№ ას-903-865-2014 22 ივლისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – ე. მ-ი და ჟ. მ-ა (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ს. პ-ი, გ. ზ-ი (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 19 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამკვიდრო ქონება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

ს. პ-მა და გ. ზ-მა თბილისის საქალაქო სასამართლოში ე. და ჟ. მ-ების მიმართ წარადგინეს სარჩელი, რომლითაც მოითხოვეს გარდაცვლილი რ. მ-ის დანაშთი ქონების - თბილისში, ბ-ის ქუჩა N...-სა და N...-ში მდებარე ბინის ½-ის თანამესაკუთრეებად ცნობა სხვა კანონისმიერ მემკვიდრეებთან ერთად სამკვიდრო ქონების 1/3 ნაწილზე უფლებით. მოსარჩელეთა სხვა მოთხოვნების ნაწილში სარჩელს უარი ეთქვა მიღებაზე (ტომი 1, ს.ფ. 123-25, 138-144). სარჩელი ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს: თბილისში, ბ-ის ქუჩა N..-სა და N..-ში მდებარე ბინა მეუღლეებმა - რ. მ-მა და ი. ხ-მა კოოპერატიულ ამხანაგობაში მონაწილეობის გზით აიშენეს. მშენებლობა 1960 წელს დასრულდა, თუმცა ბინაზე მესაკუთრის უფლება 1989 წლამდე არ დარეგისტრირებულა. რ. მ-სა და ი. ხ-ს ქორწინებიდან სამი შვილი - ე. მ-ი, ჟ. მ-ა და ა. მ-ი (ზ-ი) შეეძინათ. ოჯახების შექმნის შემდეგ ე. და ჟ. მ-ები მშობლების სახლიდან საცხოვრებლად სხვაგან გადავიდნენ (1966 წელსა და 1977 წელს), ხოლო ა. მ-ი (ზ-ი)საცხოვრებლად მშობლების ბინაში დარჩა. მისი ცოლია ს. პ-ი, ხოლო შვილი - გ. ზ-ი, რომლებიც დღემდე ხსენებულ ბინაში ცხოვრობენ. რ. მ-ი და ი. ხ-ი ფორმალურად 1976 წელს განქორწინდნენ, რის შემდეგაც იმავე ბინაში აგრძელებდნენ ერთად ცხოვრებას. ბინათმშენებლობის დროს ოჯახს კოოპერატივში ი. ხ-ი წარმოადგენდა. რ. მ-ი, რომელიც ბინის შემძენი იყო, ვერ მოესწრო მასზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციას და 1985 წლის 27 მაისს გარდაიცვალა. მისი სამკვიდრო ქონება - თბილისში, ბ-ის ქუჩა N..-ში მდებარე სახლის ნახევარი ფაქტობრივი ფლობით მისმა შვილმა - ა. ზ-მა მიიღო. ე. და ჟ. მ-ებს ბინიდან წილი არ მოუთხოვიათ, ვინაიდან მამისაგან ბინები მის სიცოცხლეში ჰქონდათ მიღებული. 1989 წლის 15 აგვისტოს თბილისის პირველი მაისის რაიონის სახალხო სასამართლომ ი. ხ-ი ოჯახის სახელით თბილისში, ბ-ის ქუჩა N..-ში მდებარე N.. და N.. ბინის მესაკუთრედ ცნო. 1993 წლიდან ი. ხ-ი საცხოვრებლად შვილთან - ჟ. მ-ასთან გადავიდა და თავის ქონებას უვლიდა, რადგან ა. ზ-ი ოჯახთან ერთად მოსკოვში იყო წასული. 2002 წელს გარდაიცვალა ა. ზ-ი და ოჯახში ურთიერთობები გართულდა. მიუხედავად იმისა, რომ ი. ხ-ი ბინის მემკვიდრეებზე განაწილების მომხრე იყო, მას ე. მ-მა და ჟ. მ-ამ თავიანთ სასარგებლოდ ანდერძის დაწერის გადაწყვეტილება მიაღებინეს. ისინი მოხუცს აქეზებდნენ ს. პ-ის წინააღმდეგ, რის შედეგადაც წარმოებდა მრავალი დავა პოლიციასა თუ სასამართლოში. ი. ხ-ის ანდერძის საფუძველზე უკანონო სამკვიდრო მოწმობით ბინა სრულად ე. მ-ისა და ჟ. მ-ას საკუთრებად აღირიცხა და არ ყოფილა გათვალისწინებული მასზე ს. პ-ისა და გ. ზ-ის უფლება. ი. ხ-ს შეეძლო, ანდერძით მხოლოდ კუთვნილი წილი - ბინის ნახევარი გადაეცა მოპასუხეებისათვის.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს იმაზე მითითებით, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია, ამასთან, მოსარჩელეთა უფლებაზე არაერთხელ იმსჯელა სასამართლომ, რის შედეგადაც დადგინდა სადავო ბინიდან მათი გამოსახლება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მოსარჩელეები ცნობილ იქნენ სამკვიდრო ქონების - თბილისში, ბ-ის ქუჩა N..-ში მდებარე ბინის (ს/კ ....) ½ ნაწილის 1/3-ის, ანუ მთლიანი ბინის 1/6-ის მესაკუთრეებად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა, როგორც მოსარჩელე, ასევე მოპასუხე მხარემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 19 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ შემდეგი გარემოებები მიიჩნია დადგენილად:

მამკვიდრებელი რ. მ-ი გარდაიცვალა 1985 წლის 29 მაისს;

რ. მ-ს დარჩა სამი პირველი რიგის მემკვიდრე - ე. მ-ი, ჟ. მ-ა და ა. ზ-ი (გვარის შეცვლამდე მ-ი). პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმის მასალების საფუძველზე დაადგინა, რომ რ. მ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეებმა მიიღეს მამის სამკვიდრო. პალატამ მიიჩნია, რომ რ. მ-ის სამკვიდროს მიღებაზე დასაბუთებული პრეტენზია აპელანტებს არ წარუდგენიათ;

თბილისში, ვ. ბ-ის ქ. №.. -ში მდებარე უძრავი ქონება (ს/კ .....) წარმოადგენდა რ. მ-ისა და ი. ხ-ის ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებას (თანასაკუთრებას) და ამდენად, მისი 1/2 წილი შევიდა რ. მ-ის სამკვიდრო მასაში. აღნიშნული დასკვნა სასამართლომ შემდეგ გარემობებს დააფუძნა:

რ. მ-ი და ი. ხ-ი რეგისტრირებულ ქორწინებაში გატარდნენ 1947 წლის 2 ნოემბერს და 1976 წლის 12 მარტს განქორწინდნენ;

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ინფორმაციით, ვ. ბ-ის ქ. ..-ში მდებარე უძრავი ნივთი 1960 წელს აღრიცხულია №72 საბინაო სამშენებლო კოოპარატივის სახელზე, შემდგომ სააღრიცხვო ბარათში წარმოდგენილია 1989 წლის 15 აგვისტოს №2/509 სასამართლო გადაწყვეტილება, რომლის თანახმად, სახლთმფლობელობა აღირიცხა ინდივიდუალურ მესაკუთრეებზე, კერძოდ, ერთ-ერთ მესაკუთრედ დარეგისტრირდა ი. ხ-ი;

თბილისის პირველი მაისის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1989 წლის 15 აგვისტოს №2/509 სასამართლო გადაწყვეტილების მიხედვით, მოსარჩელე ი. ხ-ის სახელზე უნდა აღრიცხულიყო ვ. ბაგრატიონის ქ. 62-ში მდებარე ოროთახიანი ბინა - 84 კვ.მ საცხოვრებელი ფართით და დამხარე სათავსით, საერთო ფართით 119 კვ.მ. აღნიშნული გადაწყვეტილების თანახმად, კოოპერატიული ამხანაგობის ბინის მშენებლობა დამთავრდა 1960 წელს მოსარჩელეების სახსრებით, სახლთმფლობელობა მიღებულ იქნა ექსპლუატაციაში თბილისის საბჭოს აღმასკომის 1960 წლის 7 დეკემბრის N.... გადაწყვეტილებით, რომლითაც, პირველი მაისის რაისაბჭოს აღმასკომს დაევალა კოოპერატივის ამხანაგობის ყველა წევრზე ორდერების გაცემა, ხოლო ტექინვენტარიზაციის ბიუროს დაევალა, აეყვანა აღრიცხვაზე სახლი. ქალაქის საბჭოს გადაწყვეტილების საფუძველზე კოოპერატივის ამხანაგობის გამგეობის მიერ ბინები განაწილდა კოოპერატივის რვა წევრზე, ბინებში მშენებლობის დამთავრებისა და ბინის ექსპლუატაციაში მიღების დღიდან ცხოვრობენ მოსარჩელეები, მაგრამ მოპასუხეს - თბილისის პირველი მაისის რაისაბჭოს აღმასკომს არცერთ მობინადრეზე ორდერი არ გაუცია. გარდა აღნიშნულისა, ბინა ჩამოკიდებულია ჰაერში, მოსარჩელეები და მათი ოჯახის წევრები ჩაწერილები არ არიან, ორდერები გაცემული არ არის, სახლი არც კომუნალურ ფონდს ერიცხება და არც კოოპერატივს, რის გამოც სახლის მობინადრის ოჯახები არ სარგებლობენ კანონით მინიჭებული უფლებებით, ასევე არ იხდიან არავითარ გადასახადს. სასამართლოს მითითებით, აღნიშნული გადაწყვეტილებით დგინდება, რომ სადავო უძრავი ქონება ექსპლუატაციაში მიღებულ იქნა ჯერ კიდევ 1960 წელს, ანუ რ. მ-სა და ი. ხ-ს შორის ქორწინების რეგისტრაციის პერიოდში (მეუღლეები რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1947 წლიდან 1976 წლამდე) და მისი მშენებლობისათვის ფინანსური ხარჯი გაიღეს მობინადრეებმა;

მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ თანასაკუთრებას. მეუღლეებს აქვთ ამ ქონებით სარგებლობის, მისი ფლობისა და განკარგვის თანაბარი უფლება. მეუღლეებს თანაბარი უფლებები აქვთ ქონებაზე იმ შემთხვევაშიც, თუ ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო მეურნეობას, უვლიდა შვილებს ან, სხვა საპატიო მიზეზის გამო, არ ჰქონდა დამოუკიდებელი შემოსავლი. თითოეული მეუღლის პირად საკუთრებას წარმოადგენს: ა) ქონება, რომელიც თითოეულ მათგანს ეკუთვნოდა დაქორწინებამდე; ბ) ჩუქების ან მემკვიდრეობის წესით მიღებული ქონება. მეუღლეთა პირად საკუთრებად ითვლება აგრეთვე, პირადი მოხმარების ნივთები (ტანსაცმელი, ფეხსაცმელი და ა. შ), თუნდაც ისინი შეძენილი იყოს ქორწინებაში ყოფნის დროს მეუღლეთა საერთო სახსრებით, გარდა ძვირფასეულობისა. თითოეული მეუღლის ქონება შეიძლება, ცნობილი იქნეს მეუღლეთა საერთო თანასაკუთრებად, თუ დადგენილი იქნება, რომ ქორწინების განმავლობაში დახარჯული თანხების შედეგად ამ ქონების ღირებულება მნიშველოვნად გადიდდა (კაპიტალური რემონტი, მშენებლობის დასრულება, გადაკეთება და სხვ). მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება გულისხმობს ქორწინების პერიოდში შეძენილ ყოველგვარ ქონებას (უძრავი და მოძრავი), რომელიც შეძენილია (ან შექმნილია) ორივე მეუღლის ერთობლივი შრომითა და სახსრებით. მეუღლეთა საერთო თანასაკუთრებას განეკუთვნება ხელფასი და სხვა ფულადი შემოსავლები, მიუხედავად იმისა, თუ ვის სახელზეა რიცხული. მეუღლეებს თანაბარი უფლებები აქვთ ქონებაზე იმ შემთხვევაშიც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან, სხვა საპატიო მიზეზის გამო, არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი. მეუღლეთა საერთო ქონება არის ქონება, რომელიც მეუღლეებმა ერთობლივად შეიძინეს. შეძენაში, რა თქმა უნდა, არ იგულისხმება მხოლოდ ფულადი თანხის გადახდა, არამედ ორივე მეუღლის ნება მიმართულია ქონების მათ საკუთრებაში გადასვლაზე. ამდენად, უძრავი ქონების მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევის საკითხის დადგენისას განმსაზღვრელია უძრავი ქონების მეუღლეების მიერ ერთობლივად, რეგისტრირებული ქორწინების განმავლობაში საერთო სახსრებით შეძენის ფაქტი და ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვების საფუძვლის წარმოშობის თარიღი. აღნიშნული საკითხის თავისებურების გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ უძრავი ნივთის მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევის მიზნებისთვის საკუთრების უფლების წარმოშობა არ შეიძლება დაუკავშირდეს მხოლოდ საჯარო რეესტრის ინსტიტუტს ან/და სასამართლო გადაწყვეტილების თარიღს, რომლითაც დადგინდა, რომ სადავო სახლთმფლობელობა აშენდა მობინადრეთა სახსრებით და ექსპლუატაციაში შევიდა მეუღლეთა შორის რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლოს შეხედულებით, უძრავი ნივთის მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევის მიზნებისთვის საკუთრების უფლების წარმოშობა უნდა დაუკავშირდეს სწორედ უძრავი ქონების ექსპლუატაციაში მიღების თარიღს - ანუ იმ მომენტს, როდესაც რეალურად მეუღლეთა მფლობელობაში გადავიდა მათ მიერ საკუთარი სახსრებით აშენებული საცხოვრებელი ბინა. განსახილველი საკითხის დასადგენად სამართლებრივად უმნიშვნელოა, კონკრეტულად რა თარიღის გადაწყვეტილებით დადგინდა უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება და როდის აღირიცხა ქონება საჯარო რეესტრში ერთ-ერთი მეუღლის სახელზე;

ი. ხ-მა 2000 წლის 27 ივნისის ანდერძით მემკვიდრეებს (თავის შვილებს) ჟ. მ-ასა და ე. მ-ს თანაბარწილად უანდერძა მთელი თავისი ქონება, მათ შორის, ვ. ბ-ის ქ. №..-ში მდებარე ბინა;

სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან თბილისში, ვ. ბ-ის ქ. №.. -ში მდებარე უძრავი ქონება (ს/კ ....) წარმოადგენდა რ. მ-ისა და ი. ხ-ის ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებას (თანასაკუთრებას) და მისი 1/2 წილი შევიდა რ. მ-ის სამკვიდრო მასაში, დგინდება, რომ ი. ხ-ს ანდერძით შეეძლო განეკარგა მხოლოდ თბილისში, ვ. ბ.ის ქ. №..-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი;

ი. ხ-ი გარდაიცვალა 2004 წლის 4 აგვისტოს;

სამემკვიდრეო საქმეთა რეესტრში 2007 წლის 12 დეკემბერს №.. რეგისტრირებული სამკვიდრო მოწმობის შესაბამისად, მემკვიდრეებმა ე. მ-მა და ჟ. მ-ამ დედის - ი. ხ-ის სამკვიდრო ქონება მიიღეს სრულად სამკვიდროში შემავალი აქტივებითა და პასივებით, მათ შორის უძრავი ქონება, მდებარე ვ. ბ-ის ქ. №..-ში;

ა. ზ-ი გარდაიცვალა 2002 წლის 22 მაისს;

იმის გათვალისწინებით, რომ რ. მ-ის სამკვიდრო მასაში შევიდა თბილისში, ვ. ბ-ის ქ. №..ში მდებარე უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი, რომლის პირველი რიგის მემკვიდრეებს წარმოადგენდნენ შვილები - ე. მ-ი, ჟ. მ-ა და ა. ზ-ი, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ა. ზ-ის სამკვიდრო მასას შეადგენდა მამის - რ. მ-ის სამკვიდროდან მიღებული უძრავი ქონების - თბილისში, ვ. ბ-ის ქ. №..-ში მდებარე ბინის 1/2 ნაწილის 1/3;

მოსარჩელე ს. პ-ი წარმოადგენს ა. ზ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეს - მეუღლეს, ხოლო გ. ზ-ი არის ა. ზ-ის შვილი. ს. პ-მა და მისმა შვილებმა კანონით დადგენილი წესით - ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს ა. ზ-ის (გვარის შეცვლამდე მ-ი) სამკვიდრო ქონება, რაც სადავოდ არ გაუხდია არცერთ მხარეს. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილია და სააპელაციო საჩივრებით სადავოდ გამხდარი არ არის, რომ თბილისში, ვ. ბ-ის ქ. №..-ში მდებარე ბინაში დაიბადა და გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა რ. მ-ის შვილი ა. მ-ი (გვარის შეცვლის შემდეგ ზ-ი) მეუღლესთან ს. პ-სა და შვილებთან ერთად. შპს დ. ..... ც-ის ცნობით, ს. პ-ი 1978 წლიდან, გ. ზ-ი კი - 1993 წლიდან ცხოვრობენ ვ. ბ-ის ქ. 62-ში მდებარე ბინაში;

ვინაიდან უძრავი ქონების საკუთრების უფლების სამართლებრივი უფლების აღდგენაზე არ ვრცელდება ხანდაზმულობის ვადები, მოპასუხის მითითება სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია;

პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სადავო უძრავი ქონების ი. ხ-ის სახელზე აღრიცხვა დადგინდა თბილისის პირველი მაისის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1989 წლის 15 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, რა დროსაც რ. მ-ი უკვე ოთხი წლის გარდაცვლილი იყო. შესაბამისად, პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტების მსჯელობა მასზე, რომ რ. მ-მა თავის სიცოცხლეში არ მოახდინა უფლების რეალიზება და გაუშვა განქორწინებულ მეუღლეთა შორის ქონების გაყოფისათვის დადგენილი სამწლიანი ვადა.

სასამართლოს მითითებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ, ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში გამოყენებული უნდა ყოფილიყო როგორც 1997 წლის სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმები, ვინაიდან მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2002 წლის 22 მაისს, ასევე 1970 წლის 1 ოქტომბრის საქართველოს სსრ საქორწინო და საოჯახო კოდექსის შესაბამისი ნორმები, ვინაიდან მეუღლეთა შორის ქონებრივი დავის სამართლებრივი ურთიერთობა დამთავრდა 1985 წელს, ასევე ამ დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსი.

დადგენილი გარემოებების შეფასებისას სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1319-ე, 1320-ე, 1336-ე, 1421-ე,. 1424-ე, 1433-ე, 1435-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ 2002 წლის 22 მაისს გადაცვლილი ა. ზ-ის სამკვიდრო ქონება ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს მისმა ცოლმა და შვილმა - ს. პ-მა და გ. ზ-მა.

რ. მ-ის სამკვიდრო ქონებაზე უფლების განსაზღვრის მიზნით სასამართლომ იხელმძღვანლა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 539-ე, 544-ე, 556-ე მუხლებით და განმარტა, რომ თავისი სამართლებრივი ბუნებით სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომელიც გამოხატავს სამკვიდროს მიღების სურვილს, მემკვიდრის ნებას, შესაბამისად, მისი სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის საკმარისია მხოლოდ ერთი პირის - მემკვიდრის მიერ გამოვლენილი ნება მემკვიდრეობის მიღების თაობაზე. სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ რ. მ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეებმა, შვილებმა - ე. მ-მა, ჟ. მ-მა და ა. ზ-მა (გვარის შეცვლამდე მ-ი) მიიღეს მამის სამკვიდრო. ვინაიდან დადგინდა თბილისში, ვ. ბ-ის ქ. №..-ში მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ .....) რ. მ-ისა და ი. ხ-ის ქორწინების განმავლობაში შეძენისა და აღნიშნული ქონების ½-ის რ. მ-ის სამკვიდრო მასაში შესვლის ფაქტი, პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად გაანაწილა 1/2 წილი თანაბრად 3 მემკვიდრეზე - ე. მ-ზე, ჟ. მ-ასა და ა. (ზ-ი) მ-ე. გათვალისწინებით იმისა, რომ ა. მ-ი (ზ-ი) გარდაცვლილია და მისი სამკვიდრო მიღებული აქვთ ს. პ-სა და გ. ზ-ს, პალატამ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ ს. პ-ი და გ. ზ-ი მართებულად ცნო ქ. თბილისში, ვ. ბ-ის ქ. ..-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/2 წილის - 1/3-ის ანუ მთლიანი ქონების 1/6 ნაწილის თანამესაკუთრეებად.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ე. მ-მა და ჟ. მ-ამ, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლომ მტკიცების ტვირთი მხარეთა შორის არათანაბრად გაანაწილა. მან მოსარჩელეების არგუმენტები ყოველგვარი მტკიცებულებების გარეშე გაიზიარა. კერძოდ, სასამართლომ უპირობოდ, მტკიცებულებების გარეშე დაადგინა რ. მ-ის სადავო ბინაში რეგისტრაციის, განქორწინების შემდეგ სიკვდილამდე ამ ბინაში ცხოვრების, ამ ბინიდან გასვენებისა და სხვა ფაქტები;

სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა ხანდაზმულობის საკითხზე და საქმეში წარმოდგენილ იმ გადაწყვეტილებებზე, რომლებიც იმავე მხარეთა შორის არსებულ დავაზეა გამოტანილი;

სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია და, აქედან გამომდინარე, მისი სამართლებრივი შეფასებაც არასწორია;

საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტებით ცალსახად დადასტურებულია, რომ სადავო კოოპერატიული ბინა აშენდა 1960 წელს ი. ხ-ის მიერ. რ. მ-ი მეუღლესთან განქორწინდა 1976 წელს, ხოლო გარდაიცვალა 1985 წელს. როგორც მოსამართლემ თავის განჩინებაში მიუთითა, თბილისის პირველი მაისის რაისაბჭოს აღმასკომს არც ერთ მობინადრეზე ორდერი არ გაუცია, ბინა ჩამოკიდებული იყო ჰაერში, მოსარჩელეები და მათი ოჯახის წევრები ბინაში ჩაწერილები არ იყვნენ, ორდერები არ გაცემულა, სახლი არც კომუნალურ ფონდს ერიცხებოდა და არც კოოპერატივს, რის გამოც სახლის მობინადრის ოჯახები არ სარგებლობდნენ კანონით მინიჭებული უფლებებით, ასევე არ იხდიდნენ არავითარ გადასახადს. ამდენად, ქონება, რომელიც ჯერ კიდევ არ წარმოადგენდა სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტს, აშენდა 1960 წელს, მაგრამ 1989 წლამდე, როგორც გადაწყვეტილებაში წერია, ჰაერში იყო ჩამოკიდებული, არ შეიძლებოდა რ. მ-ის სამკვიდრო ქონების მასაში შესულიყო და მის მემკვიდრეებს გადაცემოდა, მით უფრო, რომ რ. მ-ი განქორწინებული იყო 1976 წელს მეუღლესთან და მას ამ ქონებაზე (და არც სხვა რაიმე ქონებაზე) პრეტენზია არ გამოუთქვამს არც ქორწინების განმავლობაში და არც განქორწინების შემდეგ სიკვდილამდე. სავსებით არალოგიკურია იმაზე მსჯელობა, რომ მის მემკვიდრეებზე ასეთი ქონება გადასულიყო, როგორც სამკვიდრო. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ 1976 წლიდან ის სხვა მეუღლეზე იყო დაქორწინებული და ამ პერიოდიდან ცხოვრობდა სხვა მისამართზე. სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის მიხედვით, სამკვიდრო შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. რ. მ-ს სიკვდილის მომენტისათვის არანაირი უფლება სადავო ბინაზე არ ჰქონია და, ბუნებრივია, იგი იმ სახით გადავიდოდა მის მემკვიდრეებზე, რა სახითაც მას გააჩნდა.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება დააფუძნა იმაზე, რომ სადავო უძრავი ქონება ექსპლუატაციაში მიღებულ იქნა ჯერ კიდევ 1960 წელს, ანუ რ. მ-სა და ი. ხ-ს შორის ქორწინების რეგისტრაციის პერიოდში და საცხოვრებელი სახლის მშენებლობისათვის ფინანსური ხარჯი გაიღეს მობინადრეებმა. სასამართლოს გამორჩენილი აქვს ხანდაზმულობის საკითხი და ის გარემოება, რომ 1989 წლის სასამართლო გადაწყვეტილებაში რ. მ-ი არსად არ ფიგურირებს. გადაწყვეტილებიდან აშკარად ჩანს, რომ ი. ხ-ს სახლი დაუკანონდა, როგორც პირადი საკუთრება, და არა სხვა ოჯახის წევრებთან ერთად თანასაკუთრება. მოსამართლეს, შესაძლებელია, კოოპერატიული ბინის მობინადრეთა სიაში რ. მ-ი აერია. არადა აქ, კორპუსის მეპაიე-მობინადრეებზეა საუბარი და არა მათ ოჯახის წევრებზე. საყურადღებოა ის ფაქტი, რომ კოოპერატიული ბინის პრივატიზაცია საქართველოში დაიწყო 1992 წლიდან, მანამდე ოჯახის წევრებს პრეტენზიის შემთხვევაში კოოპერატივის საპაიო შენატანზე მოთხოვნის უფლება გააჩნდათ. უზენაესი სასამართლოს Nას-205-532-09 გადაწყვეტილებაში ცალსახად მითითებულია, რომ: „საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივები იქმნებოდა რა პირთა საბინაო პირობების გაუმჯობესების მიზნით, კოოპერატივის თითოეული წევრი თავისი საპაიო შენატანით მონაწილეობას ღებულობდა კოოპერატიული საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში. აღნიშნული გარემოების გამო საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, როგორც კოოპერატივის სახლში საცხოვრებელი ბინით მოსარგებლე პირი, განსხვავებულ სამართლებრივ მდგომარეობაში იმყოფებოდა, ვიდრე ადრე მოქმედი საბინაო კოდექსით გათვალისწინებული ბინის დამქირავებლები. საცხოვრებელი სადგომი მუდმივ სარგებლობაში გადაეცემოდა კოოპერატივის წევრს - მეპაიეს, რომელსაც უფლება ჰქონდა, ამავე ბინაში ეცხოვრა თავისი ოჯახის წევრებთან ერთად. მეპაიეს ოჯახის წევრთა უფლება კანონით შეზღუდული იყო და მათ გააჩნდათ მხოლოდ საცხოვრებელ ფართში ცხოვრების უფლება, მაგრამ არ ჰქონდათ უფლება დამოუკიდებლად განეკარგა იგი (გაცვლა, გაქირავება, სადგომის გამოყოფა, ფართის გაყოფის მოთხოვნა და სხვა). ამდენად, ოჯახის წევრთა უფლება ვრცელდებოდა მხოლოდ ბინით სარგებლობაზე. მეპაიის გარდაცვალების შემთხვევაში, პაიზე უფლება გადადიოდა მემკვიდრეებზე სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) მემკვიდრეობითი სამართლის ნორმებით. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ პაიზე უფლებით სარგებლობდა მეპაიე, შესაბამისად, შემდგომში მიღებულმა ნორმატიულმა აქტებმა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის ბინების პრივატიზაციის შესახებ გაითვალისწინა რა ამგვარი უფლების სპეციფიკურობა - ბინის მიღებას საფუძვლად ედო არა მხოლოდ სახელმწიფოს ნება, არამედ მეპაიის საკუთრებაში არსებული დანაზოგის პაის სახით კოოპერატივში შეტანა, ბინის პრივატიზაციის გზით საკუთრებაში მიღების უფლებით აღიჭურვა კოოპერატივის წევრი - მეპაიე. შესაბამისად, მინისტრთა კაბინეტის დადგენილებების თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, რომელმაც გადაიხადა საცხოვრებელი ბინის ღირებულება (პაი) ითვლებოდა ბინის მესაკუთრედ, რის შესახებაც იდებოდა ხელშეკრულება კოოპერატივის წევრსა და კოოპერატივის გამგეობას შორის. კოოპერატიული ბინის საკუთრებაში პრივატიზების გზით გადაცემის ხელშეკრულების მხარეებს წარმოადგენდნენ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი და გამგეობა და ბინის საკუთრების უფლებაც მეპაიეს გადაეცემოდა. ამდენად, უნდა დავასკვნათ, რომ კოოპერატიული ბინის პრივატიზაციისას მეპაიის ოჯახის წევრისათვის ამ ბინის ნაწილზე საკუთრების უფლების გადაცემას არც ერთი ნორმატიული აქტი არ გაითვალისწინებდა’’. ამდენად, უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებებში ცალსახად მუსირებს აზრი, რომ მეპაიის ოჯახის წევრისთვის ამ ბინის ნაწილზე საკუთრების უფლების გადაცემას (მით უფრო ამ უფლების სამკვიდრო მასაში შეყვანას და მემკვიდრეებზე გადაცემას) არც ერთი ნორმატიული აქტი არ ითვალისწინებს, ხოლო ჩვენს შემთხვევაში, საკითხის გადაწყვეტისას რომელი პრეცედენტებით ისარგებლეს სააპელაციო სასამართლოს მისამართლეებმა, გაურკვეველია;

მოსამართლე მსჯელობს იმაზე, რომ სადავო ქონება ექსპლუატაციაში მიღებულია 1960 წელს, ხოლო როდის აღირიცხა იგი მესაკუთრეზე საჯარო რეესტრში ან როდის არის გამოტანილი სასამართლოს გადაწყვეტილება, ამას სასამართლო მნიშვნელობას არ ანიჭებს. მოსამართლის ამგვარ ლოგიკას რომ მივყვეთ, გამოდის რომ მნიშვნელობა არ ჰქონია რეესტრში ქონების აღრიცხვასა და არც სასამართლო გადაწყვეტილებას და არც, ასევე, განქორწინებას. განქორწინებიდან 3 წლის შემდეგ რ. მ-ს რომ მოეთხოვა ბინის საპაიო თანხა (ან ახლაც რომ ცოცხალი ყოფილიყო), იგი ამას ვერ მიიღებდა. რასაც ის ვერ მიიღებდა, ის ვერ გადავიდოდა მის მემკვიდრეებზე;

სამოქალაქო კოდექსის 1164-ე მუხლის მიხედვით: მეუღლეთა საერთო ქონება თითოეული მეუღლის მოთხოვნით შეიძლება გაიყოს როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე მისი შეწყვეტის შემდეგ. ანუ კანონმდებელი ამ შემთხვევაში აქცენტს აკეთებს მხოლოდ და მხოლოდ მეუღლის მოთხოვნაზე. აქედან გამომდინარე, ჩვენს შემთხვევაში რ. მ-ს 1985 წელს სხვა თუ არაფერი, გაშვებული ჰქონდა განქორწინებულ მეუღლეთა თანასაკუთრების ქონების გაყოფის თაობაზე ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა. აქსიომაა ის გარემოება, რომ, თუ პირმა კანონმდებლობით დადგენილ ვადაში არ მოახდინა თავისი პირადი ქონებრივი უფლებების რეალიზაცია, მისი გარდაცვალების შემდეგ, მის მემკვიდრეებზე ეს უფლება არ გადავა. საქართველოს სსრ საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 22-ე მუხლის მიხედვით, განქორწინებულ მეუღლეთა თანასაკუთრების ქონების გაყოფის თაობაზე მოთხოვნებისათვის დადგენილია ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მე-80 მუხლის მიხედვით, ხანდაზმულობის ვადის დენა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან, მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ (უზენაესი სასამართლოს Nას-704-659-2010 გადაწყვეტილება). დასახელებული გარემოებებიდან გამომდინარე, სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ სამოქალაქო კოდექსის 1171-ე მუხლი, ვინაიდან არ გაავრცელა ჩვენს შემთხვევაზე;

ზემოთ ნათქვამიდან გამომდინარე, აბსურდულია, ასევე, სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ ა. ზ-ის (იგი გარდაიცვალა 2002 წელს) სამკვიდრო მასაში შევიდა სამკვიდროდან მიღებული უძრავი ქონების ½ წილის 1/3 წილი. შესაძლებელია, მოსამართლის ამგვარი მსჯელობა დასაბუთებული ყოფილიყო, მოსარჩელეებს სასამართლო პროცესზე შესაბამისი მტკიცებულებებით რომ დაედასტურებინათ რ. მ-ის სადავო ბინაში ცხოვრებისა და ამ ბინაში გარდაცვალების ფაქტი და რომ არ ყოფილიყო ის მტკიცებულებები, რომ იგი სადავო ბინაში არასოდეს ყოფილა ჩაწერილი;

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ რ. მ-ი მეუღლესთან - ი. ხ-თან ერთად ექსპლუატაციაში შესვლის დღიდან, 1960 წლიდან, გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა სადავო ბინაში. არანაირი მტკიცებულება იმისა, რომ რ. მ-ი სიკვდილის დღემდე ცხოვრობდა და გასვენდა სადავო ბინიდან, საქმის მასალებში არ არსებობს. ამაზე ჯერ ჩვენ კიდევ ყურადღება სააპელაციო საჩივარში გავამახვილეთ და ვამტკიცებდით, რომ რ. მ-ი განქორწინების შემდეგ დაქორწინდა სხვა მეუღლესთან და საცხოვრებლად გადავიდა სხვა მისამართზე, რის შემდგომაც მოსარჩელეთა წარმომადგენელმა მოწმეები სააპელაციო სასამართლოში მოიყვანა, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ მოწმეების დაკითხვაზე მათ უარი უთხრა. უფრო მეტიც, რ. მ-ის ცხოვრება სადავო ბინაში არანაირი დოკუმენტებით არ დასტურდება. პირიქით საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს-ის თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის საინფორმაციო ბარათით დგინდება, რომ იგი თბილისში, ი-ის ..-ში მდებარე, N1 ბინიდან მოხსნილია 1976 წლის 17 დეკემბერს, ხოლო მისი რეგისტრაციის მისამართად და ცხოვრების ადგილად სადავო ქონების მისამართი არსად ფიგურირებს. სასამართლო თავის გადაწყვეტილებაში არაერთგან აღნიშნავს, რომ ი. ხ-ი და რ. მ-ი განქორწინდნენ 1976 წელს, მიუხედავად განქორწინებისა, მათ ერთად განაგრძეს ცხოვრება დღეისათვის სადავო ბინაში. გაუგებარია, რა დოკუმენტით ან რომელი მოწმით დაადასტურეს მოსარჩელეებმა აღნიშნული ფაქტი;

ზემოაღნიშნული გარემოებები ცალსახად ადასტურებენ იმ ფაქტს, რომ სასამართლომ მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის არათანაბრად გაანაწილა და მოსარჩელეების განმარტებები ყოველგვარი მტკიცებულებების გარეშე გაიზიარა, მიუხედავად ჩვენი წინააღმდეგობისა;

სასამართლოს მიუკერძოებლობაში ეჭვს ბადებს ის გარემოებაც, რომ სადავო გადაწყვეტილება გასაჩივრებული იყო ორივე მხარის მიერ, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის 99% მიმართულია იქით, თუ რატომ არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო ე. და ჟ. მ-ების სააპელაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით ე. და ჟ. მ-ების საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. და ჟ. მ-ების საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორი უთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

კასატორის პრეტენზიის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად ის ფაქტი, რომ რ. მ-ი, მეუღლესთან განქორწინების მიუხედავად, სადავო ბინაში გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა. კასატორის მითითებით, დასახელებული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება.

დასახელებულ პრეტენზიას პალატა ვერ გაიზიარებს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად. ამდენად, თითოეული მტკიცებულების ხასიათსა და კონკრეტული შემთხვევის სპეციფიკაზეა დამოკიდებული, თუ რა სახის მტკიცებულებები შეიძლება, მიჩნეულ იქნეს ცალკეული გარემოებების დადგენისა თუ უარყოფის დადასტურებისათვის საკმარის და უტყუარ საშუალებად. ისეთ პირობებში, როცა მხარის ახსნა-განმარტება არ არის უარყოფილი მეორე მხარის მიერ, იგი შეიძლება, მიჩნეულ იქნეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების დადგენისათვის საკმარის მტკიცებულებად.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ განმარტა, რომ რ. მ-ი სადავო ბინაში მისი ექსპლუატაციაში შესვლიდან, 1960 წლიდან, გარდაცვალებამდე - 1985 წლამდე ცხოვრობდა მეუღლესთან ერთად, მიუხედავად მათი 1976 წელს განქორწინებისა (ტომი 1, ს.ფ. 1-21 - სარჩელი, მე-3 ფაქტობრივ გარემოებაში მითითებული ფაქტი). დასახელებული ფაქტი მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია არც შესაგებლით (ტომი 1, ს.ფ. 149-158) და შემდგომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას. კერძოდ, შესაგებლის მიხედვით, მოპასუხემ აღნიშნა, რომ არ ეთანხმება სარჩელის მე-3 ფაქტობრივ გარემოებას, თუმცა დაზუსტებით არ განუმარტავს, თუ კონკრეტულად რომელ ფაქტს ხდის სადავოდ ან/და რაში მდგომარეობს შესაბამის ფაქტზე მოსარჩელის განმარტების უსწორობა. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელის მიერ მე-3 ფაქტობრივ გარემოებად დასახელებულ პუნქტში მოცემულია რამდენიმე ფაქტი, რომელთა საფუძველზე სარჩელის ავტორი ასკვნის, რომ ს. პ-ი და გ. ზ-ი სადავო ბინის მართლზომიერი მფლობელები არიან, ხოლო დასახელებული გარემოების უარყოფისას მოპასუხე უთითებს, რომ აღნიშნულთან დაკავშირებით უკვე იმსჯელა სასამართლომ და გამოტანილია გადაწყვეტილება, მოპასუხის უარყოფა სწორედ მფლობელობის მართლზომირებასთან მიმართებითაა გაკეთებული და არა რ. მ-ის სადავო ბინაში გარდაცვალებამდე ცხოვრებასთან დაკავშირებით. კონკრეტული ფაქტის უარყოფაზე განმარტების არარსებობის გამო, მხოლოდ ზოგადი მითითება მოსარჩელის მიერ დასახელებული ფაქტების უსწორობაზე, ვერ ჩაითვლება ამ ფაქტზე შეცილებად. სადავო ბინაში რ. მ-ის გარდაცვალებამდე ცხოვრების ფაქტის შედავება მოპასუხეს არც 2013 წლის 11 სექტემბრის მოსამზადებელ სხდომაზე და არც შემდგომ, მთავარ სხდომაზე არ განუხორციელებია. 2013 წლის 6 დეკემბრის მთავარ სხდომაზე, რეპლიკის ეტაპზე მოპასუხის წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ რ. მ-ი განქორწინდა მეუღლესთან და ჩაწერილი იყო სხვა მისამართზე, თუმცა არ ახსოვს, აგრძელებდა თუ არა ცხოვრებას სადავო სახლში (2013 წლის 6 დეკემბრის სხდომის ოქმი, 11:08:31), შემდგომ კი განმარტა, რომ რ. მ-ი არ ცხოვრობდა სადავო სახლში, ვინაიდან განქორწინებული იყო (2013 წლის 6 დეკემბრის სხდომის ოქმი, 11:08:54). მოპასუხე მხარემ მხოლოდ სააპელაციო საჩივარში გაამახვილა ყურადღება დასახელებულ გარემოებაზე და მიუთითა, რომ რ. მ-ი განქორწილებული იყო ი. ხ-თან, ჰყავდა სხვა მეუღლე და ცხოვრობდა სხვა მისამართზე და არა სადავო ბინაში (ტომი 1, ს.ფ. 295-308). კასატორის მითითებითაც, მოპასუხემ ჯერ ჯიდევ სააპელაციო სასამართლოში გაამახვილა ყურადღება დასახელებულ გარემოებაზე და უარყო რ. მ-ის სადავო ბინაში ცხოვრების ფაქტი (ტომი 3, ს.ფ. 122-132, პირველი პრეტენზია).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მხარეები შეზღუდული არიან ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

ამავე კოდექსის 215-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, მხარეთა და მათ წარმომადგენელთა შუამდგომლობები და განცხადებები ახალ მტკიცებულებათა წარმოდგენის ან გამოთხოვის შესახებ სასამართლომ შეიძლება განიხილოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე მხარეს არ შეეძლო მათი წარმოდგენა, აგრეთვე თუ მათ შესახებ მისთვის ობიექტური მიზეზებით ვერ იქნებოდა ცნობილი და მათი წარმოდგენის საფუძველი წარმოიშვა მთავარ სხდომაზე, ან თუ მხარემ საპატიო მიზეზით ვერ უზრუნველყო შესაბამისი შუამდგომლობებისა და განცხადებების წარმოდგენა საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე. ასეთ შემთხვევაში საქმის განხილვა მხარეთა თხოვნით ან სასამართლოს ინიციატივით შეიძლება გადაიდოს.

დასახელებული ნორმების შესაბამისად, მოპასუხე საქმის განხილვის შემდგომ ეტაპზე შეზღუდულია შესაგებელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით და მას არ აქვს უფლება, საქმის არსებითად (მთავარ სხდომაზე) განხილვის დროს სადავოდ გახადოს ისეთი ფაქტობრივი გარემოება, რის თაობაზეც შესაგებელში მითითებული არ ჰქონია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, იმის გათვალისწინებით, რომ რ. მ-ის სადავო ბინაში გარდაცვალებამდე ცხოვრების ფაქტი მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია შესაგებლით და არც მისი წარდგენის შემდგომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე, შესაბამისი გარემოება სასამართლომ მართლზომიერად მიიჩნია დადგენილად მხოლოდ მოსარჩელის განმარტების საფუძველზე.

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომლის მიხედვით, სასამართლოს საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დადასტურებულად უნდა მიეჩნია რ. მ-ის არა სადავო ბინაში, არამედ სხვა მისამართზე ცხოვრების ფაქტი. ასეთ მტიცებულებებად კასატორი ასახელებს განქორწინების მოწმობას და რ. მ-ის სხვა მისამართზე რეგისტრაციის ამსახველ ცნობას. როგორც აღინიშნა, მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია რ. მ-ის სადავო ბინაში განქორწინების შემდეგ, გარდაცვალებამდე ცხოვრების ფაქტი და მითითებულ მტკიცებულებები არ წარუდგენია ამ ფაქტის საწინააღმდეგოს დამტკიცების მიზნით, რის გამოც არ არსებობდა მტკიცებულებების ამ თვალსაზრისით შეფასების საფუძველი. ამასთან, სადავო არ არის, რომ 1989 წლამდე სადავო ბინის სამართლებრივი მდგომარეობა გაურკვეველი იყო და მასში მობინადრეთა რეგისტრაცია ვერ განხორციელდებოდა. შესაბამისად, კონკრეტულ მისამართზე რ. მ-ის რეგისტრაციის ფაქტი ვერ ჩაითვლება მის სადავო ბინაში ცხოვრების ფაქტის გამომრიცხავ გარემოებად.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო, უსაფუძვლობის გამო, ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ გასაჩივრებული განჩინება მართებულია, არ გამოვლენილა ისეთი საპროცესო დარღვევა, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე და, შესაბამისად, არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.

ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლების წარმოშობასთან დაკავშირებით უზენაესმა სასამართლომ Nას-681-637-10 გადაწყვეტილებით განმარტა, რომ: „მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1151-ე მუხლის თანახმად, მეუღლეთა უფლება-მოვალეობებს წარმოშობს მხოლოდ რეგისტრირებული ქორწინება. ამავე კოდექსის 1158-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. მეუღლეთა უფლება-მოვალეობების წარმოშობას რეგისტრირებულ ქორწინებას უკავშირებდა ასევე მანამდე მოქმედი საქორწინო და საოჯახო კოდექსებიც. კერძოდ, საქორწინო, საოჯახო და სამეურვეო კანონთა კოდექსის (1930 წლის რედაქციით) მე-14, მე-17 მუხლების, აგრეთვე საქართველოს სსრ საქორწინო და საოჯახო კოდექსის (1970 წლის რედაქციით) მე-19, 21-ე მუხლების შესაბამისად, მეუღლეთა უფლება-მოვალეობებს წარმოშობდა მხოლოდ მოქალაქეობრივი მდგომარეობის აქტების ჩამწერ სახელმწიფო ორგანოში გაფორმებული დაქორწინება. მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენდა მათ თანასაკუთრებას. მეუღლეებს ჰქონდათ ამ ქონებით სარგებლობის, მისი მფლობელობისა და განკარგვის თანაბარი უფლება“.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, რ. მ-ისა და ი. ხ-ის ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება სასამართლომ მართლზომიერად მიიჩნია მათ თანასაკუთრებად. პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომლის შესაბამისად, ვინაიდან რ. მ-ის გარდაცვალების დროისთვის - 1985 წელს ქონების სამართლებრივი მდგომარეობა არ იყო გარკვეული, იგი არ წარმოადგენდა ბრუნვის ობიექტს და სასამართლოს არ უნდა ჩაეთვალა რ. მ-ის სამკვიდრო მასაში შესულ ქონებად. ზემოაღნიშნული განმარტებიდან გამომდინარე, რ. მ-ს გააჩნდა რა უფლება ქონებაზე, ეს უფლება იმგვარად შევიდა სამკვიდრო მასაში, რა სახითაც მამკვიდრებლის გარდაცვალების დროს არსებობდა.

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომლის შესაბამისად, რ. მ-ს არ მოუთხოვია კუთვნილი წილი მეუღლეთა თანასაკუთრებიდან და სასამართლოს სადავო ქონების რ. მ-ის წილთან დაკავშირებული მოთხოვნა ხანდაზმულად უნდა მიეჩნია, ვინაიდან მეუღლეთა თანასაკუთრებიდან წილის მოთხოვნისათვის კანონი ხანდაზმულობის 3-წლიან ვადას ადგენს. აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ რ. მ-ი მეუღლესთან 1976 წელს განქორწინდა, მიუხედავად ამისა, აგრძელებდა ქორწინებაში შეძენილი ქონების ფლობას და ამგვარად, გარდაცვალებამდე ახორციელებდა ქონებაზე უფლების რეალიზაციას რაიმე სახის ხელშეშლის გარეშე. შესაბამისად, მითითება იმაზე, რომ მას არ მოუთხოვია მეუღლეთა თანასაკუთრებიდან წილი, უსაფუძვლოა. 1989 წლის გადაწყვეტილებით სასამართლოს მიერ სადავო უძრავ ქონებაზე მხოლოდ ი. ხ-ის უფლების დადასტურებას სასამართლო ვერ მიიჩნევდა რ. მ-ის უფლების არარსებობაზე მეტყველ გარემოებად მეუღლეთა თანასაკუთრების სამართლებრივი მახასიათებლებიდან და მასზე ზემოთ მითითებული განმარტებიდან გამომდინარე.

მეუღლეთა თანასაკუთრებიდან წილის მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე Nას-531-505-2013 გადაწყვეტილებით უზენაესმა სასამართლომ განმარტა, რომ: „სასარჩელო ხანდაზმულობა გულისხმობს დროს, რომლის განმავლობაში პირს შეუძლია მოითხოვოს თავისი დარღვეული უფლების აღდგენა. სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხის სწორად შეფასებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება მოთხოვნის იძულებითი რეალიზაციის ვადის დენის დასაწყისის განსაზღვრას. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ, ე.ი, თუ მოთხოვნის წარმოშობისა და, შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს, ამასთან, იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანხვედრაშია. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1171-ე მუხლის საფუძველზე, ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების ობიექტური მომენტი განქორწინების რეგისტრაციაა, ვინაიდან, განქორწინებული მეუღლეებისათვის იმთავითვე ცნობილი უნდა იყოს მოთხოვნის უფლების არსებობის თაობაზე, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც მხარეებს შორის ქონებრივი დავის არსებობა-არარსებობა ერთ-ერთი კრიტერიუმია, რაც განსაზღვრავს განქორწინების საკითხის გადაწყვეტის წესს“.

დასახელებული განმარტება განავრცობს მეუღლეთ თანასაკუთრებიდან წილის მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით მანამდე არსებულ ზოგად მიდგომას, მათ შორის, კასატორის მიერ მითითებულ Nას-704-659-2010 გადაწყვეტილებაში არსებულ შეფასებას.

მოცემულ შემთხევევაში, რ. მ-ის მეუღლესთან განქორწინებით არ შეზღუდულა რა მისი უფლება თანასაკუთრებაში არსებულ ქონებაზე, არამედ, რ. მ-ი ამ უფლებით სარგებლობდა გარდაცვალებამდე, განქორწინების მომენტი ვერ მიიჩნევა ქონებაზე მოთხოვნის ხანდაზმულობის დასაწყისად. ვიდრე რ. მ-ი, ასევე მისი მემკვიდრე - ა. ზ-ი და შემდგომ, ამ უკანასკნელის მემკვიდრეები - ს. პ-ი და გ. ზ-ი ხელშეშლის გარეშე ახორციელებდნენ უძრავ ქონებაზე უფლებით სარგებლობას, მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა ვერ ჩაითვლებოდა წარმოშობილად.

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომლის შესაბამისად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს Nას-205-532-09 გადაწყვეტილებით დადგენილი პრაქტიკა გამორიცხავს სადავო ბინაზე რ. მ-ის უფლების წარმოშობას. კასატორის მიერ მითებული გადაწყვეტილება ეხება კოოპერატიული ბინის პრივატიზაციისას ამ ბინაზე მეპაიის ოჯახის წევრების უფლებას და არა მეუღლეთა თანასაკუთრების წარმოშობას. ამდენად, კასატორის მითითება უსაფუძვლოა.

სამკვიდრო ქონებაზე უფლების წარმოშობასთან დაკავშირებით Nას-146-140 განჩინებით უზენაესმა სასამართლომ შემდეგი განმარტება გააკეთა: „...(1964 წლის რედაქციის) სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლის მეორე აბზაცის თანახმად, სამკვიდროს მიღების ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენდა, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგებოდა სამკვიდრო ქონების ფლობასა ან მართვას. ამავე მუხლის ბოლო აბზაცის თანახმად, მიღებული სამკვიდრო ითვლებოდა მემკვიდრის საკუთრებად მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან (ანალოგიურად წესრიგდება სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილითა და 1433-ე მუხლით). ამდენად, სამკვიდროს მიღების ფაქტს, განსახილველი ნორმის თანახმად, გააჩნდა უკუძალა. ე.ი, მემკვიდრე, რომელმაც მიიღო სამკვიდრო ქონება, ითვლება მის მესაკუთრედ სამკვიდროს გახსნის დღიდან და, შესაბამისად, სამკვიდრო ქონების მოცულობა განისაზღვრება სამკვიდრო გახსნის დღეს არსებული ქონებით, ასევე, გასათვალისწინებელია, რომ სამკვიდროს მიღება შეუქცევადია, რაზედაც მიუთითებს მითითებული კოდექსის 560-ე მუხლი, კერძოდ, განსახილველი მუხლის შესაბამისად, სამკვიდრო ქონების მიღებაზე უარი დაიშვებოდა ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. ამდენად, მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვს თვეში ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღება ნიშნავს, რომ მემკვიდრეს სამკვიდრო უკვე მიღებული აქვს და მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან (სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლის ბოლო აბზაცი)“.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას ე. და ჟ. მ-ების საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრისათვის რ. ა-ის მიერ 2014 წლის 4 აგვისტოს N1 საგადახდო დავალებით გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი 810 ლარის ოდენობით (ტომი 3, ს.ფ. 133-134). ამდენად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ 810 ლარის 70% – 567 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ე. მ-ისა და ჟ. მ-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორებს - ე. მ-სა (პ/ნ .....) და ჟ. მ-ას (პ/ნ .....) დაუბრუნდეთ მათი საკასაციო საჩივრისათვის რ. ა-ის მიერ 2014 წლის 4 აგისტოს N1 საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 810 ლარის 70% – 567 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე