საქმე №ას-881-843-2014 2 ივლისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – კ.უ. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ე.კ. (მოსარჩელე)

მესამე პირი _ შპს „რ.გ.“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილებისა და ამავე სასამართლოს 20.05.2014წ. საოქმო განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, თანამესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე.კ–მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში კ.უ–სა და მ.წ–ის, ასევე მესამე პირის - შპს „რ.გ–ის“ მიმართ და მოითხოვა კ.უ–თვის მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვით მიყენებული ზიანის - 255 000 ლარის დაკისრება, ასევე, მ.წ–სა და შპს „რ.გ–ს“ შორის დადებული უძრავი ქონებების ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა და ქონების 1/2 ნაწილზე მესაკუთრედ აღიარება.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 29 თებერვლის გადაწყვეტილებით, კ.უ–ს ე.კ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვით მიყენებული ზიანის - 255 000 ლარის ანაზღაურება, ე.კ–ის სარჩელი მ.წ–სა და შპს „რ.გ–ს“ შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისა და ქონების 1/2-ზე მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა კ.უ–მა.

მოცემული საქმე განხილულ იქნა ზემდგომი სასამართლოების მიერ და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ივნისის გადაწყვეტილებით კ.უ–ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 29 თებერვლის გადაწყვეტილება ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში (გადაწყვეტილების 1.1. პუნქტი) შეიცვალა და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ე.კ–ის სარჩელი, ე.კ–ის სასარგებლოდ კ.უ–ს დაეკისრა 128 583,5 ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ საკასაციო პალატის მითითებებისა და სააპელაციო საჩივრის ფარგლების გათვალისწინებით დადგენილად მიიჩნია, რომ ე.კ–ის სარჩელი ქორწინების პერიოდში შეძენილი კ.უ–ის სახელზე რეგისტრირებულ ქონებებზე: ოზურგეთის რაიონში, ..... მდებარე 400,78 კვ.მ მიწის ნაკვეთის; ბორჯომის რაიონში, ......... მდებარე 926 კვ.მ მიწის ნაკვეთის; ოზურგეთის რაიონში, ...... 799 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და დუშეთში, ...... მდებარე ქონებაზე, კ.უ–ის მიერ დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის თაობაზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 09 მარტის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა. სასამართლოს ამავე გადაწყვეტილებით უძრავი ქონებების ფასი ნასყიდობის ხელშეკრულებების შესაბამისად განისაზღვრა - 68 500 ლარით.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გაიზიარა საქმეში წარმოდგენილი, ზოგადი სფეროს აუდიტორ ი.ხ–ის მიერ შედგენილი 2010 წლის 18 თებერვლის დასკვნის და 2011 წლის 20 ივლისის სამი აუდიტორული დასკვნის შედეგები, რომლითაც განისაზღვრა სადავო უძრავი ქონების ღირებულება. აღნიშნული დასკვნების თანახმად, ოზურგეთის რაიონში .......... მდებარე 401,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 32 000 აშშ დოლარს; ოზურგეთის რაიონში ........ მდენარე 799,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება _ 64 000 აშშ დოლარს; ბორჯომის რაიონში ..... მდებარე 926 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება _ 37 000 აშშ დოლარს; დუშეთში ...... მდებარე უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება _ 289 500 ლარს.

აპელანტის შუამდგომლობის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლოში საქმის ზეპირი განხილვისას (25.06.2013წ სხდომის ოქმი) მოწვეულ იქნა ზოგადი სფეროს აუდიტორი ი.ხ., მის მიერ 2010 წლის 18 თებერვალს და 2011 წლის 20 ივლისს შედგენილი აუდიტორული დასკვნების განსამარტად და შესაფასებლად. სასამართლომ მოისმინა მისი, როგორც სპეციალისტის ახსნა-განმარტება, მხარეთა, ასევე, სასამართლოს მიერ დასმული შეკითხვების პასუხები დასახელებული დასკვნების თაობაზე და მიიჩნია, რომ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნები არ უნდა ყოფილიყო გაზიარებული, ვინაიდან, არც თავად დასკვნებში და არც სპეციალისტის მიერ მიცემულ ახსნა-განმარტებაში არ იყო მითითებული, თუ რა მონაცემებზე დაყრდნობით განხორციელდა სადავო უძრავი ქონებების ღირებულების შეფასება, რა კვლევა და დასაბუთება ედო საფუძვლად მითითებულ აუდიტორულ დასკვნებს, ამასთან, სპეციალისტმა მიუთითა, რომ მის მიერ სადავო ქონებათა ღირებულების შეფასება არ განხორციელებულა ადგილზე მისვლით, გარდა დუშეთის რაიონის ...... მდებარე უძრავი ქონებისა. მისივე განმარტებით, დასახელებულ უძრავ ქონებათა ღირებულება მან განსაზღვრა ინტერნეტით და გაზეთების მეშვეობით, მოპოვებული ინფორმაციის გაანალიზების საფუძველზე და შესაბამისი ინტერნეტ რუქის გამოყენების მეშვეობით. რაც შეეხება, შეფასების პერიოდს, აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტი, რომ, მართალია, 2011 წლის 20 ივლისს გაცემულ აუდიტორულ დასკვნებში მითითებული იყო, რომ მიწის ნაკვეთები შეფასდა 2009 წლის საბაზრო კონიუნქტურების გათვალისწინებით, თუმცა დასკვნები შემოიფარგლებოდა მხოლოდ ამ მითითებით და საერთოდ არ შეიცავდა შესაბამის კვლევასა და დასაბუთებას. რაც შეეხება 2010 წლის 18 თებერვლის დასკვნას, მასში საერთოდ არ იყო მითითებული უძრავი ქონების ღირებულება რა პერიოდისათვის იყო განსაზღვრული. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ არ დგინდებოდა დასახელებულ დასკვნებში მითითებული სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ფასი კონკრეტულად დროის რა პერიოდისათვის იყო მოცემული და რას ემყარებოდა ეს დასკვნები, რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, გაერკვია მეუღლეთა თანასაკუთრებიდან გასხვისებული უძრავი ქონების ღირებულება მისი გასხვისების დროისათვის. ის გარემოება, რომ დასახელებულ დასკვნებში მითითებული უძრავი ქონების ფასები მოცემული იყო 2009 წლის მდგომარეობით (მათი გასხვისების დროისათვის) და ამ შედეგამდე დასკვნების ავტორი მივიდა შესაფასებელი ქონებისა და მისი გასხვისების პერიოდის ბაზრის სათანადო კვლევის შედეგად, სპეციალისტმა ვერც სასამართლო სხდომაზე ზეპირი განმარტებისას დაადასტურა სარწმუნოდ.

აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა საქმეში წარმოდგენილი 2010 წლის 18 თებერვალს და 2011 წლის 20 ივლისს შედგენილი აუდიტორული დასკვნები.

პალატის განმარტებით, რადგანაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 9 მარტის გადაწყვეტილება გამოტანილი იყო წინამდებარე დავის მონაწილე მხარეებს შორის და იგი შესული იყო კანონიერ ძალაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლოს უდავოდ დადასტურებულად უნდა მიეჩნია ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, თუმცა, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენდა არა იმ ფაქტის დადგენა, სადავო უძრავი ქონება გასხვისდა თუ არა დასახელებულ გადაწყვეტილებაში მითითებულ ფასად, არამედ მოსარჩელე სადავოდ ხდიდა იმ გარემოებას, რომ სწორედ მითითებულ ფასად არ უნდა მომხდარიყო მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების გასხვისება, ვინაიდან შესაძლებელი იყო მისი გაცილებით ძვირად გაყიდვა, მოპასუხის აღნიშნული ქმედების შედეგად, მოსარჩელის განმარტებით, მას მიადგა ზიანი.

პალატის შეფასებით, დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის იყო იმის დადგენა, თუ რას შეადგენდა მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების ღირებულება მისი გასხვისების დროისათვის. როგორც აღინიშნა, პალატამ დაუსაბუთებლობის გამო არ გაიზიარა ის აუდიტორული დასკვნები, რომლებსაც დაემყარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება. პალატამ ასევე არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 09 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, როგორც პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, მასზედ, რომ მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების გასხვისების შედეგად, მათმა საერთო ღირებულებამ შეადგინა - 68 500 ლარი, შესაბამისად, მიზანშეწონილად მიიჩნია ექსპერტიზის დანიშვნა იმ საკითხის გამოსარკვევად, თუ რას შეადგენდა სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება 2009 წლის მარტის მდგომარეობით.

სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს სასაქონლო ექსპერტიზის N....... დასკვნის თანახმად, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ...... მდებარე 401 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება 2009 წლის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ შეადგენდა - 19 970.00 ლარს; ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ...... მდებარე 799 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება 2009 წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენდა 45 095 ლარს; ...... კოსტავას ქუჩაზე მდებარე მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება 2009 წლის მარტის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენდა 58 412 ლარს. N000066914 სასაქონლო ექსპერტიზის შესაბამისად, დუშეთის რაიონის ...... მდებარე უძრავი ქონების მთლიანი საბაზრო ღირებულება 2009 წლის მარტის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენდა - 133 690 ლარს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლების შესაბამისად, სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს სასაქონლო ექსპერტიზის N.. და N.... დასკვნების შეფასების შედეგად დგინდებოდა, რომ მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული, კ.უ–ის მიერ 2009 წლის მარტში გასხვისებული სადავო უძრავი ქონებების საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 257 167 ლარს.

საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სასამართლოს სხდომის ოქმიდან და საქმეში არსებული მასალებიდან არ იყო მკაფიოდ გამოხატული მოსარჩელის მოთხოვნა და საფუძვლები, რაც სააპელაციო სასამართლოს უნდა განესაზღვრა. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელემ 23.04.2013წ. სასამართლო სხდომაზე მიუთითა, რომ მისი სარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს იმ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, რომელიც მას მიადგა თანამესაკუთრე მეუღლის მიერ თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების განკარგვის შედეგად, კერძოდ, მოსარჩელის მტკიცებით, სადავო ქონება მოპასუხემ გაასხვისა შემცირებული ღირებულებით, თუმცა მისი რეალური ღირებულება გაცილებით მეტი იყო, აღნიშნული კი წარმოადგენს ზიანს, რომელიც მხარემ (მეუღლემ) მიიღო ქონებრივი დანაკლისის სახით.

პალატის შეფასებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, მხარეს ეკისრება, როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს. იმ გარემოებების დამტკიცების ტვირთი რომ: მოპასუხის მიერ სადავო ქონების გასხვისება განხორციელდა ქონების თანამესაკუთრესთან შეუთანხმებლად, მისი ინფორმირებისა და ნების შეტყობის გარეშე; მნიშვნელოვნად შემცირებული ღირებულებით; გასხვისების დროისათვის არსებული საბაზრო ღირებულების გათვალისწინებით, ანალოგიური მონაცემების ქონება შეფასებული იყო გაცილებით მაღალ ფასად, ეკისრებოდა მოსარჩელეს, რაც მან დაადასტურა, კერძოდ, უდავოდ იყო დადგენილი, რომ მოპასუხემ ერთპიროვნულად განახორციელა მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებების გასხვისება თანამესაკუთრესთან (მეუღლესთან) შეუთანხმებლად; ის გარემოება, რომ მის მიერ თანასაკუთრებაში არსებული ქონება გასხვისდა მნიშვნელოვნად შემცირებული ღირებულებით და რომ გასხვისების დროისათვის არსებული საბაზრო ღირებულების გათვალისწინებით, ანალოგიური მონაცემების ქონება შეფასებული იყო გაცილებით მაღალ ფასად, დადასტურებული იყო სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს სასაქონლო ექსპერტიზის N....... და N.............დასკვნებით;

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1151-ე მუხლზე, 1158-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 1159-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ ზემოაღნიშნული ქონებების მოპასუხის მიერ გასხვისება სადავოს არ წარმოადგენდა, ასევე უდავო იყო ის გარემოება, რომ ეს ქონება წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას. პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1168-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომელიც ადგენს მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების გაყოფის წესს და აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების საპირისპიროდ, იმ გარემოების მტკიცება, რომ კ.უ–მა მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონება გასხვისების დროისათვის არსებული საბაზრო ღირებულებით განკარგა, ან იმის დადასტურება, რომ უძრავი ქონებების დაჩქარებულად გასხვისება გარიგებებში მითითებულ ფასად წარმოადგენდა ორივე მხარის ინტერესს, ევალებოდა მოპასუხე კ.უ–ს. მან აღნიშნული გარემოებები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102–ე მუხლით დადგენილი წესით ვერ დაამტკიცა.

სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილით და იმის გათვალისწინებით, რომ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს სასაქონლო ექსპერტიზის N..... და N...... დასკვნების საფუძველზე, დადგენილად იქნა მიჩნეული კ.უ–ის მიერ გასხვისებული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება ქონების გასხვისების პერიოდისათვის, რაც ჯამში შეადგენდა 257 167 ლარს, პალატის მოსაზრებით, ზიანი უნდა განსაზღვრულიყო სადავო ქონების მოსარჩელის კუთვნილი 1/2 წილის შესაბამისად _ 128 583,5 ლარით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა კ.უ–მა, მოითხოვა მისი, ასევე 2014 წლის 20 მაისის საოქმო განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, ასევე გასაჩივრებული საოქმო განჩინება მიღებულია კანონდარღვევით, სასამართლომ სრულყოფილად არ გამოიკვლია საქმის მასალები, ამასთან არასწორი შეფასება მისცა მათ, რაც გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობაზე მიუთითებს, გარდა აღნიშნულისა, სასამართლომ დაარღვია საკასაციო პალატის მითითებები, როდესაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, პრეიუდიციული მნიშვნელობა არ მიანიჭა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ იმ გარემოებას, რომ კ.უ–ის მიერ მეუღლესთან თანაცხოვრების პერიოდში შეძენილი ოთხი უძრავი ნივთის საერთო ღირებულება 68 500 ლარს შეადგენდა, ამასთანავე, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა ქონების თანამესაკუთრეს, მას უფლების რეალიზაცია არ განუხორციელებია საკუთრების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის გზით, სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად კი, ე.კ–ს მხოლოდ ქონების განკარგვით მიღებული სარგებლის მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა.

სააპელაციო სასამართლომ ფაქტობრივად არ შეასრულა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მითითებები, რის გამოც საქმეზე კვლავ მიღებული იქნა ფაქტობრივად და სამართლებრივად უკანონო და დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება.

საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლოში მოსარჩელემ დააზუსტა, რომ მოითხოვდა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვით მიყენებულ ზიანს, პალატამ დანიშნა სასაქონლო ექსპერტიზა და დაადგინა, რომ თითქოს სადავო ქონების ღირებულება 510 000 ლარს შეადგენდა.

სააპელაციო სასამართლოს, მის მიერ ჩატარებული სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნით განსაზღვრული სადავო ქონების საორიენტაციო საბაზრო ღირებულება, არ უნდა ჩაეთვალა უდავო ფაქტობრივ გარემოებად, ვინაიდან თვითონ ექსპერტი მიუთითებს, რომ დასკვნა არის შემფასებლის პროფესიული აზრი ობიექტის სავარაუდო გასაყიდ ფასთან მიმართებით და არ შეიძლება იმის გარანტად იქნეს მიჩნეული, რომ არ არსებობდეს სხვა შეთავაზებები ან გარიგების ფაქტები, რომლებიც განსხვავდებიან თანხობრივი მაჩვენებელით. ამასთან, ექსპერტიზის მიერ დუშეთის რაიონის ........ მდებარე სახლთმფლობელობის საბაზრო ღირებულება განისაზღვრა 2014 წლის მდგომარეობით, რადგან ექსპერტისათვის უცნობი იყო აღნიშნული უძრავი ნივთის მდგომარეობა 2009 წლის მარტში, ამიტომ მიღებული იქნა დაშვება, რომ უძრავი ქონება ისეთივე მდგომარეობაში იყო 2009 წელს, როგორც შეფასების დროს. სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო ის უდავო ფაქტი, რომ კ.უ–ის მიერ უძრავი ქონების გასხვისების შემდეგ, ამ უძრავ ნივთს ჰყავდა ორი მესაკუთრე და თითოეულ მათგანმა ჩაატარა ძვირადღირებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოები.

სააპელაციო სასამართლოს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მითითების შესაბამისად, და იმის დასადგენად, თუ რაში გამოიხატა მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების გასხვისებით მიყენებული ზიანი და საერთოდ ჰქონდა თუ არა ასეთს ადგილი, სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნა უნდა შეეფასებინა სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში და უნდა გაერკვია სასაქონლო ექსპერტიზით დადგენილი ქონების ღირებულება იყო თუ არა სწორედ ის თანხა, რაც უნდა მიეღო კ.უ–ს და არ მიიღო. ასევე, უნდა გამოეკვლია, თუ, რამ განაპირობა ღირებულების შემცირება და მოხდა თუ არა ეს კ.უ–ის მიერ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის გზით.

იმ ფაქტობრივი გარემოებების დასადასტურებლად, რომ მოპასუხე კ.უ–ს თავის სახელზე ოფიციალურად რეგისტრირებული და მეუღლესთან თანაცხოვრების პერიოდში შეძენილი უძრავი ქონების ყიდვა-გაყიდვის კანონიერი გარიგების დადების დროს ნასყიდობის ფასი რაიმე მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით არ შეუმცირებია და ე.კ–თვის რაიმე ზიანი არ მიუყენებია, სააპელაციო სასამართლოს შუამდგომლობით მიმართეს, რომ განსახილველ საქმეზე მტკიცებულებად მიეღო ის დოკუმენტები, რომლებიც უდავოდ ადასტურებენ შემდეგ გარემოებებს:

კ.უ–მა ოთხი უძრავი ნივთი შეიძინა ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ე.კ–თან თანაცხოვრების პერიოდში, 2009 წლის მარტში, კანონიერი ნასყიდობის ხელშეკრულებებით გაასხვისა 68 500 ლარად. შედეგად, კ.უ–მა და მისმა ყოფილმა მეუღლემ მიიღეს არა ზარალი, არამედ 36 000 ლარის მოგება. ასეთ ვითარებაში, ე.კ–ს, სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, შეეძლო მეუღლის მიერ დადებული გარიგებებით მიღებული სარგებლის ნახევარი მოეთხოვა.

სააპელაციო სასამართლოსათვის წარდგენილი მტკიცებულებები ადასტურებდნენ, რომ სადავო უძრავი ქონების საექსპერტო კვლევით განსაზღვრული საორიენტაციო საბაზრო ღირებულება ავტომატურად არ უნდა შეფასდეს იმ თანხად, რომელიც კ.უ–ს უნდა მიეღო და არ მიიღო. მითითებული ოთხი უძრავი ქონება, კ.უ–ის მიერ გასხვისების შემდეგ, სხვადასხვა წლებში ახალი მესაკუთრეების მიერ გაიყიდა, ჯამში სულ 170 959 ლარად, ანუ სასაქონლო ექსპერტიზებით დადგენილ ფასზე 81 874 ლარით ნაკლებად. ასეთ ვითარებაში სადავო არ უნდა იყოს, რომ სასაქონლო ექსპერტიზით განსაზღვრულ ფასად ქონების გაყიდვა შესაძლებელი რომ ყოფილიყო, მათი ახალი მესაკუთრეები 81 874 ლარით ნაკლებ თანხად არ გაასხვისებდნენ.

სააპელაციო სასამართლოში დაყენებული შუამდგომლობით აპელანტი მოითხოვდა შეფასების სადავო კრიტერიუმებისა და პირობების ირგვლივ, დაკითხულიყვნენ სასაქონლო ექსპერტები: ბაქარ ქემხაძე, გ.კ. და ლ.ლ. ასევე, მოწმის სახით დაკითხულიყვნენ გასხვისებული უძრავი ნივთების ახალი მესაკუთრეები: ზ.ვ., ნ.ხ. და გ.ც., იმის დასადგენად, თუ რითია გამოწვეული ფასთა სხვაობა და რა ვითარებაში და პირობებში მოხდა მათ მიერ კ.უ–გან უძრავი ქონების შეძენა და შემდეგ გასხვისება. სააპელაციო სასამართლომ წარდგენილი შუამდგომლობა უსაფუძვლოდ არ დააკმაყოფილა და თანდართული მტკიცებულებები არ მიიღო იმ მოტივით, რომ, თითქოს, მათ საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. ამავე მოტივით, პალატამ უარი განაცხადა შუამდგომლობაში მითითებული ექსპერტებისა და მოწმეების დაკითხვაზე.

სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოერკვია, თუ რამ განაპირობა სადავო უძრავი ქონების ღირებულების შემცირება და აღნიშნული გამოწვეული იყო თუ არა მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით. თავის მხრივ, მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რომელზე დაყრდნობითაც ის გარემოება დამტკიცდებოდა, რომ მოპასუხეს შეეძლო სადავო უძრავი ქონება გაესხვისებინა ექსპერტიზით განსაზღვრული საბაზრო ღირებულებით.

სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის მოთხოვნები და პრეიდუციული მნიშვნელობა არ მიანიჭა ამავე მხარეების მონაწილეობით განხილულ საქმეზე დადგენილ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებს, კერძოდ კ.უ. სადავო ქონების გასხვისების დროს არ მოქმედებდა მართლსაწინააღმდეგოდ და სადავო ქონების რეალიზაციის დროს სულ 68 500 ლარის სარგებელი მიიღო. სააპელაციო სასამართლოს მიერ აღნიშნული უდავო ფაქტობრივი გარემოების შეფასება საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან ერთად საფუძველი იქნებოდა მოცემულ დავაზე ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად, რაც მის მიერ არ იქნა გაკეთებული. პალატამ ასევე დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნები, როდესაც აღნიშნა, რომ კ.უ–ს არ წარუდგენია მისი მოთხოვნის დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

კასატორის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის შესაბამისად ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისათვის კუმულატიურად უნდა არსებობდეს ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებები, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არაა, კერძოდ, სასამართლოს არ დაუდგენია, საერთოდ არსებობდა თუ არა ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები. სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის თანახმად, მოვალეს პასუხისმგებლობა არ უნდა დაკისრებოდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა კ.უ–ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს შემდეგს:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება ძირითადად ემყარება იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მოპასუხემ თანამესაკუთრე მეუღლესთან შეუთანხმებლად გაასხვისა ქონება იმაზე ნაკლებ ფასად, ვიდრე ამ ქონების საბაზრო ღირებულება იყო, თავის მხრივ, კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ ქონების საბაზრო ფასის დადგენისას არასწორად შეაფასა ექსპერტიზის დასკვნები, ამასთანავე, მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა, რომ ქონება, სწორედ საბაზრო ფასად გაიყიდებოდა, გარდა აღნიშნულისა, სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის დარღვევით, პრეიუდიციული მნიშვნელობის ფაქტად არ მიიჩნია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, ქონების შეძენისას გაწეული ხარჯის თაობაზე, ხოლო სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის შემადგენლობის არარსებობის გამო, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობდა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემული დავა მეუღლეთა თანასაკუთრებიდან წარმოშობილ ქონებრივ ურთიერთობას შეეხება. საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განხილვისას მოსარჩელემ დააზუსტა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძვლები და განმარტა, რომ მოითხოვდა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვით მიყენებულ ზიანს.

მოცემული სამართალურთიერთობის გათვალისწინებით, მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არა დელიქტური ან ვალდებულებითი სამართლიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურება, არამედ ე.წ „გათანაბრების კონდიქციაა“. სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი. ასეთ დროს ბრალის იურიდიული შემადგენლობის არსებობა საჭირო არაა, შესაბამისად, კასატორის მტკიცება, რომ მისი კანონშესაბამისი ქმედება დადგენილია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მას პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნდა წინამდებარე დავის გადაწყვეტისას ვერ იქნება გაზიარებული.

რაც შეეხება კ.უ–ის პრეტენზიებს სასამართლოს მიერ ექსპერტიზის დასკვნათა არასწორად შეფასებისა და იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ ქონება სწორედ საბაზრო და არა ნაკლებ ფასად გასხვისდებოდა, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებულ უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში ან განჩინებაში. 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად კი, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ სწორედ ზემოაღნიშნული სტანდარტის დაცვით შეაფასა ექსპერტიზის დასკვნები ქონების საბაზრო ღირებულების თაობაზე და მართებულად განსაზღვრა იგი, ამასთანავე, სასამართლომ სწორად არ გაიზიარა კ.უ–ის პრეტენზია, რომ მეუღლეთა სარგებელს შეძენის დროს გაწეული ხარჯი და არა ექსპერტის დასკვნით განსაზღვრული ქონების საბაზრო ღირებულება შეადგენდა.

საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების თაობაზე და განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ამავე ნორმის მე-3 ნაწილის შესაბამისად კი, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. საგულისხმოა, ასევე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის დათქმა, რომლის შესაბამისადაც მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები.

მოხმობილი ნორმების ანალიზით დასტურდება, რომ სადავოდ მიჩნეული უფლების კანონიერება უნდა დამტკიცდეს. დარღვეული უფლების დაცვა მხარეს კონკრეტულ ფაქტებზე დაყრდნობით შეუძლია და ამ ფაქტების მითითება მხარის პრეროგატივაა. საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, რომელიც სადავოა, დამტკიცებას საჭიროებს, ხოლო ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ფაქტების მიმთითებელ მხარეებს ეკისრებათ. გამონაკლისს წარმოადგენს მატერიალური სამართლით გათვალისწინებული შემთხვევა, როდესაც ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ამა თუ იმ ნორმით განსხვავებულადაა მოწესრიგებული.

მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის სწორად გადანაწილებას არა მარტო საპროცესო-სამართლებრივი, არამედ არსებითი მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც გააჩნია, ვინაიდან მხარის მიერ ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას ან არაჯეროვნად განხორციელებას, შედეგად მოჰყვება ამავე მხარისათვის უარყოფითი, არახელსაყრელი შედეგი.

სწორედ ამ საფუძვლიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა არ იზიარებს კ.უბერის მტკიცებას სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 20 მაისის საოქმო განჩინების გაუქმების თაობაზე, რადგანაც დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვენლობის მქონე პრეზუმირებული ფაქტის გამაქარწყლებელი მტკიცებულება მხარეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია, არამედ აპელირებდა ქონების შემძენთა მიერ ამ ქონების შემდგომი გასხვისების ფასზე. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებული საოქმო განჩინების გაუქმების საფუძვლები.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დაუშვას კ.უ–ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

რაც შეეხება კასატორის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, პალატა მიიჩნევს, რომ ისინი უნდა დაუბრუნდეს მათ წარმომდგენს. ამ თვალსაზრისით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის შემოღებით კანონმდებელმა იმპერატიულად განსაზღვრა საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის ფარგლები და დაადგინა, რომ საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება, მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები.

საკასაციო სამართალწარმოების თავისებურების გათვალისწინებით, ამ ინსტანციის სასამართლოში ახალი ფაქტების მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა დაუშვებელია იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მხარეს არ ჰქონდა საქმის ქვემდგომი წესით განხილვისას მათი წარდგენის ობიექტური შესაძლებლობა, მით უფრო გამორიცხულია იმ მტკიცებულებების ასლების საქმისათვის დართვა, რომლებიც უკვე წარმოდგენილია საქმის ქვემდგომი წესით განხილვისას. მითითებული გარემოებები მტკიცებულებების მიღებაზე უარის თქმის საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. ამ ნორმისა და ზემოაღნიშნული განმარტების გათვალისწინებით, პალატა მიიჩნევს, რომ კ.უ–ს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 62 (სამოცდაორი) ფურცლად (ტ. მე-2, ს.ფ.401-462)

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მითითებული ნორმიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს ასევე უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით პ.გ–ის მიერ 2014 წლის 3 ოქტომბერს N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 6 000 ლარის 70% _ 4 200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. კ.უ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ კ.უ–ს (პ/№.......1) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) პ. გ–ის მიერ 2014 წლის 3 ოქტომბერს N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 6 000 ლარის 70% _ 4 200 ლარი.

3. კ.უ–ს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 62 (სამოცდაორი) ფურცლად (ტ. მე-2, ს.ფ.401-462).

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე