საქმე №ას-803-768-2014 19 ივნისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ც.ბ. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ.კ. (შეგებებული სარჩელის ავტორი), გ.კ., ი.ქ. (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 9 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ც.ბ–ის სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ძირითად სარჩელში _ მშობლის უფლების შეზღუდვა, პაპა-ბებიის შვილიშვილთან ურთიერთობის უფლების შეზღუდვა, შეგებებულ სარჩელში _ ბავშვის საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ც.ბ–მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი.ქ–ის, ვ. და გ.კ–ების მიმართ და მოითხოვა მოპასუხე ვ.კ–თვის მშობლის ყველა უფლების, კერძოდ: კანონიერი წარმომადგენლობის; ბავშვის საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრის; შვილთან ცხოვრების; შვილის ქონების მართვისა და გამოყენების; შვილთან ურთიერთობის უფლების შეზღუდვა. მოგვიანებით მოსარჩელემ დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნები და საბოლოოდ ითხოვა, რომ მშობლის ურთიერთობის უფლება დარჩეს იმ სახით, რაც მხარეთა შორის მორიგების განჩინებით არის განსაზღვრული, ასევე მოითხოვა პაპა-ბებიის _ ი.ქ–სა და გ.კ–თვის, არასრულწლოვან გ.კ–თან ურთიერთობის უფლების შეზღუდვა.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს, ამასთანავე, ვ.კ–ე შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს ც.ბ–ის მიმართ, მცირეწლოვანი გ.კ–ის საცხოვრებლად მამის საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრის მოთხოვნით.

მოპასუხემ შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა არ ცნო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებით ც.ბ–ის (არასრულწლოვანი გ.კ–ის დაინტერესებული პირი) თავდაპირველი სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ვ.კ–ე შეეზღუდა მშობლის კანონიერი წარმომადგენლობითი უფლება არასრულწლოვანი შვილის, გ.კ–ის მიმართ ამ უკანასკნელისთვის სარჩოს (პენსიის) მიღების ნაწილში; ზემოაღნიშნული შეზღუდვის მოქმედება დადგინდა იმ პერიოდით, სანამ არასრულწლოვანი გ.კ–ის საცხოვრებელი ადგილი განისაზღვრება მამის, ვ.კ–ის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით, ც.ბ–ის სხვა სასარჩელო მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდა, ამავე გადაწყვეტილებით ვ.კ–ის შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ვ.კ–ს, თავდაპირველად, შვილთან (2009 წლის 7 თებერვალს დაბადებულ გ.კ–თან) ურთიერთობა განესაზღვრა შემდეგნაირად: პირველი სამი თვის განმავლობაში სამშაბათსა და პარასკევს სასწავლო პროცესის დასრულებიდან (სასწავლებლიდან) წაყვანისა და სამი საათის პერიოდში უკან, ბებიასთან, ც.ბ–თან დაბრუნების უფლებით, ხოლო კვირას, დღის 12:00 საათიდან დღის 18:00 საათამდე წაყვანისა და უკან, ბებიასთან, ც.ბ–თან დაბრუნების უფლებით; მომდევნო სამი თვის განმავლობაში _ სამშაბათს სასწავლო პროცესის დასრულებიდან (სასწავლებლიდან) წაყვანისა და სამი საათის განმავლობაში უკან ბებიასთან, ც.ბ–თან დაბრუნების უფლებით, პარასკევს სასწავლო პროცესის დასრულებიდან შაბათს დღის 12:00 საათამდე, ხოლო კვირას დღის 12:00 საათიდან დღის 19:00 საათამდე, ბავშვის წაყვანის და ბებიასთან, ც.ბ–თან დაბრუნების უფლებით; მომდევნო ექვსი თვის განმავლობაში _ სასწავლო პროცესის დასრულებიდან ოთხშაბათს დილით სასწავლებელში მიყვანით (სწავლის არარსებობის შემთხვევაში ბებიასთან, ც.ბ–თან დღის 13:00 საათზე მიყვანით), პარასკევს სასწავლო პროცესის დასრულებიდან შაბათს დღის 12:00 საათამდე, კვირას დღის 12:00 საათიდან იმავე დღის 19:00 საათამდე ბავშვის წაყვანის და ბებიასთან, ც.ბ–თან დაბრუნების უფლებით; ზემოაღნიშნული ურთიერთობებით განსაზღვრული - ბავშვის, გ.კ–ის სასწავლო პროცესის არარსებობის (სასწავლებელში არყოფნის) გამო, მითითებულ დღეებში დადგინდა მამის მხრიდან ბავშვის წაყვანა (ურთიერთობა) დღის 16:00 საათიდან განსაზღვრულ დრომდე. (იხ. 2.1, 2.2, 2.3 - პუნქტები). განისაზღვრა ურთიერთობის მითითებული წესის შეცვლის შესაძლებლობა ც.ბ–ისა და ვ.კ–ის ურთიერთშეთანხმებით. ზემოაღნიშნული დაწესებული რეჟიმით (ურთიერთობის წესით) შვილთან ურთიერთობის დაწყებიდან ერთი წლის შემდეგ გ.კ–ის საცხოვრებელ ადგილად განისაზღვრა მამის _ ვ.კ–ის საცხოვრებელი ადგილი. გ.კ–ის (დაბ. 07.02.2009წ.) საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრით ცვლილება შევიდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით (საქმე №2/12926-12) ასახული გ.კ–ის საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრის ნაწილში. მამის შვილთან ურთიერთობისას, დადგინდა, რომ არასრულწლოვანი გ.კ–ის წაყვანა არ უნდა განხორციელდეს ვ.კ–ის ძმის _ გ.კ–თან ურთიერთობის მიზნით. ასევე, არასრულწლოვანი გ.კ–ის (მიყვანა) წაყვანა არ უნდა მოხდეს ქ.თბილისი, ..... მდებარე #69 ბინაში. მამის _ ვ.კ–ის შვილთან _ გ.კ–თან ურთიერთობისას მოქმედ რეჟიმში (ჩართული) უნდა იყოს საკომუნიკაციო საშუალება ბებიის, ც.ბ–ის მხრიდან ბავშვზე ინფორმაციის მიღების მიზნით. ზემომითითებული ურთიერთობის წესი მოქმედებს ბავშვის, გ.კ–ის სურვილისა და ინტერესებიდან გამომდინარე.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ც.ბ–მ, მისი ნაწილობრივ გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების, ხოლო შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 9 ივნისის განჩინებით ც.ბ–ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ნინო ბალახაძესა და ვ.კ–ს 2009 წლის 7 თებერვალს შეეძინათ შვილი _ გ.კ;

ნ. ბ. და ვ.კ. რეგისტრირებულ ქორწინებაში გატარდნენ 2010 წლის 15 სექტემბერს;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 27.10.2010წ. განაჩენით ვ.კ. ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 239-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და ძირითადი სასჯელის ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 3 (სამი) წლის ვადით სასჯელაღსრულებით დაწესებულებაში მოხდით, ხოლო სამი წელი პირობითი მსჯავრი, ოთხი წლის გამოსაცდელი ვადით;

ნ.ბ. გარდაიცვალა 2012 წლის 10 მარტს;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 22 მაისის განაჩენით გ.კ. ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 108-ე მუხლით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენაში და სასჯელის ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 14 (თოთხმეტი) წლის ვადით;

ც.ბ. არის არასრულწლოვან გ.კ–ის ბებია, დედის _ ნ.ბ–ის დედა;

სასარჩელო წარმოება მოსარჩელე ვ.კ–სა და მოპასუხე ც.ბ–ს შორის ბავშვის საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრის თაობაზე 2012 წლის 25 დეკემბერს დასრულდა მორიგებით;

29.01.2013წ. საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიმართვით დგინდებოდა, რომ ვ.კ. გათავისუფლდა სასჯელის მოხდისგან „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს 2012 წლის 28 დეკემბრის კანონის საფუძველზე;

26.04.2013 წელს გაცემული ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ცნობაში (ძირითადი დაავადება, თანმხლები დაავადებები, გართულებები) ასახული დასკვნით გ.კ. არის ჯანმრთელი;

საქმის მასალებით არ დგინდებოდა ვ.კ–თვის მშობლის უფლების შეზღუდვის საფუძვლის არსებობის ფაქტი.

სააპელაციო საჩივრის თანახმად, აპელანტი ვ.კ–თვის მშობლის უფლების შეზღუდვას ითხოვდა ორი საფუძვლით: 1. ვ.კ. სასჯელის მოხდის პერიოდში არ სარგებლობდა ამ უფლებებით, რითაც, პრაქტიკულად, ბოროტად იყენებდა მათ, რადგან ამ უფლებების რეალიზება ზიანს აყენებდა არასრულწლოვანს და 2. სასჯელაღსრულების დაწესებულების დატოვების შემდგომ ვ.კ–მ შვილის სასარგებლოდ დღემდე არ მიმართა შესაბამის სამსახურს ბავშვისათვის მარჩენალდაკარგულის პერიოდული სახელმწიფო გასაცემლის დანიშვნის მოთხოვნით. აპელანტის მითითებით, გასათვალისწინებელია იყო ისიც, რომ ვ.კ. ვალდებული იყო, დაეცვა შვილის უფლებები და შვილის სახელით ძმისაგან მოეთხოვა შესაბამისი ფულადი ანაზღაურება 1006-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე. მშობლის უფლების შეზღუდვის საფუძვლად აპელანტი ასევე უთითებდა ვ.კ–ის ფსიქოლოგიურ არამდგრადობაზე. აპელანტის შუამდგომლობის საფუძველზე სსიპ „112-დან“ გამოთხოვილ იქნა ინფორმაცია 02.09.2013წ. ქ.თბილისში, ........., ბინა #69-ში სასწრაფო სამედიცინი დახმარების ბრიგადის გამოძახებასთან დაკავშირებით. სსიპ „112-ის“ მიმართვის თანახმად, 2013 წლის 2 სექტემბერს ზემოაღნიშნულ მისამართზე გადაუდებელი დახმარების აუცილებლობის შესახებ შეტყობინება დაფიქსირდა 06:39 საათზე. ინიციატორის გადმოცემით ვ.კ–მ წინა დღით გადაიჭრა ხელი და მოცემული პერიოდისათვის ძალიან ბევრი სისხლი ჰქონდა დაკარგული, ხოლო წინა დღეს სასწრაფო სამედიცინო დამხარება არ ყოფილა გამოძახებული. სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ბრიგადამ პაციენტი ვ.. გადაიყვანა ტრავმატოლოგიისა და ქირურგიის ცენტრში დიაგნოზით: წინამხრის ღია ჭრილობა, ჰიპოლემიური შოკი.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, აპელანტის მიერ მითითებული ზემოაღნიშნული გარემოებები ვ.კ–თვის მშობლის უფლების შეზღუდვის საფუძველს არ წარმოადგენდა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ვ.კ–ს შეეზღუდა მშობლის კანონიერი წარმომადგენლობითი უფლება არასრულწლოვანი გ.კ–ის მიმართ ამ უკანასკნელისთვის სარჩოს (პენსიის) მიღების ნაწილში იმ პერიოდით, სანამ არასრულწლოვანი გ.კ–ის საცხოვრებელი ადგილი განისაზღვრება მამის, ვ.კ–ის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით. ამ ნაწილში გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა და შესულია კანონიერ ძალაში. რაც შეეხებოდა აპელანტის მითითებას ვ.კ–ის ფსიქოლოგიურ მდგომარეობაზე, პალატამ ჩათვალა, რომ სსიპ „112-ის“ ინფორმაცია ვ.კ–თვის სასწრაფო სამედიცინო დახმარების გაწევის თაობაზე, სხვა რაიმე სათანადო მტკიცებულების არარსებობის პირობებში, არ მიუთითებდა მშობლის უარყოფით პიროვნულ მახასიათებლებზე და ვერ ასაბუთებდა ბავშვზე მშობლის ნეგატიური ზეგავლენის დასაბუთებულ საშიშროებას. საქმის მასალებით არ დგინდებოდა ვ.კ–თვის მშობლის უფლების შეზღუდვის საფუძვლის არსებობის ფაქტი.

სააპელაციო პალატის შეფასებით, ვ.კ–თვის საქალაქო სასამართლოს მიერ განსაზღვრული შვილთან ურთიერთობის წესი და დაწესებული რეჟიმით შვილთან ურთიერთობის დაწყებიდან ერთი წლის შემდეგ გ.კ–ის საცხოვრებელ ადგილად მამის საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრა ბავშვის ინტერესების შესაბამისი გადაწყვეტილება იყო.

სსიპ „ს.მ.ს–ოს“ გლდანი-ნაძალადევის სოციალური მომსახურების ცენტრის 02.11.2012წ. დასკვნით მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული გათვალისწინებული ყოფილიყო ბავშვის ჭეშმარიტი ინტერესები და გ.კ. აღზრდილიყო ბებიის - ც.ბ–ის ოჯახში. დასკვნის შედგენისას სოციალური მუშაკი იმყოფებოდა მხოლოდ ც.ბ–ის ოჯახში და დასკვნაში გადმოცემული ფაქტებიც ეყრდნობა ც.ბ–ის მიერ სოციალური მუშაკისათვის მიწოდებულ ინფორმაციას; გლდანი-ნაძალადევის სოციალური მომსახურების 19.04.2013წ. დასკვნის თანახმად, არასრულწლოვანი გ.კ. კონტაქტური და აქტიური ბიჭია. ის ადვილად შედის კონტაქტში როგორც თანატოლებთან, ასევე მოზრდილებთან. მისი ფიზიკური, კოგნიტური და ფსიქო-ემოციური განვითარება ასაკის შესაბამისია. გ–ის მიჯაჭვულობა აქვს ბებიის, ქალბატონ ც.ბ–ის მიმართ. გ. გამოხატავს პოზიტიურ ემოციებს ბებიის მიმართ. დედის გარდაცვალების შემდგომ გ.კ–ზე ზრუნავს ც.ბ.. ვ.კ–ს დიდი სურვილი აქვს შვილზე თავად იზრუნოს და იცხოვროს მასთან ერთად. ვ.კ–ის ინფორმაციით, მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად ვერ ნახულობს, ბავშვს მასთან თბილი ურთიერთობა აქვს და თავს კარგად გრძნობს. სოციალურმა მუშაკის დასკვნით, გ.კ–ის ზრდა-განვითარებისათვის საჭირო მოთხოვნების დაკმაყოფილებას შეძლებს როგორც ც.ბ., ისე ვ.კ. იქიდან გამომდინარე, რომ ბავშვი მცირეწლოვანია, საჭიროა სათანადო ზრუნვა, სტაბილური საცხოვრებელი გარემო და მისთვის, ასაკის შესაბამისი მომსახურების მიწოდება. ასევე, გათვალისწინებული უნდა იყოს ის გარემოება, რომ ბავშვს მიჯაჭვულობა აქვს ბებიის, ქალბატონი ც–ის მიმართ. სოციალური მუშაკის შეფასებით, თავდაპირველად უნდა მოხდეს გ.კ–ის შეჩვევა მამასთან, რაც გულისხმობს ხშირ ურთიერთობას მასთან და მის სოციალურ ცხოვრებაში მაქსიმალურ ჩართვას.

სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 16 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით საქმეზე სპეციალისტად მიწვეულ იქნა ფსიქოლოგი ნ.ჩ., ასევე გლდანი-ნაძალადევის სოციალური მომსახურების ცენტრს დაევალა სოციალური მომსახურების ცენტრის ფსიქოლოგის მონაწილეობით საქმის გარემოებების შესწავლა და შესაბამისი დასკვნის წარმოდგენა. სასამართლო სხდომაზე ფსიქოლოგ ნ.ჩ–ს განმარტებით, ბავშვის ასაკის, მისი ფსიქოლოგიური განვითარების გათვალისწინებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ბავშვის მამასთან ადაპტაციისათვის განსაზღვრული ერთწლიანი ვადა სავსებით საკმარისია მამასა და შვილს შორის ურთიერთობების სრულად აღდგენისათვის. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ ბავშვი გარკვეულ ასაკამდე იზრდებოდა მამასთან, მამის ოჯახში, რაც ადაპტაციის პროცესს დააჩქარებს და განსაზღვრული ერთწლიანი ვადა უფრო დიდი ვადაც კია, ვიდრე ბავშვის მშობელთან შეჩვევა მოხდება. ამ ვადის განმავლობაში შესაძლებელია არასრულწლოვანის ადაპტაცია სრულიად უცხო გარემოსთანაც კი. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ვ.კ–თვის შვილთან ურთიერთობისათვის განსაზღვრული წესი და ადაპტაციის ვადა სრულ შესაბამისობაში მოდის ასეთი შემთხვევებისათვის ფსიქოლოგების მიერ რეკომენდირებულ კლასიკურ სქემასთან. სსიპ „ს.მ.ს–ოს“ მიერ წარდგენილი დიდუბე-ჩუღურეთის სოციალური მომსახურების ცენტრის ფსიქოლოგის 28.02.2014წ. დასკვნის თანახმად, გ–ის, დედის გარდაცვალების შემდეგ, ძლიერი ემოციური მიჯაჭვულობა ჩამოუყალიბდა ბებიის მიმართ (ამ შემთხვევაში დედა ჩაანაცვლა ბებიამ) ეს დაეხმარა ბავშვს შედარებით იოლ ფორმებში გადაეტანა ძლიერი ემოციური ტრავმა, რომელიც მან მცირე ასაკში მიიღო. ამ ეტაპზე ბავშვს მომატებული აქვს შფოთვის დონე იმ მიზეზით, რომ ეშინია, არ დააშორონ ბებიას. გ. მამის მიმართ დადებითადაა განწყობილი, თუმცა მის მიმართ ემოციურ მიჯაჭვულობას არ განიცდის. როგორც ბავშვი ამბობს, მას უხარია, როცა მამა საბავშვო ბაღში აკითხავს და ნახულობს, მაგრამ არ უნდა რომ მას სადმე გაჰყვეს („არ გავყვები იმიტომ, რომ ადრე მამამ მოტყუებით წამიყვანა, გაგასეირნებო და მერე იქ მიმიყვანა, მის სახლში, იქ არ მინდოდა, იქ ისინი სულ ჩხუბობენ“). როგორც ბავშვი ამბობს, ხანდახან მამაზე ბრაზდება „მამა მაბრაზებს ხოლმე, მეუბნება ბებო რასაც გეტყვის არ დაუჯეროო“. 11.03.2014წ. დასკვნით განისაზღვრა შემდეგი რეკომენდაციები: გ.კ–ს განესაზღვროს საცხოვრებელი ადგილი ბებიასთან - ც.ბ–თან, მამას - ვ.კ–ს მიეცეს შვილთან ხშირი ურთიერთობის საშუალება დღის განმავლობაში (ღამისთევის გარეშე, ამ ეტაპზე ბავშვს არ აქვს სურვილი ღამე დარჩეს მამასთან, ხოლო იძულებამ შესაძლოა, გამოიწვიოს ძილის დარღვევების განვითარება), რაც ხელს შეუწყობს მამა-შვილს შორის ემოციური მიჯაჭვულობის ჩამოყალიბებას და პოზიტიურად აისახება ბავშვის ფსიქო-ემოციურ განვითარებაზე, სასურველია ბავშვი არ მიიყვანონ იმ ადგილას, სადაც დედის მკვლელობა მოხდა, შესაძლოა, ამან გამოიწვიოს გიორგის ხელახალი ფსიქოლოგიური ტრავმატიზება.

არ იქნა გაზიარებული აპელანტის პოზიცია დიდუბე-ჩუღურეთის სოციალური მომსახურების ცენტრის ფსიქოლოგის 28.02.2014წ. დასკვნასთან მიმართებაში. დასკვნის შეფასებით პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით განსაზღვრული წესი შეესაბამებოდა დასკვნაში მოცემულ რეკომენდაციებს. ფსიქოლოგი რეკომენდაციას იძლეოდა, რომ გ.კ–ს საცხოვრებელი ადგილი განსაზღვროდა ბებიასთან. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით თავდაპირველად ბავშვი საცხოვრებლად ბებიასთან რჩებოდა და არ ხდება ბავშვის იმთავითვე, მამასთან შეჩვევის გარეშე, საცხოვრებელი ადგილის შეცვლა. ფსიქოლოგის რეკომენდაციით მამას უნდა მისცემოდა შვილთან ხშირი ურთიერთობის შესაძლებლობა დღის განმავლობაში, რაც ხელს შეუწყობდა მამა-შვილს შორის ემოციური მიჯაჭვულობის ჩამოყალიბებასა და პოზიტიურად აისახებოდა ბავშვის ფსიქო-ემოციურ განვითარებაზე. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მამას განესაზღვრა ბავშვთან ურთიერთობის კონკრეტული რეჟიმი ერთი წლის განმავლობაში. ზემოაღნიშნული დასკვნით ფსიქოლოგი იძლეოდა ასევე რეკომენდაციას, რომ სასურველი იყო ბავშვი არ მიეყვანათ იმ ადგილას, სადაც დედის მკვლელობა მოხდა, შესაძლოა, ამას გამოეწვია გ–ის ხელახალი ფსიქოლოგიური ტრავმატიზება. აღნიშნულიც გათვალისწინებული იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ.

სსიპ „ს.მ.ს–ოს“ წარმომადგენელმა განმარტა, რომ სააგენტოს ფსიქოლოგის მიერ შედგენილი დასკვნა წინააღმდეგობაში არ მოდიოდა ფსიქოლოგ ნ.ჩ–ს განმარტებებთან, ვინაიდან სააგენტოს ფსიქოლოგის მიერ შედგენილ დასკვნაში აქცენტირებული იყო ბავშვის ამჟამინდელი ფსიქოლოგიური მდგომარეობა, ხოლო ნანული ჩაჩუას განმარტებები და ანალიზი ეფუძნებოდა ბავშვის სამომავლო ფსიქოლოგიურ მდგომარეობას. სსიპ „ს.მ.ს–ს“ წარმომადგენლის მითითებით, მან კონსულტაცია გაიარა მეურვეობისა და მზრუნველობის დეპარტამენტთან, რომელთაც უშუალოდ ეხებათ სადავო საკითხი და სააგენტოს ერთიანი პოზიცია შეჯერდა იმის თაობაზე, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება წინგადადგმულ ნაბიჯს წარმოადგენდა მამისა და შვილის ურთიერთობებში და გადაწყვეტილებით განსაზღვრული ურთიერთობის წესი, მისი ხანგრძლივობის გათვალისწინებით, ბავშვის ჭეშმარიტი ინტერესის შესაბამისი იყო. ბავშვს ურთიერთობა უნდა ჰქონოდა როგორც მშობელთან, ასევე, პაპა-ბებიასთან.

დავის სპეციფიკის გათვალისწინებით, საქმის მასალების, საქმეში წარმოდგენილი ფსიქოლოგიური და სოციალური მუშაკების დასკვნების, პალატის მიერ მოწვეული სპეციალისტის (ფსიქოლოგის) განმარტების, მეურვეობისა და მზრუნველობის წარმომადგენლის ახსნა-განმარტების ერთობლიობაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, შინაგანი რწმენით შეფასების საფუძველზე პალატამ მიიჩნია, რომ იმ პირობებში, როდესაც არ დგინდებოდა ვ.კ–თვის მშობლის უფლების შეზღუდვის რაიმე ფაქტობრივი წინაპირობების არსებობა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით განსაზღვრული ურთიერთობის ერთწლიანი წესი წარმოადგენდა ბავშვის მამასთან ბუნებრივი ადაპტაციის საშუალებას, ხოლო ამ ვადის გასვლის შემდგომ ბავშვის საცხოვრებელ ადგილად მამის საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრა სწორედ ბავშვის ინტერესების შესაბამისი გადაწყვეტილება იყო.

საქმის მასალებით დადასტურებული არ იყო მოპასუხეების: ი.ქ–სა და გ.კ–თვის შვილიშვილთან ურთიერთობის უფლების შეზღუდვის საფუძვლის არსებობის ფაქტი.

დადგენილი გარემოებების სამართლებრივად შეფასებისას პალატამ იხელმძღვანელა „ბავშვთა უფლებათა კონვენციის“ მე-3 მუხლის პირველი პუნქტით და აღნიშნა, რომ, კონვენციის შესაბამისად, ბავშვს, მისი ფიზიკური და გონებრივი მოუმწიფებლობის გამო, ესაჭიროება სპეციალური დაცვა და ზრუნვა, შესატყვისი სამართლებრივი დაცვის ჩათვლით, როგორც დაბადებამდე, ისე დაბადების შემდეგ, ბავშვის დაცვისა და ჰარმონიული განვითარების საქმეში მნიშვნელოვანია ყოველი ხალხის ტრადიციებისა და კულტურული ფასეულობების გათვალისწინება. სწორედ აღნიშნული ღირებულებების შეფასებითა და ბავშვის ინტერესების შესაბამისად, სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს მშობლებისათვის შვილების აღსაზრდელად გადაცემის საკითხები. სასამართლომ მიუთითა ამავე კონვენციის მე-5, მე-8 და მე-9 მუხლებზე, სამოქალაქო კოდექსის 1204-ე, 1198-ე, 1197-ე, 1199-ე მუხლებზე და გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ კანონი არ გამორიცხავდა იმის შესაძლებლობას, რომ ბავშვი დაშორდეს მშობელს და ზოგ შემთხვევაში სხვა ოჯახის წევრთან ან უფლებამოსილ პირთან განისაზღვროს მისი საცხოვრებელი ადგილი, თუმცა ასეთი დაშორება მხოლოდ ბავშვის ინტერესებიდან გამომდინარე აუცილებლობით უნდა იყოს გამოწვეული, ვინაიდან ბავშვისა და მშობლის დაშორება, ამ აუცილებლობის შემთხვევაშიც კი, უარყოფით გავლენას ახდენს მშობლის გარემოცვას მოწყვეტილი ბავშვის ფსიქიკაზე. აღნიშნულის მიუხედავად კანონი ბავშვის მშობელთან დაშორებას ითვალისწინებს, რასაც საფუძვლად უდევს უპირველეს ყოვლისა, მშობლის უარყოფითი პიროვნული მახასიათებლები და ბავშვზე ნეგატიური ზეგავლენის დასაბუთებული საშიშროება. ამავდროულად, ამგვარი გადაწყვეტილების განსაკუთრებული მნიშვნელობიდან გამომდინარე, მისი აუცილებლობა უფლებამოსილი ორგანოების მიერ დეტალურად უნდა იქნეს შესწავლილი და გამოკვლეული.

სააპელაციო პალატის შეფასებით, საქმის მასალებით არ დგინდებოდა ვ.კ–თვის მშობლის უფლების შეზღუდვის საფუძვლის არსებობის ფაქტი. არ დგინდებოდა ასევე მშობლისა და შვილის დაშორების აუცილებლობა, მშობლის უარყოფითი პიროვნული მახასიათებლები და ბავშვზე მშობლის ნეგატიური ზეგავლენის დასაბუთებული საშიშროება, რაც, შესაძლოა, საფუძვლად დადებოდა შვილისა და მშობლის დაშორებას. მამისგან ბავშვის განრიდება (დაშორება) არ მიუთითებდა ბავშვის კეთილდღეობაზე და, შესაბამისად, არ ემსახურებოდა მის ჭეშმარიტ ინტერესებს. იმ ფაქტორების გათვალისწინებით, რომ გ.კ. ერთი წელი იზრდება ბებიასთან, ხოლო მამას, სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ყოფნის გამო (სამ წლამდე), არ მიეცა შესაძლებლობა ბავშვთან ყოველდღიური ურთიერთობისა, გარკვეულწილად წარმოადგენდა ბავშვის მიერ მიღებულ სტრესს, რასაც, შესაძლოა, მნიშვნელოვანი (ემოციური) სირთულეები გამოეწვია ბავშვის ჯანმრთელობის მხრივ. ბებიასთან მიჯაჭვულობის მიუხედავად, ბავშვი მამასთან დროის გარკვეულ შუალედში ყოფნისას თავს კარგად გრძნობდა და არ ცდილობდა მასთან განრიდებას, ხოლო, თავის მხრივ, მამაც, სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან განთავისუფლების შემდგომ, ცდილობდა შვილთან ყოფილიყო ხშირ ურთიერთობაში და ეზრუნა მის აღზრდა-განვითარებაზე. მნიშვნელოვანი და გასათვალისწინებელი იყო ბებიის როლი ბავშვის აღზრდაში, მაგრამ აღნიშნული ვერ შეცვლიდა მამასთან შვილის ურთიერთობის აუცილებლობას. ვ.კ–თვის თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ განსაზღვრული შვილთან ურთიერთობის წესი და დაწესებული რეჟიმით შვილთან ურთიერთობის დაწყებიდან ერთი წლის შემდეგ გ.კ–ის საცხოვრებელ ადგილად მამის საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრა ბავშვის ინტერესების შესაბამისი გადაწყვეტილება იყო.

სააპელაციო პალატამ ასევე იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1203-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით დადასტურებული არ იყო ი.ქ–სა და გ.კ–თვის შვილიშვილთან ურთიერთობის უფლების შეზღუდვის საფუძვლის არსებობის ფაქტი, რაც ამ ნაწილში სარჩელის უსაფუძვლობაზე მეტყველებდა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 354-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მსჯელობა, რომ საქალაქო სასამართლო გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს და იმ პირობებში, როდესაც ვ.კ–ის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა მხოლოდ შვილის საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრა, არასწორად დაადგინა მამისა და შვილის ურთიერთობის წესი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ც.ბ–მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ც.ბ–ის მოთხოვნების დაკმაყოფილება, ხოლო შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნები, მას მხარისათვის იმაზე მეტი არ უნდა მიეკუთვნებინა, რასაც იგი არ ითხოვდა. ვ.კ–ს შეგებებული სარჩელით შვილთან ურთიერთობის წესის განსაზღვრა ან იმ წესის შეცვლა არ მოუთხოვია, რაც მორიგებით დამტკიცდა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნის დარღვევის პირობებში, სასამართლომ ასევე უგულებელყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადება, რომლის მიხედვითაც სასამართლო საქმის განხილვას შეუდგება პირის განცხადების საფუძველზე, რომელიც მიმართავს მას თავისი უფლების ან კანონით გათვალისწინებული ინტერესის დასაცავად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის იმ თავით, რომელიც საოჯახო საქმეებს ეთმობა, სასამართლოს უფლება აქვს, გადაუხვიოს შეჯიბრებითობის პრინციპს და 354-ე მუხლის საფუძველზე თავად გამოიჩინოს ინიციატივა, მაგრამ მხოლოდ დასადგენი გარემოებებისა და არა მოთხოვნის გაზრდის ნაწილში. პირველი ინსტანციის სასამართლო მოსარჩელის უფლებამოსილებაში ჩაერია, გაუზარდა მას მოთხოვნა იმ სახით, რომ დავა შვილთან ურთიერთობის საკითხზეც გადაუწყვიტა. სააპელაციო სასამართლომ „ბავშვთა უფლებების შესახებ“ კონვენციის მე-3 მუხლზე მითითებით, სცადა გაემართლებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, თუმცა ვერ დაასაბუთა, თუ რომელი ნორმა აძლევდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სასარჩელო მოთხოვნის გაზრდის უფლებას.

შეგებებული სარჩელის ბედი ორაზროვნად არის გადაწყვეტილი გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში. მასში მითითებულია, რომ ვ.კ–ის მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ფაქტობრივად, მისი მოთხოვნა ნაწილობრივ კი არა, მთლიანად დაკმაყოფილდა, უბრალოდ, მისი ამოქმედება დროში გადავადდა. საყურადღებოა, რომ ვ.კ–ს მოთხოვნა არ დაუყენებია გადაწყვეტილების დროში ამოქმედების მოთხოვნით, შესაბამისად, სრულიად გაუგებარია, სასამართლომ რა ნაწილში უთხრა უარი. გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 2.6 პუნქტი ბავშვის საცხოვრებელი ადგილის შეცვლის პერიოდად უთითებს ერთ წელს, იმ დროიდან, როცა ვ.კ. დაწესებული რეჟიმით შვილთან ურთიერთობას დაიწყებს. აღნიშნული ურთიერთობა საკმაო ხანია დაწყებული აქვს, მაგრამ ქაოტური ხასიათით. გაუგებარია, როგორ უნდა იქნას მიჩნეული, რომ სასამართლოს მიერ დადგენილი ურთიერთობის პირველი სამთვიანი ან მომდევნო ეტაპი შესრულდა იმისათვის, რომ დადგინდეს, როდის შესრულდა ერთი წელი, როცა მამა უფლებამოსილია, მიიჩნიოს, რომ ბავშვის საცხოვრებელი ადგილი უკვე მასთანაა, რაც მომავალში უცილობლად წარმოშობს ახალ დავებს მხარეებს შორის.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე დაუსაბუთებელია ძირითადი სარჩელის დაუკმაყოფილებლობის ნაწილშიც, ხოლო ის, რაც დაკმაყოფილდა, ისეთი ბუნდოვანია, რომ მისი რეალური შინაარსის ამოცნობა შეუძლებელია, კერძოდ, მოსარჩელე ითხოვდა ვ.კ–ის მშობლის უფლების შეზღუდვას ორი საფუძვლით: იგი სასჯელის მოხდის პირობებში არ სარგებლობდა მშობლის უფლებით, რითაც ზიანის აყენებდა არასრულწლოვანს; სასჯელაღსრულების დაწესებულების დატოვების შემდგომ ვ.კ–ემ შვილის სასარგებლოდ არ მიმართა შესაბამის სამსახურს ბავშვისათვის მარჩენალდაკარგულის პერიოდული სახელმწიფო გასაცემლის დანიშვნის მოთხოვნით, რომ არაფერი ითქვას გ.კ–აგან შვილის სახელით ფულადი ანაზღაურების მიუღებლობაზე, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 1006-ე მუხლისა, რითაც ბოროტად იყენებს მშობლის უფლებებს და არ ახორციელებს მათ შვილის სასარგებლოდ. არასრულწლოვანის უფლებების გამოუყენებლობა მშობლის მიერ, რომლითაც ბავშვი ვერ იღებს თუნდაც მატერიალურ კომპენსაციას ზიანის მიმყენებლისაგან, განმარტებული უნდა იქნეს არასრულწლოვანის უფლების ბოროტად გამოყენებად. ამ საკითხის ერთგვარი მოწესრიგების მიზნით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ უნდა შეეზღუდოს უფლება შვილის სარჩოს მიღების ნაწილში, რაც ცალსახად ისე უნდა იქნეს განმარტებული, რომ ამ უკანასკნელს უფლება არ აქვს ფიზიკურად მიიღოს ფულადი სახსრები, თუმცა სარეზოლუციო ნაწილის ამგვარი არასრულყოფილი ფორმულირება ც. ბ–ს არ წარმოუშობს სასამართლოსათვის მიმართვის და სოციალური მომსახურების სააგენტოსათვის სარჩოს დანიშვნის მოთხოვნის უფლებას იმ შემთხვევაშიც, თუ მამის უფლების შეზღუდვის ნაწილში ბავშვის მეურვედ დაინიშნება ც.ბ. რადგან, გადაწყვეტილების მიღებით ვ.კ–ს სარჩოს, როგორც ფულადი სახსრის მიღების უფლება შეეზღუდა და არა შვილის სახელით სასამართლოსათვის და სოციალური სამსახურისათვის მიმართვის უფლება, შეუზღუდავი უფლების ნაწილში ც.ბ–ს არ წარმოეშობა მეურვეობის უფლება.

სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომელიც ასახულია გასაჩივრებული განჩინების 4.10 პუნქტის მე-3 აბზაცის დასასრულს, არასწორია და არ გამომდინარეობს სააპელაციო საჩივრიდან. იქმნება შთაბეჭდილება, რომ სააპელაციო სასამართლო ვერ გაერკვა რას ასაჩივრებდა აპელანტი პენსიის ნაწილში. არასრულწლოვანს ასევე უფლება აქვს (სახელმწიფოსგან პენსიის-სარჩოს მიღების გარდა), წარმომადგენლის მეშვეობით, როგორც მარჩენალდაკარგულმა, სარჩელი წარადგინოს ზიანის მიმყენებლის (ბიძის) მიმართ, სარჩოს დაკისრების მოთხოვნით. არასრულწლოვნის სახელით სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება მამას არ შეზღუდვია, პენსიის მიღების უფლების შეზღუდვა თავისთავად არ უზღუდავს მას სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებას. ამდენად, სოციალური სამსახურისაგან პენსიის მიღების უფლების მამისათვის შეზღუდვის გადაწყვეტილების გაუსაჩივრებლობა არ ნიშნავს, რომ აპელანტი არ ასაჩივრებდა სასამართლოს გადაწყვეტილებას მამისთვის სხვა საფუძვლით სარჩოს მიღების ნაწილში უფლებების შეუზღუდველობასთან დაკავშირებით. გასათვალისწინებელია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.1. პუნქტი, რომელიც მამას მხოლოდ ისეთი სარჩოს მიღების უფლებას უზღუდავს, რომელიც არის პენსია _ სახელმწიფო პერიოდული გასაცემელი.

სასამართლომ არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1205-ე და 1206-ე მუხლები. სამოქალაქო კოდექსის 1206-ე მუხლის მიხედვით მშობლის უფლების ჩამორთმევა ხდება მშობლის უფლების ბოროტად გამოყენების შემთხვევაში, თუმცა ამავე ნორმით განსაზღვრულია, თუ რა ითვლება შეუსრულებლობლად. მოპასუხის მიერ არ არის განხორციელებული ხსენებულ ჩამონათვალში მითითებული ქმედებები, თუმცა მისი უმოქმედობა მშობლის უფლების შეუსრულებლობის სახით თავისი სიმძიმის ნაკლები ხარისხით შეესაბამება 1205-ე მუხლით გათვალისწინებულ შესაძლებლობას, რაც საკმარისი საფუძველია მშობლის უფლების შესაზღუდად.

სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია მოწმეთა ჩვენებებს, რომელთა მიხედვით ბავშვი სრულად იმყოფება ც.ბ–ის კმაყოფაზე და მამა არანაირ ფინანსურ მონაწილეობას არ ღებულობს შვილის აღზრდაში, რისი ვალდებულებაც მას გააჩნია და რომლის შეუსრულებლობა ერთ-ერთი საფუძველია მისი უფლებების იმ პირობებში შესაზღუდად, როცა იგი სარგებლობს ბ–ის უფლებით, დააყენოს სარჩელი ძმისგან სარჩოს მოსათხოვნად.

სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა ის ფაქტი, რომ ვ.კ–ს არ შეუცვლია რეგისტრირებული მისამართი. ამ პირობებში სასამართლომ ბავშვის საცხოვრებელ ადგილად განსაზღვრა მამის საცხოვრებელი ადგილი და თან აუკრძალა ბავშვის იმ მისამართზე მიყვანა, სადაც მამას აქვს რეგისტრირებული საცხოვრებელი მისამართი. გაუგებარია, სასამართლო, რომელ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით ფიქრობს, რომ ერთი წლის შემდეგ მამა შეიცვლის საცხოვრებელ ადგილს. გარდა ამისა, ითვლება, რომ სასამართლომ პირს რეგისტრირებულ მისამართზე ცხოვრება აუკრძალა.

ბებიისა და პაპის ნაწილში სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოწმეთა ჩვენებები, რომელთა გათვალისწინების შემთხვევაში სასამართლო დააკმაყოფილებდა სარჩელს. სასამართლომ ყურადღება უნდა მიაქციოს სააპელაციო სასამართლოს სხდომის ოქმის ელექტრონულ ჩანაწერებს, რამდენადაც სხდომაზე ვ.კ–მ დაადასტურა საკუთარი ხელების გადასერვის ფაქტი, რაც ცალსახად მის არამდგრად ხასიათზე მიუთითებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ც.ბ–ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს შემდეგს:

გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება ემყარება არასრულწლოვნის ინტერესების გათვალისწინებას და ამ გზით მისი საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრას. სასამართლომ სპეციალისტების: სოციალური მუშაკებისა და ფსიქოლოგის დასკვნების საფუძველზე შეფასება მისცა როგორც მამის ურთიერთობას ბავშვთან, ისე შვილის დამოკიდებულებას მამასთან და არსებულ ვითარებაში მიიჩნია, რომ მამის სოციალურ გარემოში ადაპტაციისათვის საჭირო იყო გარკვეული დრო.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), კერძოდ, მას სადავოდაც არ გაუხდია სასამართლოს მიერ საქმეში წარმოდგენილი ფსიქოლოგთა დასკვნებისა და სასამართლო სხდომაზე მიწვეული ფსიქოლოგ ნ.ჩ–ს, ასევე სპეციალისტის განმარტებების შეფასების მართლზომიერება, ასევე ის, რომ მამის უფლების შეზღუდვის საფუძვლები საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა. განჩინებით დადგენილ სამართლებრივ ურთიერთობას კასატორი სადავოდ ხდის იმ საფუძვლით, რომ მამა, როგორც არასრულწლოვანის კანონიერი წარმომადგენელი, ვალდებული პირისაგან სარჩელის შეტანის გზით არ ითხოვს სარჩოს დანიშვნას ბავშვისათვის, ასევე, სასჯელის მოხდის პერიოდში არ სარგებლობდა მშობლის უფლებით და ამით ზიანს აყენებდა მცირეწლოვანს. რაც შეეხება პაპისა და ბებიის ურთიერთობას შვილიშვილთან, ამ კუთხით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მათი უფლებების შეზღუდვა/ჩამორთმევის საჭიროება საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა, ხოლო კასატორი შემოიფარგლა მხოლოდ იმაზე მითითებით, რომ ამ ნაწილში სასამართლოს გადაწყვეტილება არ არის საფუძვლიანი.

საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ სადავოდ მიჩნეული ზემოაღნიშნული გარემოებები არ შეიძლება მშობლის უფლების შეზღუდვა/ჩამორთმევის კანონისმიერ საფუძვლად იქნას მიჩნეული და ამ ნაწილში გასაჩივრებული განჩინება კანონშესაბამისია, ამასთანავე, სააპელაციო პალატამ არსებითად სწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1197-ე, 1198-ე, 1199-ე, 1203-ე, 1204-ე მუხლები, ასევე „ბავშვთა უფლებების შესახებ“ კონვენციის დებულებები, რის გამოც ქვემდგომი სასამართლოს მსჯელობა არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკისაგან.

რაც შეეხება კასატორის მტკიცებას რეგისტრირებული მისამართის არშეცვლისა და მამის მხრიდან სხვა ნათესავებთან ურთიერთობის საკითხის არასწორად გადაწყვეტის თაობაზე, საკასაციო პალატა ვერც აღნიშნულს მიიჩნევს მხარის დასაბუთებულ შედავებად იმ მოტივით, რომ მასში გადმოცემულია ეჭვი, მოსაზრება, რომ გადაწყვეტილება არ აღსრულდება სწორად. ამ თვალსაზრისით გასათვალისწინებელია, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 264-ე და 266-ე მუხლები განსაზღვრავენ გადაწყვეტილების ფორმალურ და მატერიალურ კანონიერი ძალას, რომელიც, პირველ შემთხვევაში, გულისხმობს მიმდინარე პროცესში დავის განხილვის დამთავრებას, ხოლო მატერიალური კანონიერი ძალა უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც. გადაწყვეტილების კანონიერ ძალას გააჩნია კანონით განსაზღვრული სუბიექტური და ობიექტური ფარგლები. გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება საქმის განხილვაში მონაწილე პირთა წრეზე (სუბიექტური ფარგლები) და გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილზე (ობიექტური ფარგლები).

სასამართლოს გადაწყვეტილებით სამართლებრივი წესრიგის დადგენა შესაძლებელია რა მხოლოდ გადაწყვეტილების აღსრულებით, აღსასრულებლად წარემართება მხოლოდ სარეზოლუციო ნაწილი („სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 21-ე მუხლი). სასამართლო გადაწყვეტილება მართლმსაჯულების აქტია და მისი სამართლებრივი შედეგები თვით კონსტიტუციითაა რეგლამენტირებული. საქართველოს კონსტიტუციის 82-ე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, სასამართლოს აქტები სავალდებულოა ყველა სახელმწიფო ორგანოსა და პირისათვის ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე. სასამართლო გადაწყვეტილების სავალდებულობა დღის წესრიგში აყენებს მისი აღსრულებადობის უზრუნველყოფის საკითხს. თუ პირი, რომლის მიმართაცაა სასამართლო აქტი გამოცემული, თავისი ნებით არ შეასრულებს ამ გადაწყვეტილებას ან შეასრულებს გადაწყვეტილებით განსაზღვრული მართლწესრიგის საწინააღმდეგოდ, საქმეში ერთვება საამისოდ უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანო. რაც შეეხება კასატორის მოსაზრებას, გადაწყვეტილების ბუნდოვანების თაობაზე, საგულისხმოა, რომ ამგვარ ხარვეზებს გადაწყვეტილება არ შეიცავს, თუმცა მისი აღსრულების ეტაპზე მსგავსი პრობლემის წარმოშობის შემთხვევაშიც კი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს დაშვებული ხარვეზების გამოსწორების წესს (სსსკ 262-ე მუხლი).

უსაფუძვლობის გამო ვერ იქნება გაზიარებული კასატორის მტკიცება, იმის შესახებ, რომ სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 და 248-ე მუხლების მოთხოვნები. საგულისხმოა, რომ წინამდებარე დავა საოჯახო კატეგორიის დავას განეკუთვნება და მისი განსაკუთრებული მნიშვნელობიდან გამომდინარე, კანონმდებელი შეჯიბრებითი სამოქალაქო პროცესის პრინციპებიდან გადახვევის ლეგიტიმურ საფუძვლებს ამავე კოდექსის XLIII თავით ადგენს. ამ თვალსაზრისით გასაჩივრებული განჩინების საფუძვლიანობის შემოწმებისას, საკასაციო პალატა მივიდა დასკვნამდე, რომ ქვემდგომი სასამართლოების მსჯელობა სრულად შეესაბამება საპროცესო ნორმათა მოთხოვნებს (სსსკ 352-ე-356-ე მუხლებს), თავის მხრივ, სააპელაციო პალატამ სავსებით მართებულად მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის 36-ე მუხლით აღიარებულ ოჯახის კეთილდღეობის ხელშეწყობის პრინციპზე.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას ც.ბ–ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას მტკიცებულებათა წარმოდგენის გადავადების თაობაზე, პალატა მას დაუსაბუთებლად მიიჩნევს და განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის შემოღებით კანონმდებელმა იმპერატიულად განსაზღვრა საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის ფარგლები და დაადგინა, რომ საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება, მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები.

საკასაციო სამართალწარმოების თავისებურების გათვალისწინებით, ამ ინსტანციის სასამართლოში ახალი ფაქტების მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა დაუშვებელია იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მხარეს არ ჰქონდა საქმის ქვემდგომი წესით განხილვისას მათი წარდგენის ობიექტური შესაძლებლობა, ამდენად, მხარის შუამდგომლობა, მტკიცებულებათა წარმოდგენისათვის ვადის მიცემისა თუ მათი წარმოდგენის გადავადების თაობაზე სამართლებრივ საფუძლესაა მოკლებული და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ც.ბ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორის შუამდგომლობა მტკიცებულებათა წარმოდგენის გადავადების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო.

3. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე