საქმე №330210010023996 28 ივლისი, 2015 წელი

№ას-379-360-2015 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ბესარიონ ალავიძე, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ. მ-ია (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – კ. ბ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 18 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა კ. ბ-ემ მოპასუხე მ. კ-იას მიმართ და მოითხოვა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის – ქ.თბილისში, მ-ს მე-2 მ/რ-ის მე-2 კორპუსში მდებარე №... ბინის გამოთხოვა და მისთვის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილებით:

1. კ. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა;

2. მ. მ-იას უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა ქ.თბილისში, მ-ს მე-2 მ/რ-ის მე-2 კორპუსში მდებარე №... ბინა და იგი თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცა კ. ბ-ეს.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გააწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. მ-იამ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 18 თებერვლის განჩინებით:

1. მ. კ-იას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

2. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეა მოსარჩელე კ. ბ-ე. საქმეზე წარდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერის საფუძველზე დგინდება, რომ ქ.თბილისში, მ-ს მე-2 მ/რ-ის მე-2 კორპუსში მდებარე N... ბინის მესაკუთრეს მოსარჩელე კ. ბ-ე წარმოადგენს.

საქმის მასალებით დგინდება, რომ 2009 წლის 14 აგვისტოს უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ. ბ-ემ ა. ყ-ისგან შეიძინა სადავო უძრავი ქონება. სწორედ აღნიშნული ხელშეკულების საფუძველზე განხორციელდა 2009 წლის 19 აგვისტოს საუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში და უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა მყიდველი – კ. ბ-ე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2014 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილებით მ. მ-იას სარჩელი ა. ყ-სა და კ. ბ-ეს შორის 2009 წლის 14 აგვისტოს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ, კერძოდ, ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.

ამდენად, საქმის მასალებით დადასტურდა, რომ უძრავი ქონების მესაკუთრეს მოსარჩელე კ. ბ-ე წარმოადგენდა, მოპასუხე მ. მ-ია სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობდა სადავო უძრავ ქონებას. აღნიშნული გარემოება მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. ასევე დგინდებოდა, რომ მოსარჩელე – სადავო ბინის მესაკუთრე – სადავოდ ხდიდა და არ ეთანხმებოდა მოპასუხის მიერ სადავო უძრავი ქონების ფლობას, მოპასუხეს კი სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია შესაბამისი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მის მიერ სადავო უძრავი ქონების ფლობის სამართლებრივ საფუძველს. აღნიშნულის წარდგენის ვალდებულება მას ეკისრებოდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპის შესაბამისად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხე მ. მ-იას მიერ სადავო უძრავი ქონების ფლობა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ხორციელდება.

სააპელაციო სასამართლომ, საქმის განხილვისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლით, რომლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის შესაბამისად, მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ვინდიკაციური სარჩელის საფუძვლიანობა მოწმდება იმ გარემობების შეფასებით, არსებობს თუ არა მოსარჩელის საკუთრების უფლება ნივთზე და იმყოფება თუ არა ეს ნივთი სხვა პირთა არამართლზომიერ მფლობელობაში, ანუ ხორციელდება თუ არა მფლობელობა საამისო უფლების გარეშე. მოცემულ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ მოსარჩელეს სადავო ნივთზე გააჩნდა საკუთრების უფლება და იგი არ იყო შეზღუდული მოპასუხის მიერ ამ ნივთის მართლზომიერი ფლობის უფლებით, რადგან მოპასუხე არ წარმოადგენდა სამოქალაქო კოდექსის 160-162-ე მუხლებით დაცული უფლების მქონე პირს – მართლზომიერ მფლობელს. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე, საფუძვლიანი იყო.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არ არსებობდა მოცემული საქმის წარმოების შეჩერების კანონით გათვალისწინებული საფუძველი, რაც შემდეგნაირად დაასაბუთა:

დადგინდა, რომ 2014 წლის 24 იანვარს მ. მ-იამ განცხადებით მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურატურას, რომლითაც მოითხოვა გამოძიების დაწყება მის მიმართ განხორციელებული თაღლითობის ფაქტთან დაკავშირებით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 10 მარტის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მ. მ-იას წარმომადგენლის შუამდგომლობა საქმის წარმეობის შეჩერების შესახებ. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის ,,დ“ ქვეპუნტზე და აღნიშნა, რომ სამართალდამცავი ორგანოებისათვის მიმართვა არ წარმოადგენდა საქმის წარმოების შეჩერების საფუძველს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლით გათვალისწინებულია საფუძვლები, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც სასამართლო ვალდებულია შეაჩეროს საქმის წარმოება, კერძოდ, აღნიშნული მუხლის ,,დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საქმის წარმოება უნდა შეჩერდეს, თუ საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით. აპელანტის მიერ მითითებული გარემოება საქმის წარმოების შეჩერების კანონით გათალისწინებულ საფუძველს არ წარმოადგენდა. შესაბამისად, აღნიშნულ ნაწილშიც სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელი იყო.

სააპელაციო სასამართლოს დასახელებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. მ-იამ.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

გასაჩივრებულ განჩინებაში აღნიშნულია, რომ მოპასუხე სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობს სადავო უძრავ ქონებას, მაშინ როდესაც ეს ქონება მისი ნებართვის გარეშე, ყალბი დოკუმენტებით გასხვისდა, კერძოდ, მოპასუხემ სადავო ბინა 68000 აშშ დოლარად შეიძინა და შემდგომში გააქირავა, თუმცა დამქირავებელმა ა. ყ-მა ბინასთან დაკავშირებული საბუთები გააყალბა. სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით ამ უკანასკნელს 10 წლით თავისუფლების აღკვეთა შეეფარდა. გარდა ამისა, კ. ბ-ემ (მისმა დედამ, მ. ნ-ემ) 68000 აშშ დოლარის ღირებულების ბინა ჯერ იპოთეკით ჩაიდო, ხოლო ერთ კვირაში ა. ყ-ისგან 30000 ლარად შეიძინა ისე, რომ არც უნახავს, პირდაპირ მივიდა და ბინაზე გასაღების გამოცვლა დაიწყო. როდესაც დამქირავებელმა მოპასუხეს უთხრა, რომ ბინის მესაკუთრე მ. მ-ია იყო და მისი ტელეფონის ნომერი მისცა, მოპასუხეს მესაკუთრესთან არც გადაუმოწმებია ბინაზე არსებული მდგომარეობა. ამდენად, მოპასუხე ბინის ერთადერთი კანონიერი მესაკუთრეა, რომელსაც მესაკუთრის უფლებები არაკანონიერად ჩამოართვეს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. მ-იას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ მოპასუხე სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობს სადავო უძრავ ქონებას, მაშინ როდესაც ეს ქონება მოპასუხის ნებართვის გარეშე, ყალბი დოკუმენტებით გასხვისდა, შესაბამისად, მოპასუხე არის სადავო ბინის ერთადერთი კანონიერი მესაკუთრე.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის ზემოხსენებულ პრეტენზიას და, უპირველესად, ყურადღებას მიაქცევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

2009 წლის 14 აგვისტოს უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ. ბ-ემ ა. ყ-ისგან შეიძინა უძრავი ქონება - მდებარე ქ.თბილისში, მ-ს მე-2 მ/რ-ის მე-2 კორპუსში, ბინა №... აღნიშნული უძრავი ქონება 2009 წლის 19 აგვისტოს საჯარო რეესტრში აღირიცხა შემძენის - კ. ბ-ის საკუთრებად;

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილებით მ. მ-იას სარჩელი ა. ყ-სა და კ. ბ-ეს შორის 2009 წლის 14 აგვისტოს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა;

მ. მ-ია ფლობს ზემოხსენებულ უძრავ ქონებას.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ზმოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, ვინაიდან კასატორს მათ წინააღმდეგ დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).

მოსარჩელეს აღძრული აქვს ვინდიკაციური სარჩელი, შესაბამისად, მისი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვით, მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები:

ა) მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე;

ბ) მოპასუხე უნდა ფლობდეს ნივთს;

გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ნივთის ფლობის უფლება.

განსახილველ შემთხვევაში, როგორც აღინიშნა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოსარჩელე არის უძრავი ნივთის მესაკუთრე, ხოლო მოპასუხე - ნივთის მფლობელი. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა ასევე, რომ მოპასუხეს უძრავი ნივთის ფლობის უფლება არ გააჩნია.

საკსაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ იგი მის მფლობელობაში არსებული უძრავი ნივთის ერთადერთი კანონიერი მესაკუთრეა. კასატორის ეს მოსაზრება ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება გასხვისდა მისი ნების საწინააღმდეგოდ დანაშაულებრივი გზით, კერძოდ, დოკუმენტების გაყალბებით.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უძრავ ნივთზე საკუთრების შეძენის აუცილებელი წინაპირობაა გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში (სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლი). მოცემულ შემთხვევაში, 2009 წლის 14 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელე რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ, შესაბამისად, მოპასუხე ამ უძრავი ნივთის მესაკუთრეს აღარ წარმოადგენს. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ მოპასუხემ სხვა სამოქალაქო საქმეზე იდავა ზემოხსენებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე, მაგრამ მისი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა და ეს გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. აქედან გამომდინარე, მოპასუხეს, მის მიერ მითითებული საფუძვლით, უძრავი ნივთის ფლობის უფლება არ გააჩნია, შესაბამისად, სახეზეა სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამივე წინაპირობის არსებობა, რაც ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველია.

საკასაციო საჩივრით კასატორი მოითხოვს ასევე მისი გამოსახლების შეჩერებას. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ეს მოთხოვნა უსაფუძვლოა, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად არაა გადაცემული და, შესაბამისად, მოპასუხის გამოსახლების პროცესიც არ მიმდინარეობს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მ. მ-იას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ა. წ-იას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. მ-იას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ მ. მ-იას დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ა. წ-იას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, საგადახდო დავალება № 1, გადახდის თარიღი – 2015 წლის 24 აპრილი) 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება;

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ზ. ძლიერიშვილი