საქმე №ას-993-954-2014 22 ივნისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ე.კ. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ.ფ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის ნაცვლად, 90%-ის დაკისრება

დავის საგანი – თანხის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის შეწყვეტა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ.ფ–მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ.ფ–ის მიმართ, ქ.თბილისში, ..... მდებარე საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ, ე.კ–ის მფლობელობის შეწყვეტის მოთხოვნით.

მოპასუხემ სარჩელი ნაწილობრივ ცნო, თუმცა სადავო გახადა სარჩელში მითითებული კომპენსაციის ოდენობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილებით გ.ფ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, გ.ფ–ს გ.ფ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 14 200 აშშ დოლარის 75%-ის _ 10 650 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, ასევე დადგინდა, რომ გ.ფ–ის მიერ გ.ფ–ის სასარგებლოდ 10 650 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის შემთხვევაში, ვალდებულების შესრულების დოკუმენტის ან ამ ვალდებულების სხვაგვარად შეწყვეტის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენის შემდეგ, გ.ფ–ს შეუწყდება მფლობელობა, ქ.თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელ სადგომზე და საცხოვრებელი ადგილი თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცემა მესაკუთრე გ.ფ–ს.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ე.კ–მა და ნაცვლად სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ისა, მოითხოვა მოსარჩელისათვის 90%-ის გადახდის დაკისრება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 ივნისის განჩინებით გ.ფ–ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ.თბილისში, ..... მდებარე უძრავი ქონება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში ირიცხება გ.ფ–ის სახელზე საკუთრების უფლებით;

სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ წარმოებული საექსპერტო კვლევის შედეგად, 2013 წლის 27 დეკემბერს გაცემული №..... დასკვნის თანახმად, მოპასუხის სარგებლობაში არსებული სადავო ფართის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 14 200 აშშ დოლარს;

მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით და გ.ფ. წარმოადგენს ამ კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეს.

სააპელაციო საჩივრით სადავო იყო საკითხი იმის შესახებ, მოსარგებლე გ.ფ–ს საცხოვრებელი სადგომის ფლობის უფლება მიღებული ჰქონდა მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე თუ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით.

აპელანტის განმარტებით, ფართის იმდროინდელ მესაკუთრესა და მის წინაპარს შორის არსებობდა შინაურული ხელწერილი ფართის საკუთრებაში გადაცემასთან დაკავშირებით, თუმცა აღნიშნული დოკუმენტი გ.ფ–ის მიერ წარმოდგენილი ვერ იქნა. აპელანტის მითითებით, სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა დასტურდებოდა იმ გარემოებით, რომ მოსარგებლე წლების განმავლობაში სარგებლობს სადავო ფართით ისე, როგორც საკუთარით და მუდმივად არის ჩაწერილი საბინაო წიგნში. აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ განმარტა, რომ მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საცხოვრებელი სადგომის ფლობის უფლების მიღება შესაძლებელია დასტურდებოდეს მხოლოდ წერილობითი დოკუმენტით, რომელიც გ.ფ–ს არ წარუდგენია, ხოლო, რაც შეეხება საცხოვრებელ სადგომით სარგებლობასა და მისამართზე რეგისტრაციას, მითითებული გარემოებები ადასტურებდნენ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობის ფაქტს, რაც, განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის სადავო არ იყო.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ გ.ფ. წარმოდგენდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეს, რომლის სარგებლობის უფლება წარმოშობილი იყო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებიდან.

პალატამ მიუთითა ამავე კანონის პირველ მუხლზე, 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტზე და აღნიშნა, რომ აპელანტი წარმოადგენდა სწორედ მოსარგებლეს, რომლის სარგებლობის უფლება წარმოშობილი იყო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებიდან. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად კი, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დააკმაყოფილა საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრის სარჩელი საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე მოსარგებლის მფლობელობის შეწყვეტის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ.ფ–მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის ნაცვლად 90%-ის მოპასუხისათვის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი შეფასება და არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტი. სასამართლოს შეფასებით, სადავო გარემოებების კანონშესაბამისობის დადგენისათვის მნიშვნელოვანია მხოლოდ კანონის ფორმალურად დაცვა და არა ის, ქმედება აკმაყოფილებს თუ არა კანონის მატერიალურ, შინაარსობრივ მოთხოვნებს, ამდენად, წინამდებარე დავა მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის.

მიუხედავად ნასყიდობის ხელშეკრულების წერილობითი დოკუმენტის წარუდგენლობისა, მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის არსებული ურთიერთობა სასამართლოს უნდა შეეფასებინა ფორმის დაუცველად დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობად და არა სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებად, ვინაიდან მხარეთა შორის არსებობდა ამგვარი შეთანხმება, ხოლო მტკიცებულების წარუდგენლობა განპირობებულია იმით, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება მხარეთა მამკვიდრებლებს შორის თითქმის საუკუნის წინაა გაფორმებული, რის გამოც წერილობითი მტკიცებულების წარდგენა ვერ მოხერხდა. ეს საკითხი თავდაპირველ მესაკუთრეებს შორის სადავო არასოდეს გამხდარა. სწორედ ამან განაპირობა, ჩაწერის ინსტიტუტის არსებობის პირობებში, კასატორის წინაპრების სადავო მისამართზე რეგისტრაცია, რომლებიც სადგომით სარგებლობისათვის არასოდეს იხდიდნენ საფასურს. ამ გარემოების არასწორი შეფასების გამო სახეზეა არასწორი გადაწყვეტილება, რომლის შედეგადაც მესაკუთრეს კასატორის სასარგებლოდ, სადგომის ღირებულების 90%-ის ნაცვლად, დაეკისრა 75%-ის გადახდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა გ.ფ–ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

განსახილველ შემთხვევაში კასატორი გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივ დასაბუთებას ძირითადად იმ საფუძვლით არ ეთანხმება, რომ მიუხედავად წერილობითი მტკიცებულების წარუდგენლობისა, სასამართლოს დადგენილად უნდა მიეჩნია მხარეთა შორის ფორმის დაუცველად დადებული ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საწინააღმდეგოდ, არ წარმოუდგენია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველ მუხლზე, რომლის თანახმადაც ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. თავის მხრივ, კანონის მე-2 მუხლი ერთმანეთისაგან განასხვავებს მოსარგებლის სამართლებრივ სტატუსს და იმის მიხედვით, თუ რა ფაქტობრივი საფუძველი გააჩნია სადგომის ფლობის მართლზომიერებას, განსხვავებულია კანონით გათვალისწინებული კომპენსაციის ოდენობაც.

განსახილველი კანონი ასევე ადგენს მტკიცების სპეციალურ სტანდარტს და იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე უფლების გადაცემა უნდა დადასტურდეს ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების წარდგენით (2.1 მუხლი), ხოლო საცხოვრებელი სადგომის დათმობის გარიგება _ სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციითა და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდით (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა) (2.4 მუხლი).

საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმადაც, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო, ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები.

მოხმობილი ნორმების ანალიზით დასტურდება, რომ სადავოდ მიჩნეული უფლების კანონიერება უნდა დამტკიცდეს. დარღვეული უფლების დაცვა მხარეს კონკრეტულ ფაქტებზე დაყრდნობით შეუძლია და ამ ფაქტების მითითება მხარის მოვალეობაა. საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, რომელიც სადავოა, დამტკიცებას საჭიროებს, ხოლო ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ფაქტების მიმთითებელ მხარეებს ეკისრებათ. გამონაკლისს წარმოადგენს მატერიალური სამართლით გათვალისწინებული შემთხვევა, როდესაც ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ამა თუ იმ ნორმით განსხვავებულადაა მოწესრიგებული.

მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის სწორად გადანაწილებას არა მარტო საპროცესო-სამართლებრივი, არამედ არსებითი მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც გააჩნია, ვინაიდან მხარის მიერ ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას ან არაჯეროვნად განხორციელებას, შედეგად მოჰყვება ამავე მხარისათვის უარყოფითი, არახელსაყრელი შედეგი.

განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ მიუთითა და დაამტკიცა მხარეთა შორის საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის დათმობის გარიგების არსებობა, რასაც არ ეთანხმება მოპასუხე (კასატორი) იმ საფუძვლით, რომ მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოშობილია ფორმის დაუცველად დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან, შესაბამისად, სწორედ მისი მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა სარჩელისაგან განსხვავებული ფაქტობრივი ვითარების არსებობის დადასტურება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და სპეციალური კანონის _ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 2.1 მუხლის ერთობლივი ანალიზიდან გამოდინარე, კასატორის არგუმენტი, რომ, მიუხედავად სათანადო მტკიცებულების წარუდგენლობისა, სასამართლოს დადგენილად უნდა მიეჩნია ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობა, დაუსაბუთებელია და ვერ იქნება გაზიარებული.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან მსგავს საკითხზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული მყარი ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაშიც.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას გ.ფ–ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს ნ. ე–ს მიერ 2014 წლის 22 ივლისის N85 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ.ფ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ გ.ფ–ს (პ/N......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) ნ. ე–ს მიერ 2014 წლის 22 ივლისის N85 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე