საქმე N:ას-630-597-2014

№ას-630-597-2014 28 ივლისი, 2015 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ბესარიონ ალავიძე, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – შპს „ა-ი+“, შპს „ს-სი“

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. კ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 აპრილის განჩინება

კასატორ შპს „ა-ი+-ის“ მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

კასატორ შპს „ს--ს“ მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ხელშეკრულებიდან გასვლის გამო ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული თანხის დაბრუნება, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ნ. კ-ემ მოპასუხეების – შპს „ა-ი+-ისა“ და შპს „ს--“ მიმართ და მოითხოვა:

1. შპს „ა-ი+-ისა“ და შპს „ს--ათვის“ მოსარჩელის სასარგებლოდ ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული თანხის - 20535 ევროს სოლიდარულად დაბრუნების დაკისრება;

2. შპს „ა-ი+-ისა“ და შპს „ს--ათვის“ მოსარჩელის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის - 6749.17 ევროს სოლიდარულად დაკისრება;

3. შპს „ა-ი+-ისა“ და შპს „ს--ათვის“ მოსარჩელის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის - 198.505 ევროს ყოველთვიურად სოლიდარულად დაკისრება, 2012 წლის 1 ნოემბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილებით:

1. ნ. კ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

2. შპს „ა-ი+-სა“ და შპს „ს-ს“ ნ. კ-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 20535 ევროს გადახდა;

3. შპს „ა-ი+-სა“ და შპს „ს-ს“ ნ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრათ მიუღებელი შემოსავლის - 171 ევროს ყოველთვიურად გადახდა, 2012 წლის 1 დეკემბრიდან დავალიანების – 20535 ევროს გადახდამდე.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს შპს „ა-ი+-მა“ და შპს „ს-მა“.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 აპრილის განჩინებით:

1. შპს „ა-ი+-ისა“ და შპს „ს--“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

2. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2008 წლის 16 ივნისს, ნ. კ-ეს, ამხანაგობა ,,ა-ი პ--სა“ და შპს ,,ა-+-სს“ შორის გაფორმდა ,,საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის შესახებ ხელშეკრულება”, რომელიც თავისი შინაარსით ნარდობის ხელშეკრულებას წარმოადგენს.

სამოქალაქო კოდე- 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. ამავე კოდე- 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მხარეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

მოცემულ შემთხვევაში, ამხანაგობა „ა-ი პ--ს“, შპს ,,ა- +-სა” და ნ. კ-ეს შორის ურთიერთობა წარმოიშვა ხელშეკრულებიდან. გასარკვევია ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნება, უდავოა, რომ ნ. კ-ე ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრი არ ყოფილა.

სამოქალაქო კოდე- 52-ე მუხლი ადგენს ნების გამოვლენის განმარტების წესს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. შესაბამისად, თითოეული ინდივიდუალური ხელშეკრულების შემთხვევაში ხელშეკრულების პირობების ანალიზის შედეგად უნდა განიმარტოს მხარეთა ნება.

სამოქალაქო კოდე- 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური, ანუ ნარდობის ძირითადი მახასიათებელი არის ის, რომ შემკვეთი საკუთრების უფლებას იძენს შესრულებული სამუშაოს რეზულტატზე, რისთვისაც იხდის კონკრეტულ საზღაურს.

მოცემულ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ 16 ივნისს მხარეთა შორის გაფორმდა ხელშეკრულება საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის შესახებ. ხელშეკრულების თანახმად, ნ. კ-ე გაერთიანდა ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ა-ი პ--ში“ წევრად. წევრის წილს შეადგენდა ოროთახიანი, 67.59კვ.მ საცხოვრებელი ფართის და 19.09კვ.მ ფართის აივნის მქონე ბინა N354. შენატანის ოდენობა განისაზღვრა ბინის ღირებულებით, ე.ი. შინაარსობრივად ხელშეკრულების დადების მიზანი იყო შესრულებული სამუშაოს რეზულტატის – კონკრეტული საცხოვრებელი ბინის საკუთრებაში გადაცემა, რისთვისაც მოსარჩელე ახორციელებდა არა არაფულადი სახის რაიმე შენატანს, არამედ იხდიდა კონკრეტული ფართის ბინის განსაზღვრულ ღირებულებას. მოპასუხის (მენარდის) სახელშეკრულებო ვალდებულებას წარმოადგენდა მოსარჩელის საცხოვრებელი ფართის მშენებლობა და შემდეგ მისი მოსარჩელის საკუთრებაში გადაცემა, რისთვისაც მოსარჩელეს უნდა გადაეხადა 53995 ევროს ეკვივალენტი ლარი.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ნ. კ-ესთან დადებული ხელშეკრულებით ცალსახად დგინდებოდა, რომ მოსარჩელის ინტერესი შემოიფარგლებოდა ინდივიდუალურად განსაზღვრული ფართის (ბინის) მიმართ, მან ხელშეკრულება დადო უკვე შექმნილ ამხანაგობასთან (ანუ მას ამხანაგობის დაფუძნებისას კონტრაგენტის სტატუსი არ წარმოშობია). შესაბამისად, მოსარჩელეს ამხანაგობის დამფუძნებლებისგან განსხვავებული სამართლებრივი კავშირი ჰქონდა ამხანაგობასთან, ის ერთობლივი საქმიანობის მონაწილე კი არ ხდებოდა, არამედ სურდა ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრის მიერ აშენებული მრავალბინიანი კორპუსიდან განსაზღვრული ფართის მიღება შესაბამისი ფულადი შენატანის სანაცვლოდ; მოსარჩელემ გადაიხადა ფულადი თანხა შესაბამისი ბინის მისაღებად. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ. კ-ის მიერ გაფორმებული ხელშეკრულება ნების გამოვლენის გონივრული განსჯის შედეგად შესრულების არსის გათვალისწინებით ყველაზე ახლოს ნარდობის ხელშეკრულების შინაარსთან იდგა; შპს ,,ა-+-სა” და შპს ,,ს-ს” შორის 2005 წლის 8 სექტემბერს გაფორმებული ხელშეკრულება ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებას წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება იმის თაობაზე, რომ შპს ,,ა-+-სა” და შპს ,,ს-ს” შორის 2005 წლის 8 სექტემბერს გაფორმებული ხელშეკრულება იყო ნარდობის და არა ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებას, რაც შემდეგნაირად დაასაბუთა:

სამოქალაქო კოდე- 930-ე მუხლის თანახმად, ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად. ამავე კოდე- 629-ე მუხლის შესაბამისად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური.

იმისათვის, რომ ამხანაგობის ხელშეკრულება გაიმიჯნოს ნარდობის ხელშეკრულებისგან, აუცილებელია, უპირველეს ყოვლისა დავახასიათოთ ამხანაგობის ხელშეკრულების ის მხარეები, რომლითაც იგი ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებას. ამხანაგობის ხელშეკრულება, როგორც კონკრეტული მიზნის მისაღწევად პირთა გაერთიანებაზე აგებული ხელშეკრულება, მოითხოვს წევრებისგან ისეთი მოქმედებების განხორციელებას, რომლებსაც ახასიათებს სხვადასხვა ხელშეკრულებებისათვის დამახასიათებელი თავისებურებები. როდესაც ჩვენ ყურადღებას ვამახვილებთ ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ისეთ ხელშეკრულებაზე, რომელიც მიზნად ისახავს, მაგალითად, რაიმე ნაკეთობის დამზადებას, სახლის აშენებას და ა.შ. ამხანაგობის წევრთა უფლება- ვალდებულებები ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ურთიერთობებს, მაგრამ ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა შორის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ისეთ უფლება-ვალდებულებებს, რაც დამახასიათებელია კოლექტიური გაერთიანებისათვის, რომელსაც ახასიათებს კორპორაციული სტრუქტურის ისეთი თვისებები, რომელიც მოიცავს, როგორც ორგანიზაციულ, ასევე, ქონებრივ ელემენტებს. ზუსტად ასეთი ტიპის გაერთიანება წარმოადგენს გარკვეულწილად იმ საშუალებათა ერთობას, რითაც საბოლოოდ უზრუნველყოფილია ამ გაერთიანების მონაწილეთა მიერ დასახული მიზნის მიღწევა. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურება იმაში ვლინდება, რომ დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ მონაწილე პირთა ერთობლივი საქმიანობით. 2005 წლის 8 სექტემბრის ხელშეკრულების საფუძველზეც, კერძოდ, 3.2 პუნქტის შესაბამისად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ერთობლივად იმოქმედებდნენ მრავალსართულიანი საცხოვრებელი და საოფისე ფართის ასაშენებლად.

ზემომითითებული ხელშეკრულებით ირკვევა, რომ შპს „ს--’’ ვალდებულებას წარმოადგენდა საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის შპს „ა- +-თვის’’ გადაცემა, რომელსაც ამ მიწის ნაკვეთზე უნდა აეშენებინა მრავალსართულიანი საცხოვრებელი კომპლექსი. ამ ვალდებულების შესრულების შემდეგ, კომპანია შპს „ა-+-სს’’ მის მიერ აშენებული ფართიდან შპს „ს--ათვის’’ საკუთრებაში უნდა გადაეცა 1500კვ.მ. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ხელშეკრულების აღნიშნული პირობები არ არის დამახასიათებელი ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობისათვის. მოცემულ შემთხვევაში, შპს „ს-სი’’ მიწის ნაკვეთის გადაცემის სანაცვლოდ, საკუთრებას იძენს აბსტრაქტულ 1500კვ.მ ფართზე, ამავდროულად, შპს „ა- +’’ ვალდებულება იყო, განეხორციელებინა მინიმუმ 2000000 აშშ დოლარის ინვესტირება მშენებლობაში, რაც ამხანაგობაში მის შენატანს წარმოადგენდა. ამდენად, ხსენებული ხელშეკრულება თავისი სამართლებრივი არსით, ამხანაგობას წარმოადგენდა და არა ნარდობას, რადგან ხელშეკრულებით განისაზღვრა მხარეთა შენატანები ამხანაგობაში და საერთო მიზანი – მრავალსართულიანი საცხოვრებელი და საოფისე კომპლე- მშენებლობა.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იმ გარემოებაზე, რომ მხარეებს შორის დადებულია ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება და მხარეები წარმოადგენენ ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეებს, ასევე მიუთითებდა ხელშეკრულებით განსაზღვრული უფლება-ვალდებულებები, რომლებიც დამახასიათებელია ერთობლივი საქმიანობისა და არა ნარდობის ხელშეკრულებისათვის, მაგალითად, ხელშეკრულების 6.2 პუნქტის თანახმად, მესაკუთრე უფლებამოსილია, მოსთხოვოს კომპანიას ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული შენატანის განხორციელება ამხანაგობაში. ამავე ხელშეკრულების 6.4 პუნქტის თანახმად, კომპანია უფლებამოსილია, მოსთხოვოს მესაკუთრეს ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული შენატანის განხორციელება. ამდენად, მითითებული უფლებამოსილებები მიუთითებდა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელ ნიშნებზე, რომლის თანახმად, საერთო საქმიანობის მიზნის მისაღწევად, საერთო საქმიანობასთან დაკავშირებით, კეთილსინდისიერად შესრულების მოთხოვნის უფლება აქვს თითოეულ მონაწილეს ერთობლივი საქმიანობის ყოველი მონაწილისგან (სამოქალაქო კოდე- 935-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) არა უშუალოდ თავისი, არამედ მხოლოდ საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) მონაწილეთა სასარგებლოდ.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გასათვალისწინებელი იყო ხელშეკრულების მე-8 თავი, რომელიც ეთმობა ერთობლივი საქმიანობის მართვას. ამ თავში მოცემული პუნქტების თანახმად, ხელშეკრულების მონაწილეები საერთო მიზნის მისაღწევად თანხმდებიან ამხანაგობის მართვის სისტემაზე და განსაზღვრავენ კონკრეტულ პირს, ვინც განახორციელებს ამხანაგობის მართვას. ხელშეკრულების 8.6 პუნქტის თანახმად, წინამდებარე ხელშეკრულების ყველა მონაწილე ვალდებულია, ხელი შეუწყოს ამხანაგობას მიზნის მიღწევაში. ამდენად, ეს შეთანხმება თავისი შინაარსით მიუთითებდა სამოქალაქო კოდე- 934-ე მუხლით მოცემულ სამართლებრივ დანაწესზე. აღნიშნული თავისებურებები ნარდობის ხელშეკრულებისათვის არ იყო დამახასიათებელი.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მნიშვნელოვანი იყო ხელშეკრულებიდან გასვლისა და შეწყვეტის თავები, რომლებიც თავისი შინაარსით მიუთითებდნენ სამოქალაქო კოდე- 938-ე და 939-ე მუხლებით მოცემულ დანაწესებზე, ხელშეკრულების პრეამბულაშიც მხარეები მიუთითებდნენ მხარეთა შორის მისაღებ სარგებელზე, რომლიც დამახასიათებელი იყო ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ინსტიტუტისათვის.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2005 წლის 8 სექტემბრის ხელშეკრულება წარმოადგენდა ერთობლივი საქმიანობის და არა ნარდობის ხელშეკრულებას.

სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ გაიზიარა აპელანტ შპს „ს--’’ განმარტება იმის შესახებ, რომ 2005 წლის 8 სექტემბრის ხელშეკრულებით მხარეებს წარმოეშვათ შემხვედრი ვალდებულებები, მაგრამ ეს იმას არ ნიშნავდა, რომ ეს მოვალესა და კრედიტორს შორის არსებული ურთიერთგანმაპირობებელი ვალდებულებები იყო, რადგანაც მხარეები მოქმედებდნენ ერთობლივად საერთო მიზნიდან გამომდინარე. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) წევრების ინტერესები მიმართულია საერთო მიზნის მიღწევისაკენ, მაგრამ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ერთმანეთის მიმართ მათ არ შეიძლება გააჩნდეთ სანაცვალგებო მოთხოვნები. ზუსტად ეს წარმოადგენს იმ შემთხვევას, როდესაც ერთმანეთისგან უნდა გაიმიჯნოს საერთო საქმიანობის მიზნის მისაღწევად ამხანაგობის წევრების უფლებები და ნაკისრი ვალდებულებები იმ უფლება-ვალდებულებებისგან, რომელიც შემდეგ მათ ერთმანეთის მიმართ წარმოეშობათ, კერძოდ: ერთ შემთხვევაში, საერთო საქმიანობასთან დაკავშირებით, კეთილსინდისიერად შესრულების მოთხოვნის უფლება აქვს თითოეულ მონაწილეს ერთობლივი საქმიანობის ყოველი მონაწილისგან (სამოქალაქო კოდე- 935-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) არა უშუალოდ თავისი, არამედ მხოლოდ საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) მონაწილეთა სასარგებლოდ. მეორე შემთხვევაში, ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობის ოდენობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს (სამოქალაქო კოდე- 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადება). შესაბამისად, ამხანაგობაში უნდა გაიმიჯნონ ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობა დააფუძნეს და ამხანაგობის ფინანსური ვალდებულებებისთვის პასუხისმგებლობა იკისრეს, ისეთი წევრებისაგან, რომლებიც ამხანაგობაში მხოლოდ იმ მიზნით გაწევრიანდნენ, რომ ამხანაგობისაგან ბინა შეეძინათ ან ამხანაგობას მათთვის ბინა აეშენებინა. ამხანაგობის ჩვეულებრივი წევრის მოთხოვნაზე, დაუბრუნოს მას ამხანაგობამ გადახდილი თანხა ან/და აუნაზღაუროს მიყენებული ზიანი, პასუხისმგებელი სუბიექტები არიან არა ამხანაგობის ის წევრები, რომელთა მიზანი მხოლოდ ბინის შეძენა იყო, არამედ ამხანაგობის ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობის სახელით ეკონომიკური საქმიანობის ვალდებულება იკისრეს. ამხანაგობის დასახელებული წევრები პასუხისმგებელი არიან ამხანაგობის ფინანსური ვალდებულებებისათვის და მათი მიზანი აღნიშნულ ამხანაგობაში არა მხოლოდ შენატანის პროპორციული უძრავი ქონების მიღებაა, არამედ ამხანაგობის შემოსავლებში მონაწილეობაც.

განსახილველ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ ამხანაგობა „ა-ი პ--ის“ დამფუძნებელ წევრებს წარმოადგენენ შპს „ა-ი +“ და შპს „ს-სი’’.

სამოქალაქო კოდე- 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალებისათვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად. ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობის ოდენობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ ნ. კ-ის წინაშე ვალდებული პირები იყვნენ შპს „ს-სი’’ და შპს „ა-+’’ მათი წილების პროპორციულად.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდე- 405-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი. სამოქალაქო კოდე- 352-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება).

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ამხანაგობის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეთანხმებულ ვადაში შეუსრულებლობისას შემკვეთის მიერ ხელშეკრულებაზე უარის თქმის და გადახდილი თანხის დაბრუნების მოთხოვნის უფლება გათვალისწინებულია აგრეთვე მხარეთა შორის 2008 წლის 16 ივნისს დადებული ხელშეკრულებით, კერძოდ, აღნიშნული ხელშეკრულების 4.2.13 პუნქტის თანახმად, წევრი ვალდებულია ამა თუ იმ მიზეზით ერთობლივ საქმიანობაში მონაწილეობაზე (საკუთარ წილზე) უარის თქმის შემთხვევაში, წერილობით აცნობოს ამის შესახებ ამხანაგობას და კომპანიას. წევრის უფლება, დაიბრუნოს მის მიერ გადახდილი თანხები ან მათი ნაწილი ძალაში შედის მის მიერ გაკეთებული წერილობითი შეტყობინების ამხანაგობისა და კომპანიის მიერ მიღების დღიდან.

მოცემულ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ მოსარჩელემ ამხანაგობას გადაუხადა საცხოვრებელი ბინის აშენებისათვის ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხა – 20535 ევრო, ხოლო მოპასუხემ შეთანხმებულ ვადაში – 2009 წლის 21 სექტემბრამდე ბინის აშენება და მოსარჩელეებისთვის გადაცემა ვერ შეძლო. ამასთან, დგინდებოდა, რომ მოპასუხე მხარე ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების დიდი ნაწილის გონივრულ ვადაში შესრულებას ვერ ასაბუთებდა, ვინაიდან დავის განხილვის დროისთვისაც კი, მოპასუხეს სამშენებლო სამუშაოების წარმოება არ ჰქონდა დაწყებული.

ზემოაღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს მოპასუხეებისთვის დამატებითი ვადის მიცემა არ უნდა დავალებოდა, ვინაიდან აშკარა იყო, რომ მას არავითარი შედეგი არ ექნებოდა.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელის მოთხოვნა ხელშეკრულებიდან გასვლის და გადახდილი თანხის დაბრუნების თაობაზე საფუძვლიანიც იყო და დასაბუთებულიც, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დააკმაყოფილა სარჩელი მოპასუხედ დასახელებული შპს ,,ა-+-ისა” და შპს ,,ს--” მიმართ.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს შპს „ა-ი+-მა“ და შპს „ს-მა“.

შპს „ა-ი+-ის“ საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

სააპელაციო სასამართლო მხარეთა შორის დადებულ ხელშეკრულებას ნარდობის ხელშეკრულებად მიიჩნევს მხოლოდ იმიტომ, რომ ნ. კ-ემ ამხანაგობაში ფულის შეტანა განახორციელა. საკითხის ამგვარად შეფასება არასწორია, ვინაიდან სამოქალაქო კოდე- 932-ე მუხლი ითვალისწინებს შესატანის შეტანის ვალდებულებას ერთობლივი საქმიანობის განხორციელებისას, რომელიც ფულადი თანხაც შეიძლება იყოს. საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის (ამხანაგობაში წევრად მიღების) შესახებ ხელშეკრულება ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებას განეკუთვნება, რაც სამოქალაქო კოდე- 25-ე თავით რეგულირდება;

დაუსაბუთებელია ხელშეკრულების მოშლის საკითხი, კერძოდ, მშენებლობის ვადის დაგვიანება ობიექტური გარემოებებითაა გამოწვეული.

შპს „ს--“ საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

გასაჩივრებული განჩინების მცდარობა იმაში გამოიხატება, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, შპს „ა-ი+-სა“ და შპს „ს-ს“ შორის წარმოიშვა ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობები, ხოლო ნ. კ-ესა და ამხანაგობა „ა-ი პალასს“ შორის გაფორმდა ნარდობის ხელშეკრულება. ამ დასკვნის არამართებულობა იმით დასტურდება, რომ შპს „ს--“ უფლებრივი მდგომარეობა რეალურად არაფრით განსხვავდება ნ. კ-ის უფლებრივი მდგომარეობისგან. ორივე შემთხვევაში, მათ ინტერესს წარმოადგენდა განხორციელებული შენატანის სანაცვლო უძრავი ქონების მიღება და მხარეებს მათი შენატანების განხორცილების შემდეგ წარმოეშვათ შპს „ა-ი+-გან“ სანაცვლო ქონების გადმოცემის მოთხოვნის უფლება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ა-ი+-ისა“ და შპს „ს--“ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდე- 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდე- 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდე- 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

კასატორების მოსაზრებით, ნ. კ-ეს, ამხანაგობა ,,ა-ი პ--სა“ და შპს ,,ა-+-სს“ შორის 2008 წლის 16 ივნისს გაფორმებული ხელშეკრულება სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია ნარდობის ხელშეკრულებად, ვინაიდან ეს ხელშეკრულება ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებაა.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ზემოხსენებული ხელშეკრულება სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია ნარდობის ხელშეკრულებად, კერძოდ, ამ ხელშეკრულების მიხედვით, ამხანაგობა ,,ა-ი პ--მა“ და შპს ,,ა-+-მა“ იკისრეს ვალდებულება, რომ 2009 წლის 21 სექტებრამდე აეშენებინათ მრავალფუნქციური საცხოვრებელი სახლი ქ.თბილისში, ს-ოს ქ.#...-ში და მოსარჩელისათვის საკუთრებაში გადაეცათ ოროთახიანი, 67.59კვ.მ საცხოვრებელი ფართისა და 19.09კვ.მ ფართის აივნის მქონე ბინა N... ხელშეკრულების #1 დანართის მიხედვით. ამავე ხელშეკრულებით მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება, რომ შეთანხმებული გრაფიკის მიხედვით გადაეხადა 53995 ევრო. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ ზემოაღნიშნულ ხელშეკრულებაში გამოყენებულ ცალკეულ ტერმინთა მიუხედავად, ეს ხელშეკრულება უნდა შეფასდეს სამოქალაქო კოდე- 629-ე მუხლით გათვალისწინებულ ნარობის ხელშეკრულებად.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოპასუხეებმა ვერ უზრუნველყვეს მშენებლობის განხორციელება ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში. უფრო მეტიც, პალატამ დაადგინა, რომ დავის განხილვის მომენტშიც კი მოპასუხეს სამშენებლო სამუშაოების წარმოება არა აქვს დაწყებული. ამ ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, ეს გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სამოქალაქო საპროცესო კოდე- 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილი). დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად ვერ მიიჩნევა კასატორის მითითება იმის თაობაზე, რომ მშენებლობის ვადის დაგვიანება ობიექტური ფაქტორებითაა გამოწვეული, ვინაიდან ამ გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები მას სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდე- 405-ე და 352-ე მუხლებით და მოპასუხეებს სწორად დააკისრა მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულების საფუძველზე გადახდილი თანხის დაბრუნება.

საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუ ზემოხსენებულ ხელშეკრულებას ერთობლივი საქმიანობის თაობაზე დადებულ ხელშეკრულებად მივიჩნევდით, არ არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი, რადგან 2008 წლის 16 ივნისის ხელშეკრულების 4.2.13 პუნქტის მიხედვით, მოსარჩელეს უფლება აქვს გავიდეს ხელშეკრულებიდან და დაიბრუნოს მის მიერ გადახდილი თანხა. უდავოა, რომ მოპასუხეებმა მშენებლობის დასრულების ვადას რამდენიმე წლით გადააცილეს, შესაბამისად, მოსარჩელეს ჰქონდა უფლება გასულიყო ხელშეკრულებიდან და მოეთხოვა მის მიერ ხელშეკრულების საფუძველზე გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ზემოხსენებული ხელშეკრულების 4.2.13 პუნქტის დანაწესი არ ეწინააღმდეგება ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებაზე უარის თქმის სამოქალაქო კოდე- 938-ე მუხლით დადგენილ წესს. ამასთან, კასატორი ვერ უთითებს ხსენებული მუხლით განსაზღვრული ისეთი წინაპირობების არსებობაზე, რომლებიც, მოცემულ შემთხვევაში, გამორიცხავდნენ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებიდან მოსარჩელის გასვლის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს ასევე კასატორ შპს „ს--“ პრეტენზიას იმის თაობაზე, რომ შპს ,,ა-+-სა” და შპს ,,ს-ს” შორის 2005 წლის 8 სექტემბერს გაფორმებული ხელშეკრულება არის ნარდობის და არა ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო კოდე- 930-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად. ამავე კოდე- 629-ე მუხლის შესაბამისად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური.

ერთ-ერთ საქმეზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: იმისათვის, რომ ამხანაგობის ხელშეკრულება გაიმიჯნოს ნარდობის ხელშეკრულებისგან, აუცილებელია, უპირველეს ყოვლისა, დავახასიათოთ ამხანაგობის ხელშეკრულების ის მხარეები, რომლითაც იგი ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებას. ამხანაგობის ხელშეკრულება, როგორც კონკრეტული მიზნის მისაღწევად პირთა გაერთიანებაზე აგებული ხელშეკრულება, მოითხოვს წევრებისგან ისეთი მოქმედებების განხორციელებას, რომლებსაც ახასიათებს სხვადასხვა ხელშეკრულებებისათვის დამახასიათებელი თავისებურებები. როდესაც ჩვენ ყურადღებას ვამახვილებთ ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ისეთ ხელშეკრულებაზე, რომელიც მიზნად ისახავს, მაგალითად, რაიმე ნაკეთობის დამზადებას, სახლის აშენებას და ა.შ. ამხანაგობის წევრთა უფლება- ვალდებულებები ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ურთიერთობებს, მაგრამ ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა შორის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ისეთ უფლება-ვალდებულებებს, რაც დამახასიათებელია კოლექტიური გაერთიანებისათვის, რომელსაც ახასიათებს კორპორაციული სტრუქტურის ისეთი თვისებები, რომელიც მოიცავს, როგორც ორგანიზაციულ, ასევე, ქონებრივ ელემენტებს. ზუსტად ასეთი ტიპის გაერთიანება წარმოადგენს გარკვეულწილად იმ საშუალებათა ერთობას, რითაც საბოლოოდ უზრუნველყოფილია ამ გაერთიანების მონაწილეთა მიერ დასახული მიზნის მიღწევა. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურება იმაში ვლინდება, რომ დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ მონაწილე პირთა ერთობლივი საქმიანობით (იხ. სუსგ, 16.01.2014წ., საქმე #ას-482-458-2013).

საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ 2005 წლის 8 სექტემბრის ხელშეკრულება წარმოადგენს ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებას, კერძოდ, მითითებული ხელშეკრულების 3.2 პუნქტის შესაბამისად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ერთობლივად იმოქმედებდნენ მრავალსართულიანი საცხოვრებელი და საოფისე ფართის ასაშენებლად. ამავე ხელშეკრულებით ირკვევა, რომ შპს „ს--’’ ვალდებულებას წარმოადგენდა საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის შპს „ა- +-თვის’’ გადაცემა, რომელსაც ამ მიწის ნაკვეთზე უნდა აეშენებინა მრავალსართულიანი საცხოვრებელი კომპლექსი. ამ ვალდებულების შესრულების შემდეგ, კომპანია შპს „ა-+-სს’’ მის მიერ აშენებული ფართიდან შპს „ს--ათვის’’ საკუთრებაში უნდა გადაეცა 1500კვ.მ. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ ხელშეკრულების აღნიშნული პირობები არ არის დამახასიათებელი ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობისათვის. მოცემულ შემთხვევაში, შპს „ს-სი’’ მიწის ნაკვეთის გადაცემის სანაცვლოდ, საკუთრებას იძენს აბსტრაქტულ 1500კვ.მ ფართზე, ამავდროულად, შპს „ა- +’’ ვალდებულება იყო, განეხორციელებინა მინიმუმ 2000000 აშშ დოლარის ინვესტირება მშენებლობაში, რაც ამხანაგობაში მის შენატანს წარმოადგენდა. ამდენად, ხსენებული ხელშეკრულება თავისი სამართლებრივი არსით, ამხანაგობას წარმოადგენდა და არა ნარდობას, რადგან ხელშეკრულებით განისაზღვრა მხარეთა შენატანები ამხანაგობაში და საერთო მიზანი – მრავალსართულიანი საცხოვრებელი და საოფისე კომპლე- მშენებლობა.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მნიშვნელოვანი იყო ასევე ხელშეკრულებიდან გასვლისა და შეწყვეტის თავები, რომლებიც თავისი შინაარსით მიუთითებდნენ სამოქალაქო კოდე- 938-ე და 939-ე მუხლებით მოცემულ დანაწესებზე, ხელშეკრულების პრეამბულაშიც მხარეები მიუთითებდნენ მხარეთა შორის მისაღებ სარგებელზე, რომლიც დამახასიათებელი იყო ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ინსტიტუტისათვის.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ შპს ,,ა-+-სა” და შპს ,,ს-ს” შორის 2005 წლის 8 სექტემბერს გაფორმებული ხელშეკრულება არის ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) და არა ნარდობის ხელშეკრულება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდე- 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „ა-ი+-ისა“ და შპს „ს--“ საკასაციო საჩივრები, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდე- 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივრები დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივრებზე მათ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%, კერძოდ, შპს „ა-ი+-სს“ უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ამხანაგობა „ა-ი პ--ის“ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (3215.20 ლარი) 70% – 2250.64 ლარი, ხოლო შპს „ს-ს“ – თავის საკასაციო საჩივარზე ლ. ქ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლიანობაში 3213.06 ლარი) 70% – 2249.14 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდე- 391-ე, 401.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ა-ი+-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს – შპს „ა-ი+-სს“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ამხანაგობა „ა-ი პ--ის“ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (3215.20 ლარი, საგადასახადო დავალება № ..., გადახდის თარიღი – 2014 წლის 27 ივნისი) 70% – 2250.64 ლარი;

3. შპს „ს-ოს-“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

4. კასატორს – შპს „ს-ს“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ლ. ქ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლიანობაში 3213.06 ლარი, მათ შორის: 2014 6 ივნისს ლ. ქ-ის მიერ გადახდილი 3020 ლარი, საგადახადო დავალება №... და 2014 წლის 23 ივნისს ასევე ლ. ქ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 193.06 ლარი, საგადასახადო დავალება № ...) – 2249.14 ლარი;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ზ. ძლიერიშვილი