საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-579-550-2015 25 სექტემბერი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ეკატერინე გასიტაშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ვ. ტ-ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ქ. მ-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის დამატებით 5 400 ლარის დაკისრება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

ვ. ტ-ძემ (შემდგომში _ მოსარჩელე) მოითხოვა ქ. მ-ისათვის (შემდგომში _ მოპასუხე) მოსარჩელის უძრავი ქონებით სარგებლობის გამო 10 500 აშშ დოლარის, ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების შედეგად ფართის შემცირებით მიყენებული ზიანის _ 1 200 აშშ დოლარის, მოპასუხის მიერ ზედმეტად გაწეული (თაბაშირ-მუყაოს სიძვირის გამო) და მოსარჩელის მიერ ანაზღაურებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულების ნახევრის _ 530 აშშ დოლარის, გაზისა და ელექტროენერგიის მიმდინარე დავალიანების _ 652,42 ლარის დაკისრება, ასევე, მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ქ.თბილისში, ხოშტარია-ბარნოვის ქ#...ში მდებარე #... ბინის გამოთხოვა და მოსარჩელისათვის გადაცემა.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოპასუხემ მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლით განმარტა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული შეთანხმების თანახმად, მას გააჩნდა ბინით სარგებლობის უფლება მოსარჩელის მიერ თანხის სრულად დაბრუნებამდე, რაც შეეხებოდა კომუნალური ხარჯების საკითხს, მოპასუხის განმარტებით, ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი აირის მიწოდება მხოლოდ მას შემდეგ გახდა შესაძლებელი, რაც სასამართლომ დააკმაყოფილა მოპასუხის სარჩელი ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე. ამდენად, მან ითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს უძრავი ქონებით სარგებლობის გამო მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 1 400 აშშ დოლარის, გაზისა და ელექტროენერგიის მიმდინარე დავალიანების _ 652,42 ლარის გადახდა, ასევე მოპასუხის მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა მოსარჩელის კუთვნილი ქ.თბილისში, ხოშტარია-ბარნოვის ქ#...ში მდებარე #... ბინა და უძრავი ქონება დაუბრუნდა მოსარჩელეს, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

4.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით 2013 წლის 7 იანვრიდან 2014 წლის 7 აპრილამდე მოპასუხის მიერ ბინით სარგებლობის გამო 9 100 აშშ დოლარისა და თაბაშირ-მუყაოს სარემონტო მასალად გამოყენების შედეგად ფართის შემცირებით გამოწვეული ქონებრივი დანაკლისის _ 1 200 აშშ დოლარის დაკისრება მოითხოვა (იხ. სააპელაციო სასამართლოს 01.04.2015წ. სხდომის ოქმი).

4.2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ასევე გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მისი ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

5.1. გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1.1. პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ მოპასუხის მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის ღირებულება 177,92 ლარი, ხოლო ბუნებრივი აირის _ 474,5 ლარი იყო.

5.1.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 18 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხა მოსარჩელის მიერ მოპასუხის ანგარიშზე სრულად იქნა შეტანილი 2014 წლის 7 აპრილისათვის.

5.1.3. სარჩელის სასამართლოში განხილვის დროისათვის მოპასუხე ცხოვრობდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაში.

5.1.4. შპს „მ-ის“ წერილის თანახმად, „გიფსოკარდონის“ კონსტრუქცია (თბოიზოლაციით) კედლებთან ქმნის არანაკლებ 5 სმ-ით მეტ სისქეს, ვიდრე გაჯით ნალესი, ხოლო შპს „ნ-ის“ მიერ შედგენილი ხაჯთაღრიცხვის მიხედვით, თაბაშირ-მუყაოს კონსტრუქცია ქმნის კედლებზე მაქსიმუმ 7-სანტიმეტრიან სისქეს .

5.1.5. ქ.თბილისი, ხოშტარია-ბარნოვის ქ#...ში მდებარე #... ბინა მოსარჩელის საკუთრებაა.

5.1.6. 2012 წლის 21 დეკემბერს მხარეებს შორის გაფორმდა და სანოტარო წესით დამოწმდა უძრავი ქონების განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულება, ხელშეკრულების თანახმად, გამყიდველმა/მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება, ნასყიდობის ფასის სრულად გადახდის შემდეგ, მყიდველს/მოპასუხეს გადასცეს საკუთრებაში კუთვნილი უძრავი ქონება ე.წ „შავი კარკასის“ მდგომარეობაში. მყიდველმა იკისრა ვალდებულება, სრულად და დროულად გადაეხადა მხარეთა მიერ შეთანხმებული ნასყიდობის ფასი. ხელშეკრულების 3.4. პუნქტის თანახმად, მყიდველის მიერ აღნიშნულ ფართში შესრულებული კაპიტალური გაუმჯობესების ხარჯებს გამყიდველი აიღებდა თავის თავზე მხოლოდ მათი ნახევრის ოდენობით, მაგრამ არა უმეტეს 4 000 აშშ დოლარისა. სანამ გამყიდველი აღნიშნულ თანხებს არ დააბრუნებდა, მყიდველს უფლება ჰქონდა ეცხოვრა ფართში.

5.1.7. მხარეებს შორის გაფორმებული დამატებითი შეთანხმებით შესწორებები და ცვლილებები შევიდა მხარეებს შორის გაფორმებულ 2012 წლის 21 დეკემბრის ხელშეკრულებაში. ქ. მ-ი რეგისტრირებულ იქნა შესაბამისი უძრავი ქონების მომავალ მესაკუთრედ.

5.1.8. 2013 წლის 29 მაისს გაფორმებული დამატებითი შეთანხმებით, მოიშალა მხარეთა შორის გაფორმებული 2012 წლის 21 დეკემბრის ხელშეკრულება და მხარეები შეთანხმდნენ თანხის დაბრუნებაზე. ამასთან, მოსარჩელის მიერ თანხის სრულად გადახდამდე მოპასუხე რჩებოდა ბინაში.

5.1.9. 2013 წლის 23 ივლისს მოსარჩელემ გააფორმა იჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, მან შოთა პერტიას იჯარით გადასცა 2013 წლის 1 ოქტომბრიდან მის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონება, საიჯარო ქირა განისაზღვრა 600 აშშ დოლარით. ამასთან, მოსარჩელისათვის წინასწარ იქნა ავანსის სახით გადახდილი 1 800 აშშ დოლარი. ავანსი მოსარჩელემ დაუბრუნა მეიჯარეს საიჯარო ქონების სარგებლობაში გადაუცემლობის გამო.

5.1.10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ქ. მ-ის სარჩელი ვ. ტ-ძის მიმართ და ვ. ტ-ძეს ქ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 9 500 აშშ დოლარის გადახდა, საიდანაც 6 050 აშშ დოლარი შეადგენდა გამყიდველისათვის მყიდველის მიერ გადახდილ თანხას, ხოლო, 3 450 აშშ დოლარი _ ქ. მ-ის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულების ნახევარს.

5.1.11. მოპასუხის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების შედეგად გაიზარდა მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება.

5.1.12. მოპასუხე მოსარჩელის კუთვნილ საცხოვრებელ ფართს უკანონოდ ფლობდა 2014 წლის 7 აპრილიდან.

5.1.13. ფართის გაქირავებით მოსარჩელე მიიღებდა ყოველთვიურად 600 აშშ დოლარს.

5.1.14. არ იქნა გაზიარებული მოსარჩელის განმარტება, რომ მოპასუხისაგან ბინის ფართის შემცირების შედეგად მან მიიღო 1 200 აშშ დოლარის ოდენობით ზიანი, რაც გამოიხატა იმაში, რომ მან გაჯით კედლების შელესვის ნაცვლად გამოიყენა „გიფსოკარდონი“, ამ გარემოების საწინააღმდეგოდ სასამართლომ მიუთითა კანონიერ ძალაში შესულ 2014 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე, სადაც დადგენილად იქნა მიჩნეული სარემონტო სამუშაოების შედეგად ბინის გაუმჯობესების ფაქტი.

5.1.15. მოსარჩელემ სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე (01.04 2015წ.) შეამცირა მოთხოვნა 530 აშშ დოლარით და საბოლოოდ სადავოდ გახადა: ა)მოპასუხისთვის 9 100 აშშ დოლარის დაკისრების საკითხი, როგორც 2013 წლის 7 იანვრიდან 2014 წლის 7 აპრილამდე მოპასუხის მიერ ბინის ფლობით მიღებული სარგებელი. მისი მოსაზრებით ქირის ათვლა უნდა მომხდარიყო არა 2014 წლის 7 აპრილიდან, არამედ, 2013 წლის 7 იანვრიდან, რა დროიდანაც მოპასუხე დაეუფლა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ბინას; ბ)1200 აშშ დოლარის, როგორც მოპასუხის მიერ სარემონტო სამუშაოებისას თაბაშირ-მუყაოს გამოყენების შედეგად ფართის შემცირებით გამოწვეული ქონებრივი დანაკლისი.

5.1.16. პირველი მოთხოვნის ოდენობად მოსარჩელეს მითითებული ჰქონდა 10 500 აშშ დოლარი, საიდანაც პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაუკმაყოფილა 1 400 აშშ დოლარი. სააპელაციო საჩივრით, მოსარჩელემ სადავო გახადა გადაწყვეტილება (2600+2800) 5 400 აშშ დოლარის დაკმაყოფილებაზე უარის ნაწილში, ხოლო სხდომაზე მოთხოვნის დაზუსტების შედეგად მოითხოვა მოპასუხისთვის 9 100 აშშ დოლარის დაკისრება. სასამართლოს მოსაზრებით, აპელანტის ქმედება უნდა შეფასებულიყო სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე (მტკიცებულებათა კვლევის ეტაპზე) მოთხოვნის ოდენობის გაზრდად, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე და 380-ე მუხლების საფუძველზე, დაუშვებელი იყო.

5.1.17. სამოქალაქო კოდექსის 508-ე მუხლის თანახმად, პალატამ აღნიშნა, რომ მხარეების მიერ დაბრუნებას ექვემდებარება გამყიდველის ბინა და მყიდველის თანხა. რაც შეეხება იმ სიკეთეებს, რაც ხელშეკრულების დადების გამო მხარეებმა მიიღეს ერთმანეთის ქონების გამოყენების შედეგად, მხარეებს შორის ქონებრივი წონასწორობის აღდგენისას გამოყენებული უნდა ყოფილიყო უსაფუძვლო გამდიდრების და არა ზიანის ანაზღაურების მარეგულირებელი ნორმები. უსაფუძვლო გამდიდრების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ელემენტს წარმოადგენს მოპასუხის გამდიდრება. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 991-ე მუხლი ითვალისწინებს უსაფუძვლო გამდიდრების გენერალურ დათქმას, რაც გულისხმობს, პირის მიერ იმ სიკეთის სხვისთვის დაბრუნებას, რომლითაც იგი უსაფუძვლოდ გამდიდრდა. უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლებრივი ინსტიტუტის მიზანი არის უსაფუძვლოდ და გაუმართებლად შეძენილი ქონების ამოღება და ამგვარად ქონებრივი წონასწორობის აღდგენა. ამ მიზნით ქონებრივი შეღავათი იმ პირს უნდა დაუბრუნდეს, რომლის ხარჯზეც მოხდა სხვა პირის ქონების გაზრდა. ამ ინსტიტუტის უმთავრესი დანიშნულება პირის თავდაპირველ ქონებრივ-სამართლებრივ მდგომარეობაში აღდგენა, ანუ გამდიდრების გათანაბრებაა.

5.1.18. 2013 წლის 7 იანვრიდან 2014 წლის 7 აპრილამდე ქ. მ-ი სამართლებრივი საფუძვლით ფლობდა მოსარჩელის კუთვნილ ბინას. აღნიშნულ საფუძველს წარმოადგენდა მხარეთა შორის გაფორმებული გადახდის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც ძალაში იყო 2013 წლის 29 მაისამდე, ხოლო ამ პერიოდიდან 7 აპრილამდე, ასევე მხარეთა შორის მოქმედი შეთანხმება, რომლის ძალითაც ვ. ტ-ძე აძლევდა ქ. მ-ს ბინის ფლობის უფლებას მის მიერ სარემონტო სამუშაოების თანხის სრულად გადახდამდე. არსებული შეთანხმების მიხედვით, ვ. ტ-ძეს ხელშეკრულების მოშლიდან 2 თვის განმავლობაში უნდა გადაეხადა ბინის ღირებულების ნაწილი და რემონტის ხარჯები, ქ. მ-ი უფლებამოსილი იყო გადახდამდე დარჩენილიყო ბინაში. 2 თვეში ვ. ტ-ძის მიერ თანხა არ დაბრუნებულა, აღნიშნული პირობა მან შეასრულა 2014 წლის 7 აპრილს. სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლის თანახმად, მოპასუხე, მოსარჩელის მიერ თანხის გადახდამდე, უფლებამოსილი იყო არ დაებრუნებინა ბინა მესაკუთრისთვის და მართლზომიერად ესარგებლა ყველა იმ სიკეთით, რაც ბინით სარგებლობას ახასიათებს, ანალოგიურად, მოსარჩელე 2013 წლის 29 მაისიდან 2 თვის განმავლობაში უფლებამოსილი იყო, ესარგებლა ქ. მ-ისთვის გადასაცემი თანხით, ხოლო ამ პერიოდის შემდეგ, 2014 წლის 7 აპრილამდე, იგი წარმოადგენდა ქ. მ-ის კუთვნილი თანხის არამართლზომიერ მფლობელს.

5.1.19. სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლის თანახმად, 2013 წლის 29 მაისს, ქ. მ-ი გახდა ბინით სარგებლობისთვის დამახასიათებელი ყველანაირი სიკეთის (ნივთს და უფლების ნაყოფი) მართლზომიერად, სამართლებრივი საფუძვლით მიმღები პირი, რის გამოც ადგილი არ ჰქონდა მოპასუხის ხარჯზე მის უსაფუძვლოდ გამდიდრების ფაქტს.

5.1.20. პალატის შეფასებით, ასევე არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო ვ. ტ-ძის მოთხოვნა, სარემონტო სამუშაოებისას გაჯის ნაცვლად თაბაშირ-მუყაოს ფილების გამოყენების შედეგად ბინის ფართის შემცირების თაობაზე. სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხის ამგვარი ქმედება არ შეიძლებოდა განხილულიყო მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისის გამომწვევ მიზეზად. სარემონტო სამუშაოების ჩატარების შედეგად მხარეთა ქონებრივი წონასწორობის აღდგენაზე მხარეთა შორის დავა დასრულებული იყო, ხოლო სასამართლოს გადაწყვეტილება _ კანონიერ ძალაში შესული, ამასთანავე, არ დგინდებოდა არც მოსარჩელის კუთვნილი ფართის ოდენობის შემცირება, ვინაიდან ვ. ტ-ძეს იმავე ფართზე გააჩნია საკუთრების უფლება, რაც მას ჰქონდა სარემონტო სამუშაოების ჩატარებამდე.

5.1.21. დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული ქ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც ის ვ. ტ-ძის მიერ ფართის გაქირავების შემთხვევაში ყოველთვიურად 600 აშშ დოლარის მიღების შესაძლებლობას უსაფუძვლოდ მიიჩნევდა. პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოტივაცია და მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტით დასაბუთებულ იქნა მის მიერ მითითებული ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება. ასეთ შემთხვევაში, მოპასუხის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა ვ. ტ-ძესა და მ. პ-იას შორის დადებული ქირავნობის ხელშეკრულების მოჩვენებითობის დადასტურება, რაც, შესაძლოა, დადგენილიყო მოწმეთა ჩვენებით, ასევე, თუკი საეჭვოდ მიიჩნევდა, შეეძლო გაებათილებინა ქირავნობის თანხის ოდენობაზე მოსარჩელის პოზიცია შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის დამატებით 5 400 აშშ დოლარის დაკისრება.

6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძლები:

6.1.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩნება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია, რადგანაც გაურკვეველია, სასამართლომ რომელი ნორმის საფუძველზე „აღადგინა ქონებრივი წონასწორობა“ და გაქვითა მხარეების მიერ „ერთმანეთის ქონების გამოყენების შედეგად მიღებული სიკეთეები“, ვინაიდან მოპასუხე სარგებლობდა უძრავი ქონებით, რომლის ღირებულების 1/10 ჰქონდა გადახდილი. სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 991-ე მუხლით, როდესაც ამავე კოდექსში სპეციალური თავი ეძღვნება გადახდის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულებას.

6.1.2. სასამართლომ არ შეაფასა საქმეზე სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლის იურიდიული შემადგენლობა, რადგანაც მოსარჩელე, ბინის დაცლის მოთხოვნის შედეგად 2013 წლის 29 მაისის შეთანხმებიდანაც გავიდა, მოპასუხეს უკვე შეტანილი ჰქონდა სარჩელი და აგრძელებდა სხვისი საკუთრებით სარგებლობას.

6.1.3. განჩინების გამოტანისას სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლით და მოპასუხე ნივთის მართლზომიერ მფლობელად მიიჩნია, თუმცა არ გაითვალისწინა ორმხრივი რესტიტუციის პრინციპი და ის გარემოება, რომ განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულება მოპასუხის მიზეზით მოიშალა, რამაც ერთგვარად არამართლზომიერად აქცია ხელშეკრულების მოშლის შემდგომ პერიოდში მოპასუხის მიერ ნივთის ფლობა. 2013 წლის 1 ოქტომბერს მოსარჩელემ მოპასუხეს მოსთხოვა ბინის დაცლა, რითაც მან 2013 წლის 29 მაისის შეთანხმებაზეც უარი განაცხადა, ამდენად, ამ დროიდან მოყოლებული მფლობელობა უკანონოდ უნდა მიჩნეულიყო.

6.1.4. სასამართლომ დაარღვია კანონი, კერძოდ, არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები, 405-ე მუხლი პირველი და მე-2 ნაწილები, ასევე 508-ე მუხლი, სააპელაციო პალატამ ასევე არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი. მოპასუხის მიერ ბინით სარგებლობისას მიღებული სარგებელი სასამართლოს უნდა შეეფასებინა სამოქალაქო კოდექსის 352-ე და 508-ე მუხლების შესაბამისად. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე კასატორმა მოპასუხეს გადაუხადა დაკისრებული თანხა, შესაბამისად, ეს უკანასკნელი ვალდებული იყო, დაეცალა ბინა და დაებრუნებინა იგი მოსარჩელისათვის. იგი ამ დროიდან აღარ მიიჩნევა უძრავი ქონების მართლზომიერ მფლობელად. სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლზე მითითებით სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელეს მოუსპო ხელშეკრულებაზე უარის თქმის უფლება იმ პირობებშიც კი, როდესაც ეს უკანასკნელი პასუხს აგებდა ხელშეკრულების მოშლის სამართლებრივ შედეგებზე, ამასთანავე, ამავე კოდექსის 991-ე მუხლზე მითითებით, სასამართლომ არასწორად არ დააკისრა მოპასუხეს ბინის გამოყენებით მიღებული სარგებლის გადახდა, რომელიც ბევრად აღემატებოდა მოსარჩელის მიერ დასაბრუნებელ თანხას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

1.2. გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება ძირითადად ემყარება იმ დასკვნებს, რომ ხელშეკრულების მოშლიდან 2014 წლის 7 აპრილამდე მოპასუხე სამართლებრივი საფუძვლით ფლობდა მოსარჩელის კუთვნილ უძრავ ქონებას. ფლობის მართლზომიერი საფუძველი მხარეთა შორის გაფორმებული გადახდის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულება და ამ ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე შეთანხმების პირობა იყო (მოსარჩელეს უნდა დაებრუნებინა შემძენის მიერ განვადების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გადახდილი თანხა, ასევე ხელშეკრულების მოშლიდან 2 თვის განმავლობაში უნდა აენაზღაურებინა მოპასუხის მიერ რემონტზე გაწეული ხარჯი). მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრულ 2-თვიან ვადაში მოსარჩელეს თანხა არ დაუბრუნებია, არამედ, ფულადი ვალდებულება მან სრულად 2014 წლის 7 აპრილს შეასრულა, რის გამოც, სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლის შესაბამისად, მოპასუხეს შეეძლო არ დაებრუნებინა ნივთი.

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი ცდილობს, დაასაბუთოს მოპასუხის მიერ 2013 წლის 7 იანვრიდან უძრავი ქონების სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობის ფაქტი, თუმცა პალატა აღნიშნულს ვერ გაიზიარებს და განუმარტავს მხარეს, რომ სამოქალაქო სამართალში მოქმედებს ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპი. 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას.

1.5. სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ გადახდის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების 3.4. პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ სადავო ფართით მოპასუხის მიერ სარგებლობაზე, ვიდრე გამყიდველი (მოსარჩელე) არ დააბრუნებდა განვადებით ნასყიდობის ფარგლებში მისთვის გადახდილ თანხას, ასევე, მყიდველის მიერ რემონტზე გაწულ ხარჯებს. ანალოგიურ დათქმას შეიცავს სანოტარო წესით გამოწმებული მხარეთა შეთანხმება გადახდით განვადების ნასყიდობის ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სახელშეკრულებო თვითბოჭვის ფარგლებში მოსარჩელემ თავად შეიზღუდა უფლება, მოეთხოვა მოპასუხისაგან ნივთის დაბრუნება ფულადი ვალდებულების შესრულებამდა. ამგვარი დათქმა არ ეწინააღმდეგენა სამოქალაქო კოდექსის 508-ე მუხლის შინაარსს, რადგანაც მხარეთა სახელშეკრულებო თვითბოჭვით განსაზღვრული პირობების შესრულების შემდგომ მოხდება მითითებული ნორმით განსაზღვრული რესტიტუცია, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ სავსებით მართებულად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლით და სწორად მიიჩნია მოპასუხე უძრავი ქონების მართლზომიერ მფლობელად მოსარჩელის მიერ ფულადი ვალდებულების შესრულებამდე, მართლზომიერ მფლობელს კი, ამგვარი მფლობელობის ფარგლებში ეკუთვნოდა ნივთი და უფლების ნაყოფი, რაც გამორიცხავდა მიუღებელ შემოსავალზე მსჯელობას (სკ-ის 411-ე მუხლი).

1.6. რაც შეეხება სამოქალაქო კოდექსის 991-ე მუხლზე მითითებასა და კონდიქციური ვალდებულების არარსებობის ფაქტის დადგენას, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების შეფასებებსა და დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ მოპასუხის მხრიდან ნივთის მართლზომიერად ფლობა გამორიცხავს მისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრებას. კასატორის მსჯელობა კი, რომლის თანახმადაც სამართლებრივი ბალანსის დადგენისათვის სასამართლოს მხარეთა მიერ მიღებული სიკეთის მატერიალური ღირებულება უნდა გაეთვალისწინებინა, დაუსაბუთებელია, რადგან არც სარჩელში და არც სააპელაციო საჩვარში ამ კუთხით დასაბუთებული პრეტენზია მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია, სააპელაციო სასამართლო კი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, ვერ გასცდებოდა სადავო ფაქტობრივ გარემოებათა წრეს.

1.7. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას ვ. ტ-ძის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

2. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 27 მაისს #... საკრედიტო საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 615,33 ლარის 70% _ 430,731 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ვ. ტ-ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ვ. ტ-ძეს (პ/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს ვ. ტ-ძის (პატენტრწმუნებული) მიერ 2015 წლის 27 მაისს #... საკრედიტო საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 615,33 ლარის 70% _ 430,731 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ნ. ბაქაქური