საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-369-350-2015 30 ივლისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – თ. შ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ს-ი, ი. კ-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, იპოთეკის საგნის რეალიზაცია

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

თ. შ-მა მოითხოვა მ. ს-ისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 10 500 აშშ დოლარისა და პირგასამტეხლოს _ 9 500 აშშ დოლარის დაკისრება, ხოლო დაკისრებული თანხის ამოღების მიზნით, მოსარჩელემ მოითხოვა ი. კ-ის კუთვნილი, ქ.თბილისში, ... ქ#....-ში მდებარე #.. ბინის იძულებით აუქციონზე რეალიზაცია.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

ი. კ-მა სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა, ხოლო მ. ს-ს სასამართლოსათვის შესაგებლით არ მიუმართავს.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით თ. შ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

4. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 თებერვლის განჩინებით თ. შ-ის სააპელაციო საჩვარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

4.1. გასაჩვრებული განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

4.1.1. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 02.12.2009წ. გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით მ. ს-მა თ. შ-ისაგან ისესხა 10 500 აშშ დოლარი სამი თვის ვადით, თვეში 5% სარგებლის დარიცხვით;

4.1.2. გაცემული სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მ. ს-ის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონება მდებარე, ქ.თბილისში, ... ქ#...-ში (საკადასტრო კოდი ......). იპოთეკის უფლება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში;

4.1.3. მ. ს-მა 16.01.2012წ. ნასყიდობის ხელშეკრულებით იპოთეკის საგანი გაასხვისა ი. კ-ზე. რეესტრის ამონაწერის თანახმად, იპოთეკით დატვირულ ბინას მიენიჭა რიგითი ნომ. _ ...., რის გამოც ნივთს შეეცვალა საკადასტრო კოდი და გახდა #.......;

4.1.4. მ. ს-ს სესხის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ვალდებულებები არ შეუსრულებია;

4.1.5. გაზიარებულ იქნა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა 02.12.2009წ. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების დაკისრებისა და იპოთეკის საგნის რეალიზაციის თაობაზე, იყო ხანდაზმული, რადგანაც მსესხებელს სესხი უნდა დაეფარა სამი თვის ვადაში _ 2010 წლის 2 მარტის ჩათვლით. ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში ვალდებულება არ შესრულდა, შესაბამისად, მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა 2010 წლის 3 მარტიდან. საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ წინამდებარე სარჩელი აღძრული იყო მხოლოდ 21.11.2013წ. სამწლიანი ვადის გასვლის შემდგომ.

4.1.6. სააპელაციო პალატამ, სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, განმარტა, რომ ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობიდან გამომდინარე, დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა იგი განუხორციელებელია. ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე. სამოქალაქო კოდექსისი 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს. ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

4.1.7. პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში ი. კ-ი მიუთითებდა სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე.

4.1.8. სამოქალაქო კოდექსის 291-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მსჯელობა მასზედ, რომ ვინაიდან პირად მოვალეს სასამართლოში შესაგებელი არ წარუდგენია და არც სხდომაზე გამოცხადებულა, ი. კ-ს, როგორც იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის მესაკუთრეს, არ გააჩნდა ხანდაზმულობაზე მითითების უფლება. სასამართლოს განმარტებით, მიუხედავად იმისა, რომ იპოთეკის საგნის მესაკუთრე თვითონ არ არის იპოთეკით უზუნველყოფილი მოთხოვნის პირადი მოვალე, მას შეეძლო გამოეყენებინა ყველა ის შესაგებელი იპოთეკარის წინააღმდეგ, რომლის უფლებაც პირად მოვალეს გააჩნია.

4.1.9. პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 145-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ იპოთეკა სანივთოსამართლებრივი გარიგებაა, რომელიც უზრუნველყოფს ვალდებულებას. მისი არსი და დანიშნულება არსებული ვალდებულების უზრუნველყოფაა და მის გარეშე არ არსებობს. იპოთეკა აქცესორული უფლებაა და, სამოქალაქო კოდექსის 153-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იგი არ წარმოიშობა და არც შეიძლება არსებობდეს ძირითადი უფლების გარეშე. იპოთეკის, როგორც აქცესორული უფლების, ბუნება ვლინდება ძირითადი უფლების გადაცემის პროცესშიც _ მოთხოვნის გადაცემისას იპოთეკა თან მიჰყვება მთავარ უფლებას. რამდენადაც ხანდაზმული იყო ძირითადი მოთხოვნა _ სესხად გაცემული თანხის დაბრუნება, ხანდაზმულად მიიჩნეოდა ასევე დამატებითი მოთხოვნაც იპოთეკით დათვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაციის თაობაზე.

4.1.10. სამოქალაქო კოდექსის 144-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოპასუხემ (იპოთეკით დატვირთული ნივთის მესაკუთრემ) პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში მიუთითა მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე, შესაბამისად, თბილისის საქალაქო სასამართლომ, შჯიბრებითობის პრინციპის დაცვით, იმსჯელა აღნიშნულ გარემოებაზე და მართებულად მიიჩნია სარჩელი ხანდაზმულად.

5. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. შ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტრილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

5.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

5.1.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე, 129-ე, 130-ე, 144-ე, 145-ე და 291-ე მუხლები, ამასთანავე, არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2, მე-4, 201-ე, 230-ე, 232¹ მუხლები.

5.1.2. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იმსჯელა სარჩელის ხანდაზმულობაზე და არასწორად არ დააკმაყოფილა იგი, რადგანაც უდავოა, რომ მ. ს-ს შესაგებელი არ წარმოუდგენია, ხოლო ი. კ-მა სარჩელი ხანდაზმულობის გამო არ ცნო. აღნიშნული მეტყველებს იმაზე, რომ მ. ს-მა საკუთარი პასიურობით ცნო სარჩელი და პრეტენზია არ გამოუხატავს, ხოლო ი. კ-ი სასესხო ურთიერთობის მხარეს არ წარმოადგენდა, არამედ სარჩელის წარდგენისას მხოლოდ იპოთეკის საგნის მესაკუთრე იყო.

5.1.3. ხანდაზმულობის თაობაზე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტების შესაბამისად, უნდა მიუთითებდეს მხარე, ხოლო შემდგომ, ხანდაზმულობის ვადის გამოთვლისა თუ შეწყვეტის თაობაზე, მსჯელობს სასამართლო. ხანდაზმულობაზე მსჯელობისას არ უნდა შეილახოს მხარის საპროცესო უფლებები.

5.1.4. იმ გარემოების გთვალისწინებით, რომ ი.კ-ი სესხისა და იპოთეკის მხარეს არ წარმოადგენდა, სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი ემსჯელა მის შესაგებელზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა თ.შ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

1.2. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

1.3. გასაჩივრებული განჩინებით, თ.შ-ს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარი ძირითადად იმ საფუძვლით ეთქვა, რომ სარჩელი იყო ხანდაზმული, რამდენადაც, 02.12.2009წ. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების შესრულების ვადა ამოიწურა 02.03.2010წ. ხოლო სარჩელი სასამართლოში შეტანილი იყო 21.11.2013წ. ამასთანავე, არ იქნა გაზიარებული აპელანტის (მოსარჩელის) მტკიცება, რომ იპოთეკის საგნის მესაკუთრეს, რომელიც მოთხოვნის პირადი მოვალე არ იყო, უფლება არ ჰქონდა მიეთითებინა სასარჩელო ხანდაზმულობაზე.

1.4. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძვლად კასატორი მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 232¹ მუხლის თანახმად, სასამართლოს, მოთხოვნის პირადი მოვალის მიერ შესაგებლის წარუდგებლობის გამო, უნდა გამოეტანა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და მხედველობაში არ უნდა მიეღო იოპთეკის საგნის მესაკუთრის შესაგებელი სასარჩელო ხანდაზმულობის თაობაზე, ასეთ ვითარებაში არ დაირღვეოდა მოსარჩელის ძირითადი საპროცესო უფლებები.

1.5. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.6. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლით განსაზღვრული ხანდაზმულობის ინსტიტუტი კრედიტორის უფლების იძულებით განხორციელებაზე ან დაცვაზე ზემოქმედების ძლიერი მატერიალურ-სამართლებრივი საშუალებაა, რამდენადაც, ამავე კოდექსის 144-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე. ასეთ შემთხვევაში, მოთხოვნა მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით კვლავ განაგრძობს არსებობას, თუმცა შეუძლებელია სასამართლო წესით ამ მოთხოვნის იძულებით განხორციელება. საკასაციო პალატა ასევე მოიხმობს სამოქალაქო კოდექსის 291-ე მუხლს, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, დადგენილია შემდეგი ქცევის წესი: თუ უძრავი ნივთის მესაკუთრე იმავდროულად არ არის იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის პირადი მოვალე, მას მაინც შეუძლია იპოთეკარს წაუყენოს ის შესაგებელი, რომლის უფლებაც მხოლოდ პირად მოვალეს აქვს, მათ შორის, შესაგებლები ფულად ვალდებულებათა გაქვითვისა და მოთხოვნის გასაჩივრების გამო.

1.7. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოპასუხე ი.კ-ი უფლებამოსილი იყო, მიეთითებინა სასარჩელო ხანდაზმულობაზე, თავის მხრივ, ხანდაზმულობაზე მითითება წარმოადგენს სარჩელის დაკმაყოფილების შემაფერხებელ შესაგებელს და ასეთ დროს მოსარჩელეს ეკისრება მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ არ არსებობს ამ ინსტიტუტის გამოყენების წინაპირობები (მან უნდა ამტკიცოს ხანდაზმულობის ვადის შეჩერება, შეწყვეტა და სხვა). ამგვარი გარემოება კასატორს არ მიუთითებია.

1.8. უსაფუძვლოა კასატორის მსჯელობა იმის შესახებ, რომ სასამართლომ, ხანდაზმულობის საკითხის კვლევით დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი, რადგანაც, უდავოა, რომ უფლებამოსილმა პირმა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით სწორედ იმგვარი შესაგებელი წარადგინა, რომელმაც გამორიცხა მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილება, ხოლო სასამართლო ვალდებული იყო, შეეფასებინა შესაგებლის სამართლებრივი საფუძვლიანობა.

1.9. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ წინამდებარე დავა შეეხება ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულებას, ამდენად, სააპელაციო პალატამ მართებულად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით და სადავო სამართალურთიერთობაზე სწორად გაავრცელა 3-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა.

1.10. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, რადგანაც სააპელაციო სასამართლოს განმარტებები და დასკვნები არ ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგავროვან პრაქტიკას (იხ. სუსგ №ას-547-515-2012, 11 ივნისი, 2012 წელი).

1.11. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას თ. შ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

2. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მითითებული ნორმის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, სახელმწიფო ბიუჯეტში დატოვებას ექვემდებარება საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 30%. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ თ.შ-ს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 16 აპრილის განჩინებით გადაუვადდა 1 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ლარის გადახდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს გადავადებული ბაჟის 30%-ის _ 300 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ.შ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ თ.შ-ს (პ/#.......) სახელმწიფო ბიუჯეტის (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი ...., მიმღების ანგარიშის №...... სახაზინო კოდი ...) სასარგებლოდ დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 16 აპრილის განჩინებით გადავადებული 1 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ლარის 30% _ 300 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე