა ყოველთვიური სარჩო 60%-ის _ 600 ლარისა და 600 ლარის 20%-ის _ 120 ლარის, ჯამში _ 720 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს.რ–მ“, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უსაფუძვლოა, რადგანაც პალატამ არ გაითვალისწინა მოსარჩელის მიერ ტრავმის მიღების დროს მოქმედი საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის N.. ბრძანებულების მე-3 და მე-5 პუნქტების შინაარსი. ტრავმული შემთხვევის განხილვის N1 ოქმით დასტურდება, რომ სს „ს.რ–ს“ არ დაურღვევია შრომითი კანონმდებლობა და შრომის უსაფრთხოების წესები, უბედური შემთხვევა არ მომხდარა კასატორის ბრალით, რაც გამორიცხავს სს „ს.რ–ის“ პასუხისმგებლობას. კასატორმა მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 997-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელის ჯანმრთელობას ზიანი მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მიადგა. სამოქალაქო კოდექსის მოთხოვნებიდან გამომდინარე კი, არ არსებობს დამსაქმებლისათვის სარჩოს დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი. პირიქით, საქმეში წარმოდგენილი ტ-1 ფორმის აქტით უტყუარად დასტურდება, რომ ტრავმა დაზარალებულის გაუფრთხილებლობითაა გამოწვეული, რის გამოც სააპელაციო პალატას უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის პირველი ნაწილით. ამდენად, სახეზეა სამოქალაქო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლები. კასატორის განმარტებით, ქველმოქმედების მიზნით, იგი ტრავმის მიღების დღიდან მოსარჩელეს ყოველთვიურად უხდის 226.80 ლარს, ამდენად, არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ს.რ–ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი სადავოდ ხდის გასაჩივრებული განჩინებით დაკისრებული ვალდებულების კანონიერებას იმ საფუძვლით, რომ მას, როგორც დამსაქმებელს, ზიანის დადგომაში ბრალი არ მიუძღვის, არამედ დამდგარი შედეგი თავად მუშაკის გაუფრთხილებლობითაა გამოწვეული, რაც გამორიცხავს სარჩოს დანიშვნას, ამ კუთხით კასატორი მიუთითებს ტ-1 ფორმის აქტსა და სასამართლოს მიერ კანონის არასწორ გამოყენებაზე.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ სს „ს.რ–ის“ პოზიცია იმ საფუძვლით არ გაიზიარა, რომ წინამდებარე დავის საგანს არა სარჩოს დანიშვნა, არამედ მისი გადაანგარიშება წარმოადგენდა, შესაბამისად, ბრალეულობის საკითხის განხილვა ამ დავის ფარგლებში არ იყო გამართლებული, თავის მხრივ, პალატამ დაადგინა და კასატორს სადავოდ არ გაუხდია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ სს „ს.რ–მ“ სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე, საკუთარი ინიციატივით დაუნიშნა მ.კუპრაძეს სარჩო და უნაზღაურებს მას.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად არ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რადგანაც, იგი უკვე დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშების მარეგულირებელ ნორმას არ წარმოადგენს.

სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სს „ს.რ–მ“ მ.კ–თვის სარჩოს დანიშვნით და ამ ვალდებულების შესრულებით აღიარა საკუთარი ვალდებულების არსებობა და საკასაციო საჩივარში იმ გარემოებაზე აპელირება, რომ თანხის გაცემა წარმოადგენდა ქველმოქმედებას, არ აქარწყლებს კასატორის მიერ კონკლუდენტურად აღიარებული ვალდებულების არსებობას. აღნიშნული გარემოება, თავის მხრივ, საფუძვლიანს ხდის მოსარჩელის უფლებას, მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, მოითხოვოს, როგორც სარჩოს გადაანგარიშება, ისე, მიუღებელი სარჩოს დაკისრება.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული მყარი ერთგვაროვანი პრაქტიკა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დაუშვას სს „ს.რ–ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2014 წლის 27 ივნისის N792 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 925,27 ლარის 70% _ 647,689 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს.რ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ სს „ს.რ–ს“ (ს/N.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) მის მიერ 2014 წლის 27 ივნისის N792 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 925,27 ლარის 70% _ 647,689 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე