საქმე №ა-2778-ბ-11-2015 28 სექტემბერი, 2015 წელი ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

განმცხადებელი – ვ.- ს.-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.- ა.-ი (მოპასუხე)

თავდაპირველი მოპასუხე - თ.- მ.-ე

გასაჩივრებული განჩინება – საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 ივნისის განჩინება

განმცხადებლის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ბათილად ცნობა და საქმის წარმოების განახლება

დავის საგანი – სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 ივნისის განჩინებით ვ.- ს.-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩა განუხილველად.

2015 წლის 17 ივნისს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს განცხადებით მომართა ვ.- ს.-ემ და მოითხოვა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 ივნისის განჩინების ბათილად ცნობა და საქმის წარმოების განახლება.

კანონიერ ძალაში შესული განჩინების ბათილად ცნობის სამართლებრივ საფუძვლად მითითებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ პუნქტი, რომლის დანაწესით კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება დაინტერესებული პირის განცხადებით შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ: გადაწყვეტილების მიღებაში მონაწილეობდა მოსამართლე, რომელსაც კანონის თანახმად უფლება არ ჰქონდა, მონაწილეობა მიეღო ამ გადაწყვეტილების მიღებაში.

განმცხადებლის პოზიცია იმაში მდგომარეობს, რომ მოცემული დავის განხილვა წარმოადგენდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის კომპეტენციას, რაც დარღვეულ იქნა და ამდენად, სახეზეა სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ მიღებული განჩინება, რაც მისი ბათილად ცნობის უპირობო საფუძველია.

მოცემული დავის განხილვაზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის კომპეტენციის არსებობა განმცხადებლის მოსაზრებით, იმითია განპირობებული, რომ საქმის განმხილველმა საკასაციო სასამართლოს შემადგენლობამ არ გაიზიარა სხვა საკასაციო პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებული სამართლებრივი შეფასება (ნორმის განმარტება). აღნიშნული კი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391¹ მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე საქმის დიდი პალატისათვის გადაცემას საჭიროებდა. ამ თვალსაზრისით, განმცხადებელი მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 08.07.2013წ.-ის განჩინებაზე (საქმე Nას-525-499-2013). განმცხადებლის მითითებით, ხსენებულ განჩინებაში საკასაციო პალატა დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას იმასთან დაკავშირებით, რომ „მეუღლეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპიდან (სკ 1152-ე მუხლი), საოჯახო საკითხების ერთობლივად გადაწყვეტის უფლებიდან (სკ 1155-ე მუხლი), თანასაკუთრებაში არსებული ქონების ურთიერთშეთანხმებით მართვისა და განკარგვის უფლება-მოვალეობებიდან (სამოქალაქო კოდექსის 1159-1160-ე მუხლები) გამომდინარე, მოქმედებდა პრეზუმფცია იმისა, რომ ერთ-ერთი მეუღლის მიერ აღებული ვალი ხმარდებოდა ოჯახის საჭიროებას“.

აქვე, განმცხადებელი აპელირებს საქმის განმხილველი სააპელაციო სასამართლოს შემადგენლობის ერთ-ერთი მოსამართლის მიერ წერილობით ჩამოყალიბებულ განსხვავებულ აზრზე (ციტირებულია განსხვავებული აზრის სრული ვერსია. იხ., განსახვავებული აზრი - ტ.2. ს.ფ. 90-94; განცხადება ბათილად ცნობის თაობაზე - ტ.2.).

ამასთან, განმცხადებლის მითითებით, როგორც საქმის განმხილველი სააპელაციო სასამართლოს შემადგენლობა და კონკრეტულად, განსხვავებულ აზრზე დარჩენილი მოსამართლე თავიანთი გადაწყვეტილებისა და განსხვავებული აზრის დასაბუთებისას მიუთითებენ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთსა და იმავე განჩინებაზე (საქმე Nას-1035-1228-08).

მოცემულ საქმის განხილვისას თბილისის საქალაქო სასამართლო ხელმძღვანელობდა მტკიცების ტვირთის განაწილების იმგვარი წესითა და პრეზუმირების იმ შემთხვევით, როგორითაც, თავის დროზე იხელმძღვანელა თბილისის სააპელაციო სასამართლომ, რომელიც შევიდა კანონიერ ძალაში საკასაციო საჩივრის დაუშვებებლად ცნობის გამო (სუსგ 08.07.2013წ.. საქმე Nას-525-499-2013).

ზემოთჩამოთვლილი გარემოებები, განმცხადებლის მოსაზრებით, წარმოადგენდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისათვის საქმის განსახილველად გადაცემის წინაპირობას, რაც არ განხორციელდა საქმის საკასაციო წესით განხილველი სასამართლო შემადგენლობის მიერ, რის გამოც, განმცხადებელი მოითხოვს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 ივნისის განჩინების ბათილად ცნობას და საქმის წარმოების განახლებას.

ვ.- ს.-ის განცხადება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 ივნისის განჩინების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე მიჩნეულ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატა განცხადების საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ განცხადება არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 09.09.2014წ-ის გადაწყვეტილებით ვ.- ს.-ის სარჩელი თ.- მ.-ისა და ნ.- ა.-ის მიმართ დაკმაყოფილდა. თ.- მ.-ე ცნობილი იქნა ქ.თბილისში, .- .-ის მე.-, მე-6 კორპუსის მიმდებარედ განთავსებული 165მ² დაზუსტებული ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის (ს/კ:01.13.03......) თანამესაკუთრედ; თ.- მ.-ესა და ნ.- ა.-ს დაეკისრათ ვ.- ს.-ის სასარგებლოდ 72,000 აშშ დოლარის გადახდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 04.03.2015წ.-ის გადაწყვეტილებით ნ.- ა.-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. ვ.- ს.-ის სარჩელი ნ.- ა.-ის მიმართ არ დაკმაყოფილდა. ქ.თბილისში, .- .-ის, მე.-, მე-6 კორპუსის მიმდებარედ განთავსებული 165მ² დაზუსტებული ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის (ს/კ:01.13.03......) თ.- მ.-ის თანამესაკუთრედ ცნობის ნაწილში ვ.- ს.-ის სარჩელზე შეწყდა საქმის წარმოება. ვ.- ს.-ის სარჩელი ნ.- ა.-ისათვის თ.- მ.-ესთან ერთად 72,000 აშშ დოლარის სოლიდარულად დაკისრების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 17.06.2015წ.-ის განჩინებით ვ.- ს.-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩა განუხილველად.

წარმოდგენილი განცხადებით სადავოდაა გამხდარი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 17.06.2015წ.-ის განჩინების კანონიერება.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დასრულებული საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით წარდგენილი განცხადების საფუძვლიანობის კვლევისათვის პირველ რიგში, ყურადღებაა გასამახვილებელი კანონის იმ დანაწესზე, რომელიც საქმის წარმოების განახლების საპროცესო სამართლებრივ მექანიზმს ითვალისწინებს, ხოლო შემდგომ დასადგენია ამ საპროცესო მოქმედების განხორციელებისათვის კანონით გათვალისწინებული წანამძღვრების არსებობა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 421-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ან განჩინებით დამთავრებული საქმის წარმოების განახლება დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როდესაც არსებობს გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის (422-ე მუხლი) ან ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ (423-ე მუხლი) განცხადების წანამძღვრები.

კანონის შემდგომი ნორმებით კი, ამომწურავადაა განმარტებული, თუ რა შეიძლება იქნას მიჩნეული ახლად აღმოჩენილ გარემოებად ან გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის საფუძვლად. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულია, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება შეიძლება დაინტერესებული პირის განცხადებით შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ: ა) გადაწყვეტილების მიღებაში მონაწილეობდა მოსამართლე, რომელსაც კანონის თანახმად უფლება არ ჰქონდა, მონაწილეობა მიეღო ამ გადაწყვეტილების მიღებაში; ბ) ერთ-ერთი მხარე ან მისი კანონიერი წარმომადგენელი (თუ მას ასეთი წარმომადგენელი სჭირდება) არ იყო მოწვეული საქმის განხილვაზე; გ) პირი, რომლის უფლებებსა და კანონით გათვალისწინებულ ინტერესებს უშუალოდ ეხება მიღებული გადაწყვეტილება, არ იყო მოწვეული საქმის განხილვაზე.

პრაქტიკულად, განმცხადებელი კანონიერ ძალაში შესული განჩინების ბათილად ცნობის საფუძვლად საქმის არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ განხილვას მიიჩნევს, რაც მისი მოსაზრებით, წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ პუნქტით გათვალისწინებულ საფუძველს.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კანონიერ ძალაში შესული განჩინების ბათილობის კანონისმიერი საფუძვლების კვლევისათვის უნდა შემოწმდეს გააჩნდა თუ არა საკასაციო სასამართლოს საქმის განხილველ შემადგენლობას საქმის განხილვის კომპეტენცია განცხადებაში მითითებული საფუძვლებთან მიმართებით.

კონცეპტუალურად, განმცხადებლის პოზიცია შემდეგი მიმართულებით ყალიბდება:

ა) საქმის განმხილველმა საკასაციო სასამართლოს შემადგენლობამ განსხვავებულად მოაწესრიგა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების საკასაციო პალატის მიერ სხვა საქმეზე მიღებული განჩინებით დადგენილი წესი;

ბ) საქმის განმხილველი სააპელაციო სასამართლოს შემადგენლობის ერთ-ერთი მოსამართლე დარჩა განსხვავებულ აზრზე;

გ) საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთი განჩინება გამოყენებულ იქნა ორი ურთიერთგანსხვავებული პოზიციის დასაბუთებისას.

განცხადებაში მითითებული პირველი საფუძვლის კვლევის მიზნით, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს გასაჩივრებულ განჩინებაში მოყვანილ მსჯელობას მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესთან მიმართებაში.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ დავაში სადავო იყო გარემოება იმის შესახებ, მოხმარდა თუ არა ვ.- ს.-ესა და თ.- მ.-ეს შორის გაფორმებულ ხელწერილში ნახსენები ფულადი თანხა თ.- მ.-ის ოჯახის საერთო ინტერესებს და ამდენად, განხილულ უნდა იქნას თუ არა იგი მეუღლეთა საერთო ვალად, რასაც საბოლოოდ უკავშირდება სამოქალაქო კოდექსის 1170-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი წესი მეუღლეთა საერთო ქონებიდან გადახდევინების მიქცევის შესახებ.

მოცემულ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 04.03.2015წ.-ის გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, ქ.თბილისში, .- .-ში, მე.-, მე-6 კორპუსის მიმდებარედ არსებული უძრავ ქონებაზე თ.- მ.-ის თანასაკუთრების უფლების არსებობა გამოირიცხა, კერძოდ, დადგენილ იქნა, რომ სადავო მისამართზე მდებარე უძრავი ქონების სამშენებლო სამუშაოების ჩატარების ვალდებულებას კისრულობდა შპს „იმკ-91“ მასსა და მ.- გ.-ს შორის 22.07.2013წ.-ს დადებული „ნარდობის ხელშეკრულების“ საფუძველზე. საქმეში წარმოდგენილი საკადასტრო რუქების თანახმად, 03.08.2001წ.-ისა და 25.09.2004წ.-ის მდგომარეობით შენობა-ნაგებობას მინიჭებული ჰქონდა მშენებარეს სტატუსი. ამ ქონებაზე 04.10.2004წ.-ს გაფორმდა „ნასყიდობის ხელშეკრულება“ მ.- გ.-სა და თ.- მ.-ის მეუღლეს ნ.- ა.-ს შორის, რომლის საფუძველზე ნ.- ა.-ი აღირიცხა უძრავი ქონების მესაკუთრედ. ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას შენობა არ არსებობდა დასრულებული სახით, თუმცა 31.12.2005წ.-ის სახელმწიფო მიმღები კომისიის აქტით ექსპლუატაციაში იქნა მიღებული ქ.თბილისში, .- .-ში, მე.-, მე-6 კორპუსის მიმდებარედ არსებული უძრავი ქონება, რაც იმაზე მიუთითებდა, რომ შენობა-ნაგებობის მშენებლობა მიმდინარეობდა 2004 წელს და დასრულებული სახე მიიღო 2005 წელს. ვალის აღიარების ხელშეკრულებებითა და მხარეთა პოზიციებს შესაბამისად ვ.- ს.-ის მიმართ და.-ება წარმოშობილი იყო 2006 წლიდან (ტ.1. ს.ფ. 21). ეს ყოველივე კი, წარმოშობდა ლოგიკური, თანმიმდევრული და დასაბუთებული დასკვნის საფუძველს მასზედ, რომ ვ.- ს.-ესა და თ.- მ.-ეს შორის გაფორმებულ ხელწერილში მოხსენიებული თანხით ნ.- ა.-ის უძრავი ქონების მშენებლობა არ განხორციელებულა, რაც თავის მხრივ, გამორიცხავდა ხელწერილში მოხსენიებული თანხისათვის „საერთო ვალის“ სტატუსის მინიჭებას და აქედან გამომდინარე, ქ. თბილისში, .- .-ში, მე.-, მე-6 კორპუსის მიმდებარედ არსებულ უძრავი ქონებაზე გადახდევინების მიქცევის სამართლებრივ შესაძლებლობას.

გასაჩივრებულ განჩინებაში საკასაციო სასამართლომ იმ გარემოების მტკიცების ვალდებულება მოხმარდა თუ არა ვ.- სისივაძესა და თ.- მ.-ეს შორის გაფორმებულ ხელწერილში ნახსენები ფულადი თანხა თ.- მ.-ის ოჯახის საერთო ინტერესებს ბუნებრივია გადააკისრა მოსარჩელეს, იმ მოსაზრების გამო, რომ მოსარჩელის ინტერესს მეუღლეთა თანასაკუთრებაზე გადახდევინების მიქცევა წარმოადგენდა, რომლის სამართლებრივ მოწესრიგებასაც გვთავზობს სამოქალაქო კოდექსის 1170-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. ამასთან, გამომდინარე იქიდან, რომ მითითებული ნორმა გამსესხებლის სასარგებლოდ ფაქტების პრეზუმციას არ შეიცავს, წარმოიშობა ის საპროცესო სამართლებრივი შედეგი, რომ სწორედ მოსარჩელეს უნდა ემტკიცებინა სარწმუნოდ, რომ ხელწერილში ნახსენები ფულადი თანხა მოხმარდა თ.- მ.-ისა და ნ.- ა.-ის ოჯახის საერთო ინტერესებს/ოჯახის კეთილდღეობას.

საკასაციო პალატის ზემოთ განვითარებულ მსჯელობას განმცხადებელი არ იზიარებს და საწინააღმდეგო პოზიციის დასასაბუთებლად აპელირებს მტკიცების ტვირთის განაწილების იმგვარ წესზე, რომელიც, თითქოსდა, მოცემულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 08.07.2013წ.-ის განჩინებაში საქმეზე Nას-525-499-2013.

განცხადებლის ზემოაღნიშნულ პოზიციას საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და უპირატესად აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 08.07.2013წ.-ის განჩინებაზე (საქმეზე Nას-525-499-2013), როგორც მტკიცების ტვირთის განაწილების განსხვავებულ წესსა და პრეზუმირების შემთხვევაზე აპელირება, უმართებულოა. მითითებული განჩინებით ირკვევა, მხარეები სადავოდ ხდიდნენ ერთ-ერთი მეუღლის მიერ მეორე მეუღლის სასარგებლოდ შესრულებული ფულადი ვალდებულების სანაცვლო ანაზღაურებას, რაც არ იქნა გაზიარებული სასამართლოს მიერ იმ გარემოებაზე დაყრდნობით, რომ როგორც საქმის მასალებით დგინდებოდა რეგისტრირებული ქორწინების დროს ერთ-ერთმა მეუღლემ გააფორმა იჯარისა და საკრედიტო ხელშეკრულებები, რომლითაც ნაკისრი ვალდებულების გარკვეული ნაწილი დაფარა მეორე მეუღლემ, რომელიც ამავდროულად, საკრედიტო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების სოლიდარული მოვალესაც წარმოადგენდა. სასამართლოს შეფასებით, საიჯარო ქირის სახით გადახდილი სადავო თანხის ანაზღაურებისა და სესხის და.-ების სახით გადახდილი თანხის ნაწილში, მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ აპელანტის პოზიცია დაუსაბუთებელი იყო, მეუღლეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპიდან (სკ-ის 1152-ე მუხ.), საოჯახო საკითხების ერთობლივად გადაწყვეტის უფლებიდან (სკ-ის 1155-ე მუხ.), თანასაკუთრებაში არსებული ქონების ურთიერთშეთანხმებით მართვისა და განკარგვის უფლება-მოვალეობებიდან (სკ-ის 1159-1160-ე მუხ.) გამომდინარე, ვინაიდან აღნიშნული ნორმების თანახმად, არსებობდა პრეზუმფცია იმისა, რომ ერთ-ერთი მეუღლის მიერ აღებული ვალი ხმარდებოდა ოჯახის საჭიროებას. სასამართლომ მიუთითა მხარეთა განმარტებაზე, რომ იჯარით აღებულ ფართში მეუღლეები ამუშავებდნენ მაღაზიას. აღებული სესხით კი, მაღაზიაში შეიტანეს საქონელი, კრედიტის სახით აღებული თანხა სწორედ მაღაზიას მოახმარეს. აღნიშნული განმარტების ანალიზით პალატამ ჩათვალა, რომ საკრედიტო ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული თანხა მოხმარდა ოჯახის საერთო ინტერესებს, შესაბამისად, ვალის დაფარვა უნდა განხორციელებულიყო მეუღლეთა საერთო ქონებიდან.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს რომ განჩინების მხოლოდ იმ ნაწყვეტის ციტირება, სადაც საუბარია სამოქალაქო კოდექსის გარკვეული მუხლებიდან გამომდინარე პრეზუმირებაზე (იხ., განცხადება ბათილად ცნობაზე), არც საქმის ფაქტობრივი გარემოებების რეალურ სურათს გვაძლევს და არც, განჩინებაში გამოყენებული ნორმების განმარტების ანალიზის საშუალებას იძლევა. ნორმის განმარტების გაგება მხოლოდ განჩინების კომპლექსური ანალიზის შედეგად ხება აშკარა და ნათელი. მოცემულ შემთხვევაში, განმცხადებლის მიერ მითითებულ განჩინებასა (საქმეზე Nას-525-499-2013) და გასაჩივრებულ განჩინებაში რამდენადმე განსახვავებული ფაქტობრივი მოცემულობა გვაქვს. ჩვენს შემთხვევაში, სადავო იყო გარემოება იმის შესახებ, მოხმარდა თუ არა ხელწერილში ნახსენები ფულადი თანხა თ.- მ.-ის ოჯახის საერთო ინტერესებს და ამდენად, სესხის აღების ნებისმიერი შემთხვევა განიხილება თუ არა ოჯახის მატერიალური უზრუნველსყოფისაკენ მიმართულ ქმედებად, ხოლო განმცხადებლის მიერ მითითებულ საქმეზე (Nას-525-499-2013) ერთმნიშვნელოვნად დგინდებოდა, რომ შესრულებულ ფულად ვალდებულებას სანაცვლო ანაზღაურების სამართლებრივ საფუძველს აცლიდა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ საიჯარო ხელშეკრულებით აღებულ ფართში მეუღლეები ამუშავენდნენ მაღაზიას, რომლის საქონლით მოსამარაგებლადაც იქნა გამოყენებული სესხის თანხა და ამავდროულად, სესხის ხელშეკრულების სოლიდარულ მოვალეს წარმოადგენდა მოსარჩელე, რომელიც ისედაც იყო ანგარიშვალდებული ბანკის მიმართ.

განცხადებაში მითითებულ მეორე არგუმენტთან, რომელიც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს კოლეგიური შემადგენლობის ერთ-ერთი მოსამართლის განსხვავებულ აზრს, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსხვავებული აზრის არსებობა, როგორც თეორიული ისე, პრაქტიკული თვალსაზრისითაც კი, არ წარმოადგენს იმის უპირობო საფუძველს, რომ საქმე განსახილველად გადაეცეს საკასაციო სასამართლოს დიდი პალატის შემადგენლობას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმის სანიმუშო ჩამონათვალს თუ, რა შემთხვევაში გადაეცემა საქმე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას, შეიცავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391¹ მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის დანაწესით, საქმის საკასაციო წესით განმხილველ სასამართლოს შეუძლია მოტივირებული განჩინებით საქმე განსახილველად გადასცეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას, თუ: ა) საქმე თავისი შინაარსით წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას; ბ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს სხვა საკასაციო პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას); გ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს დიდი პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას). როგორც ვხედავთ რაიმე მითითებას კოლეგიური შემადგენლობის ერთ-ერთი მოსამართლის განსხვავებული აზრის არსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს კომპეტენციის ცვლილებაზე ნორმა არ გვაძლევს.

ამასთან, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ თავისთავად განსახვავებული აზრის წერილობით ჩამოყალიბება არ განსაზღვრავს განჩინების/გადაწყვეტილების იურიდიულ ძალას. სასამართლოს განჩინება/გადაწყვეტილება მისი ფუნქციური დატვირთვით ქვეყნის სახელით გამოტანილი მართლმსაჯულების აქტია, რომლის უმთავრესი ამოცანა ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი მართლწესრიგის რეალურად არსებობაა. სასამართლო განჩინება/გადაწყვეტილება, ობიექტური და სუბიექტური ფარგლების გათვალისწინებით, კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ, სავალდებულოა როგორც მოდავე მხარეთათვის, ისე ნებისმიერი სხვა პირისათვის, რომელთაც ენიჭებათ ან/და ერთმევათ რაიმე უფლება, ხოლო მისი იურიდიული ძალა არ არის დამოკიდებული კონკრეტულ საქმეზე ერთ-ერთი კოლეგიური შემადგენლობის მოსამართლის განსხვავებული აზრის არსებობაზე.

ამ დასკვნის საფუძველია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 27-ე მუხლი, რომელიც ადგენს კოლეგიური სასამართლოს მიერ საკითხების გადაწყვეტის წესს და შეიცავს დათქმას განსხვავებული აზრის წერილობით ჩამოყალიბების უფლებამოსილებაზე. ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად დადგენილია საქმის განხილვასთან დაკავშირებით წამოჭრილი ყველა საკითხის ხმების უმრავლესობით გადაწყვეტის წესი, რა დროსაც არც ერთ მოსამართლეს უფლება არა აქვს თავი შეიკავოს რომელიმე საკითხის გადაწყვეტისაგან. ხოლო იმ შემთხვევაში თუ, მოსამართლეს, რომელიც განჩინებისა თუ დადგენილების გამოტანისას არ ეთანხმება უმრავლესობას, შეუძლია, წერილობით ჩამოაყალიბოს თავისი განსხვავებული აზრი, რომელიც დაერთვის საქმეს, მაგრამ სასამართლოს სხდომის დარბაზში მისი შინაარსი არ გამოცხადდება.

ამდენად, კანონმდებელი განჩინების/გადაწყვეტილების იურიდიულ ძალასა და შინაარსზე რაიმე ზემოქმედების უნარს განსახვავებული აზრის არსებობას არ ანიჭებს. საკასაციო პალატის განმარტებით, „განსახვავებული აზრი“, ეს არის მხოლოდ მისი ავტორის, შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, მისი სამართლებრივი შეხედულება, რომელიც ასახავს მისი ავტორის დამოკიდებულებას სადავო საკითხის მიმართ და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს. შესაბამისად, გადაწყვეტილებით დამდგარ იურიდიულ შედეგს იგი ვერც შეცვლის და ვერც საქმის განსახილველად დიდი პალატისათვის გადაცემას განაპირობებს.

განმცხადებლის მესამე არგუმენტთან დაკავშირებით, რომელიც შეეხება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთსა და იმავე განჩინებაზე (სუსგ 23.03.2009წ..საქმე Nას-1035-1228-08) მითითებით, ორი, ურთიერთგანსხვავებული პოზიციების დასაბუთებაზე განმცხადებლის მითითებას, საკასაციო პალატა აღნიშნავს რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 04.03.2015წ.-ის გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის 4.6 პუნქტის ბოლო აბზაცში, რომელშიც მოხსნიებულია სწორედ ხსენებული განჩინება, გამომდინარეობს ერთმნიშვნელოვანი დასკვნა იმის თაობაზე, რომ სასამართლოს სააპელაციო წესით განმხილველმა შემადგენლობამ განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1170-ე მუხლის მე-2 ნაწილის აღწერილობა, რომლის მიზნებისათვის მეუღლეთა საერთო (თანაზიარი) საკუთრებიდან ერთ-ერთი მეუღლის მიერ აღებული ვალების გადახდევინების მიქცევა დასაშვებია თუ ვალად აღებული თანხა მოხმარდა ოჯახის საერთო ინტერესებს (კეთილდღეობას), სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სააპელაციო სასამართლომ ერთმანეთისაგან გამიჯნა მეუღლეთა „სოლიდარული ვალდებულება“ და „საერთო ვალი“, რომელიც გადახდევინების მიქცევის განსახვავებულ მოწესრიგებას ექვემდებარება, ხოლო მათგან, მეორის არსებობის შემთხვევაში, გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსის 1170-ე მუხლის მე-2 ნაწილი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 23.03.2009წ.-ის განჩინებაში (საქმეზე Nას-1035-1228-08) მოცემული სამოქალაქო კოდექსის 1170-ე მუხლის განმარტება არ განსხვავდება სააპელაციო სასამართლოს ზემოთმოყვანილი განმარტებისაგან, სახელდობრ, მითითებული განჩინების მიხედვით სამოქალაქო კოდექსის 1170-ე მუხლის მეორე ნაწილი განმარტებულია, როგორც ქცევის იმგვარი წესი, რომლის მიხედვითაც ერთ-ერთი მეუღლის ვალის დასაფარავად გადახდევინება შეიძლება მოხდეს მეუღლეთა საერთო ქონებიდან მაშინ, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ, რაც ვალდებულებით იყო მიღებული, გამოყენებულია მთელი ოჯახის საერთო ინტერესებისათვის. ხოლო საკითხი იმის შესახებ, რომ მეუღლეს თავისი კუთვნილი წილიდან შეუძლია თავისივე ვალის გადახდა დაშვებულია სამოქალაქო კოდექსის 1170-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის გამოყენების მიზნებისათვის საჭირო არაა იმის დადგენა, ოჯახის ინტერესებს მოხმარდა სესხის თანხა თუ არა, რადგან გადახდევინება ეხება უშუალოდ მსესხებელი მეუღლის კუთვნილ წილზე გადახდევინების მიქცევას.

ამასთან, საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ მითითებული განჩინებით მოსარჩელის პრეტენზიის დაკმაყოფილება სწორედ იმ ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძველს დაეყრდნო, რომ სადავო ფულადი თანხის სესხად აღების მიზანს სწორედ მაღაზიაში სურსათის შეძენა და მაღაზიაში რემონტის გაკეთება წარმოადგენდა (დადგენილი გარემოება). დადგენილ იქნა ისიც, რომ ოჯახის წევრი ეწეოდა ლეგალურ სამეწარმეო საქმიანობას, რომლის მიზანს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით მოგების მიღება წარმოადგენს. მოგების მიღების ფაქტორმა თავის მხრივ, განაპირობა იმ დასკვნის გაკეთება, რომ ვალი მოხმარდა ოჯახის მატერიალურ და სოციალურ კეთილდღეობას, რაც ოჯახის საერთო ინტერესებში შედიოდა.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1170-ე მუხლის მე-2 ნაწილის გამოყენების მიზნებისათვის კანონმდებელი არ აკონკრეტებს თუ რას მიიჩნევს იგი მთელი ოჯახის საერთო ინტერესებისათვის თანხის გამოყენებად და ამდენად, ამ საკითხის მოწესრიგებას სასამართლოთა მიხედულებას მიანდობს. ტერმინ „საერთო ვალის“ მიღმა იგულისხმება სწორედ ოჯახის მატერიალური კეთილდღეობის მოტივით განმსჭვალული მიზნით ნასესხები ფულადი თანხა.

ამასთან, გასათვალისწინებელია ისიც, რომ შეფასების საგანია სამოქალაქო კოდექსით რეგულირებული ურთიერთობა და მაშასადამე, სამართალწარმოების ამოსავალ პრინციპად შეჯიბრებითობა და დისპოზიციურობა წარმოგვიდგება. ეს ყოველივე კი, იმას განაპირობებს, რომ „ოჯახის საკეთილდღეოდ ვალის აღების კვალიფიკაცია“ თავად მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებაზეა დამოკიდებული. მითითებული გარემოება კი, მოცემულ კონკრეტულ საქმეზე მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად, ვერ იქნა დადგენილი, რამაც, პრაქტიკულად, განსაზღვრა მოცემული საქმის იურიდიული ბედი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განმცხადებლის არგუმენტები არც ცალ-ცალკე და არც ერთობლიობაში, არ წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობას, რის გამოც, განცხადება გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 421-ე, 422-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ვ.- ს.-ის განცხადება კანონიერ ძალაში შესული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 ივნისის განჩინების ბათილად ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ბ. ალავიძე