საქმე №ას-460-439-2015 27 ივლისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი, მოწინააღმდეგე მხარე 1. ე.ზ. (მოსარჩელე)

2. სსიპ ქ.ბ.ს.ს. (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – 1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე.ზ–მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ის“ (დირექტორი თ.კ.) მიმართ დაწყებითი კლასების მასწავლებლის თანამდებობაზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და ითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ე.ზ–მა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით ე.ზ–ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ე.ზ–ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ის“ დირექტორის 2011 წლის 5 სექტემბრის #1-7/16 ბრძანება ე.ზ–თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე, სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ს“ ე.ზ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2 796 ლარის გადახდა, საშემოსავლო გადასახადის გამოკლებით, ე.ზ–ის სარჩელი სამუშაოზე აღდგენის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–სა“ და ე.ზ–ს შორის 2010 წლის 1 სექტემბერს წარმოიშვა შრომითი ურთიერთობა მასწავლებლის პოზიციაზე, რომელიც უნდა გაგრძელებულიყო 2011 წლის 1 სექტემბრამდე. ე.ზ–ის ყოველთვიური ხელფასი (ხელზე მისაღები) შეადგენდა 233 ლარს.

სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ის“ დირექტორის 2011 წლის 5 სექტემბრის #1-7/16 ბრძანებით ე.ზ–თან შეწყდა შრომითი ურთიერთობა 2011 წლის 5 სექტემბრიდან, შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო.

პალატამ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის (შრომითი ხელშეკრულების დადებისა და შეწყვეტის მომენტებში მოქმედი რედაქცია) პირველი მუხლის პირველი, მე-2 ნაწილებით, მე-3 მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით, მე-6 მუხლის პირველი ნაწილით, სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და განმარტა, რომ შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადა იყო და არის სადავო შრომითი ხელშეკრულების ერთ-ერთი არსებითი პირობა. თუ შრომითი ურთიერთობა გრძელდება ისე, რომ მხარეებს შორის არ არსებობს სპეციალური შეთანხმება ვადის შესახებ, იგულისხმება, რომ შრომითი ხელშეკრულება დადებულია განუსაზღვრელი ვადით (სუსგ #ას-371-349-2014, 31.07.2014 წელი).

სასამართლოს შეფასებით, მოდავე მხარეებს შორის 2010 წლის 1 სექტემბერს დადებული შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადა ამოიწურა 2011 წლის 1 სექტემბერს, ამდენად, ე.ზ., 2011 წლის 1 სექტემბრიდან 5 სექტემბრის ჩათვლით კვლავაც ახორციელებდა თავის შრომით მოვალეობებს, ისე, რომ დამსაქმებელს, ვადის გასვლამდე ან გასვლისთანავე, არ გამოუხატავს ნება, აღარ გაეგრძელებინა დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა, შესაბამისად, პალატამ ჩათვალა, რომ 2011 წლის 1 სექტემბრიდან მხარეთა შორის გაგრძელდა შრომითი ხელშეკრულება განუსაზღვრელი ვადით და 2011 წლის 5 სექტემბერს, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, შრომითი ურთიერთობის დამსაქმებლის მხრიდან შეწყვეტა იყო დაუშვებელი და კანონსაწინააღმდეგო.

სასამართლოს განმარტებით, მართალია, მოსარჩელე, სიტყვა-სიტყვითი გამოთქმით, არ ითხოვდა სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ის“ დირექტორის 2011 წლის 5 სექტემბრის #1-7/16 ბრძანების ბათილად ცნობას, თუმცა, სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნა მოიცავს ამ მოთხოვნასაც, რადგან, შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, სამუშაოზე აღდგენა წარმოადგენს გათავისუფლების თაობაზე გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის ერთ-ერთ შესაძლო სამართლებრივ შედეგს. პალატის მოსაზრებით, ე.ზ–ის სარჩელის ფარგლებში დასაშვები იყო სკოლის დირექტორის 2011 წლის 5 სექტემბრის #1-7/16 ბრძანების კანონიერების შემოწმება, ხოლო ზემოთ მითითებული დასკვნებისა და სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საფუძველზე, გათავისუფლების შესახებ ბრძანება ბათილ გარიგებად იქნა მიჩნეული.

სასამართლოს განმარტებით, აპელანტმა ვერ უზრუნველყო სასამართლოსათვის გონივრული ვარაუდის შექმნა იმის თაობაზე, რომ მასთან შრომითი ურთიერთობა დისკრიმინაციის საფუძველზე შეწყდა, რათა, შრომის კოდექსის 40² მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, დისკრიმინაციის ფაქტის გამორიცხვის თაობაზე მტკიცების ტვირთი დაკისრებოდა დამსაქმებელს. ე.ზ–ის 2011 წლის 17 იანვრის განცხადებით ირკვეოდა, რომ იგი დათანხმდა, დარჩენილიყო 16-საათიან ანაზღაურებაზე შრომის კოდექსში განხორციელებული ცვლილებებისა და საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 23 დეკემბრის №... დადგენილების შესაბამისად. აპელანტს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით დადგენილი წესით, სხვა მტკიცებულება არ წარუდგენია, რაც დაამტკიცებდა მასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას რაიმე ნიშნით (მათ შორის - ასაკით) დისკრიმინაციის საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით (მოქმედი რედაქცია) და განმარტა, რომ კანონი ადგენს ალტერნატივას: თუ ბათილად იქნება ცნობილი დამსაქმებლის გადაწყვეტილება დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე, დასაქმებული აღდგეს პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო პოზიციაზე, ან მიეცეს კომპენსაცია. დასაქმებულის დაცვის თუ რომელი ღონისძიება უნდა იქნეს გატარებული, წყვეტს სასამართლო, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილი, ობიექტური და სამართლიანი შეფასების შედეგად.

მოცემულ შემთხვევაში, შრომითი ურთიერთობის ფაქტობრივად შეწყვეტიდან გასული იყო დიდი დრო, რომლის განმავლობაშიც შეიცვალა საქართველოში განათლების სისტემის მარეგულირებელი ნორმატიული ბაზა, პედაგოგებს დაუწესდათ ახალი საკვალიფიკაციო მოთხოვნები და ა.შ. ასეთ პირობებში, მიუხედავად იმისა, რომ უდავო იყო ე.ზ–ის დამსახურებები და გამოცდილება, რაც მან დააგროვა პედაგოგად ხანგრძლივი დროით მუშაობისას, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მიზანშეწონილი იყო აპელანტს უარი თქმოდა სამუშაოზე აღდგენაზე, ხოლო ყოფილი დამსაქმებლის ხარჯზე უნდა მისცემოდა 1 წლის განმავლობაში მისაღები ხელფასის ოდენობით კომპენსაცია (რადგან შრომითი ხელშეკრულება თავდაპირველად სწორედ ამ ვადით იქნა დადებული) _ 2 796 ლარი (ეს თანხა წარმოადგენდა ხელზე მისაღებ ოდენობას).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე.ზ–მა, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით კასატორის სამუშაოზე აღდგენა ან იძულებითი განაცდურის სრულად ანაზღაურება შემდეგი საფუძლებით:

სააპელაციო სასამართლომ სამართლიანად ცნო ბათილად სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ის“ დირექტორის 2011 წლის 5 სექტემბრის ბრძანება ე.ზ–თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე, მაგრამ არასწორად განმარტა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი და არასწორად განსაზღვრა კომპენსაციის ოდენობა. სასამართლოს დამსაქმებლისათვის უნდა დაეკისრებინა არა ერთი, არამედ, ოთხი წლის კომპენსაცია – 11 184 ლარი. სწორედ ამ დარღვევის გამო უნდა შეიცვალოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. რაც შეეხება დისკრიმინაციის საკითხს, აღნიშნულს ადასტურებს ის გარემოება, რომ მოპასუხე სკოლის დირექტორმა დაშალა დაწყებითი განათლების ბოლო საფეხურზე მყოფი 21-მოსწავლიანი კლასი და დატოვა ნ.თ–ის 16-მოსწავლიანი კლასი, სადაც კასატორს მისცა სამი საათი. სწორედ ეს გარემოება ადასტურებს დისკრიმინაციას ასაკისა და პოლიტიკური ნიშნის გამო. დირექტორი სკოლაში ატარებდა ნაციონალური მოძრაობის ანტისახელმწიფოებრივ პოლიტიკას, რასაც ეწინააღმდეგებოდა ე.ზ.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ასევე გაასაჩივრა სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–მ“, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ (სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში) გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი დასაბუთებით:

მხარეებს შორის 2010 წლის 1 სექტემბერს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების მე-7 პუნქტით ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 1 წლით, 2011 წლის 1 სექტემბრამდე, სკოლის დირექტორის 2011 წლის 5 სექტემბრის ბრძანებით, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სწორედ ვადის ამოწურვის გამო შეუწყდა მოსარჩელეს შრომითი ხელშეკრულება. ბრძანებას საფუძვლად ედო სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ის“ პედაგოგიური საბჭოს 2011 წლის 5 სექტემბრის #1 სხდომის გადაწყვეტილება. საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2011 წლის 11 მარტის №... ბრძანებით დამტკიცებული ეროვნული სასწავლო გეგმის 11.2, 11.4 და მე-13 მუხლებით განსაზღვრულია სკოლის ვალდებულება, სასწავლო წლის დაწყებამდე არა უგვიანეს ერთი კვირისა, დაამტკიცოს შემუშავებული სასწავლო გეგმა და სასკოლო საათობრივი ბადე. სწორედ ამ საკითხთა განხილვისას სკოლის პედაგოგიურმა საბჭომ მიიღო გადაწყვეტილება, საათების სიმცირის გამო სკოლის რიგ მასწავლებლებთან, მათ შორის, მოსარჩელესთან, აღარ გაგრძელებულიყო შრომითი ხელშეკრულება.

სააპელაციო პალატამ, სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, აღნიშნა, რომ ვადა შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობაა, თუმცა არასწორად განმარტა, რომ მოსარჩელე ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ კვლავ ახორციელებდა სამსახურებრივ მოვალეობას და შრომითი ხელშეკრულება გაგრძელდა უვადოდ. ამ საკითხის თაობაზე სასამართლოს მსჯელობა იურიდიულად დაუსაბუთებელია, არ შეესაბამება შრომითი ხელშეკრულების მე-7 პუნქტს, რომლის საფუძველზეც დასაქმებულისათვის იმთავითვე იყო ცნობილი ხელშეკრულების მოქმედების ვადა.

კასატორმა მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, 319-ე მუხლზე და განმარტა, რომ მხარეები უფლებამოსილი იყვნენ, თავისუფლად განესაზღვრათ შრომითი ხელშეკრულების ვადა 1 წლით, შესაბამისად, სკოლა უფლებამოსილი იყო, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, შეეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა, ამ ბრძანებით კასატორმა გამოხატა ნება, ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდგომ მოსარჩელესთან აღარ გაგრძელებულიყო უკვე შეწყვეტილი შრომითი ურთიერთობა. 2011 წლის 5 სექტემბრის ბრძანება ფორმალური ხასიათის მატარებელია და გათავისუფლებულ მუშაკთან საბოლოო ანგარიშსწორების საფუძველს წარმოადგენდა.

კასატორმა მიუთითა ასევე საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 29 იანვრის #9 დადგენილებაზე, რომლის შესაბამისადაც ხორციელდება საჯარო სკოლის დაფინანსება ვაუჩერული სისტემით და ხარჯები გადანაწილებულია სკოლის პედ.საბჭოს მიერ დამტკიცებული ტარიფიკაციით, სწორედ ამ საკითხის განხილვისას მივიდა პედაგოგიური საბჭო იმ გადაწყვეტილებამდე, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა აღარ გაგრძელებულიყო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ ე.ზ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ, ხოლო სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ის“ საკასაციო საჩივარი სრულად უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს დასაქმებული მუშაკის სამუშაოზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლიანობა.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2010 წლის 1 სექტემბერს სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–სა“ და ე.ზ–ს შორის წარმოიშვა შრომითი ურთიერთობა მასწავლებლის პოზიციაზე;

შრომითი ხელშეკრულების მოქმედება უნდა გაგრძელებულიყო 2011 წლის 1 სექტემბრამდე;

დასაქმებულის ყოველთვიური ხელფასი (ხელზე მისაღები) შეადგენდა 233 ლარს;

სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ის“ დირექტორის 2011 წლის 5 სექტემბრის #1-7/16 ბრძანებით, ვადის გასვლის გამო, ე.ზ–თან შეწყდა შრომითი ურთიერთობა 2011 წლის 5 სექტემბრიდან;

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ 2011 წლის 1 სექტემბრიდან 5 სექტემბრის ჩათვლით მოსარჩელე კვლავ ახორციელებდა შრომით მოვალეობებს იმგვარად, რომ დამსაქმებელს ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე ან ვადის გასვლისთანავე არ გამოუხატავას ხელშეკრულების გაგრძელებაზე უარის თქმის ნება, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ შრომითი ხელშეკრულება გაგრძელდა უვადოდ და შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით ხელშეკრულების შეწყვეტა არაკანონიერი იყო.

რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე, პალატამ ის ნაწილობრივ საფუძლიანად მიიჩნია და განმარტა, რომ შრომითი ურთიერთობის ფაქტობრივად შეწყვეტიდან გასული იყო დიდი დრო, რომლის განმავლობაშიც შეიცვალა საქართველოში განათლების სისტემის მარეგულირებელი ნორმატიული ბაზა, პედაგოგებს დაუწესდათ ახალი საკვალიფიკაციო მოთხოვნები და ა.შ. ასეთ პირობებში, მიუხედავად მოსარჩელის პროფესიული გამოცდილებისა, ე.ზ–ის სამუშაოზე აღდგენა მიზანშეუწონელი იყო და დამსაქმებელს დაეკისრა კომპენსაციის გადახდა ერთი წლის შრომის ანაზღაურების შესაბამისად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ის“ მითითებას ხელშეკრულების უვადოდ გაგრძელებულად მიჩნევის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობის თაობაზე და ყურადღებას გაამახვილებს სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლებზე, სადაც მოსარჩელეს შრომითი ხელშეკრულების უვადოდ გაგრძელების ფაქტის დამადასტურებელ გარემოებებზე (2011 წლის 1 სექტემბრიდან 5 სექტემბრამდე სამუშაოს ფაქტობრივად შესრულება) არ მიუთითებია, არამედ აღნიშნა, რომ საჯარო სკოლის დირექტორმა მოსარჩელე, სხვა პედაგოგებთან შედარებით, არათანაბარ მდგომარეობაში ჩააყენა და მის მიმართ განხორციელდა დისკრიმინაცია ასაკის გამო. აღნიშნულით სააპელაციო პალატამ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე და 380-ე მუხლების მოთხოვნები და იმსჯელა იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რაც მოსარჩელეს არც სარჩელში და არც საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვის დროს არ მიუთითებია, უფრო მეტიც, დისკრიმინაციის ფაქტის მტკიცების მიზნით, ე.ზ. სარჩელში უთითებდა, რომ სკოლის დირექტორმა მისთვის სასურველი პედაგოგების სკოლაში დარჩენას შეუწყო ხელი და მათ გადაუნაწილა საათები. ანალოგიური განმარტება მისცა ე.ზ–მა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 19 ნოემბრის სხდომაზე (იხ. საქალაქო სასამართლო მთავარი სხდომის ოქმი 18:36:48 სთ) რაც, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გამორიცხავს სააპელაციო პალატის შეფასების გაზიარების შესაძლებლობას, 2011 წლის 1 სექტემბრიდან 5 სექტემბრამდე დასაქმებულისათვის სამუშაოს მიცემის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომლის თანახმადაც სამუშაოზე აღდგენის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა, შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის შესაბამისად, მოიცავს ბრძანების ბათილად ცნობასაც, რადგანაც, როგორც თავად სასამართლო განმარტავს, მოსარჩელე სიტყვა-სიტყვითი გამოთქმით არ ითხოვდა სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ის“ დირექტორის 2011 წლის 5 სექტემბრის #1-7/16 ბრძანების ბათილად ცნობას. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ბრძანების ბათილად ცნობა დამოუკიდებელ სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს და სწორედ სარჩელის დასაბუთებულობის შემოწმების ეტაპზე უნდა გამოარკვიოს სასამართლომ მისი არსებობა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ბრძანების კანონშესაბამისობაზე მსჯელობით სააპელაციო პალატამ დაარღვია საპროცესო კანონმდებლობით იმპერატიულად დადგენილი გადაწყვეტილების ფარგლები. საკასაციო სასამართლოს ეს პოზიცია ემყარება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლს, რომლის თანახმადაც სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

ამდენად, დაშვებულ საპროცესო დარღვევებს შედეგად მოჰყვა იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების გამოტანა, რაც მისი გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ე.ზ–ის საკასაციო პრეტენზიებს განაცდურის ოდენობის არასწორად განსაზღვრისა და მის მიმართ დისკრიმინაციის განხორციელების თაობაზე და აღნიშნავს, რომ შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით განმტკიცებულია შრომითი ურთიერთობის სუბიექტთა თანასწორობის, ასევე, დისკრიმინაციის დაუშვებლობის პრინციპი და განსახილველი ნორმა დისკრიმინაციად მიიჩნევს პირის პირდაპირ ან არაპირდაპირ შევიწროებას, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს მისთვის დამაშინებელი, მტრული, დამამცირებელი, ღირსების შემლახველი ან შეურაცხმყოფელი გარემოს შექმნას, ანდა პირისთვის ისეთი პირობების შექმნა, რომლებიც პირდაპირ ან არაპირდაპირ აუარესებს მის მდგომარეობას ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირთან შედარებით (შკ 2.4 მუხლი).

საგულისხმოა ის გარემოება, რომ სარჩელის თანახმად, ე.ზ. ასაკის გამო დისკრიმინაციის ფაქტზე მიუთითებდა და მას არც საქმის მომზადების ეტაპზე დაუზუსტებია მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი. პოლიტიკური ნიშნით დისკრიმინაციის ფაქტზე მოსარჩელემ საქალაქო სასამართლოში მხოლოდ პაექრობის ეტაპზე მიუთითა (იხ. საქალაქო სასამართლოს 19.11.2014წ. სხდომის ოქმი 19:08:45 სთ), რაც ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნებს, შესაბამისად, არც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს დაუდგენიათ ფაქტობრივი გარემოებები პირის მიმართ დისკრიმინაციის პოლიტიკური ნიშნით განხორციელების თვალსაზრისით. წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში მხარე აღნიშნავს მის მიმართ დისკრიმინაციის სწორედ პოლიტიკური ნიშნით განხორციელებას. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება დაუშვებელია და შეფასებას ექვემდებარება მხოლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში ასახული განმარტებები, შესაბამისად, პოლიტიკური ნიშნით დისკრიმინაციის განხორციელება, როგორც ახალი გარემოება, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანი არ შეიძლება გახდეს, ამასთანავე, პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ მოსარჩელეს არ მიუთითებია იმგვარ გარემოებებზე, რაც სასამართლოს შეუქმნიდა შინაგან რწმენას დამსაქმებლის მხრიდან დისკრიმინაციის განხორციელებისა და მტკიცების ტვირთის მასზე დაკისრებისათვის. ამ თვალსაზრისით პალატა მხედველობაში იღებს მოპასუხის განმარტებას, რომ სკოლაში იყო ხუთი მეოთხე კლასი, საიდანაც ოთხ კლასში იყო 24-24 მოსწავლე, ხოლო ე.ზ–ის კლასში _ 21 მოსწავლე. შიდა მიგრაციული პროცესებით გამოწვეული მოსწავლეთა გადინების გამო დღის წესრიგში დადგა კლასების შეკვეცის აუცილებლობა და ამ მიზნით საჭიროებას წარმოადგენდა სწორედ 21-მოსწავლიანი კლასის მოსწავლეთა გადანაწილება დარჩენილ ოთხ კლასში (იხ. შესაგებელი, ასევე საქალაქო სასამართლოს 19.11.2014წ. სხდომის ოქმი 18:45:50 სთ), რადგანაც საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2011 წლის 11 მარტის №... ბრძანებით დამტკიცებული ეროვნული სასწავლო გეგმის 4.1 მუხლის თანახმად, ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებაში კლასში მოსწავლეთა მაქსიმალური რაოდენობა განსაზღვრულია 30 მოსწავლით. მოპასუხის ამ განმარტების წინააღმდეგ ე.ზ–ს დასაშვები შედავება არ წარმოუდგენია, არამედ აღნიშნა, რომ მოპასუხე სკოლის დირექტორმა შეკვეცა 21-მოსწავლიანი კლასი და დატოვა 16-მოსწავლიანი, თუმცა საქმეში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა 16 მოსწავლისაგან შემდგარ მეოთხე კლასის არსებობას სკოლაში.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ უფლებამოსილია, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, რამდენადაც არ არსებობს მისი ქვემდგომ სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების წინაპირობები.

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ერთწლიანი შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადა ამოიწურა 2011 წლის 1 სექტემბერს; შრომითი ხელშეკრულება დასაქმებულისათვის სამუშაოს ფაქტობრივად მიცემის გზით არ გაგრძელებულა, რის გამოც, შრომის კოდექსის (გათავისუფლების დროს მოქმედი რედაქციით) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძვლით დირექტორმა მართებულად შეწყვიტა 2011 წლის 5 სექტემბრის ბრძანებით შრომითი ურთიერთობა. უდავოა ისიც, რომ დასაქმებულის მიმართ დისკრიმინაციის ფაქტი არ დადგენილა, რაც სავსებით გამორიცხავს სამუშაოზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

რაც შეეხება სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ის“ საკასაციო საჩივარზე დართულ მტკიცებულებებს, პალატა მიიჩნევს, რომ ისინი უნდა დაუბრუნდეს მათ წარმომდგენს, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილი საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე მტკიცებულებათა წარდგენას არ ითვალისწინებს, მით უფრო იურიდიულად გაუმართლებელია იმ მტკიცებულებების წარმოდგენა, რომლებიც საქმეში უკვე არსებობს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ.

სასამართლო ხარჯებთან მიმართებით, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს შემდეგზე: სსიპ „ქ.ბ.ს.ს.“, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ბაჟის გადახდისაგან, ამავე კანონის 5.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით ე.ზ. იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში ასევე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, ხოლო დარჩენილი მოთხოვნების ნაწილში მის მიერ გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლით გათვალისწინებული სასამართლო ხარჯის მხარეთა შორის განაწილების წინაპირობები, ხოლო, ამავე კოდექსის 55-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ ორივე მხარე გათავისუფლებულია სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, მაშინ სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეულ ხარჯებს გაიღებს სახელმწიფო, შესაბამისად, იძულებითი განაცდურის ანაზღუარების მოთხოვნის ნაწილში არც სახელმწიფო ბიუჯეტის მიმართ ანგარიშსწორების წინაპირობებია სახეზე, ხოლო სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნის გამო გადახდილი ბაჟი უნდა დარჩეს ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ე.ზ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

3. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

4. ე.ზ–ის სარჩელი სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ის“ (დირექტორი თ.კ.) მიმართ სამუშაოზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

5. სსიპ „ქ.ბ.ს.ს.“, ასევე ე.ზ. განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია, ხოლო სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნის ნაწილში ე.ზ–ის საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

6. სსიპ „ქ.ბ.ს.ს–ს“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები: 2010 წლის 1 სექტემბრის შრომითი ხელშეკრულება და 2011 წლის 5 სექტემბრის ბარძანება 2 (ორი) ფურცლად.

7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე