საქმე №010210014455175 20 ივლისი, 2015 წელი

№ას-404-384-2015 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ბესარიონ ალავიძე, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ვ. ბ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე - ა. ი-ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ბ-ის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ა. ი-ამ მოპასუხე ვ. ბ-ის მიმართ და მოითხოვა 2008 წლის 18 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

ბ-ის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 30 ივლისის გადაწყვეტილებით ა. ი-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა. იასტრებოვა-ამორხანოვამ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით:

1. ა. ი-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა;

2. გაუქმდა ბ-ის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 30 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;

3. ა. ი-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა;

4. ბათილად იქნა ცნობილი პ. ბ-ასა და ვ. ბ-ს შორის 2008 წლის 18 ივნისს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

პ. ბ-ამ 1993 წლის 6 აპრილს შეადგინა ანდერძი, რომლითაც მთელი თავისი ქონება, მათ შორის უძრავი ქონება, - ქ. ბ-ში, ნ-ის ქ.N...-ში მდებარე ბინა N..., უანდერძა თავის შვილიშვილს - ა. ი-ას;

2008 წლის 18 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულებით ქ. ბ-ში, ნ-ის ქ.N...-ში მდებარე ბინა N... პ. ბ-ამ აჩუქა თავის შვილს - ვ. ბ-ს;

ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება (ამჟამინდელი სარეგისტრაციო მონაცემების მიხედვით, ქ. ბ-ში, შ. ხ-ის ქ. N...-ში მდებარე ბინა N...; საკადასტრო კოდი N...), 2008 წლის 18 ივნისიდან საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია ვ. ბ-ის საკუთრებად;

პ. ბ-ა გარდაიცვალა 2008 წლის 4 აგვისტოს;

რეგისტრაციის საფუძველი იყო 2008 წლის 18 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, პ. ბ-ამ მითითებული ქონება აჩუქა ვ. ბ-ს;

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2008 წლის 18 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულებაზე პ. ბ-ას ხელი არ მოუწერია, რაც სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, დასტურდება შემდეგი გარემოებებით:

1. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის აჭარის მთავარი სამმართველოს საექსპერტო-კრიმინალური სამსახურის 2011 წლის 31 ოქტომბრის ექსპერტიზის Nგრ-... დასკვნის თანახმად, 2008 წლის 18 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულებაზე, გრაფებში „მჩუქებელი“ და „დასაჩუქრებული“ ხელმოწერები შესრულებულია ერთი და იგივე პირის, კერძოდ, ვ. ბ-ის მიერ (იხ. 27-31);

2. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტიზის 2012 წლის 24 მაისის N... დასკვნის თანახმად, 2008 წლის 18 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულებაზე, ნაბეჭდი ტექსტის ქვემოთ, მარცხენა და მარჯვენა მხარეს, გრაფებში „მჩუქებელი“ და „დასაჩუქრებული“ ხელმოწერები შესრულებულია ერთი და იგივე პირის - ვ. ბ-ის მიერ (იხ. 32-38);

3. სპეციალისტ კახა კოკაიას 2009 წლის 14 აპრილის ცნობით ირკვევა, რომ ხელმოწერები განთავსებული 2008 წლის 18 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულებაზე, გრაფებში „მჩუქებელი“ და „დასაჩუქრებული“ სავარაუდოდ შესრულებული იყო ერთი და იგივე პირის მიერ. ამასთან, შეუძლებელი აღმოჩნდა იმის დადგენა, „მჩუქებლის“ გრაფაში განთავსებული ხელმოწერა შესრულებული იყო თუ არა პ. ბ-ას მიერ. აღნიშნულის მიზეზად სპეციალისტის ცნობაში მითითებულია ის გარემოება, რომ ჩუქების ხელშეკრულებაზე ხელმოწერა შესრულებულია ქართულ ენაზე, ხოლო შედარებითი კვლევისათვის წარმოდგენილი თავისუფალი ნიმუშები - რუსულ ენაზე (იხ. ს.ფ. 22-25).

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ, მართალია, ბ-ის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 13 თებერვლის განჩინებით შეწყდა სისხლის სამართლის N1... საქმეზე ბრალდებულ ვ. ა-ს ძე ბ-ის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა, მაგრამ ამ განჩინებას პრეიუდიციული ძალა არ გააჩნია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში და, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო ვერ იქნებოდა შეზღუდული სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარი სამართლებრივი შედეგით.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ ა. ი-ას გააჩნდა განსახილველი აღიარებითი სარჩელისადმი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული იურიდიული ინტერესი, რადგან სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მოსარჩელეს შეეძლო, სადავო უძრავი ქონება სამოქლაქო კოდექსის 1306-1307-ე და სხვა შესაბამისი ნორმების საფუძველზე, მიეღო საკუთრებაში, როგორც პ. ბ-ას ანდერძით მემკვიდრეს. აღსანიშნავი იყო, რომ მოსარჩელეს ამ თვალსაზრისით არც დაუყენებია ეჭვქვეშ აღიარებითი სარჩელის დასაშვებობა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე და 524-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ ჩუქების ხელშეკრულების ნამდვილობა უნდა შეფასებულიყო იმის მიხედვით, აკმაყოფილებდა თუ არა იგი ზოგადად გარიგების ნამდვილობისადმი კანონით დაწესებულ მოთხოვნებს.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, გარიგების ნამდვილობის უპირველესი პირობაა, რომ გარიგების მხარემ გამოავლინოს ნება უშუალოდ ან წარმომადგენლის მეშვეობით. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ჩუქების ხელშეკრულების ტექსტში დაფიქსირებული იყო, რომ ეს ხელშეკრულება დადო უშუალოდ პ. ბ-ამ.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ რადგან მოსარჩელემ საეჭვოდ გახადა სადავო გარიგებაზე პ. ბ-ას მიერ ხელის მოწერის ფაქტი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მასვე ეკისრებოდა აღნიშნული გარემოების მტკიცების ტვირთი.

მოსარჩელემ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილისა და 162-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლოს წარმოუდგინა მტკიცებულებები, - ექსპერტიზის დასკვნები, რომლებიც, მართალია, საკმარისი არ აღმოჩნდა ვ. ბ-ის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისათვის, თუმცა, ამ დასკვნებმა შეინარჩუნა მტკიცებულებითი ძალა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში. აღნიშნული მტკიცებულებები იძლეოდნენ სრულ საფუძველს, სასამართლოს დაედგინა სადავო ფაქტობრივი გარემოება, რომ პ. ბ-ას სადავო გარიგებაზე ხელი არ მოუწერია. ეს მტკიცებულებები უნდა გაექარწყლებინა მოპასუხეს იმავე კატეგორიის მტკიცებულებით ან იმგვარი მტკიცებულების წარმოდგენით, რომელიც პირდაპირ მიუთითებდა წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნების გამცემი ექსპერტების მიკერძოებაზე ან სხვა უკანონო ქმედების ჩადენაზე. ასეთი საპროცესო მოქმედება მოპასუხეს არ განუხორციელებია და მხოლოდ იმ ფაქტს დაეყრდნო, რომ მას პასუხისმგებლობა საბუთის გაყალბებისთვის სისხლისსამართლებრივი წესით არ დაკისრებია.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე და მიიჩნია, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულება იყო ბათილი, ვინაიდან, გაფორმებული იყო კანონით დადგენილი წესის დარღვევით, კერძოდ, ერთ-ერთი მხარის (გამჩუქებელი) ხელმოწერის გაყალბებით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების და სარჩელის დაკამყოფილების საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ბ-მა.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 135-ე მუხლის მოთხოვნა, რომელიც ითვალისწინებს სასამართლოში წერილობითი მტკიცებულების დედნის სახით წარმოდგენის სავალდებულოობას. განსახილველ შემთხვევაში, ექსპერტის დასკვნები, რომლებიც შემდგომ გადაწყვეტილების გამოტანას დაედო საფუძვლად, მოსარჩელემ წარადგინა ასლების სახით;

სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები და არასწორად შეაფასა მოპასუხის მიერ დასახელებული მტკიცებულებები. კერძოდ, მხედველობაში არ იქნა მიღებული სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ წარდგენილი დასკვნა, რომელშიც მხოლოდ ვარაუდია გამოთქმული ვ. ბ-ის მიერ სადავო ჩუქების ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერის შესახებ;

სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოპასუხის მიერ დასახელებული მოწმეების, კერძოდ, ე. მ-ს, ლ.ს-ის, ვ. ე-სა და ლ. რ-ის მიერ სისხლის სამართლის საქმეზე მიცემული ჩვენებები, რომლებიც გამორიცხავენ სადავო ჩუქების ხელშეკრულების მოპასუხის მიერ გაყალბების ფაქტს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ვ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 135-ე მუხლის მოთხოვნა, რომელიც ითვალისწინებს სასამართლოში წერილობითი მტკიცებულების დედნის სახით წარმოდგენის სავალდებულოობას. განსახილველ შემთხვევაში, ექსპერტის დასკვნები, რომლებიც შემდგომ გადაწყვეტილების გამოტანას დაედო საფუძვლად, მოსარჩელემ წარადგინა ასლების სახით.

საკასაციო სასამართლო კასატორის ზემოხსენებულ პრეტენზიას არ იზიარებს და აღნიშნავს, რომ კასატორს (მოპასუხეს) არც შესაგებელში და არც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში საქმის განხილვის დროს სადავოდ არ გაუხდია მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნების ნამდვილობა და არც მათი დედნების წარმოდგენა მოუთხოვია. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ეს დასკვნები წარდგენილი იყო სისხლის სამართლის საქმეში, რაზეც კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

კასატორი მიიჩნევს ასევე, რომ სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები და არასწორად შეაფასა მოპასუხის მიერ დასახელებული მტკიცებულებები, კერძოდ, მხედველობაში არ მიიღო სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ წარდგენილი დასკვნა, რომელშიც მხოლოდ ვარაუდია გამოთქმული ვ. ბ-ის მიერ სადავო ჩუქების ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერის შესახებ, ასევე არ გაითვალისწინა მოპასუხის მიერ დასახელებული მოწმეების ჩვენებები, რომლებიც ფიგურირებენ სისხლის სამართლის საქმეში.

საკასაციო სასამართლო ვერც კასატორის ზემოხსენებულ პრეტენზიას გაიზიარებს, ვინაიდან სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 2 თებერვლის ექსპერტიზის დასკვნა მას ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში საქმის განხილვის დროს არ წარუდგენია. ხსენებული დასკვნა მან წარმოადგინა მხოლოდ საკასაციო სასამართლოში, რომელზედაც საკასაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებს, თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა (საყურადღებოა, რომ მითითებული დასკვნა არ გამორიცხავს „მჩუქებლის“ გრაფაში მოპასუხის ხელმოწერის ფაქტს). იგივე უნდა ითქვას მოწმეთა ჩვენებებზე, რომლებიც მათ მისცეს სისხლის სამართლის საქმეზე. მოპასუხეს არც ეს მტკიცებულებები წარუდგენია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებისათვის და არც მის მიერ დასახელებული მოწმეების დაკითხვა მოუთხოვია სამოქალაქო საქმის განხილვისას. მოპასუხე თავის შესაგებელში თავს მხოლოდ იმით იცავდა, რომ მის მიმართ შეწყდა სისხლისსამართლებრივი დევნა პროკურორის მიერ ბრალდებაზე უარის თქმის გამო. ერთადერთი მტკიცებულება, რაც მოპასუხემ თავის შესაგებელს დაურთო, ეს იყო 2013 წლის 13 თებერვლის განჩინება სისხლისამართლებრივი დევნის შეწყვეტის შესახებ (იხ. ს.ფ. 92-104).

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით, კერძოდ, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის აჭარის მთავარი სამმართველოს საექსპერტო-კრიმინალური სამსახურის 2011 წლის 31 ოქტომბრის ექსპერტიზის Nგრ-... დასკვნისა და სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტიზის 2012 წლის 24 მაისის N... დასკვნის მიხედვით, ცალსახად დასტურდება ის გარემოება, რომ პ. ბ-ას (მჩუქებელს) სადავო ჩუქების ხელშეკრულებაზე ხელი არ მოუწერია და, შესაბამისად, ამ ხელშეკრულების დადების ნება არ გამოუვლენია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ამ ფაქტობრივ გარემოებას ვერ გააქარწყლებს მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი სისხლისამართლებრივი დევნის შეწყვეტის შესახებ განჩინება, რომელიც მხოლოდ პროკურორის მიერ ბრალდებაზე უარის თქმას ეფუძნება. ამ განჩინებით არ ირკვევა, თუ კონკრეტულად რომელი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად მივიდა პროკურორი იმ დასკვნამდე, რომ ბრალდებაზე უარი ეთქვა. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ სისხლისამართლებრივი დევნის შეწყვეტის შესახებ განჩინებას მოცემული საქმისათვის პრეიუდიციული მნიშვნელობა არ გააჩნია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოცემული სამოქალაქო საქმის განმხილველი სასამართლო ვალდებული იყო მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად გაეკეთებინა დასკვნები საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები არ დაურღვევია, ვინაიდან მან ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად განიხილა როგორც მოსარჩელის, ასევე მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მიიღო დასაბუთებული გადაწყვეტილება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ვ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან , საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ვ. ბ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2000 ლარის) 70% – 1400 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ვ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2000 ლარი, საგადახდო დავალება N..., გადახდის თარიღი – 2015 წლის 25 მაისი) 70% – 1400 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება;

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ზ. ძლიერიშვილი