საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

21 ივლისი, 2015 წელი,

№ას-647-613-2015 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ე--ა ო--ი

მოწინააღმდეგე მხარე – 1. ს--ფო ქ--ის ე--ი ს--ო;

2. დ--თ ხ--ი.

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 28 აპრილის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ქონების უმკვიდროდ ცნობა, მესაკუთრედ აღიარება, ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ჭ--ის #---ში,მდებარე საცხოვრებელი სადგომის [--] 1/2 ნაწილი ამჟამად საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით დ--თ ხ--ის სახელზეა -, ხოლო მეორე ნახევარი ვ--რ, მ--ლ და ნ--ა ა--ეების სახელზეა აღრიცხული.

2. კასატორი ე--ა ო--ი ოჯახთან ერთად, 1992 წლიდან, ცხოვრობს დ--თ ხ--ის სახელზე რიცხულ სადგომში [ბინაში]. იგი ამ დროიდან იხდის კომუნალურ გადასახადებს. აღნიშნულ მისამართზე იგი რეგისტრირებულია 2012 წლიდან;

3. 2006 წლის 26 ოქტომბრის მონაცემებით, ქ. თბილისში, ჭ--ს ქ. #--ში მდებარე სადავო ბინის [უძრავი ქონების ½ ნაწილის] მესაკუთრე ნ--ა გ--ა იყო;

4. მან 2004 წლის 14 დეკემბერს გაცემული მინდობილობის საფუძველზე, ლ--ა ხ--ს, 2007 წლის 13 დეკემბრამდე, მიანიჭა სადავო ქონების განკარგვის უფლებამოსილება.

5. 2006 წლის 16 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ნ--ა გ--ას კუთვნილი ქონების მესაკუთრე გახდა ს--ა ხა--ი. გამყიდველ ნ--ა გ--ას სახელით მოქმედებდა ლ--ა ხ--ი;

6. ნ--ა გ--ა გარდაიცვალა 2006 წლის 12 ნოემბერს ქ. რიგაში [ლატვია], სადაც იგი 1992 წლიდან ცხოვრობდა;

7. ქ. რიგის ნოტარიუსის მიერ 2010 წლის 21 ივლისს გაცემულია სამკვიდრო მოწმობა, რომლის შესაბამისადაც ნ--ა გ--ას სამკვიდრო მიიღო მისმა პირველი რიგის მემკვიდრე - ვ--გ გ--მა;

8. 2011 წლის 16 იანვარს გარდაიცვალა ს--ა ხ--ი;

9. უფრო ადრე, 2010 წლის 7 აგვისტოს, გარდაიცვალა მისი შვილი, ლ--ა ხ--ი. გარდაცვლილის ვაჟი, დ--თ ხ--ი, როგორც კანონისმიერი მემკვიდრე, გახდა სადავო ქონების მესაკუთრე;

10. ე--ა ო--მა სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში და მოითხოვა:

ა) ნ--ა გე--ასა და ს--ა ხ--ს შორის 2006 წლის 16 ნოემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა იმ საფუძვლით, რომ გარიგების დადების დროისათვის ქონების მესაკუთრე [ნ. გ--ა] გარდაცვლილი იყო და წარმომადგენელს [ლ--ა ხ--ი] წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება აღარ გააჩნდა [საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდგომში სსკ, 109-ე მუხლის „დ“ ქ/პუნქტი - „წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება ქარწყლდება უფლებამოსილების გამცემი პირის გარდაცვალებით;“]

ბ) დ--თ ხ--ის სახელზე 2011 წლის 18 ივლისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა;

გ) უძრავი ქონების (მდებარე ქ. თბილისში, ჭ--ის ქ. #---ში ) ½ ნაწილის უმკვიდროდ ცნობა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ 1998 წლის 25 ივნისის საქართველოს კანონის მეორე მუხლის მეთორმეტე პუნქტის საფუძველზე: „თუ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე გარდაცვლილია და არც კანონით და არც ანდერძით მემკვიდრეები არ არიან, ან არც ერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო სამკვიდრო, ანდა ყველა მემკვიდრეს ჩამოერთვა მემკვიდრეობის უფლება (უმკვიდრო ქონება), მოსარგებლე უფლებამოსილია, კანონით დადგენილი წესით მოითხოვოს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ“;

დ) უმკვიდრო ქონების მესაკუთრედ ცნობა ზემოაღნიშნული კანონის მეორე მუხლის მეცამეტე პუნქტის საფუძველზე: „ამ მუხლის მე-12 პუნქტის შესაბამისად უმკვიდროდ ცნობილი საცხოვრებელი სადგომი მოსარგებლეს უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცემა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირდება სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე.“

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ე--ა ო--ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;

12. სასამართლომ ე--ა ო--ი არ მიიჩნია უძრავი ქონების მოსარგებლედ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, რადგანაც საქმის მასალებზე დაყრდნობით დაასკვნა, რომ არ იყო შესრულებული ამ კანონის პირველი პრიმა პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული პირის მოსარგებლედ ცნობის სამართლებრივი წინაპირობები. [„მოსარგებლე – პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით;] სასამართლოს დასკვნით, მხოლოდ ნივთის ფლობის ფაქტი, თუ არ დასტურდება ყოფილ მესაკუთრესთან გარიგების [ ფორმადაუცველი ნასყიდობა, ან სარგებლობის უფლების დათმობის] დადების ფაქტი, არ შეიძლება გახდეს პირის მოსარგებლედ ცნობის საფუძველი. ზემოაღნიშნული სამართლებრივი წინაპირობებიდან თუნდაც ერთი მათგანის შეუსრულებლობა, თავისთავად გამორიცხავდა, როგორც ნასყიდობის ბათილობის, ისე სამკვიდრო მოწმობის გაუქმების მოთხოვნების საფუძვლიანობას, ვინაიდან ამ მოთხოვნების დაკმაყოფილებას ე--ა ო--სათვის რაიმე სახის ქონებრივი შედეგის მიღება არ მოჰყვებოდა.

13. ასევე სასამართლომ მიუთითა, რომ არ არსებობდა სადავო ქონების უმკვიდროდ ცნობის საფუძველი, ვინაიდან ნ--ა გ--ას დარჩა პირველი რიგის მემკვიდრე, ვ--გ გ--ი, რომელსაც მიღებული აქვს სამკვიდრო. ამასთანავე დღეისათვის ქონებას მესაკუთრე ჰყავს, რაც გამორიცხავს მის უმკვიდროდ ცნობას.

14. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება ე--ა ო--მა აპელაციის წესით გაასაჩივრა;

15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 28 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

16. სააპელაციო სასამართლომ მთლიანად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები. დამატებით კი აღნიშნა შემდეგი:

„განსახილველ შემთხვევაში, არ დასტურდება საცხოვრებელ სადგომში ე--ა ო--ის რეგისტრაციის ფაქტი ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა... ამასთან, მართალია, ზემოაღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული გარემოებების არსებობას [სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა, მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა] კანონი უკავშირებს მიზანს, რომლითაც უნდა დადასტურდეს ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობა, მაგრამ ასეთი ბატონობა უნდა იყოს მართლზომიერი. იმ პირობებში, როდესაც მოწინააღმდეგე მხარე მიუთითებს საცხოვრებელი სადგომის დათმობის ურთიერთობის გამომრიცხავ ისეთ გარემოებაზე, როგორიცაა მოსარჩელის მიერ სადავო ფართის თვითნებურად დაკავება, აღნიშნული გარემოების შეფასების გარეშე, მხოლოდ იმ გარემოებაზე დაყრდნობით, რომ ე--ა ორკოშნელი 1992 წლიდან ფაქტობრივად ფლობდა სადავო ფართს, დადგენილად ვერ მივიჩნევთ მხარეთა შორის საცხოვრებელი სადგომის დათმობის ურთიერთობის არსებობას“. სასამართლომ ასევე ყურადღება გაამახვილა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 29 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენზე, რომლითაც დადგენილია ე--ა ო--ის მიერ 2003 წლის 17 იანვრის თარიღით ყალბი მინდობილობის დამზადება და გამოყენება. მინდობილობით ვითომდა ნ--ა გ--ა აძლევდა ე--ა ო--ს სადავო ბინის განკარგვის უფლებამოსილებას. ამ მინდობილობის გამოყენებით სადავო ბინაზე, 2003 წლის 27 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა კასატორის მეუღლე თ--ნ ჩ--ი-ო--ი; მითითებული ნასყიდობა ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით, ხოლო საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 29 დეკემბრის განაჩენით დამნაშავედ იქნა ცნობილი ე--ა ო--ი თაღლითურად, ყალბი დოკუმენტის დამზადებისა და მისი გამოყენების გზით ქონებრივი უფლების მიღებისათვის;

17. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 28 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე--ა ო--მა. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნას წარმოადგენს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღების გზით სარჩელის დაკმაყოფილება;

18. საკასაციო საჩივარი დამყარებულია შემდეგზე:

ა) საჩივარი დასაშვებია, რადგანაც ხელყოფილია კასატორის საკუთრების უფლება. ამის დასადასტურებლად მომჩივანს მოჰყავს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებები: „კოპეცკი სლოვაკეთის წინააღმდეგ“ [საჩივრის #44912/12 და „საღინაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ [განაცხადი #18768/05]. ამ უკანასკნელი გადაწყვეტილების შემხებლობა მოცემულ საქმესთან იმითაა დასაბუთებული, რომ ო--ი ღიად, 1992 წლიდან, ფლობდა სადავო ბინას; ყოფილი მესაკუთრე ნ--ა გ--ას ნებასაც წარმოადგენდა მის მიერ ბინის ფლობა; მას სიცოცხლეში, კანონით დადგენილი წესით არ მოუთხოვია ნივთის უკან დაბრუნება, საქმეში არსებული წერილები კი, უდავოდ არ ადასტურებენ მის ნებას მფლობელობის შეწყვეტაზე იხ. ტ.1. ს.ფ 203-214].

ბ) გასაჩივრებული განჩინება ეწინააღმდეგება ასევე უზენაესი სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებულ პრაქტიკას [იხ საქმე #ას-420-393-2010 4 ნოემბერი 2010 წელი], რომელიც საკმარისად მიიჩნევს ფლობის ფაქტის დადგენას პირის მოსარგებლედ ცნობისათვის.

19. საქართველოს უზენასი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 25 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად სამოქალაქო საპროცესი კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით;

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

20. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე--ა ო--ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს და, შესაბამისად, დაუშვებელია. სახელდობრ:

21. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის;

ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამრთლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელეად დატოვების თაობაზე. აღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რამელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

22. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძველი არ არის სახეზე:

22.1 სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილული არ არის მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, კასატორი არ მიუთითებს რაიმე სახის ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

22.2. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადრე მიღებული გადაწყვეტილებების სავალდებულო ძალას გააჩნია თავისი ფარგლები. უპირველეს ყოვლისა, უნდა ვლინდებოდეს შემთხვევათა ერთგვაროვნება, ანუ არსობრივად მსგავსი შემთხვევა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილებით (საქმე #ას-399-372-2010) დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არსებითად განსხვავდება მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებებისაგან. კერძოდ, 2010 წლის 4 ნოემბრის ##ას-399-372-2010 გადაწყვეტილებით დადგენილი იყო, რომ პირი 1982 წლიდან უწყვეტად ახორციელებდა ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას და მის მიერ ამ ნივთის სარგებლობის მართლზომიერება სადავო არ იყო, მაშინ, როდესაც მოცემულ საქმეზე უტყუარადაა დადგენილი ე--ა ო--ის მიერ სადავო ნივთის ფლობა, როგორც ყოფილი, ისე - ამჟამინდელი მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ.

22.3 რაც შეეხება, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებს: „კოპეცკი სლოვაკეთის წინააღმდეგ“ [საჩივრის #44912/12 და „საღინაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ [განაცხადი #18768/05], საკასაციო პალატა აღნიშნავს რომ არცერთი მათგანი არ შეიძლება მიესადაგოს მოცემული დავის არსს.

„კოპეცკი სლოვაკეთის წინააღმდეგ“ საქმეში მომჩივანს გააჩნდა რესტიტუციასთან დაკავშირებული მოთხოვნა [კონფისკირებული მონეტების დაბრუნება სურდა] და ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივანი კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის პირველი წინადადების მნიშვნელობის ფარგლებში „საკუთრებას“ არ ფლობდა.

„საღინაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ საქმეში, მომჩივანი წარმოადგენდა აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ პირს, რომელსაც ეკავა შს სამინისტროში მაღალი პოსტი და ამის გამო, ის და მისი ოჯახის წევრები სამინისტროს ნებართვით, იქნენ შესახლებული სადავო ფართში. შესაბამისად, სახეზე იყო სარგებლობის უფლების მართლზომიერება, რასაც ადგილი არ ჰქონია კასატორის შემთხვევაში.

დადგენილია, რომ სადავო ქონების ყოფილი მესაკუთრე (ნინა გევორქოვა) უარყოფდა კასატორისათვის საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობაში გადაცემას. ამასთანავე, ქონების ფლობის მართლსაწინააღმდეგოობას ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 29 დეკემბრის განაჩენით ე--ა ო--ი ცნობილი იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნტებით ნ--ა გ--ას სახელით გაცემული 2003 წლის 17 იანვრის მინდობილობის გაყალბების ფაქტზე.

23. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ე--ა ო--ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე;

25. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1500 ლარის 70%-1050 [ათას ორმოცდაათი] ლარი.

სარეზოლუციო ნაწილი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ე--ა ო--ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს ე--ა ო--ს დაუბრუნდეს მის მიერ (პირადი #----) გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1500 ლარის (საგადასახდო დავალება #8601, გადახდის თარიღი 15.06.2015, ბანკი ქართუ) 70% , 1050 [ათას ორმოცდაათი] ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი