№ას-1026-984-2014 10 სექტემბერი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „თ. ს. კ-ა“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. ჩ-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

შპს „თ. ს. კ-ამ“ სარჩელი აღძრა ლ. ჩ-ის მიმართ ფულადი ვალდებულების შესრულების თაობაზე შემდეგი დასაბუთებით:

მოსარჩელის მითითებით, ქ. თბილისის მთავრობის 2012 წლის 14 მაისის დადგენილების საფუძველზე სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მიერ ჩატარებულ ელექტრონულ აუქციონში 2012 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილების თანახმად, გამარჯვებულად გამოცხადდა ფიზიკური პირი ლ. ჩ-ი, რომელსაც 10 წლის ვადით იჯარით გადაეცა მეტრო „დ-ი ...-ის“ მიწისქვეშა გადასასვლელში არსებული 30.56 კვ.მ. უძრავი ქონება. ქონების წლიური საიჯარო ქირა განისაზღვრა 40344 ლარით, დამატებითი ღირებულების გადასახადის გარეშე. მოსარჩელის განმარტებით, შპს „თ. ს. კ-ა“ წარმოადგენს დამატებითი ღირებულების გადამხდელ ორგანიზაციას და იგი ვალდებულია იხადოს ეს გადასახადი სახელმწიფო ბიუჯეტში შემოსავლების შესაბამისად, მათ შორის, ფართის იჯარით გაცემის შემთხვევაში. ამდენად, მთავრობის დადგენილებასა და სააგენტოს გადაწყვეტილებაში მითითებული იყო საიჯარო ფართის ღირებულება დღგ-ს გარეშე, რომლის გადახდის ვალდებულებაც ეკისრებოდა მოიჯარეს, რომელიც თავს არიდებდა აღნიშნული გადასახადის გადახდას. გარდა ამისა, მოიჯარე საიჯარო ქირას იხდიდა დაგვიანებით, რაც იწვევდა მის მიმართ საიჯარო პირობების მე-4 პუნქტის თანახმად, საურავის დარიცხვას, რომელსაც მოიჯარე იხდიდა ეტაპობრივად ან საერთოდ არ იხდიდა. ამდენად, მოსარჩელის აზრით მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა ასევე მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების პირობების დაღვევისათვის გათვალისწინებული პირგასამტეხლო.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შპს „თ. ს. კ-ამ“ მოითხოვა ლ. ჩ-ისათვის 12 612.73 ლარის ანაზღაურების დაკისრება კ-ის სასარგებლოდ.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ელექტრონული აუქციონის პირობების შესაბამისად, სარგებლობის ფორმას წარმოადგენდა იჯარა, ხოლო სარგებლობის წლიური საფასური განისაზღვრა 40 344 ლარის ოდენობით. ასევე განისაზღვრა სარგებლობის სრული საფასური, რაც შეადგენს 40 344 ლარს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით ზუსტად იქნა განსაზღვრული ხელშეკრულების ფასი - იჯარით აღებული ფართის სარგებლობის უფლების სრული საფასური - 40 344 ლარი. ამასთან, ხელშეკრულების გაფორმების დღიდან თვეების განმავლობაში შპს „თ. ს. კ-ა“ ლ. ჩ-ისგან ითხოვდა ყოველთვიურად 3362 ლარის გადახდას, რაც წარმოადგენს ხელშეკრულების ფასის - 40 344 ლარის ყოველთვიურ გადასახადს (40 344:12 – 3362). აღნიშნული მოთხოვნა ფიქსირდებოდა წერილობითი ფორმით და გამომდინარეობდა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან. ხელშეკრულებით არ იყო განსაზღვრული, რომ აღნიშნული თანხა იყო დღგ-ს გარეშე. მოპასუხის განმარტებით, დღგ-ს გადამხდელი არის შპს „თ. ს. კ-ა“ და არა ლ. ჩ-ი. შესაბამისად, ჩ-ის მიმართ დღგ-ს გადახდის ვალდებულების დაკისრება კანონსაწინააღმდეგოა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 23 იანვრის გადაწყვეტილებით შპს „თ. ს. კ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ლ. ჩ-ს შპს „თ. ს. კ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა საიჯარო თანხის გადახდა 10 532.85 ლარის ოდენობით; ლ. ჩ-ს შპს „თ. ს. კ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლოს გადახდა 207.98 ლარის ოდენობით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ჩ-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილებით ლ. ჩ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; შეიცვალა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 23 იანვრის გადაწყვეტილება ლ. ჩ-ისათვის 10 532.85 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; შპს „თ. ს. კ-ის“ სარჩელი ლ. ჩ-ისათვის საიჯარო თანხის 10 532.85 ლარის დაკისრების შესახებ არ დაკმაყოფილდა;

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

თბილისის მთავრობის 2012 წლის 14 მაისის N13.21.467 დადგენილებით შპს „თ. ს. კ-ას“ ნება დაერთო მის სარგებლობაში არსებული ფართის (მდებარე ქ. თბილისში, ვ-ას გამზირი, მ. დ-ი ..-თან არსებულ მიწისქვეშა გადასასვლელში 30.56 კვ.მ) ელექტრონული აუქციონის წესით იჯარით გაცემაზე. ამავე დადგენილებით დამტკიცდა იჯარით გაცემის პირობები და საიჯარო ფართის აზომვითი ნახაზი. აღნიშნული დადგენილების შესაბამისად, უძრავი ქონებით სარგებლობის ვადა განისაზღვრა 10 წლით, ქონების საწყისი ყოველწლიური საიჯარო ქირა-18 336 ლარით (დღგ-ს გარეშე), მინიმალური ბიჯი - 1834 ლარით (დღგ-ს გარეშე), აუქციონში მონაწილის წინასწარ შესატანი „ბე/საბანკო გარანტია“-1528 ლარით (ტ.1. ს.ფ.13-18); 2012 წლის 21 მაისს გამოცხადდა ელექტრონული აუქციონი შემდეგი პირობებით: საწყისი ფასი (ლარი)- 18336.00 საწყისი, სრული ფასი (ლარი)- 18336.00, მინიმალური ბიჯის ოდენობა (ლარი)- 1834.00.

2012 წლის 7 ივნისს ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს გადაწყვეტილებით დამტკიცდა ელექტრონული აუქციონის შედეგები. გამარჯვებულად გამოცხადდა ლ. ჩ-ი. აუქციონი დამტკიცდა შემდეგი პირობებით: სარგებლობის ფორმა - იჯარა, სარგებლობის წლიური საფასური - 40 334 ლარი, სარგებლობის უფლების სრული საფასური - 40 334 ლარი (ს.ფ.19);

სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ლ. ჩ-მა ვადაზე ადრე შეწყვიტა საიჯარო ხელშეკრულება და დაცალა საიჯარო ფართი. ლ. ჩ-ი ყოველთვიური საიჯარო ქირის სახით იხდიდა 3362 ლარს.

პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება უძრავი ქონების სარგებლობის წლიური საფასურის 40 344 ლარისა და დამატებული ღირებულების გადასახადის ერთობლიობასთან დაკავშირებით და მიიჩნია, რომ უძრავი ნივთის სარგებლობის წლიური საფასური შეადგენდა 40 344 ლარს.

სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2012 წლის 07 ივნისის გადაწყვეტილებით დამტკიცდა ელექტრონული აუქციონის შედეგები, რომელიც წარმოადგენდა მხარეთა შორის ხელშეკრულებას, რომლის შესაბამისად, უძრავი ნივთის წლიური საფასური განისაზღვრა 40 344 ლარით, ამავე გადაწყვეტილების მიხედვით, სარგებლობის უფლების სრულ საფასურს შეადგენდა 40 344 ლარი.

პალატამ აღნიშნა, რომ ელექტრონული აუქციონის მონაცემებში, შესყიდვის პირობებში, უძრავი ქონების სარგებლობის ვადად მითითებულია 10 წელი, ხოლო ქონების საწყის ყოველწლიურ საიჯარო ქირად - 18336 ლარი (დღგ-ს გარეშე) და მინიმალური ბიჯი 1834 ლარი (დღგს- გარეშე). შესყიდვის მითითებული პირობები ასევე დაფიქსირებულია ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2012 წლის 07 ივნისის გადაწყვეტილებაში. შესყიდვის მითითებულ პირობებზე დაყრდნობით, მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ ჩანაწერი - საწყისი ყოველწლიური საიჯარო ქირა დღგ-ს გარეშე, უნდა განმარტებულიყო იმგვარად, რომ ელექტრონული აუქციონის პირობების შესაბამისად, ქონების საწყის საიჯარო ქირას წარმოადგენდა 18 336 ლარი და დამატებული ღირებულების გადასახადი ერთობლიობაში, რაც სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, და აღნიშნა, რომ ელექტრონული აუქციონით შეთავაზებულ შესყიდვის პირობებში ჩანაწერი „დღგ-ს გარეშე“, ცალსახად არ მოწმობდა, რომ საწყისი საიჯარო ქირა იყო არა 18 336 ლარი, არამედ მას დამატებული დღგ-ს თანხა. აღნიშნულზე მიუთითებდა თავად ელექტრონული აუქციონით შეთავაზებული დათქმა იმის შესახებ, რომ სარგებლობის საწყისი ფასია - 18 336 ლარი, ხოლო საწყისი სრული ფასი - 18336 ლარი. ასევე თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2012 წლის 07 ივნისის გადაწყვეტილებაში მითითება იმის შესახებ, რომ სარგებლობის წლიური ფასი შეადგენს - 40 344 ლარს, ხოლო სარგებლობის უფლების სრული საფასური - 40 344 ლარს. ამდენად, სასამართლოს განმარტებით, თუკი საიჯარო ქირის ოდენობა განისაზღვრებოდა მითითებული თანხისა და დღგ-ს თანხების ერთობლიობით, შეთავაზებულ საწყის სრულ ფასში და შეთანხმებულ სარგებლობის უფლების სრულ საფასურში უნდა ყოფილიყო მითითება აღნიშნულის შესახებ. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა შეთანხმებით უძრავი ნივთის სარგებლობის წლიური საფასური განისაზღვრა 40 344 ლარით.

სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელეს დღგ-ს მოთხოვნის საფუძველს არ წარმოუშობდა ის გარემოება, შპს „თ. ს. კ-ა“ წარმოადგენს დამატებული ღირებულების გადამხდელ ორანიზაციას და იგი ვალდებულია გადაიხადოს მითითებული გადასახადი სახელმწიფო ბიუჯეტში შემოსავლების შესაბამისად, მათ შორის ფართის იჯარით გაცემის შემთხვევაში.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მითითებული ნორმა გულისხმობს სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეთა ნამდვილი ნების დადგენას, ამასთან, ნების განმარტება ადეკვატური უნდა იყოს ფაქტის.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ სარჩელი უსაფუძვლოდ მიიჩნია და არ დააკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე შპს „თ. ს. კ-ამ“ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით:

კასატორის განმარტებით, მოიჯარის მიერ დამატებითი ღირებულების გადასახადის გადახდის ვალდებულებას არ წარმოშობს მხოლოდ და მხოლოდ ის გარემოება, რომ შპს „თ. ს. კ-ა“ წარმოადგენს დღგ-ს გადამხდელს და იგი ვალდებულია ბიუჯეტში იხადოს ეს გადასახადი. სასამართლოს აღნიშნული მიდგომა საკითხისადმი არ არის გამყარებული არანაირი სამართლებრივი ნორმითა და საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებაზე მითითებით.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ მხარეთა შორის 2012 წლის 7 ივნისის ქონების მართვის სააგენტოს გადაწყვეტილებამდე, რომელიც ქ. თბილისის საკრებულოს 2010 წლის 27 აგვისტოს #9-65 გადაწყვეტილების მე-3 მუხლის 7-1 პუნქტის თანახმად, აუქციონში გამარჯვებული პირის განაცხადთან და აუქციონის პირობებთან ერთად წარმოადგენს იჯარის ხელშეკრულებას, პირობები გავრცელდა შესაბამის ინტერნეტ გვერდზე საჯარო აუქციონის გამართვის მიზნით. მითითებულ პირობებში განსაზღვრულია, რომ წლიური საიჯარო ქირის მინიმალური ოდენობა იყო 18 336 ლარი დღგ-ს გარეშე, ხოლო აუქციონში მონაწილეობის დროს მინიმალური ბიჯი 1834 ლარი დღგ-ს გარეშე. დადგენილია, რომ ლ. ჩ-მა მითითებული პირობებით მიიღო მონაწილეობა აუქციონში. საბოლოოდ აუქციონზე ვაჭრობის შედეგად გაიმარჯვა მოპასუხემ. 12-ჯერ გაიზარდა მინიმალური ბიჯი და წლიურ საიჯარო ქირად დაფიქსირდა 40 334 ლარი, რაც კასატორის აზრით, ლოგიკურია, იყო დღგ-ს გარეშე. ის გარემოება, რომ მითითებულ თანხას არ გააჩნდა მინაწერი „დღგ-ს გარეშე“ არ ნიშნავს იმას, რომ საიჯარო ქირა, რომლის საწყისი ფასის და თითოეული ბიჯის ოდენობა წარმოდგენილი იყო დღგ-ს გარეშე, საბოლოოდ შეადგენდა აღნიშნული გადასახადის ჩათვლით ოდენობას. მხარეთა შორის საიჯარო ურთიერთობა წარმოიშვა 2010 წლის 7 ივნისს, როდესაც ლ. ჩ-მა ელექტრონულ საჯარო აუქციონში ვაჭრობის შედეგად მიიღო იჯარის უფლება. ინტერნეტ გვერდზე განთავსებული ინფორმაციით აუქციონში მონაწილეობის მიღებით მოპასუხემ მოიწონა ხელშეკრულების პირობები და დაადასტურა მისი მიღების ნება.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლი. სასამართლოს განმარტებით, მითითებული ნორმა გულისხმობს, რომ სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეთა ნამდვილი ნების დადგენა, ნების განმარტება უნდა განხორციელდეს განსამარტ ტექსტთან მჭიდრო კავშირში, რის საფუძველზეც სასამართლომ მიიღო საპირისპირო გადაწყვეტილება და სარჩელი არ დააკმაყოფილა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 9 ოქტომბრის განჩინებით შპს „თ. ს. კ-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „თ. ს. კ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ძირითად არგუმენტად კასატორი მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ სასყიდლიანი სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ გამართული ელექტრონული აუქციონის პირობებში საიჯარო ქირად დაფიქსირებული თანხა 40 334 ლარი, რომელსაც არ გააჩნდა მინაწერი „დღგ-ს გარეშე“ არ ნიშნავდა იმას, რომ საიჯარო ქირა, რომლის საწყისი ფასის და თითოეული ბიჯის ოდენობა წარმოდგენილი იყო დღგ-ს გარეშე, საბოლოოდ შეადგენდა აღნიშნული გადასახადის ჩათვლით ოდენობას. კასატორის აზრით, საიჯარო ქირა 40 334 ლარი ლოგიკურად გულისხმობდა, რომ აღნიშნული თანხა იყო დღგ-ს გარეშე.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას და აღნიშნავს შემდეგს: მართალია ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2012 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით დამტკიცებული ელექტრონული აუქციონის შედეგებში ქონების საწყისი ყოველწლიური საიჯარო ქირის ოდენობად მითითებულია 18 336 ლარი დღგ-ს გარეშე, მაგრამ იმავე დოკუმენტში მითითებული საბოლოო ფასი, სარგებლობის წლიური საფასური, 40 344 ლარი არ შეიცავს ასეთ ჩანაწერს (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 19). ამავე დროს, საქმეში არსებული შპს „თ. ს. კ-ის“ 2012 წლის 31 დეკემბრის #... და 2013 წლის 12 მარტის #... წერილებით დასტურდება, რომ კ-ა ყოველთვიურად მოიჯარე ლ. ჩ-ისგან ითხოვდა საიჯარო ქირის 3 362 ლარის ოდენობით გადახდას (იხ. ტ. 1; ს.ფ. 68-74), რომელიც ასევე არ შეიცავს ჩანაწერს „დღგ-ს გარეშე“ და 12 თვეზე ნამრავლით წარმოადგენს იმავე თანხას, რაც ელექტრონული აუქციონის პირობებშია მითითებული - 40 344 ლარს. ამავე დროს, სასამართლოს მიერ დადგენილია და კასატორს სადავოდ არ გაუხდია ის ფაქტი, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტამდე მოპასუხე ყოველთვიური ქირის სახით იხდიდა სწორედ ზემოაღნიშნული წერილებით მოთხოვნილ ოდენობას 3362 ლარს. ამდენად, კასატორის პრეტენზია დაუსაბუთებელია და მოკლებულია ფაქტობრივ და სამართლებრივ არგუმენტაციას.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, ხელშეკრულებაში ნების გამოვლენის განმარტებასთან დაკავშირებით (იხ. სუსგ №ას-1144-1090-2014).

2015 წლის 23 თებრვლის №ას-1144-1090-2014 განჩინებაში უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი:

„ხელშეკრულებათა განმარტების სპფეციფიკა განპირობებულია ურთიერთობათა ორმხრივი (მრავალმხრივი) ხასიათით, დისპოზიციური ნორმების გამოყენებით, სავაჭრო და საქმიანი ჩვეულებებითა და ტრადიციებით, მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობაში ჩამოყალიბებული პრაქტიკით, იმპერატიული ნორმების მოთხოვნათა გათვალისწინების აუცილებლობით და ა.შ. ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი, რომელიც, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე. ხელშეკრულების არსებობისათვის აუცილებელია ორი ან მეტი ნების თანხვედრა, რაც იწვევს მხარეთა საერთო ნების დადგენის აუცილებლობას. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა. ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება.

ნების გამოვლენის განმარტება ემსგავსება კანონის განმარტებას: ორივე შემთხვევაში ხდება ბუნდოვანი, საეჭვო აზრის დაზუსტება. მაგრამ თუ კანონის განმარტებას ზოგადი ხასიათი აქვს, ე.ი. სავალდებულოა და გამოიყენება ყველას მიმართ და მიზნად ისახავს კანონის ბუნდოვანი ადგილების ერთიანი გაგების უზრუნველყოფას, გარიგების (ხელშეკრულების) განმარტების მიზანი უფრო ვიწროა – გარიგების (ხელშეკრულების) მონაწილე მხარეებს შორის ურთიერთობის გარკვევა. ამიტომ ასეთ განმარტებას ძალა აქვს მხოლოდ გარიგების მონაწილეებისათვის.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს.

ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო მეორეს მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს. „ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტება“ და „ხელშეკრულების შევსებითი განმარტება“ განსხვავებული ცნებებია. სხვადასხვანაირი, ორაზროვანი და მრავალმნიშვნელოვანი გამონათქვამების დაზუსტების აუცილებლობას ადგილი აქვს, როდესაც მხარეები ხელშეკრულების გამონათქვამების მიღმა არსებულ მნიშვნელობებზე დავობენ. ხოლო ხელშეკრულების შევსებით განმარტებას მაშინ აქვს ადგილი, როდესაც მხარეებს ხელშეკრულების ტექსტში გამორჩენილი აქვთ ცალკეულ საკითხთა მოწესრიგება ან ხელშეკრულების პირობები გარკვეული ხარვეზებითაა მოცემული.

ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტების დროს უნდა დადგინდეს მხარის შინაგანი ნების შესაბამისობა მის გამოხატულებასთან. ხელშეკრულების განმარტების მიზანი მისი შინაარსის დადგენაა. განმარტებას შეიძლება საჭიროებდეს, როგორც მთელი ხელშეკრულება, ასევე მისი რომელიმე ნაწილი ან თუნდაც რომელიმე პუნქტი (პირობა). ხელშეკრულების პირობები იმგვარად უნდა იქნას განმარტებული, რომ ყველა მათგანს მიეცეს მნიშვნელობა და არა რომელიმე მათგანს წაერთვას ძალა.

ხელშეკრულების გამონათქვამების სხვადასხვანაირობა გულისხმობს, რომ ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამები შეიძლება სხვადასხვანაირად იქნას გაგებული. გამონათქვამთა საგულდაგულო შერჩევის მიუხედავად, დოკუმენტი ყოველთვის ერთნაირად ვერ იქნება აღქმული მისი წამკითხველების მიერ. გამონათქვამების შინაარსის დადგენა უნდა მოხდეს ხელშეკრულების საერთო ტექსტით ან ხელშეკრულების იმ ნაწილებით, რომლებიც განსამარტავ გამონათქვამებს შეიცავენ.

ხელშეკრულების განმარტების საფუძვლებთან დაკავშირებით საინტერესოა ევროპული სახელშეკრულებო სამართლის ძირითადი პრინციპების (დებულებების) 5:101-5:107 მუხლების დანაწესები, კერძოდ, ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს მხარეთა საერთო ნების შესაბამისად იმ შემთხვევაშიც კი, თუ იგი განსხვავდება სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობისაგან. მხარეთა საერთო ნების დადგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, განმარტების კრიტერიუმად მიიჩნევა ხელშეკრულების მხარეთა მსგავსი გონივრული აზროვნების მქონე პირთა შეფასება მოცემულ გარემოებებში. ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამი (პირობა) უნდა განიმარტოს იმ მთლიანი ხელშეკრულების ჭრილში, რომელშიც ისინი არის მოცემული. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი გარიგების განმარტების შესახებ 52-ე მუხლის გარდა, მოიცავს ასევე ნორმებს, რომლებიც ხელშეკრულებათა განმარტების საკითხებს აწესრიგებს, მაგალითად, 338-ე მუხლი, რომლის ძალითაც, ხელშეკრულებაში ურთიერთგამომრიცხველი ან მრავალმნიშვნელოვანი გამონათქვამების დროს უპირატესობა უნდა მიენიჭოს იმ გამონათქვამს, რომელიც ყველაზე მეტად შეესატყვისება ხელშეკრულების შინაარსს“.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შეესაბამება უზენაესი სასამართლოს არსებულ პრაქტიკას და ზემოთ მოცემულ განმარტებებს. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით. ამიტომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „თ. ს. კ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (526.64 ლარის) 70% – 368.64 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „თ. ს. კ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ შპს „თ. ს. კ-ას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი: ...) დაუბრუნდეს მის მიერ 2014 წლის 31 ივლისს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 526.64 ლარის 70% – 368.64 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე