საქმე №ას-1114-1061-2014 2 ივლისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს მ.ს.ო.ბ. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ბ.ა.“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 27 აგვისტოს გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „ბ.ა–მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს მ.„ბ–ს“ მიმართ პირგასამტეხლოს _ 2 937,20 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით შპს „ბ.ა–ს“ სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს მ. „ბ–ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლოს _ 2 937,20 ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 27 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შპს მ. „ბ–ის“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შპს მ. „ბ–ს“ შპს „ბ.ა–ს“ სასარგებლოდ დაეკისრა 1 500 ლარის გადახდა შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები, კერძოდ, შპს მ.„ბ–სა“ და შპს „ბ. ა–ს“ შორის 2010 წლის 1 სექტემბერს გაფორმდა სარეკლამო მომსახურების შესახებ ხელშეკრულება 4 თვით, ხოლო, 2011 წლის 16 იანვარს_ 3 თვით, რომლის თანახმადაც დამკვეთი _ შპს მ. „ბ.“ უკვეთავს, ხოლო რეკლამის გამავრცელებელი _ შპს „ბ.ა.“ უზრუნველყოფს რეკლამის გავრცელებას იმ წესითა და პირობებით, რაც შეთანხმებულია ხელშეკრულებით’

რეკლამის გავრცელების მიზნით შპს „ბ.ა–მა“ იკისრა ვალდებულება, დამკვეთისათვის გამოეყო მის კანონიერ მფლობელობაში არსებული სარეკლამო ფართი (10 ერთეული „ზონდას“ მარკის ავტობუსის მარცხენა და მარჯვენა გვერდებზე, 4 ერთეული „ბოგდანის“ მარკის ავტობუსის მარცხენა, მარჯვენა და უკანა რკინის გვერდებზე) და უზრუნველეყო მასზე რეკლამის განთავსება. სარეკლამო მომსახურების საერთო ღირებულება 01.09.2010წ. ხელშეკრულებით განისაზღვრა _ 11 200 ლარით (4 თვე), ხოლო 16.01.2011წ. ხელშეკრულებით _ 4200 ლარით (სამი თვე);

ხელშეკრულების 2.3.2 პუნქტის მიხედვით, სარეკლამო მომსახურება უნდა ანაზღაურებულიყო ყოველთვიურად და „დამკვეთმა“ (ამ შემთხვევაში შპს მ. „ბ.“) აიღო მოსარჩელისათვის 2 800 ლარის გადახდის ვალდებულება არა უგვიანეს ყოველი თვის 10 რიცხვისა ხელშეკრულების მოქმედების ვადის ათვლის დასაწყისიდან ხელშეკრულების მოქმედების დასრულებამდე. 16.01.2011წ. ხელშეკრულების მიხედვით სარეკლამო მომსახურების საერთო ღირებულება განისაზღვრა 4 200 ლარით, რომლის ანაზღაურება იწარმოებდა ორ ეტაპად, პირველი ეტაპის 3 500 ლარი უნდა გადახდილიყო 2011 წლის 25 მარტამდე, ხოლო მეორე ეტაპის 700 ლარი _ 2011 წლის 15 აპრილამდე;

შპს მ.„ბ–ს“ 08.10.2010წ. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მომსახურებისათვის შპს „ბ.ა–თვის“ გადახდილი ჰქონდა 1 400 ლარი; 16.11.2010წ. _ 2 800 ლარი; 31.12.2010წ. _ 2 800 ლარი; 20.01.2011წ _ 2 800 ლარი; 08.02.2011წ. – 1 400 ლარი; 06.04.2011წ. – 3 500 ლარი; 07.05.2011წ. – 700 ლარი. ანუ, ჯამში _ 15 400 ლარი, რაც წარმოადგენდა ხელშეკრულებებით გათვალისწინებულ სარეკლამო მომსახურების ღირებულებას. ამდენად, მოპასუხემ ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულება დაარღვია, რადგან გაწეული მომსახურებისთვის გადახდები უნდა განხორციელებულიყო არა უგვიანეს ყოველი თვის 10 რიცხვისა, ხელშეკრულების ათვლის დაწყებიდან, ხელშეკრულების ვადის დასრულებამდე;

მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების მიხედვით (2.4.1 პუნქტი), განისაზღვრა შპს მ.„ბ–ის“ ვალდებულება, სარეკლამო მომსახურების ღირებულების გადაუხდელობის ან გადახდის დაგვიანების შემთხვევაში პირგასამტეხლოს _ ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე მთლიანი სახელშეკრულებო თანხის 0.1%-ის ანაზღაურების თაობაზე.

სააპელაციო პალატამ, დადგენილი გარემოებების სამართლებრივად შეფასებისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლით, 327-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე მუხლით, 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 416-ე მუხლით, 418-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით და აღნიშნა, რომ პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებაზე მხარეების ხელშეკრულებით შეთანხმება სადავოს არ წარმოადგენდა, მოპასუხემ დაარღვია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების ვადა. პალატამ, სამოქალაქო კოდექსის 115-ე და 420-ე მუხლების თანახმად, განმარტა, რომ პირგასამტეხლო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის დამატებით საშუალებას წარმოადგენს და ვალდებულების დარღვევამდე ემსახურება ვალდებულების შესრულების სტიმულირებას, ვინაიდან მოვალემ იცის, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, მას მოუწევს გარკვეული საზღაურის გადახდა. პირგასამტეხლო ატარებს პრევენციული და მინიმალური ზიანის ანაზღაურების ფუნქციას, შესაბამისად, პირგასამტეხლო, რომელიც გადააჭარბებს ამ ოდენობას, იძენს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლოს სტატუსს. მნიშვნელოვანია, რომ პირგასამტეხლო მოვალეს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, ვალდებულების დარღვევით კრედიტორმა ზიანი განიცადა თუ არა. მართალია, კრედიტორს ენიჭება პირგასამტეხლოს უპირობოდ მოთხოვნის უფლება, მაგრამ მისი ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს, თუ როგორია შესრულების ღირებულების, მისი შეუსრულებლობისა და არაჯეროვანი შესრულებით გამოწვეული ზიანის თანაფარდობა პირგასამტეხლოს ოდენობასთან.

პირგასამტეხლოს მიზანია კრედიტორის დარღვეული უფლების აღდგენა და არა გამდიდრება, შესაბამისად, პირგასამტეხლო უნდა იყოს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი და გონივრული.

აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ პირგასამტეხლოს სახით 2 937,20 ლარის დაკისრება (თითქმის 3 000 ლარისა), არასამართლიანი იყო, შესაბამისად გონივრული და სამართლიანი ოდენობა იქნებოდა ამ თანხის განახევრება და პირგასამტეხლოს განსაზღვრა 1 500 ლარით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს მ. „ბ–მა“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების არასწორი შეფასებით არასწორად დაადგინა, რომ კასატორს უნდა გადაეხადა ქირა, აღნიშნულით დაირღვა შეჯიბრებითობის პრინციპი.

არასწორია სასამართლოს მსჯელობა ვალდებულების დარღვევის თაობაზე, რადგანაც შპს მ. „ბ.“ თანხას ანგარიშფაქტურის წარდგენისას იხდიდა, ხოლო სასამართლოს აზრით კი, ანგარიშფაქტურა მხოლოდ დღგ-თი დაბეგვრას ემსახურება და არ წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების კანონით გათვალისწინებულ დოკუმენტს, რაც არასწორია. ამგვარი დასკვნა არღვევს შეჯიბრებითობის პრინციპს, ამასთან, გაურკვეველია თუ რით იხელმძღვანელა სასამართლომ, რადგანაც ხელშეკრულების არსებობა თავისთავად არ გულისხმობს მომსახურების განხორციელებას, მომსახურება ეტაპობრივად ხორციელდებოდა, რის შესაბამისადაც გამოიწერებოდა ანგარიშ-ფაქტურები და დასტურდებოდა მომსახურების გაწევაც, შესაბამისად, ანგარიშსწორებაც ამ გზით ხორციელდებოდა.

ზემოაღნიშნულით დასტურდება, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა ხელშეკრულების პირობები, ასევე არასწორად გამოიყენა და განმარტა კანონი, მიღებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება სასამართლო პრაქტიკას და არღვევს კასატორის ინტერესებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს მ. „ბ–ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს შემდეგს:

წინამდებარე დავის საგანს წარმოადგენს პირგასამტეხლოს დაკისრება, ამდენად, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლია, რომლის შესაბამისადაც პირგასამტეხლო მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხაა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის. ამავე კოდექსის 418-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრულია პირგასამტეხლოზე შეთანხმების ნამდვილობის კიდევ ერთი პირობა _ ფორმა, რომელიც წერილობით უნდა იყოს შეთანხმებული.

განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ საქმის მასალებზე დაყრდნობით დაადგინა, რომ მხარეთა შორის 2010 წლის 1 სექტემბერს 4 თვით, ხოლო, 2011 წლის 16 იანვარს _ 3 თვით გაფორმდა სარეკლამო მომსახურების ხელშეკრულება;

სარეკლამო მომსახურების საერთო ღირებულება 01.09.2010წ. ხელშეკრულებით განისაზღვრა _ 11 200 ლარით (4 თვე), ხოლო 16.01.2011წ. ხელშეკრულებით _ 4 200 ლარით (3 თვე);

ხელშეკრულების 2.3.2 პუნქტის მიხედვით, სარეკლამო მომსახურება უნდა ანაზღაურებულიყო ყოველთვიურად და „დამკვეთმა“ აიღო მოსარჩელისათვის 2 800 ლარის გადახდის ვალდებულება, არა უგვიანეს ყოველი თვის 10 რიცხვისა ხელშეკრულების მოქმედების ვადის ათვლის დასაწყისიდან ხელშეკრულების მოქმედების დასრულებამდე. 16.01.2011წ. ხელშეკრულების მიხედვით სარეკლამო მომსახურების საერთო ღირებულება განისაზღვრა 4 200 ლარით, რომლის ანაზღაურება იწარმოებდა ორ ეტაპად, პირველი ეტაპის 3 500 ლარი უნდა გადახდილიყო 2011 წლის 25 მარტამდე, ხოლო მეორე ეტაპის 700 ლარი _ 2011 წლის 15 აპრილამდე;

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოპასუხემ ვალდებულება შეასრულა არაჯეროვნად, გადააცილა თანხის გადახდის ვადა. სააპელაციო პალატის ეს დასკვნა ემყარება საქმეში წარმოდგენილ განკუთვნად მტკიცებულებებს;

ხელშეკრულებების მიხედვით (2.4.1 პუნქტი), განისაზღვრა შპს მ. „ბ–ის“ ვალდებულება, სარეკლამო მომსახურების ღირებულების გადაუხდელობის ან გადახდის დაგვიანების შემთხვევაში პირგასამტეხლოს _ ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე მთლიანი სახელშეკრულებო თანხის 0.1%-ის ანაზღაურების თაობაზე.

კასატორი სადავოდ ხდის სასამართლოს დასკვნას, რომ დარღვეულია მომსახურების საზღაურის გადახდის ვადები და ამ ფაქტს უკავშირებს მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ანგარიშფაქტურებს, თუმცა საგულისხმოა, რომ კასატორს არ მიუთითებია იმგვარ გარემოებაზე, რომელიც დაადასტურებდა მხარეთა შეთანხმების არსებობას ანგარიშფაქტურის წარდგენის შემდგომ და არა ხელშეკრულებაში მითითებული ვადის დაცვით ანგარიშსწორების ფაქტს, გარდა აღნიშნულისა, საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს სამოქალაქო კოდექსის მე-6 კარით განსაზღვრულ ვალდებულების შეწყვეტის მარეგულირებელ ნორმებს, რომლებიც მოვალის უფლებადამცავი ნორმებია და კრედიტორის ბრალით შესრულების გადაცილებისას სწორედ ამ ნორმებით განსაზღვრული რეგულაციით არის დაცული მოვალე ნეგატიური შედეგებისაგან, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, არ დასტურდება.

პალატა მოიხმობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილს, რომლის თანახმადაც, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან პირგასამტეხლოს დაკისრებისა და მისი ოდენობის განსაზღვრის შესახებ არსებობს საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებისაგან (იხ. სუსგ №ას-921-960-2011, 25 ნოემბერი, 2011 წელი).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დაუშვას შპს მ.„ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2014 წლის 14 ოქტომბერს N375 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს მ.ს.ო.„ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს მ.ს.ო.„ბ–ს“ (ს/N....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) მის მიერ 2014 წლის 14 ოქტომბერს N375 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე