საქმე №ას-948-910-2014 14 აგვისტო, 2015 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
მზია თოდუა, ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ნ.მ. (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – რ.კ. (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. სასარჩელო მოთხოვნა:
ნ.მ–მა (შემდგომში _ მოსარჩელე) მოითხოვა რ.კ–ის (შემდგომში _ მოპასუხე) უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის კუთვნილი, ქ.თბილისში, ........ მდებარე საცხოვრებელი სადგომის გამოთხოვა და მოსარჩელისათვის გადაცემა.
2. მოპასუხის პოზიცია:
მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა მოთხოვნის დაკმაყოფილების გამომრიცხავ იმგვარ გარემოებაზე, როგორიცაა მის მიერ სადავო ფართის კანონიერი ფლობა, მოსარჩელის ქონება არ მოიცავს მოპასუხის მიერ დაკავებულ ფართს.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
4. აპელანტის მოთხოვნა:
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:
5.1. გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:
5.1.1. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 172-ე მუხლების პირველი ნაწილებით და განმარტა, რომ ვინდიკაციური სარჩელის აღძვრისას, უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; მოპასუხე უნდა ფლობდეს მოსარჩელის კუთვნილ ნივთს და მას არ უნდა გააჩნდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის, 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის და 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ვინდიკაციურ სარჩელებზე მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის შემდეგნაირად უნდა გადანაწილდეს: მოსარჩელე მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომ ის წარმოადგენს იმ ნივთის მესაკუთრეს, რომლის გამოთხოვასაც ის ითხოვს მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან და, რომ ნივთი, რომლის გამოთხოვასაც მოსარჩელე ითხოვს, არის მოპასუხის მფლობელობაში. მოპასუხის მტკიცების ტვირთს კი, წარმოადგენს მის მიერ სადავო ნივთის ფლობის მართლზომიერების დადასტურება;
5.1.2. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქ.თბილისში, ანდრონიკაშვილის (ულიანოვის) I შესახვევის #18-ში მდებარე უძრავი ქონება წარმოადგენს მოსარჩელის საკუთრებას.
5.1.3. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ბინას ფლობს მოპასუხე.
5.1.4. მოპასუხე მართლზომიერად ფლობს სადავო ბინას.
5.1.5. დ.მ–სა და მ.ვ–ს შორის სადავო უძრავ ნივთზე 1960 წლის 12 დეკემბერს დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება. ქ.თბილისის სამგორის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1961 წლის 28 ივნისის განაჩენითა და საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის უმაღლესი სასამართლოს პრეზიდიუმის 1961 წლის 7 ოქტომბრის დადგენილებით სადავო უძრავი ქონების გაყიდვის ფაქტთან დაკავშირებით, დ. მ. და მ.ვ. სსკ-ის 180-ე მუხლის საფუძველზე ცნობილი იქნენ დამნაშავედ;
5.1.6. 1962 წლის 24 იანვრის ლენინის სახელობის რაისაბჭოსთან არსებული უწყებათაშორისი კომისიის #299 სხდომის ოქმით ვ–ს ნება დაერთო არსებულ ფართზე გალერიის აღსადგენად.
5.1.7. საქმეში წარმოდგენილი საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ ცნობითა და საარქივო ცნობით დასტურდება, რომ მ.ვ. სადავო საცხოვრებელ სახლში ჩაწერილი იყო 1961 წლიდან.
5.1.8. სესხის ხელშეკრულებით დასტურდება, რომ 1991 წლის 6 სექტემბერს მოპასუხემ მ.ვ–ს ასესხა 45 000 მანეთი უპროცენტოდ 1994 წლის 6 სექტემბრამდე.
5.1.9. სადავო ბინას 1992 წლიდან აღარ ფლობდა მ.ვ. და მას მფლობელობაში ჩაენაცვლა მოპასუხე.
5.1.10. პირადობის მოწმობის ასლით, აბონენტის შესახებ ინფორმაციით, გადახდის ქვითრებითა და აპელანტის განმარტებით, დასტურდება, რომ მოპასუხე რეგისტრირებულია სადავო მისამართზე და იხდის კომუნალურ გადასახადებს.
5.1.11. ქ.თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს 1992 წლის 9 ივნისის გადაწყვეტილებით დ.მ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხე მასთან მცხოვრებ პირებთან ერთად გამოსახლებულ იქნა ქ.თბილისში, ........ მდებარე სახლიდან სხვა საცხოვრებელი სადგომის მიუცემლად. აღნიშნული გადაწყვეტილება გასაჩივრდა საკასაციო წესით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქლაქო საქმეთა კოლეგიის 1992 წლის 18 აგვისტოს განჩინებით, გაუქმდა ქ.თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს 1992 წლის 9 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე რაიონის სასამართლოს. ქ.თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს 1992 წლის ნოემბრის სასამართლო სხდომის ოქმის შესაბამისად, მხარეთა გამოუცხადებლობის გამო, სარჩელი დარჩა განუხილველად.
5.1.12. ზემოაღნიშნულ გარემოებათა შეფასების შედეგად პალატამ დაასკვნა, რომ მ.ვ. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე, 1992 წლამდე წარმოადგენდა სადავო სადგომის მოსარგებლეს, ხოლო 1992 წლიდან მან სადგომით სარგებლობის უფლება დაუთმო მოპასუხეს, რაც დასტურდება სესხის ხელშეკრულებითა და იმ ფაქტობრივი მდგომარეობით, რომ მოპასუხე 1992 წლიდან სარგებლობს საცხოვრებელი სადგომით, რეგისტრირებულია იქ და იხდის კომუნალურ გადასახადებს.
5.1.13. სააპელაციო პალატის შეფასებით, მოპასუხე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი და მე-3 პუნქტების საფუძველზე, წარმოადგენს თავდაპირველი მოსარგებლის - მ.ვ–ის უფლებამონაცვლეს, შესაბამისად, ის მართლზომიერად ფლობს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ბინას, რის გამოც არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.
6. კასატორის მოთხოვნა:
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
7. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
7.1. სადავო სახლში მ.ვიალოვი ცხოვრობდა ქირით, იხდიდა ყოველთვიურ ქირას და მას არ ჰქონდა უფლება, სახლი რაიმე ფორმით გადაეცა სხვა პირისათვის, გაეყიდა და სხვა. სახლის მფლობელი იყო დ.მ., რაც დასტურდება, როგორც საჯარო რეესტრის ამონაწერით, ისე ცნობა-დახასიათებით, ხოლო 1960 წელს მ–სა და ვ–ს შორის დადებული ნასყიდობა ბათილადაა მიჩნეული, წინააღმდეგ შემთხვევაში, უძრავი ნივთი 1982 წელს კვლავ დ.მ–ის სახელზე არ აღირიცხებოდა.
7.2. სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომლებითაც დასტურდება, რომ დ.მ–სა და მ.ვ–ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველს მასში მცდარი მონაცემების მითითება წარმოადგენდა, ხელშეკრულების დამდები პირები ცნობილ იქნენ დამნაშავედ და 1961 წელს მიესაჯათ სასჯელი. ხელშეკრულების ბათილად ცნობის გამო მ.ვიალოვს დაუბრუნდა ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დ.მერაბიშვისათვის გადაცემული თანხა. ეს გარემოება ადასტურებს მოპასუხის მიერ ნივთის უკანონოდ ფლობას.
7.3. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით, რადგანაც მოპასუხე სადავო ბინაში მალულად, 1992 წელს შეიჭრა, ამასთანავე, არ არსებობს არც ზეპირი ან ფორმის დაუცველად წერილობით დადებული გარიგება მოპასუხესა და დ.მ–ს შორის ან ადმინისტრაციული აქტი, რომელიც მფლობელობის მართლზომიერებას დაადასტურებდა. რაც შეეხება მოპასუხის რეგისტრაციას სადგომში და გადასახადების გადახდის ფაქტს, ეს გარემოება რა გზით განახორციელა მან, უცნობია, შესაძლოა მოპასუხე არაკეთილსინდისიერად დარეგისტრირდა.
7.4. კასატორის განმარტებით, სადავო სადგომში მ.ვიალოვის რეგისტრაცია დ.მერაბიშვილის კეთილ ნებას წარმოადგენდა, რათა ვ–ს მიეღო ბინა თბილისში, მოგვიანებით რეგისტრაცია გაუქმდა.
7.5. 1991 წლის 6 სექტემბერს მ.ვ–სა და მოპასუხეს შორის დადებულ სესხის ხელშეკრულებას სადავო ქონებასთან რაიმე კავშირი არ აქვს, ამ ხელშეკრულებით არ დგინდება ქონების რაიმე ფორმით დატვირთვის ფაქტი.
7.6. მართალია, მოცემულ საქმესთან პირდაპირი კავშირი არ აქვს, თუმცა, საგულისხმოა, რომ სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე მ.ბ–მა მოპასუხე გამოასახლა, რაც მიუთითებს მის მიერ სადავო ქონების უკანონოდ დაუფლებაზეც.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:
1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
1.2. გასაჩივრებული განჩინების დასკვნები ძირითადად ემყარება იმ დასაბუთებას, რომ არ არსებობს ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების ერთ-ერთი წინაპირობა, კერძოდ, მოპასუხე მართლზომიერად ფლობს სადავო ნივთს. სასამართლოს დასკვნით, მოპასუხის მართლზომიერი მფლობელობა დგინდება იმ გარემოებებზე დაყრდნობით, რომ მ.ვ. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე, 1992 წლამდე წარმოადგენდა სადავო სადგომის მოსარგებლეს, ხოლო 1992 წლიდან მან სადგომით სარგებლობის უფლება დაუთმო მოპასუხეს, რაც დასტურდება სესხის ხელშეკრულებითა და იმ ფაქტობრივი მდგომარეობით, რომ მოპასუხე 1992 წლიდან სარგებლობს საცხოვრებელი სადგომით, რეგისტრირებულია იქ და იხდის კომუნალურ გადასახადებს. სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული შეფასება სრულად შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკას (იხ. სუსგ №ას-1000-957-2013, 11 ივნისი, 2015 წელი).
1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა კასატორის არგუმენტების ანალიზის შედეგად მიიჩნევს, რომ მას დასაბუთებული საკსაციო შედავება არ წარმოუდგენია, კერძოდ, არ მიუთითებია იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ანდა განმარტება.
1.4. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივ შეფასებას, ვინდიკაციური სარჩელის განხილვისას, მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტებისა და მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების თაობაზე და დამატებით აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, დაუშვებელია მართლზომიერ მფლობელს მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება. განსახილველი ნორმის თანახმად, მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას, განსხვავებით კეთილსინდისიერი მფლობელისაგან, რომელსაც არ გააჩნია ნივთის ფლობის კანონისმიერი საფუძველი. კეთილსინდისიერება და არაკეთილსინდისიერება მიუთითებს სუბიექტურ კრიტერიუმებზე, რაც განისაზღვრება პირის დამოკიდებულებით ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლების მიმართ. მართლზომიერი და არამართლზომიერი მფლობელობა მიგვითითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში, ამრიგად, მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობაც მესაკუთრის მფლობელობიდანაა ნაწარმოები.
1.5. ნივთის მართლზომიერი მფლობელობა ვრცელდება მანამ, სანამ არსებობს მართლზომიერი ფლობის საფუძველი. კონკრეტული სადავო ურთიერთობის შემთხვევაში, მოპასუხე წარმოადგენს მართლზომიერ მფლობელს. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მართლზომიერი ფლობის უფლება გამორიცხავს მესაკუთრის შესაძლებლობას, განახორციელოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლით გათვალისწინებული შესაძლებლობანი, პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით აპელანტს სწორად ეთქვა უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.
1.6. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
2. სასამართლო ხარჯები:
„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1. მუხლის „მ1“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ნ.მ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: მ. თოდუა
ე. გასიტაშვილი
