№ას-1350-1387-2014 15 ივლისი, 2015 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ა. ჩ-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ. ჩ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის საპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 ნოემბერის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა და უძრავი ქონების მიკუთვნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

გ. ჩ-მა თელავის რაიონულ სასამართლოში ა. ჩ-ის მიმართ წარადგინა სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა თელავის რაიონის სოფელ გ-ში მდებარე 800 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და 285,9 კვ.მ საცხვრებელი სახლის (საკადასტრო კოდი: .....) ნასყიდობის შესახებ 2008 წლის 19 თებერვალს გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ნასყიდობის საგნის 1/2-ის განკარგვის ნაწილში და შესაბამისი ქონების მესაკუთრედ ცნობა.

სარჩელი ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს:

გ. ჩ-ი დაიბადა და ცხოვრობდა სოფელ გ-ში მამის - ა. დ-ის ძე ჩ-ის კომლში. 1984 წლის 24 თებერვლის გაყრილობის აქტით კომლს გამოეყო გ. ჩ-ის ძმა - გ. ჩ-ი. 1986-2000 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერების მიხედვით, გ. ჩ-ი ირიცხებოდა ა. დ-ის ძე ჩ-ის კომლში და ცალკე მიწის ნაკვეთი არ მიუღია. ა. დ-ის ძე ჩ-ი გარდაიცვალა 2008 წლის მაისში. მის სახელზე რიცხულ მიწის ნაკვეთსა და გაყრილობის აქტით მიკუთვნებულ ოთახებს ფლობს გ. ჩ-ი. ქონებაზე უფლების რეგისტრაციის მიზნით, მიმართა რა საჯარო რეესტრს, გ. ჩ-ისათვის ცნობილი გახდა, რომ ეს ქონება ირიცხება ა. გ-ს ძე ჩ-ის სახელზე 2008 წლის 19 თებერვალს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლითაც იგი მოსარჩელის მამამ - ა. დ-ის ძე ჩ-მა გაასხვისა. აღნიშნული ხელშეკრულება ა. დ-ის ძე ჩ-ის ნამდვილი ნების გამოვლენის შედეგადაც რომ იყოს გაფორმებული, მას არ ჰქონდა უფლება, გაესხვისებინა კომლის ქონება, ვინაიდან ის არ იყო კომლის ერთადერთი წევრი.

ა. ჩ-მა სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა იმაზე მითითებით, რომ გ. ჩ-ი საცხოვრებლად გადავიდა თბილისში, მიწის რეფორმის დროს აღარ იყო კომლის წევრი, რის გამოც, კომლის ქონების მიღება-ჩაბარების აქტი მხოლოდ ა. დ-ის ძე ჩ-ის სახელზე გაიცა.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით გ. ჩ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2008 წლის 19 თებერვალს ა. დ-ის ძე ჩ-სა და ა. გ-ის ძე ჩ-ს შორის დადებული უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდით №....., მის: თელავის მინიციპალიტეტი სოფელი გ-ა) ნასყიდობის ხელშეკრულება 1/2 წილზე და საჯარო რეესტრის ჩანაწერში ცვლილების შეტანის გზით დადგინდა აღნიშნულ 1/2 წილზე მოსარჩელე გ. ჩ-ის მესაკუთრედ რეგისტრაცია.

თელავის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხე მხარემ გაასაჩივრა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 17 ნოემბერის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და თელავის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო სასამართლომ შემდეგი გარემოებები მიიჩნია დადგენილად:

მოსარჩელე გ. ჩ-ი არის 2008 წლის 6 მაისს გარდაცვლილი ა. დ-ის ძე ჩ-ის შვილი;

მოპასუხე ა. გ-ის ძე ჩ-ი არის მოსარჩელე გ. ჩ-ის ძმისშვილი;

თელავის რაიონის სოფელ გ-ის სასოფლო საბჭოს აღმასკომის მიერ დადასტურებული, 1984 წლის 28 თებერვლის გაყრილობის აქტის თანახმად, ა. დ-ის ძე ჩ-ის კომლის ქონება გადაუნაწილდა, ერთი მხრივ, ა. დ-ის ძე ჩ-ს, მის მეუღლესა და ორ შვილის, ხოლო მეორე მხრივ - გ. ა.ს ძე ჩ-ს;

1986-1990 საკომლო წიგნების თანახმად, ა. დ-ის ძე ჩ-ის კომლის წევრებინ არიან: ა. დ-ის ძე ჩ-ი - ოჯახის უფროსი; თ. შ-ს ასული ჩ-ი - ცოლი; გ. ა.ს ძე ჩ-ი - შვილი;

1996-2000 წლების საკომლო წიგნების მონაცემების თანახმად, ა. დ-ის ძე ჩ-ის კომლის წევრები არიან: ა. დ-ის ძე ჩ-ი - ოჯახის უფროსი; თ. შ-ს ასული ჩ-ი - ცოლი, ხაზი აქვს გადასმული, გარდაიცვალა; გ. ა.ს ძე ჩ-ი - შვილი, მინაწერი აქვს - წასულია თელავში საცხოვრებლიდან ამოუწერავად;

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ: საკოლმეურნეო კომლიდან გამოყოფა, საკოლმეურნეო კომლის ქონებაზე უფლების დაკარგვა, კომლის გაყრა და ა.შ ხდებოდა იმ დროისათვის მოქმედი ნორმატიული აქტების, მათ შორის, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 126-ე, 127-ე, 128-ე მუხლების საფუძველზე. თითოეული ზემოთ მითითებული მოქმედება ხორციელდებოდა გარკვეული პროცედურების დაცვით, რაც შემდეგში აისახებოდა საკომლო ჩანაწერებში, ანუ ყოველი საკომლო ჩანაწერი გამომდინარეობდა გარკვეული წინაპირობებიდან. შესაბამისად, მსგავსი ურთიერთობის მოწესრიგებისას არსებითი მნიშვნელობის მტკიცებულებას წარმოადგენს საკომლო წიგნის ჩანაწერები. განსახილველ შემთხვევაში, დავის კანონიერად გადაწყვეტას განაპირობებს მტკიცების ტვირთის სწორად გადანაწილება. 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 128-ე მუხლის შესაბამისად, კომლის შრომისუნარიანი წევრი კარგავს უფლებას კომლის ქონების წილზე, თუ მას სამი წლის განმავლობაში ზედიზედ არ მიუღია მონაწილეობა თავისი შრომით ან სახსრებით კომლის საერთო მეურნეობის წარმოებაში. ეს წესი არ გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როდესაც კომლის წევრი არ მონაწილეობდა მეურნეობის წარმოებაში ვადიან სამხედრო სამსახურში გაწვევის, სასწავლებელში სწავლის ან ავადმყოფობის გამო. აღნიშნული ნორმით განსაზღვრული გარემოებების დადგენისას მტკიცების ტვირთი ნაწილდება სხვადასახვაგვარად, კერძოდ: ა) ნორმის პირველი წინადადებით გათვალისწინებული ფაქტის, ანუ, იმის დადგენისას, აქვს თუ არა პირს დაკარგული კომლის ქონებაზე უფლება, მტკიცების ტვირთი ეკისრება იმ პირს, ვინც მიუთითებს ამ გარემოებაზე (მოცემულ შემთხვევაში, სწორედ, მოპასუხე აპელირებდა, რომ, რადგან მოსარჩელე წასულია ქალაქში საცხოვრებლად, ის არ შეიძლება, ჩაითვალოს კომლის ქონების მესაკუთრედ); ბ) თუკი ამ ნორმის პირველი წინადადებით მტკიცებაზე ვალდებული პირი შეძლებს იმის დადასტურებას, რომ კომლის შრომისუნარიანი პირი კომლის მეურნეობაში 3 წლის განმავლობაში მონაწილეობას არ იღებს, ამის შემდეგ უკვე კომლის ქონების წილზე საკუთრების უფლების დაკარგვის გამომრიცხავი გარემოების დამტკიცების ტვირთი ინაცვლებს იმ პირზე, ვისაც გააჩნია მოთხოვნა კომლის ქონებაზე. განსახილველ დავაში მოპასუხის შესაგებელი, სწორედ იმ გარემოებას ემყარება, რომ მოსარჩელეს დაკარგული აქვს კომლის ქონებაზე საკუთრების უფლება. მართალია, ის 128-ე მუხლით გათვალისწინებულ 3-წლიან ვადას არ მიუთითებს, მაგრამ, შინაარსობრივად მოპასუხის შედავება, სწორედ კომლის ქონებაზე მოსარჩელის უფლების დაკარგვას ეფუძნება. ზემოთ მითითებული ნორმიდან გამომდინარე, ლოგიკური და სამართლიანი განაწილება მტკიცების ტვირთისა იმას გულისხმობს, რომ მოპასუხემ უნდა ადასტუროს მოსარჩელის მიერ კომლის ქონებაზე უფლების დაკარგვის განმაპირობებელი გარემოებები, კერძოდ ის, რომ მოსარჩელე ზედიზედ 3 წლის განმავლობაში არ იღებდა კომლის საერთო მეურნეობაში მონაწილეობას. ამგვარი მტკიცების ტვირთი მოპასუხეს 128-ე მუხლიდან გამომდინარე, იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით გააჩნია, რომ საკომლო წიგნების ჩანაწერებით, მართალია, მოსარჩელე წასულია თელავში, მაგრამ საცხოვრებლიდან ამოუწერავად, ანუ მოსარჩელე თავის მტკიცებას იმთავითვე იმაზე აფუძნებდა, რომ იგი ჩაწერილია კომლში და არ ამოწერილა ამ კომლიდან. მოპასუხე კი, მარტოოდენ ამ გარემოების უარყოფით შემოიფარგლა, მიუთითა რა, რომ მოსარჩელე მონაწილეობას არ იღებდა კომლის საქმიანობაში. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმაზეც, რომ შესაგებელში აღნიშნული გარემოების გაცნობის შემდეგ მოსარჩელემ დამატებით განმარტა, რომ იგი კომლის ქონების განვითარებასა და კომლში არსებული უძრავი ქონების მშენებლობაში უშუალოდ მონაწილეობდა, მოპასუხემ კი, ამის შემდგომაც არ წარმოადგინა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი წინადადებით განსაზღვრული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებანი. ამიტომ პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ მასზე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-105-ე მუხლებით დაკისრებული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, სასამართლოს წარმოუდგინა საკომლო წიგნის ჩანაწერები, რომლის შესაბამისადაც, იგი იყო კომლის წევრი და არ ამოწერილა საკომლო წიგნიდან, მოპასუხემ კი, ვერ შეძლო მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება და იმის დადასტურება, რომ მოსარჩელეს კომლის ქონებაზე დაკარგული აქვს უფლება. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს არ შეუწყვეტია სამართლებრივი კავშირი ა. დ-ის-ძე ჩ-ის კომლთან.

სააპელაციო პალატის მითითებით, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 122–ე და 125-ე მუხლების თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდათ, ამასთან, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის, არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც თანაბარი წილი ეკუთვნოდათ.

პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ პრაქტიკაზე, რომლის შესაბამისად: „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქციით) 129-ე მუხლის შესაბამისად, საკოლმეურნეო კომლის მოსპობის შემდეგ დარჩენილი ქონების გაყოფა წარმოებს ამ კოდექსის 125-ე და 128-ე მუხლებში აღნიშნული წესებით. ამავე კოდექსის 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება ეკუთვნის მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით. აღნიშნული კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის წევრის წილი განისაზღვრება იმ ანგარიშით, რომ კომლის ყველა წევრს, მათ შორის, არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც თანაბარი წილი ეკუთვნის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკოლმეურნეო კომლის გაუქმების შემდეგ, კომლის ქონება გარდაიქმნა კომლის ყოფილ წევრთა საერთო საკუთრებად, სადაც თითოეულ წევრს თანაბარი წილი ეკუთვნის (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 27 ივლისის განჩინება, №ას-988-1242-05). ამდენად, მას შემდეგ, რაც გაუქმდა საკოლმეურნეო კომლი და მას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა, ქონება, რომელიც საკოლმეურნეო კომლის ქონებას და, ამავე დროს, კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს საკოლმეურნეო კომლის ქონებას და იგი არის კომლის ყოფილ წევრთა საერთო საკუთრება თანაბარი წილით, რომელზედაც ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ გ. ჩ-ი წარმოადგენდა კომლის წევრს და, ამდენად, სადავო უძრავი ქონებაზე გააჩნდა თანასაკუთრების უფლება კომლის სხვა წევრებთან ერთად. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2008 წლის 19 თებერვალს ა. დ-ის ძე ჩ-სა და ა. გ-ის ძე ჩ-ს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება 1/2 წილზე პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართლზომიერად ცნო ბათილად.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ა. ჩ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 17 ნოემბრის განჩინება განსხვავდება აღნიშნული კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, რომლის შესაბამისად, საკოლმეურნეო კომლის ძირითადი დამახასიათებელი ნიშანი იყო კომლის ყველა შრომისუნარიანი და სრულწლოვანი წევრის კოლმეურნეობის წევრობა, პირადი შრომით საკოლმეურნეო წარმოებაში და კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობის სავალდებულო ხასიათი. როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ, ისე სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია გ. ჩ-ის კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობის საკითხი. მიუხედავად იმისა, რომ საქმეში არსებული მასალებით დასტურდება, რომ 2004 წლიდან გ. ჩ-ის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილს წარმოადგენს თელავი, რაც გამორიცხავს სოფელ გ-ის კომლის დამხმარე მეურნეობაში მის მონაწილეობას, სადავო საკითხი სასამართლომ მოსარჩელის სასარგებლოდ უსაფუძვლოდ გადაწყვიტა;

საქმეში არსებული უფლების დამდგენი დოკუმენტებით - 1995 წლის 29 აპრილის №68 მიღება-ჩაბარების აქტითა და 2008 წლის 13 თებერვლის საჯარო რეესტრის ამონაწერით დასტურდება, რომ სადავო ქონების ერთადერთ მესაკუთრეს ა. დ-ის ძე ჩ-ი წარმოადგენდა, საჯარო რეესტრის მონაცემთა უტყუარობის პრეზუმფციიდან გამომდინარე კი, კასატორი კეთილსინდისიერი შემძენია. აღნიშნული გარემოებებისა და უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის (Nას-980-1243-05 განჩინება) უგულებელყოფით სააპელაციო სასამართლომ 2008 წლის 19 თებერვლის ხელშეკრულება მიიჩნია ბათილ გარიგებად;

სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა აპელანტის პრეტენზიაზე, რომლის შესაბამისად, პირველის ინსტანციის სასამართლომ მას არასწორად დააკისრა მოსარჩელისათვის ადვოკატის ხარჯის ანაზღაურება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 27 იანვრის განჩინებით ა. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია სადავო ქონების მოსარჩელისათვის მიკუთვნებაზე უარის თქმის მოთხოვნის ნაწილში, ხოლო დასაშვებია ადვოკატის ხარჯის დაკირების შესახებ გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნის ნაწილში შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივარი სადავო ქონების მოსარჩელისათვის მიკუთვნებაზე უარის თქმის მოთხოვნის ნაწილში არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორი მიუთითებს ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო საჩივრის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ დაადგინა, რომ გ. ჩ-ი იყო ა. დ-ის ძე ჩ-ის კომლის წევრი. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად გადაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი. მისი მითითებით, აღნიშნული საკითხის გადასაწყვეტად სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ 2004 წლიდან გ. ჩ-ის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილს წარმოადგენს თელავი და მოსარჩელის მტკიცების საფუძველზე უნდა გამოეკვლია გ. ჩ-ის კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობის საკითხი.

აღნიშნულ პრეტენზიას საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს;

მოსარჩელემ ა. დ-ის ძე ჩ-ის კომლის წევრობის დასადასტურებლად სასამართლოს წარუდგინა საარქივო ცნობა, რომლის შესაბამისად, 1986-1990 წლების მონაცემებით, იგი ირიცხებოდა ა. დ-ის ძე ჩ-ის კომლის წევრად. სააპელაციო სასამართლომ მართლზომიერად განმარტა, რომ სადავო ურთიერთობის მოწესრიგებისას არსებითი მნიშვნელობის მტკიცებულებას საკომლო წიგნის ჩანაწერები წარმოადგენს, ვინაიდან ისინი ეფუძნება ჩანაწერის შესრულების დროს მოქმედ კანონმდებლობასა და მის საფუძვლად განხორციელებულ პროცედურებს, ისევე, როგორც კანონით გათვალისწინებულ ფაქტობრივ გარემოებებს. აღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, კომლის წევრად პირის რეგისტრაცია თავისთავად მეტყველებს იმაზე, რომ იგი აკმაყოფილებდა კომლის წევრად რეგისტრაციის პირობებს. ამგვარად, რეგისტრაციის არსებობის პირობებში, მოსარჩელეს არ გააჩნდა კომლის წევრობისათვის დამახასიათებელი ნიშნების არსებობის მტკიცების საჭიროება, არამედ, კომლის ჩანაწერის უსაფუძვლობის მტკიცების ტვირთი, ან/და ჩანაწერიდან გამომდინარე პრეზუფციების გაქარწყლება მოპასუხეს ეკისრებოდა, რაც მას არ განუხორციელებია.

უსაფუძვლოა კასატორის მითითება მასზე, რომ საკომლო წიგნის 1996-2000 წლების ჩანაწერი და მოსარჩელის 2004 წლიდან თელავში ცხოვრების ფაქტი მეტყველებს იმაზე, რომ მოსარჩელემ დაკარგა კომლის წევრობიდან გამომდინარე უფლებები. 1993 წლიდან კოლმეურნეობების გაუქმებამ და მიწის რეფორმამ საფუძველი გამოაცალა რა კომლის არსებობას, მხოლოდ ამ დრომდე არსებული მდგომარეობის შესაბამისადაა შესაძლებელი კომლის შემადგენლობის შესაბამისად კომლის ქონებაზე მის წევრთა უფლებების განსაზღვრა (იხ. ქვემოთ მითითებული, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკა).

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო, უსაფუძვლობის გამო, ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიებს საქმის არსებითად გადაწყვეტის თაობაზე გამოტანილ განჩინებაზე და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ გასაჩივრებული განჩინება მართებულია, არ გამოვლენილა ისეთი საპროცესო დარღვევა, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე და, შესაბამისად, არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი.

საკასაციო საჩივარი სადავო ქონების მოსარჩელისათვის მიკუთვნებაზე უარის თქმის მოთხოვნის ნაწილში არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძვლით. ამ მხრივ პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 26 ივლისის Nას-524-498-2013 გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც განმარტებულია, რომ: „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქციით) 129-ე მუხლის შესაბამისად, გაყოფა საკოლმეურნეო კომლის კუთვნილი ქონებისა, რომელიც მისი მოსპობის შემდეგ დარჩა, წარმოებს ამ კოდექსის 125-ე და 128-ე მუხლებში აღნიშნული წესებით. ამავე კოდექსის 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება ეკუთვნის მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით. აღნიშნული კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის წევრის წილი განისაზღვრება იმ ანგარიშით, რომ კომლის ყველა წევრს, მათ შორის, არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც თანაბარი წილი ეკუთვნის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკოლმეურნეო კომლის გაუქმების შემდეგ, კომლის ქონება გარდაიქმნა კომლის ყოფილ წევრთა საერთო საკუთრებად, სადაც თითოეულ წევრს თანაბარი წილი ეკუთვნის“. ამგვარ პრაქტიკას ასახავს, ასევე, უზენაესი სასამართლოს Nას-505-741-08, Nას-988-1242-51, N3კ/1051-01 და სხვა გადაწყვეტილებები.

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ მიიჩნია შემძენი კეთილსინდისიერად. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს Nას-505-741-08 გადაწყვეტილებით განიმარტა, რომ: „სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. აღნიშნული ნორმის ანალიზით შეიძლება დავასკვნათ, რომ როდესაც საქმე ეხება უძრავი ქონების შეძენას, შემძენს, თავისი უფლების დასამტკიცებლად შეუძლია დაეყრდნოს რეესტრში რეგისტრირებული ფაქტების სისწორის ვარაუდს, თუნდაც სინამდვილეში უსწორო იყოს რეესტრის მონაცემები, ამ მდგომარეობას არაარსებითად აქცევს შემძენის კეთილსინდისიერი დამოკიდებულება, რაც საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უსწორობის არცოდნაში გამოიხატება. ერთადერთი, რაც რეესტრის უტყუარობის ფიქციასა და, შესაბამისად, ნივთის შეძენას არღვევს, სწორედ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაა. სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლები შეიცავს არაკეთილსინდისიერების იურიდიული შედეგის განმსაზღვრელ ელემენტს – შემძენმა იცის, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. ამ უკანასკნელი საკითხის გამორკვევისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს შემძენის შესაძლებლობანი რეესტრის არასწორი ჩანაწერის ცოდნასთან მიმართებით, ანუ უნდა გაირკვეს, შემძენს გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში უნდა სცოდნოდა თუ არა სადავო ფაქტი. ამდენად, შემძენის ინტერესების დაცვა უნდა მოხდეს არა მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების გათვალისწინებით, არამედ ქონების მესაკუთრის ვინაობისადმი მისი სუბიექტური დამოკიდებულებით. მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ მოსარჩელე და მოპასუხე ახლო ნათესაურ კავშირში არიან ერთმანეთთან (და-ძმაა)... შესაბამისად, მოსარჩელისათვის გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში ცნობილი უნდა ყოფილიყო ოჯახის წევრთა საკუთრებასთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ასეთი ფაქტების არცოდნას ვერ ასაბუთებს. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოსარჩელისათვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო, რომ... სადავო სახლმფლობელობას ჰყავდა სხვა თანამესაკუთრეებიც, შესაბამისად, შემძენის ინტერესების დაცვა ვერ იქნება დაცული საჯარო რეესტრის მონაცემების გათვალისწინებით“.

იმავე პრაქტიკას იმეორებს კასატორის მიერ მითითებული Nას-980-1243-05 განჩინებაც, რომლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ: სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლით გათვალისწინებული „...შემძენის კეთილსინდისიერების დადგენისათვის, საკმარისი არ არის მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების გათვალისწინება, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში არსებითი საკითხია მესაკუთრის ვინაობისადმი შემძენის სუბიექტური დამოკიდებულება (იცოდა თუ არ იცოდა). შესაბამისად, შემძენის ინტერესების დაცვის მარეგულირებელი ნორმის გამოყენებისას უნდა შემოწმდეს როგორც საჯარო რეესტრის მონაცემები, ასევე უტყუარად უნდა დადგინდეს, რომ შემძენმა არ იცოდა ქონების სხვა მესაკუთრის თაობაზე“.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო საჩივარი სადავო ქონების მოსარჩელისათვის მიკუთვნების თაობაზე გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების შესახებ განჩინების გაუქმების მოთხოვნის ნაწილში დაუსაბუთებელია, შესაბამისად, მისი განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას ა. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი სადავო ქონების მოსარჩელისათვის მიკუთვნებაზე უარის თქმის მოთხოვნის ნაწილში, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

რაც შეეხება იურიდილი მომსახურების ხარჯების ანაზღაურებასთან დაკავშირებულ პრეტენზიას, მისი მხედველობაში მიღებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სახეზეა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევა, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, ამდენად, შესაბამის ნაწილში საკასაციო საჩივარი დასაშვებად უნდა იქნას მიჩნეული.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ა. ჩ-ი საკასაციო საჩივარი წარმომადგენლის მომსახურების ხარჯის დაკისრების თაობაზე გამოტანილი გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნის ნაწილში მხარეთა დაუსწრებლად უნდა იქნას განხილული.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრისათვის ა. ჩ-ის მიერ 2015 წლის 22 იანვარს N1 საგადახდო დავალებით გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარის ოდენობით. ამდენად, იმის გათვალისწინებით, რომ დავის არსებითად გადაწყვეტაზე წარდგენილი პრეტენზიების ნაწილში საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით, 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 284-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი სადავო ქონების მოსარჩელისათვის მიკუთვნებაზე უარის თქმის მოთხოვნის ნაწილში, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ა. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ანაზღაურების თაობაზე გამოტანილი განჩინების გაუქმების მოთხოვნის ნაწილში მიჩნეულ იქნას დასაშვებად;

3. საკასაციო საჩივარი დასაშვებად ცნობილ ნაწილში განხილულ იქნას ზეპირი მოსმენის გარეშე 2015 წლის 27 ივლისს, რის შესახებაც ეცნობოთ მხარეებს;

4. კასატორ ა. ჩ-ს (პირადი ნომერი: .....) დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 22 იანვარს N1 საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე