საქმე №ას-661-628-2014 30 სექტემბერი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი, მოწინააღმდეგე მხარე: 1. შპს „მ. ჯ.“ (მოსარჩელე)
2. გ. ჯ-ი (შეგებებული სარჩელის ავტორი)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილება
კასატორების მოთხოვნა: 1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და შპს „მ. ჯ.ს“ სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების, ასევე მესამე პირის ჩაბმაზე უარის თქმის შესახებ განჩინების გაუქმება და გ.ჯ-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ძირითად სარჩელში _ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, ზიანის ანაზღაურება; შეგებებულ სარჩელში _ ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. სასარჩელო მოთხოვნა:
შპს „მ-ი ს-ომ“ (უფლებამონაცვლე შპს „მ. ჯ.“) მოითხოვა გარიგებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების მიზნით გ. ჯ-ის კუთვნილი 7101.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი: ...) სამხრეთ ფერდობიდან 3038.92 კვ. მეტრის გამიჯვნა და ამ ნაწილზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარება, სანაცვლოდ 3000 კვ.მ ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი: ...) მესაკუთრედ მოპასუხის ცნობა, ასევე, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის გამო გ.ჯ-ისათვის ზიანის _ 100411,18 ლარის დაკისრება და ბეს ორმაგად (4 000 აშშ დოლარი) დაბრუნების დავალდებულება.
2. მოპასუხის პოზიცია:
მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლით მოპასუხემ მოთხოვნა არ ცნო და მიუთითა მის მიმართ განხორციელებულ იძულებაზე, ასევე აღნიშნა, რომ შეთანხმება, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელე ვალდებულების შესრულებას მოითხოვს, არ შეიცავს დაზუსტებულ დებულებებს გასაცვლელი ქონებების თაობაზე, მოსარჩელეს სურს კაბალური პირობებით გაცვლის ხელშეკრულების დადება ქონებაზე, რომელთა ფასი არაეკვივალენტურია.
3. შეგებებული სარჩელის ავტორის მოთხოვნა:
გ. ჯ-მა შეგებებული სარჩელით მოითხოვა მას და შპს „მ. ჯ.ს“ შორის 2011 წლის 2 სექტემბერს გაფორმებული შეთანხმების და ამ შეთანხმების საფუძველზე 2012 წლის 15 ივნისს გაფორმებული გაცვლის ხელშეკრულების, როგორც იძულებით დადებული გარიგებების ბათილად ცნობა.
4. მოპასუხის პოზიცია შეგებებულ სარჩელზე:
კონკრეტული სახის შედავების ფარგლებში მოპასუხემ შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ იძულების ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულებები მხარეს არ წარუდგენია, ამასთანავე, მხარეები შეთანხმებული იყვნენ, როგორც ხელშეკრულების პირობებზე, ისე გადასაცემ ქონებაზე, რომლებიც ტოლფასი ღირებულებისაა.
5. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილებით როგორც ძირითად, ისე შეგებებულ სარჩელს უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე.
6. აპელანტების მოთხოვნა:
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა. შპს „მ. ჯ.მ“ მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო გ.ჯ-მა _ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.
7. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარერზოლუციო ნაწილი:
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილებით შპს „მ. ჯ.ს“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი: ...) სამხრეთ ფერდობიდან 3000 კვ.მ მესაკუთრედ აღიარებული იქნა შპს „მ. ჯ.ს“ საკუთრების უფლება, სანაცვლოდ, #... მიწის ნაკვეთზე აღიარებულ იქნა გ. ჯ-ის საკუთრების უფლება, შპს „მ. ჯ.ს“ უარი ეთქვა მიწის ნაკვეთის წარდგენილი საკადასტრო აზომვითი ნახაზით გამიჯვნის, ასევე ზიანის ანაზღაურებისა და ბეს ორმაგი დაბრუნების მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე. ამავე გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა გ.ჯ-ის შეგებებული სარჩელი.
7.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:
7.1.1. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „მ-ი ს-ოსა“ და გ. ჯ-ს შორის 2011 წლის 2 სექტემბერს დადებული შეთანხმების თანახმად, ქ.თბილისში, სოფელ წ-ში მდებარე სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული 45 000 კვ.მ მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...), შპს „მ-ი ს-ოს“ საკუთრებაში გადასვლის შემთხვევაში, 7301 კვ.მ მიწის ნაკვეთი გადაიცვლებოდა გ. ჯ-ის საკუთრებაში არსებულ ამავე მისამართზე არსებულ მიწის ნაკვეთზე (საკადასტრო კოდი ...), ხოლო დაახლოებით 3000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი გადაიცვლებოდა გ. ჯ-ის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) სამხრეთ ფერდობიდან 3000 კვ.მ ფართზე.
7.1.2. 2011 წლის 2 აგვისტოს მხარეებს შორის გაფორმდა ბეს ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც გ. ჯ-მა მ. ა-ისგან, როგორც შპს „მ-ი ს-ოს“ დირექტორისგან, უძრავი ქონების გაცვლასთან დაკავშირებული შეთანხმების საფუძველზე ბეს სახით მიიღო 2000 აშშ დოლარი, რაც ხელშეკრულების დადების დღისათვის შეადგენდა 3313,4 ლარს.
7.1.3. სააპელაციო საჩივრის განხილვის პერიოდში, სამეწარმეო რეესტრში განხორციელებული ცვლილების თანახმად, შპს „მ-ი ს-ოს“ ეწოდა შპს „მ. ს-ო“
7.1.4. 2012 წლის 15 ივნისის გაფორმებული გაცვლის ხელშეკრულების თანახმად, გ. ჯ-ის საკუთრებაში არსებული 7301 კვ.მ #... მიწის ნაკვეთი გადავიდა შპს „მ-ი ს-ოს“ საკუთრებაში, ხოლო ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებული 7301 კვ.მ #... (წინა ნომერი ...) მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში გადაეცა გ. ჯ-ს. მხარეთა მითითებით, თავ-თავიანთი მიწის ნაკვეთების ღირებულება განისაზღვრა 36 500 ლარით.
7.1.5. შპს „მ-ი ს-ოს“ მიერ მოწყობილი იქნა თბილისი-კოჯორი-წალკა-ნინოწმინდა საავტომობილო გზის მე-... კილომეტრზე მდებარე კომპლექსთან მისასვლელი გზა და სამუშაოების ღირებულებამ შეადგინა 123 589,98 ლარი. იმავე კომპლექსთან გზის მოსაწყობად #... ნაკვეთის სამხრეთი მხარის 3000 კვ.მ ფართის გამოყენების შემთხვევაში, სამუშაოების ღირებულებამ შეადგინა 23 178 ლარი. განსხვავება 100 411,18 ლარი იყო.
7.1.6. 2012 წლის 25 აპრილის საკუთრების მოწმობის საფუძველზე, შპს „მ-ი ს-ო“ გახდა #... მიწის ნაკვეთი მესაკუთრე. აღნიშნული ნაკვეთის წინა ნომერია ....
7.1.7. გაზიარებულ იქნა აპელანტის მოსაზრება გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოების უსწორობის თაობაზე, 2012 წლის 2 სექტემბრის შეთანხმებით განსაზღვრული პირობა დადგა, თვითმმართველმა ერთეულმა გადასცა აპელანტს მიწა, რის გამოც აღარ არსებობდა მოპასუხის ვალდებულების შესრულების გადადების საფუძველი. ერთადერთი გარემოება, რითაც მოპასუხე შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებისგან თავის დაცვას ცდილობდა, გარიგებების იძულებით დადებაზე მითითება იყო, რისი დადასტურების შემთხვევაშიც ვალდებულების შესრულება ვერ დაეკისრებოდა. აღნიშნული პოზიციის დასადასტურებლად მოპასუხე შემდეგ გარემოებებზე მიუთითებდა: მოსარჩელემ არარეალურ ფასად და მოკლე დროში მიიღო თბილისის მერიისგან წ-ის ტერიტორიის დიდი ნაწილი; საკუთარი დამოუკიდებელი მისასვლელი გზის მოწყობის გამო გაჭრა ტყის მასივი; იგი სარგებლობს ხელისუფლების მხარდაჭერით; მოსარჩელეს არ ქონია სურვილი ნაკვეთების გაცვლისა, თუმცა ფსიქოლოგიური ზეწოლის გამო, იძულებული გახდა ხელი მოეწერა შეთანხმებაზე; შპს-ს წარმომადგენლები ახსენებდნენ ხელისუფლებაში მაღალ თანამდებობის პირებთან ურთიერთობის არსებობას და ემუქრებოდნენ, რომ თუ გაცვლას არ დათანხმებოდა, მისთვის უარესი იქნებოდა, საკუთარი თავისთვის დაებრალებინა რაც მოუვიდოდა. ოჯახის წევრებისთვის მოსალოდნელი საფრთხის თავიდან აცილების მიზნით იგი დათანხმდა შეთანხმების გაფორმებას, არასოდეს ცოდნია თუ რაში ჭირდებოდა მოპასუხეს მისი ნაკვეთი ან ზუსტად რომელი ნაკვეთის მიცემას აპირებდნენ სანაცვლოდ. მისი ნაკვეთი გაცილებით უკეთესია, ტყითაა შემოსაზღვრული, ხოლო შპს-ს მიერ გადასაცემი ნაკვეთი არის „ხრიოკ“ ადგილზე და მათ გაცვლაზე დათანხმება საღ აზრს მოკლებულია. ნაკვეთები აშკარად არ არის ტოლფასი, 15 ივნისს გაცვლილი ნაკვეთი 2007 წელს მოსარჩელემ იყიდა 73000 ლარად, მაშინ როცა გაცვლის ხელშეკრულებაში მითითებულია მისი ღირებულება - 36 500 ლარია. იმავე ტერიტორიაზე მოსარჩელეს ნაყიდი აქვს მიწის ნაკვეთი 1კვ. მეტრი 50 აშშ დოლარად.
7.1.8. სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 85-ე მუხლი ანიჭებს პირს უფლებას, მოითხოვოს გარიგების ბათილობა იმ შემთხვევაში თუ მან, თავისი ნებისგან დამოუკიდებლად, იძულების (ძალადობა, მუქარა) შედეგად დადო გარიგება, შესაბამისად, თუკი პირი უთითებს მის იძულებაზე, ეს ნიშნავს, რომ იგი საეჭვოდ ხდის გარიგებისას მისი ნების თავისუფლებას და ეცილება გარიგებას სწორედ იმ საფუძვლით, რომ იგი არა თავისუფალი ნების გამოვლინების, არამედ, არამართლზომიერი ზემოქმედების შედეგად ფორმირებული (ნაკლიანი) ნების საფუძველზე დაიდო. კონკრეტულ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელის ავტორი მიუთითებდა ფსიქოლოგიურ იძულებაზე, რაც გამოიხატა კონტრაგენტის მხრიდან მისი და მისი ოჯახის წევრების მიმართ სახელმწიფო იძულების მექანიზმის არამართლზომიერი გამოყენების მუქარაში. სწორედ ამ ფაქტმა განაპირობა შეთანხმების გაფორმება. სასამართლოს განმარტებით, განხორციელდა თუ არა ამგვარი ზემოქმედება მხარის ნებაზე წარმოადგენს ფაქტობრივ გარემოებას, რომელიც უნდა დადგინდეს მხარეთა შეჯიბრებითობის საფუძველზე, მტკიცების ტვირთის მხარეთა ობიექტური შესაძლებლობების გათვალისწინებით განაწილების შედეგად.
7.1.9. იძულება, მუქარა, მით უფრო ხელისუფლების მაღალჩინოსანთა მხრიდან სახელმწიფო იძულების მექანიზმების არამართლზომიერად გამოყენების თაობაზე, იმგვარ ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენს, რომლის დადასტურება შესაძლოა ვერ მოხერხდეს ერთმნიშვნელოვნად ამის ამსახველი მტკიცებულებით. ამიტომ, თუ ასეთს აქვს ადგილი, შესაძლოა არ არსებობდნენ იძულების უშუალო მოწმეები, რაიმე წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებები, რის გამოც მხარეს არ ექნება ობიექტური შესაძლებლობა მათი წარდგენის. შესაბამისად, ამ გარემოების დადგენისთვის მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული რამდენიმე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომლის არსებობა, საღი და ლოგიკური აზროვნების შედეგად გამორიცხავს შეცილებული გარიგების დადების შემთხვევებს. ამ მიზნით ყურადღება უნდა გამახვილდეს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:
ა) მხარეთა სოციალური, ეკონომიკური, ფიზიკური მდგომარეობა, მათი ურთიერთდამოკიდებულება, რომელი მხარეა ოფერენტი. კონკრეტულ შემთხვევაში, ერთი მხრივ გარიგების მხარეს წარმოადგენს კომპანია, რომელიც დაინტერესებულია სოლიდური ინვესტიციის განხორციელებით წ-ის ტერიტორიაზე. მეორე მხრივ, გ.ჯ-ი წარმოადგენს წ-ის მკვიდრს, რომელსაც საკუთრებაში აქვს რამდენიმე ერთეული მიწის ნაკვეთი (ჯამში დაახლოებით 5 ჰექტარი). ამასთან, საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანო და პრეზიდენტი დაინტერესებულია ინვესტიციის განხორციელებაში. სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწა ნორმატიულ ღირებულებაზე დაბალ ფასად გადაეცა მოსარჩელეს საკუთრებაში და განესაზღვრა 3 600 000 აშშ დოლარის ინვესტიციის განხორციელების ვალდებულება. ამასთან, თავად პროექტი ითვალისწინებს გამაჯანსაღებელი კომპლექსის მშენებლობას, გზის, სარეკრეაციო ზონის და სხვა ინფრასტრუქტურის მოწყობას. გ. ჯ-ს მისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთის რაიმე ფორმით გასხვისების თაობაზე ინიციატივა არ გამოუთქვამს. მოსარჩელე წარმოადგენდა ხელშეკრულების დადების ინიციატორს (ოფერენტს), რომელიც, შეთავაზებული პირობის დადასტურების შემთხვევაში, მზად იყო შეესრულებინა იგი. შესაბამისად, ცალსახაა, რომ არსებობს ხელშეკრულების ინიციატორი ძლიერი მხარე, (ინვესტორი), რომელიც სარგებლობს სახელმწიფოს მხარდაჭერით, რომლის მიზანია სადავო გარიგების გაფორმების შედეგად მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების მოპოვება, რაც უფრო დიდ ინტერესს - ინვესტიციის განხორციელებას და ამონაგების მიღებას უკავშირდება;
ბ) გარიგების მიმართ აქცეპტანტის ეკონომიკური ინტერესის არსებობა - რასაც მნიშვნელოვანი როლი უკავია მისი ნების ჩამოყალიბებაში. როდესაც ხელშეკრულების ძლიერი მხარე ოფერენტია, მასზე მოდის მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ ხელშეკრულების მიმართ კონტრაჰენტს აქვს ინტერესი, რაც, ერთი მხრივ, მნიშვნელოვანი ფაქტორია ამ უკანასკნელის ნების თავისუფლების დასადგენად, ხოლო, მეორე მხრივ, მის კეთილსინდისიერებას ადასტურებს.
7.1.10. გაცვლა მოხდა ერთი და იმავე ტერიტორიულ ერთეულზე (თბილისი, წ-ი) მდებარე თანაბარი ფართის ნაკვეთების, რაც იმის პრეზუმფციას ქმნის, რომ ნაკვეთების ღირებულება თანაბარია. მოსარჩელე უთითებს იმ უდავო გარემოებაზე, რომ მისთვის საინტერესო მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების მოპოვების მიზნით იკისრა იმავე ფართის ნაკვეთების გადაცემასთან ერთად 4000 აშშ დოლარის ანაზღაურება, საიდანაც 2000 აშშ დოლარი მოპასუხეს მიღებული ჰქონდა, ხოლო 2000 აშშ დოლარს მიიღებდა გაცვლისთანავე. მოპასუხე კი, მიიჩნევს, რომ შემოთავაზებული ანაზღაურება არ აკომპენსირებს მიწის ნაკვეთების რეალურ ღირებულებას, არც მის ინტერესს გარიგებისადმი, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის საფუძველზე, მისი მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს. მითითება იმაზე, რომ მის საკუთრებაში არსებული მიწის 1 კვ. მეტრის ღირებულება 50 დოლარს შეადგენს, არ დასტურდება. ქალაქ თბილისის საკრებულოს 2011 წლის 28 იანვარის №... გადაწყვეტილების თანახმად, ნორმატიული ფასი წ-ის ტერიტორიაზე სხვადასხვა ზონის მიხედვით ერთ კვადრატულ მეტრზე 8,26, მაქსიმუმ 30 ლარს შეადგენს. სასამართლოს განმარტებით, სავსებით შესაძლებელია მიწის ნორმატიულ ფასსა და მის საბაზრო ღირებულებას შორის განსხვავების არსებობა, თუმცა მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების დამადასტურებელი დოკუმენტი, კონკრეტულ შემთხვევაში, წარმოდგენილი არ არის. მოპასუხის მიერ მიწის ნაკვეთის ღირებულების დასადასტურებლად წარმოდგენილია ხელშეკრულებები ნასყიდობის შესახებ, თუმცა დასტურდება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთების ღირებულება შესაძლოა მერყეობდეს 10 ლარიდან 50 დოლარამდე, ამასთან, საქმეში არ არის სპეციალური მტკიცებულება გასაცვლელი მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების დასტურად. იძულების დასტურად მხარე ასევე უთითებს საგამოძიებო ორგანოსადმი მიმართვაზე. საქმეში წარმოდგენილი ინფორმაციით, რომელიც გამოთხოვილი იქნა მოპასუხის შუამდგომლობის საფუძველზე, დასტურდება, რომ შპს „მ-ი ს-ოს“ მიერ განხორციელებული იძულების და მუქარის ფაქტზე გამოძიება არ დაწყებულა. ეს გარემოებები სასამართლომ გარიგებების ბათილად ცნობის მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძვლად მიიჩნია.
7.1.11. ბეს ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნა შეგებებული სარჩელის ავტორს პირველი ინსტანციის სასამართლოში საერთოდ არ დაუყენებია, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოში ამ მოთხოვნის დაყენებას გამორიცხავდა.
7.1.12. სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შედეგად მოსარჩელემ მოითხოვა თბილისში, სოფელ წ-ში მდებარე 7101 კვ.მ #... მიწის ნაკვეთის სამხრეთ ფერდობიდან 3038.92 კვ. მეტრის გამიჯვნა (წარმოდგენილი აზომვითი ნახაზის შესაბამისად ს.ფ. 239) და მასზე საკუთრების უფლების აღიარება.
7.1.13. სამოქალაქო კოდექსის 317-ე და 90-ე მუხლების საფუძველზე პალატამ ჩათვალა, რომ მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა 2011 წლის 2 სექტემბრის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება და უნდა აღიარებულიყო მოსარჩელის საკუთრების უფლება აღნიშნული ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...; ფართობი 7101 კვ.მ) სამხრეთ ნაწილის 3000 კვ. მეტრზე.
7.1.14. რაც შეეხებოდა მოთხოვნას, წარმოდგენილი ნახაზით (ს.ფ.239) მიწის ნაკვეთის გამიჯვნასა და მოსარჩელის საკუთრებად 3038 კვ. მეტრის აღიარების შესახებ, პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლით და განმარტა, რომ მხარეთა შეთანხმებით, გ. ჯ-ის მიერ აქცეპტირებულ იქნა შემოთავაზება, რომ მის საკუთრებაში არსებულ 7301 კვ.მ #... მიწის ნაკვეთს გაცვლიდა შპს „მ. ს-ოს“ საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის (ს/კ ...) ნაწილზე _ 7301 კვ. მეტრზე. 2012 წლის 15 ივნისს გ. ჯ-მა ვალდებულება სრულად შეასრულა და გადასცა მოსარჩელეს 2 სექტემბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიწის ნაკვეთი და მიიღო სანაცვლო მიწის ნაკვეთი. რაც შეეხებოდა სარჩელით მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთს, მასთან მიმართებით გ. ჯ-მა იკისრა ვალდებულება, მოსარჩელისთვის მისი კუთვნილი ქონების (მიწის ნაკვეთი 7101 კვ.მ.) ნაწილის - სამხრეთ მხარიდან დაახლოებით 3000 კვ.მ მიწის გადაცემის შესახებ. საქმეში წარმოდგენილი აზომვითი ნახაზის შესაბამისად 3038,92 კვ.მ მიწის ნაკვეთის გამოყოფაზე მხარეები არ შეთანხმებულან, რაც მოთხოვნის დაკმაყოფილებას გამორიცხავდა. შეთანხმების ფარგლებში მოსარჩელე მოიპოვებდა სადავო მიწის ნაკვეთის სამხრეთით მდებარე დაახლოებით 3000 კვ. მეტრზე საკუთრების უფლებას, ხოლო მოპასუხე რჩებოდა ჩრდილოეთით მდებარე დაახლოებით 4101 კვ. მეტრის მესაკუთრედ. შედეგად, მხარეები, როგორც კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობის მონაწილეები (მათ აქვთ საერთო უფლება ერთ მთლიან ნივთზე), სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის საფუძველზე, სარგებლობენ საზიარო უფლების (თანასაკუთრების) გაუქმების შესაძლებლობით, თუ საზიარო საგნის დაყოფა ღირებულების შემცირების გარეშე იქნებოდა შესაძლებელი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების საფუძველზე, მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ თანასაკუთრების გაყოფა მის მიერ მოთხოვნილი წესით შესაძლებელია, მოსარჩელეს ეკისრებოდა. ნატურით გამიჯვნის მოთხოვნისას, სადავოობის შემთხვევაში, სასამართლო, 963-ე მუხლის დისპოზიციიდან გამომდინარე, ამოწმებს გაყოფის შედეგად მიღებული საგნების ერთგვაროვნებას და ღირებულებას, რაც გაყოფის შედეგად მიღებული საგნების (მიწის ნაკვეთების) ფუნქციური დანიშნულების და მისი შემდგომი გამოყენების შესაძლებლობას, ასევე ინფრასტრუქტურულ მოწყობასაც ითვალისწინებს. მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული, რომ მოთხოვნილი ფორმით გაყოფის შედეგად ნაკვეთების ღირებულება (მათი გამოყენების შესაძლებლობა, მისასვლელ გზასთან კავშირი) შენარჩუნებული იქნება.
7.1.15. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე მსჯელობისას პალატამ ყურადღება გაამახვილა შემდეგზე: მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ზიანი წარმოადგენდა მის მიერ გაცვლის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიწის ნაკვეთის გადაუცემლობის გამო, ამ ნაკვეთზე გზის მოწყობის შეუძლებლობის და ალტერნატიული გზის მოწყობის შედეგად ამ უკანასკნელზე დახარჯულ თანხებსა და გაცვლის ხელშეკრულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში გაცვლილ ნაკვეთზე პროექტით გათვალისწინებული გზის მოწყობით სამუშაოებს შორის სხვაობას. მოპასუხე შესაგებლით უარყოფდა იმის ცოდნას, რომ მოსარჩელის ინტერესს მის საკუთრებაში არსებული ნაკვეთის მიმართ მისი გზის მოსაწყობად გამოყენება წარმოადგენდა. ზიანის ოდენობას მოსარჩელე ადასტურებდა შპს „გ-ს“ მიერ გაცემული ცნობით, და ექსპერტიზის დასკვნით, რომელთა მიხედვით, შპს „მ-ი ს-ოს“ მიერ მოწყობილ იქნა თბილისი-კოჯორი-წალკა-ნინოწმინდის საავტომობილო გზის მე-9 კილომეტრზე მდებარე კომპლექსთან მისასვლელი გზა, რომლის მოსაწყობად სამუშაოების ღირებულებამ შეადგინა 123 589,98 ლარი. იმავე კომპლექსთან გზის მოსაწყობად #... ნაკვეთის სამხრეთი მხარის 3000 კვ.მ ფართის გამოყენების შემთხვევაში სამუშაოების ღირებულებამ შეადგინა 23 178 ლარი. განსხვავება _ 100 411,18 ლარი იყო. მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდებოდა რა შეთანხმება ნაკვეთების შემოთავაზებული სახით დაყოფაზე, პალატის შეფასებით, ვერც ის გარემოება იქნებოდა მიჩნეული დადასტურებულად, რომ მოსარჩელის კუთვნილ (დაახლოებით 3000 კვ.მ) მიწის ნაკვეთზე კომპლექსამდე მისასვლელი გზის მოწყობა იყო შესაძლებელი. წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა მომზადდა შპს „მ-ი ს-ოს“ მიერ შემუშავებული პროექტის გათვალისწინებით სამუშაოთა შესრულების ღირებულების გამოთვლის შედეგად. 2011 წლის 2 სექტემბრის შეთანხმების ნაწილი არ ყოფილა გზის მოსაწყობად შპს-ს მიერ საჭიროდ მიჩნეული კონკრეტული აზომვითი ნახაზით იდენტიფიცირებადი ტერიტორია, არამედ საუბარი იყო მხოლოდ სამხრეთ ნაწილზე სხვა საიდენტიფიკაციო რეკვიზიტის (როგორიცაა ნაკვეთის ფორმა, კონფიგურაცია, ზუსტი მდებარეობა) მითითების გარეშე. ამდენად, გაცვლის შეთანხმებით გათვალისწინებული პირობის მოპასუხის მიერ ნებაყოფლობითი შესრულების შემთხვევაშიც კი, მხარეებს წარმოეშობოდათ თანასაკუთრების უფლება 7101 კვ.მ მიწაზე და საზიარო უფლების გაუქმებამდე, მოსარჩელე ვერ შეძლებდა ამ ნაკვეთის ნაწილზე მოპასუხის ნების გარეშე რაიმე სამუშაოების წარმოებას, ვინაიდან საერთო უფლების მფლობელებს კანონი ანიჭებს საზიარო საგნის მხოლოდ ერთობლივი მართვის შესაძლებლობას. უფრო მეტიც, წარმოდგენილი პრივატიზაციის ხელშეკრულებით, თვითმმართველ ერთეულთან შეთანხმებული პირობის მიხედვით, სადავო მიწის ნაკვეთი (...) წარმოადგენდა გამაჯანსაღებელი კომპლექსის ასაშენებლად გათვალისწინებულ ნაკვეთს, თუმცა კომპლექსამდე მისასვლელი გზის მოსაწყობად განისაზღვრა სხვა ნაკვეთების (... და ...) გამოყენება (2012 წლის 21 მარტის ხელშეკრულების მე-4 მუხლის „ბ“ და „გ“ პუნქტები ს.ფ.12). საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა, რომ მხარეთა შეთანხმებისას გ. ჯ-ისთვის ცნობილი იყო შპს-ს მიერ შემუშავებული პროექტი, გასაცვლელი ნაკვეთის მიმართ შპს „მ-ი ს-ოს“ ინტერესი, რომ ეს ნაკვეთი, შესაძლოა, გზის ნაკლები დანახარჯებით მოწყობისთვის გამოყენებულიყო. ერთადერთი მტკიცებულება, რომელიც გ.ჯ-ის ინფორმირებას დაადასტურებდა შექმნილი იყო შპს-ს მიერ სასამართლოსადმი მიმართვის შემდეგ. მიუხედავად ალტერნატიული გზის მოწყობისა, მოსარჩელეს არ დაუკარგავს ინტერესი სადავო მიწის ნაკვეთის მიმართ. იმ შემთხვევაში, თუ მას ალტერნატიული გზის მოწყობა მხოლოდ გ.ჯ-ის მიერ ვალდებულების დარღვევის - მიწის ნაკვეთის დროულად გადაუცემლობის გამო მოუწია, გზის სხვაგვარად მოწყობის შემთხვევაში იგი დაკარგავდა სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის ინტერესს. ამ გარემოებების გათვალისწინებით, პალატამ ჩათვალა, რომ ვერ იქნებოდა დადასტურებულად მიჩნეული მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულების დარღვევასა და მოსარჩელისთვის მის მიერ შემუშავებული პროექტისგან განსხვავებით გზის მოწყობის გამო დამდგარ ქონებრივ დანაკლისს შორის უშუალო მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობა და არც მოთხოვნილი ზიანი შეიძლება ყოფილიყო მოპასუხისთვის წინასწარ სავარაუდო, სამოქალაქო კოდექსის 394-ე და 412-ე მუხლების თანახმად, არ არსებობდა ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები.
7.1.16. სამოქალაქო კოდექსის 416-ე მუხლის თანახმად, პალატამ აღნიშნა, რომ ბეს სახით თანხის გადახდა, ერთი მხრივ, კრედიტორის (ბეს მიმცემის) მოთხოვნას უზრუნველყოფს, ხოლო მეორე მხრივ, თავად ხელშეკრულების დადებას ადასტურებს. მხარეთა შეთანხმება 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, დადასტურდა ბეს თანხის გადახდით, რაც გაცვლის საფასურის ნაწილი უნდა გამხდარიყო. 2011 წლის 2 აგვისტოს ხელშეკრულებით, 2000 აშშ დოლარი მოპასუხეს გადაეცა ბეს სახით, ხოლო 2000 აშშ დოლარი უნდა გადაცემოდა გაცვლისთანავე. გადაცემული 2000 აშშ დოლარი, სამოქალაქო კოდექსის 422-ე მუხლის თანახმად, უნდა ჩათვლილიყო გაცვლის ხელშეკრულების გაფორმებისას მხარეთა მიერ შეთანხმებულ გაცვლის საბოლოო თანხად. ეს პოზიცია სასამართლომ დაამყარა როგორც მოსარჩელის შესაგებელს, ისე მის მიერ სასამართლო სხდომაზე მიცემულ განმარტებას. პალატის დასკვნით, ვინაიდან, მოპასუხეს ეკისრება გაცვლის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, ადგილი არ აქვს ვალდებულების შეუსრულებლობას, რაც, სამოქალაქო კოდექსის 423-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, ბეს ორმაგად დაბრუნების საფუძველი გახდებოდა.
8. კასატორების მოთხოვნა:
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „მ. ჯ.მ“, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, კერძოდ, #... მიწის სამხრეთ ფერდობიდან 3000 კვ. მეტრის გამიჯვნა, გ.ჯ-ისათვის ზიანის _ 100 411,18 ლარისა და ბეს თანხის ორმაგი ოდენობის _ 4 000 აშ დოლარის დაკისრება, ასევე ყადაღის ძალაში დატოვება.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. ჯ-მაც, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით 2011 წლის 2 სექტემბრის შეთანხმების, ასევე ამ შეთანხმების საფუძველზე განხორციელებული ყველა გარიგების: 2012 წლის 15 ივნისის ხელშეკრულებისა და ბეს ხელშეკრულების, როგორც იძულებით დადებულის ბათილად ცნობა, მესამე პირების ჩაბმაზე უარის თქმის შესახებ განჩინების გაუქმება და დავაში მესამე პირებად ა.ბ-ისა და რ. ქ-ის ჩაბმა.
8.1. შპს „მ. ჯ-ს“ საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
8.1.1. სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე და 327-ე მუხლები, არასწორად გამოიყენა ამავე კოდექსის 963-ე, 394-ე და 412-ე მუხლები.
8.1.2. მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი ახალი აზომვითი ნახაზის შესაბამისად, 3000 კვ.მ ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება. 2011 წლის შეთანხმებით მოწინააღმდეგე მხარისათვის ცნობილი იყო ამ ფართზე საკუთრების უფლების მოსარჩელისათვის გადაცემის თაობაზე, ხოლო ნაკვეთის დანარჩენი ნაწილი უნდა დარჩენოდა მას საკუთრებაში. ამ პირობებში სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლზე მითითება არარელევანტურია, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა ამავე კოდექსის 317-ე მუხლით, ხოლო წარდგენილი ნახაზის შესაბამისად მიწის გამიჯვნა ყველაზე ოპტიმალურ ვარიანტს წარმოადგენდა.
8.1.3. 2011 წლის 2 სექტემბრის შეთანხმების პირობების განმარტებისას სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლით, რადგანაც გ.ჯ-ისათვის ამ გარიგებით, ასევე ბეს ხელშეკრულების საფუძველზე ცნობილი იყო, რომ #... ნაკვეთის გადაცემა სახელმწიფოს მხრიდან კასატორისათვის მიწის გადაცემის შემთხვევაში გახდებოდა საჭირო, ამდენად, სასამართლოს მიერ მითითებული პირობებით გარიგების თავდაპირველად დადება არ იყო საჭირო, ამასთანავე, სწორედ გეოგრაფიული ნიშნულების გათვალისწინებით იყო იდენტიფიცირებული ცარიელი მიწის ნაკვეთის საჭირო ტერიტორია. საზიარო უფლების შემთხვევაშიც კი, მხარეს სადავო არ გაუხდია დაყოფის გზით მიწის ღირებულების შემცირება, შესაბამისად, ამ ღირებულების შენარჩუნების დამატებით დადასტურების აუცილებლობა არ არსებობდა.
8.1.4. სააპელაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის დარღვევით შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი შპს „გ-ს“ მიერ გაცემული ცნობის შესაბამისად გაცემული ექსპერტიზის დასკვნა, ასევე კომპლექსთან მისასვლელი და შიდა გზების მოსაწყობად #... ნაკვეთის სამხრეთით მდებარე 3000 კვ.მ მიწის გამოყენების შემთხვევაში გზის მოწყობის ღირებულება, სწორედ პროექტით და ზემოხსენებული სხვა მტკიცებულებებითაა დადასტურებული ის, რომ სადავო მიწაზე შესაძლებელი იყო გზის მოწყობა. რაც შეეხება საინვესტიციო ხელშეკრულებაში მითითებულ გზის მოსაწყობად განსაზღვრულ მიწის ნაკვეთებს, საქმეში წარმოდგენილი ნახაზით დასტურდება, რომ #... მიწა შეჭრილია კომპანიის კუთვნილ მიწებში და მათ შორის მოქცეულია სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული #... და #... ნაკვეთები, შესაბამისად, გზის მოწყობისათვის საჭირო იყო სახელმწიფოს კუთვნილი მიწის გამოყენებაც, რასაც ითვალისწინებს საინვესტიციო ხელშეკრულება. არასწორია სასამართლოს მსჯელობა მოწინააღმდეგე მხარის არაინფორმირებულობის თაობაზეც, რადგანაც მშენებლობის დაწყებისას მისთვის ცნობილი გახდა მისი ნაკვეთის საჭიროების თაობაზე და სწორედ ამიტომ განიზრახა მან მიწის სარფიანად გასხვისება, გარდა აღნიშნულისა, მას არაერთხელ განემარტა ამ გარემოების შესახებ (მათ შორის პირველი ნაკვეთის გაცვლისას), 2012 წლის 31 ოქტომბრის გაფრთხილება იყო ბოლო შეტყობინება, რის გამოც მხარმ ზუსტად იცოდა მისი უმოქმედობის შედეგების თაობაზე. 2012 წლის 13 ნოემბერს გამართული ადმინისტრაციული წარმოებისას მან უარი განაცხადა 2011 წლის 2 სექტემბრის შეთანხმებაზე, რადგანაც აღარ სურდა მისი რეგისტრაცია. ეს გარემოება მითითებულია მოპასუხის შესაგებელსა და შეგებებულ სარჩელშიც. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იმსჯელა გზის მოწყობის გამო გაცვლის ხელშეკრულების მიმართ იურიდიული ინტერესის თაობაზე, რადგანაც სადავო ნაკვეთი საინვესტიციო მიწას წარმოადგენს, ამასთანავე, ალტერნატიულ გზად გამოყენებული მიწა ასევე საჭიროებდა განვითარებას საინვესტიციო ხელშეკრულების ფარგლებში, სასამართლოს დასკვნები კი ამ კუთხით კანონსაწინააღმდეგოა.
8.1.5. სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა სარჩელი ბეს თანხის ორმაგად დაბრუნების ნაწილში, რადგანაც სარჩელშივეა მითითებული, რომ მოპასუხემ 2011 წლის 2 სექტემბერს 2 000 აშშ დოლარი ბეს სახით იმ მიზნით მიიღო, რომ ჯეროვნად განახორციელებდა შეთანხმების პირობებს, ხელშეკრულების დამატებითი პირობების თანახმად, ის კიდევ 2 000 აშშ დოლარს მიიღებდა ხელშეკრულების ჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, ეს გარემოება არც ერთი მხარის მიერ არ ყოფილა საქმის განხილვისას უარყოფილი.
8.2. გ. ჯ-ის საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
8.2.1. სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 85-ე მუხლი, არ გამოიყენა ამავე კოდექსის 86-ე მუხლი და იძულების ფაქტობრივი გარემოებების არსებობისას არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე, 327-ე, 416-ე მუხლებით, ასევე პირობითი გარიგების მომწესრიგებელი ნორმებით.
8.2.2. სასამართლომ გამოძიების დაუწყებლობის ფაქტზე დაყრდნობით არასწორად ჩათვალა იძულების არარსებობა, რადგანაც ეს გარემოება კიდევ ერთი დასტურია ხელისუფლების მხრიდან მოწინააღმდეგე მხარის მფარველობისა. ამასთანავე, არ შეაფასა წ-ის მოსახლეობის ერთობლივი განცხადება, სადაც აღწერილია შპს „მ. ჯ.ს“ ძალადობრივი ქმედებები, განხორციელებული კასატორის მიმართ.
8.2.3. სასამართლომ არასწორად განმარტა, რომ გ.ჯ-ს ბეს ხელშეკრულების ბათილად ცნობა პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ მოუთხოვია. კასატორმა მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 421-ე მუხლზე და განმარტა, რომ ვინაიდან მთლიანი ე.წ „შეთანხმების“ ბათილობაა მოთხოვნილი, ეს ბეს ხელშეკრულებაზეც ვრცელდება. გარდა აღნიშნულისა, მოწინააღმდეგე მხარემაც დაადასტურა, რომ ბეს სახით გადაიხადა არა 2 000, არამედ 1 000 აშშ დოლარი.
8.2.4. არასწორია სასამართლოს პოზიცია, რომ გარიგებით გათვალისწინებული პირობა დადგა, რაც ხელშეკრულების დადების ვალდებულებას წარმოუშობდა მხარეებს, რადგანაც სამოქალაქო კოდექსის 90-ე მუხლის საწინააღმდეგოდ, შპს „მ. ჯ.მ“ იცოდა მერია რომ გადასცემდა მიწას.
8.2.5. დაუსაბუთებელია სასამართლოს დასკვნა, რომ კასატორის მიერ 3000 კვ.მ მიწის გადაუცემლობის გამო გახდა იძულებული მოწინააღმდეგე მხარე, მოეწყო ალტერნატიული გზა, ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება, ამასთანავე, მოწინააღმდეგე მხარეს გააჩნია 800 000 კვ.მ მიწა და ახალი გზის მოწყობისათვის, მიუხედავად იმისა, რომ არსებობდა ძველიც, გაიჩეხა წ-ის მოსახლეობის მიერ ხელოვნურად გაშენებული ტყის საფარი.
8.2.6. სასამართლომ არასწორად განაცხადა უარი მესამე პირად ა.ბ-ის ჩაბმაზე, რადგანაც პალატას 2011 წლის 2 სექტემბერს ხელშეკრულების დადება სადავოდ გაუხდია, ა.ბ-ი კი, სწორედ ამ იძულებით დადებული ხელშეკრულების მხარეს წარმოადგენს.
8.2.7. არასწორია სასამართლოს მოტივაცია გასაცვლელი ქონებების ღირებულებასთან დაკავშირებით, რადგანაც ამ კუთხით კასატორს წარდგენილი ჰქონდა მტკიცებულებები, რომლებითაც დასტურდებოდა მის მიერ მიწის იმაზე ძვირად შეძენა, ვიდრე გაცვლის ხელშეკრულებაში მითითებული ღირებულებაა, ამასთანავე, კასატორის ნაკვეთის გვერდით მდებარე მიწა მოწინააღმდეგე მხარემ 50 აშშ დოლარად (1 კვ.მ) შეიძინა.
8.2.8. კასატორმა იშუამდგომლა ა.ბ-ისა და რ. ქ-ის მესამე პირებად ჩაბმის თაობაზე, რადგანაც ა.ბ-ი იძულებით დადებული ხელშეკრულების მხარეა და საქმის შედეგითაა დაინტერესებული, ხოლო რ.ქ-ი კასატორის მეუღლეა და სადავო მიწაზე თანასაკუთრების უფლება გააჩნია, ამასთანავე, ეს პირები დაადასტურებენ იძულების ფაქტს.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება და თვლის, რომ საკასაციო საჩივრები ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:
1.1. შპს „მ. ჯ.ს“ სასარჩელო მოთხოვნას 2011 წლის 2 სექტემბრის გარიგებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების მიზნით, გ. ჯ-ის კუთვნილი 7101.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი: ...) სამხრეთ ფერდობიდან 3038.92 კვ. მეტრის გამიჯვნა და ამ ნაწილზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარება, სანაცვლოდ 3000 კვ.მ ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი: ...) მესაკუთრედ მოპასუხის ცნობა, ასევე, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის გამო გ.ჯ-ისათვის ზიანის _ 100411,18 ლარის დაკისრება და ბეს ორმაგად (4 000 აშშ დოლარი) დაბრუნება წარმოადგენს. მოპასუხე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას იმ საფუძვლით მოითხოვს, რომ მისთვის სადავო მიწის ნაკვეთის საჭიროება (დანიშნულება) უცნობი იყო, 2011 წლის 2 სექტემბრის შეთანხმებიდან გამომდინარე ასევე უცნობი იყო, თუ რომელი მიწის ნაკვეთი უნდა გადასცემოდა გაცვლის ხელშეკრულების შედეგად, შეთავაზებულ მიწის ფასთან შედარებით მოპასუხის ნაკვეთი უფრო ძვირად ღირებულია, ამასთანავე, მოპასუხემ მიუთითა გარიგებების მუქარით დადების ფაქტზე, რომელიც მან რეალურად აღიქვა. სწორედ ამ საფუძვლებიდან გამომდინარე აღძრა შეგებებული სარჩელი გ.ჯ-მა და მოითხოვა მას და შპს „მ. ჯ.ს“ შორის გაფორმებული 2011 წლის 2 სექტემბრისა და 2012 წლის 15 ივნისის გარიგებების ბათილად ცნობა.
1.2. სააპელაციო პალატამ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დაადგინა, რომ 2011 წლის 2 სექტემბრის შეთანხმებით გათვალისწინებული პირობა დადგა, რამაც წარმოშვა გ.ჯ-ის ვალდებულება, გაეცვალა შეთანხმებული მიწის ნაკვეთი, რის შედეგადაც პალატამ თავდაპირველ მოსარჩელეს მიაკუთვნა მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის სამხრეთ ფერდობიდან 3000 კვ. მეტრი და იმ მოტივით, რომ 2011 წლის 2 სექტემბრის შეთანხმებით მხარეებს უძრავი ქონების გამიჯვნა არ დაუდგენიათ, ისინი კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობის მონაწილეებად მიიჩნია, რომელთა საზიარო უფლება ვრცელდებოდა #... ნაკვეთზე. გარდა აღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლომ სარჩელი უსაფუძვლოდ ჩათვალა ზიანის ანაზღაურებისა და ბეს თანხის ორმაგად დაბრუნების ნაწილში, ხოლო შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას საფუძვლად დაუდო გ.ჯ-ის მხრიდან იძულების დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენის შეუძლებლობა.
1.3. კასატორები არ ეთანხმებიან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნებს, რომლის თაობაზეც, როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი პრეტენზია წარმოადგინეს.
1.4. კასატორთა პრეტენზიების დასაბუთებულობის შემოწმების მიზნით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია, სასამართლომ გადადგას რამდენიმე პრაქტიკული ნაბიჯი, კერძოდ, ვიდრე სასამართლო შეუდგებოდეს სარჩელსა და შესაგებელში მითითებული გარემოებების დადგენასა და ამ გარემოებათა სუბსუმირებას მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლებთან, სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს, სარჩელი ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით დასაბუთებულია თუ არა, კერძოდ, მითითებული გარემოებების დადასტურებულად მიჩნევის შემთხვევაში, დადგება თუ არა ის შედეგი, რომლის მიღწევაც სურს მოსარჩელეს. მხოლდ ამის შემდეგ ღირს მოპასუხის შესაგებელში მითითებული გარემოებების შემოწმება.
1.5. როგორც უკვე აღინიშნა, შპს „მ. ჯ.“ #... ნაკვეთის სამხრეთ ფერდობიდან კონკრეტული მიწის ფართის გამიჯვნასა და მასზე საკუთრების უფლების აღიარებას ითხოვს მხარეთა შორის 2011 წლის 2 სექტემბრის შეთანხმებაზე დაყრდნობით, შესაბამისად, სარჩელის საფუძვლიანობის გასარკვევად უპირველესად უნდა დადგინდეს ამ შეთანხმების იურიდიული ბუნება, რათა სწორად განისაზღვროს მხარეთა უფლება-მოვალეობები.
1.6. შეთანხმების თანახმად, ქ.თბილისში, სოფელ წ-ში მდებარე სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული 45000 კვ.მ #... მიწის ნაკვეთის მოსარჩელის საკუთრებაში გადასვლის შემთხვევაში, 7301,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (იგულისხმება 45000 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან) გადაიცვლება ქ.თბილისში, სოფელ წ-ში მდებარე გ. ჯ-ის საკუთრებაში არსებულ ამავე მოცულობის #... ნაკვეთში, ასევე დაახლოებით 3000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი გადაიცვლება მოპასუხის კუთვნილ ამავე მისამართზე მდებარე #... ნაკვეთის სამხრეთ ფერდობიდან დაახლოებით 3000 კვ.მ ნაკვეთში, ამდენად, მოცემული გარიგების შინაარსიდან ცალსახად დგინდება, რომ გარიგების დადების დროისათვის შპს „მ-ი ს-ო“ ჯერ კიდევ არ არის 45000 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე, ასევე, ბუნებრივია, არ არის გამიჯნული გ.ჯ-ისათვის გადასაცემი მიწის ნაკვეთები, გასამიჯნია ასევე გ.ჯ-ის საკუთრებაში არსებული #... მიწის ნაკვეთიდან რაღაც მიწის ნაკვეთი (დაახლოებით 3000 კვ.მ).
1.7. სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. ამავე ნორმის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, ხელშეკრულებით შეიძლება წარმოიშვას მომავალი ხელშეკრულების დადების ვალდებულება (წინარე ხელშეკრულება). ხელშეკრულებისათვის გათვალისწინებული ფორმა ვრცელდება ასევე წინარე ხელშეკრულებაზედაც. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ წინარე ხელშეკრულება თავისი სამართლებრივი ბუნებით განსხვავდება ძირითადი გარიგებისაგან. წინარე ხელშეკრულების შინაარსი, როგორც წესი, გამომდინარეობს ძირითადი ხელშეკრულების საგნიდან, მაგრამ ყველა შემთხვევაში იგი უნდა შეიცავდეს ძირითადი ხელშეკრულების დადების დავალდებულებას, ამასთანავე, წინარე ხელშეკრულება უნდა განსაზღვრავდეს იმ წინაპირობებს, რომლებიც აუცილებელია ძირითადი ხელშეკრულების დასადებად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, იგი ბათილად ჩაითვლება. ამდენად, წინარე ხელშეკრულება კონტრაჰირების იძულების სამართლებრივ ბერკეტს წარმოადგენს და მხარეებს წარმოუშობს მოთხოვნის უფლებას მომავალში ხელშეკრულების დადების თაობაზე, ანუ წინარე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სარჩელებზე, ვიდრე კრედიტორს გარიგების საგნის მიმართ ნამდვილი ინტერესი გააჩნია, მოთხოვნად ხელშეკრულების დადების დავალდებულება შეიძლება გვევლინებოდეს. მითითებული სპეციფიკის გარდა, წინარე ხელშეკრულება ჩვეულებრივ გარიგებას წარმოადგენს და მის მიმართ სრულად ვრცელდება სახელშეკრულებო სამართლის ნორმები. იმისათვის რათა წინარე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე კონტრაჰირების იძულება ლეგიტიმურად (იურიდიული ძალის მქონედ) ჩაითვალოს, სავალდებულოა, თავად ამ წინარე ხელშეკრულებიდან ირკვეოდეს მხარეთა არსებით პირობებზე შეთანხმების ფაქტი, ანუ ძირითადი ხელშეკრულების დადების დავალდებულების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებას საფუძვლად წინარე ხელშეკრულების განსაზღვრულობა შეიძლება დაედოს. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან მხარეთა მთავარ ინტერესს გაცვლის ხელშეკრულების დადება წარმოადგენდა, უნდა შეფასდეს 2011 წლის 2 სექტემბრის შეთანხმება შეიცავს თუ არა გასაცვლელი ქონებების ამომწურავ ჩამონათვალს. როგორც ზემოთ ვახსენეთ, სადავო შეთახმება ბუნდოვანია, ვინაიდან არ დგინდება, თუ რა ნივთები უნდა გაეცვალათ მხარეებს. როგორც მოპასუხე შესაგებელში სამართლიანად განმარტავს, მისთვის უცნობი იყო, თუ რომელი ნაკვეთების გადაცემას აპირებდა შპს „მ. ჯ.“.
1.8. სამოქალაქო კოდექსის 90-ე მუხლის თანახმად, პირობითად ითვლება გარიგება, როდესაც იგი დამოკიდებულია სამომავლო და უცნობ მოვლენაზე იმით, რომ ან გარიგების შესრულების გადადება ხდება მის დადგომამდე, ანდა გარიგების შეწყვეტა _ ამ მოვლენის დადგომისთანავე. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეებმა 2011 წლის 2 სექტემბრის შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულება დაუკავშირეს თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული 45000 კვ.მ #... მიწის ნაკვეთის მოსარჩელის საკუთრებაში გადაცემას. საქმეში წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერების შესაბამისად, სსიპ „ქონების მართვის სააგენტოს“ 2012 წლის 2 მარტის #... წერილის საფუძველზე ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული 45000 კვ.მ მიწა დაიყო 20001 კვ.მ #... (ნაკვეთის წინა ნომერი ...) და 24999 კვ.მ #... (ნაკვეთის წინა ნომერი ...) ნაკვეთებად. #... ნაკვეთს, რომელიც ქ.თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს საკუთრების დამადასტურებელი #... მოწმობის საფუძველზე შპს „მ-ი ს-ოს“ საკუთრებას წარმოადგენდა, გამოეყო 7301 კვ.მ მიწა და მიენიჭა საკადასტრო კოდი #... 2012 წლის 15 ივნისის გაცვლის ხელშეკრულების საფუძველზე, 7301 კვ.მ #... მიწის ნაკვეთის სანაცვლოდ #... მიწის ნაკვეთი მოსარჩელემ გადასცა გ. ჯ-ს. #... ნაკვეთს ასევე გამოეყო 3000 კვ.მ #... მიწის ნაკვეთი. სწორედ ამ უკანასკნელი ნაკვეთის სანაცვლოდ ითხოვს მოსარჩელე გ. ჯ-ის კუთვნილი 7101 კვ.მ #... მიწიდან სამხრეთ ფერდობზე არსებული ნაწილის გამოყოფას და ამ ნაწილზე შპს „მ. ჯ.ს“ საკუთრების უფლების აღიარებას.
1.9. მოპასუხის შესაგებელი ამ უკანასკნელი ქონებების გაცვლის ხელშეკრულების დადების წინააღმდეგ წინარე ხელშეკრულებაში არსებით პირობებზე შეუთანხმებლობას ეფუძნება, გ.ჯ-ის განმარტებით, მისთვის უცნობი იყო #... მიწის ნაკვეთის სამხრეთ ფერდობის სანაცლოდ რომელი მიწის ნაკვეთი უნდა მიეღო მას საკუთრებაში, მოსარჩელის მიერ შეთავაზებული #... ნაკვეთი კი, არ წარმოადგენს მხარეთა შორის შეთანხმებული გარიგების საგანს, რადგანაც გარიგების დადებისას ეს ნაკვეთი არ არსებობდა. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ ისე დააკმაყოფილა შპს „მ. ჯ.ს“ სარჩელი, რომ სათანადოდ არ შეუფასებია მითითებული გარემოებები, რომლებიც დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობისაა. ამდენად, განსახილველი დავისათვის გადამწყვეტია იმის სწორად დადგენა, თუ რამდენად აქვს მოსარჩელეს უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნის დაყენების უფლება იმ პირობებში, როდესაც დავა წინარე ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს და მისი პირობები მოკლებულია განსაზღვრულობას.
1.10. საკასაციო პალატის შეფასებით, წინააღმდეგობრივია გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც სასამართლო შპს „მ. ჯ.ს“ აკუთვნებს #... მიწის სამხრეთ ფერდობიდან 3000 კვ. მეტრს და იმავდროულად ადგენს, რომ მხარეები გამიჯვნის კონკრეტულ პირობებზე არ შეთანხმებულან, რის გამოც ისინი სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის შესაბამისად, კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობის სუბიექტებად, ნივთზე საერთო უფლების მქონედ მიიჩნევიან. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მითითებულ დასკვნას და თვლის, რომ სახეზეა სასამართლოს მხრიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის დარღვევა.
1.11. შპს „მ. ჯ.“ ასევე მოითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც მხარემ დაუკავშირა მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობას, რაც გამოიხატა #... მიწის ნაკვეთის ნაწილის გაცვლაზე უარის თქმაში. სარჩელის თანახმად, სადავო ნაკვეთი შპს „მ. ჯ.ს“ გზის მოსაწყობად ესაჭიროებოდა, რის თაობაზეც ცნობილი იყო გ.ჯ-ისათვის. გაცვლის ხელშეკრულებაზე უარის თქმის გამო, მოსარჩელე იძულებული გახდა მოეწყო ალტერნატიული გზა, რომლის ხარჯმა 101 411,18 ლარით მეტი შეადგინა, ვიდრე მოპასუხის ნაკვეთის გამოყენების შემთხვევაში იქნებოდა საჭირო.
1.12. სააპელაციო სასამართლომ ზიანის ანაზღაურებაზე უარი სამოქალაქო კოდექსის 394-ე და 412-ე მუხლებით დაასაბუთა და დაადგინა, რომ, ერთი მხრივ, ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანი მოვალისათვის არ იყო წინასწარ სავარაუდო, ხოლო, მეორე მხრივ, კრედიტორმა ვერ დაამტკიცა ზიანის მიყენების ფაქტი. შპს „მ. ჯ.“ არ იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ დაარღვია კანონი, არასწორად შეაფასა მტკიცებულებები და არასწორად იხელმძღვანელა მატერიალური სამართლის ნორმებით. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლო ამ ეტაპზე მოკლებულია შესაძლებლობას, განიხილოს წარმოდგენილი პრეტენზიების საფუძვლიანობა ვიდრე ძირითადი ვალდებულების კუთხით არ დადგინდება დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები.
1.13. სამოქალაქო კოდექსის 416-ე მუხლის თანახმად, მხარეებს შეუძლიათ ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად ხელშეკრულებით გაითვალისწინონ დამატებითი საშუალებებიც: პირგასამტეხლო, ბე და მოვალის გარანტია. ამავე კოდექსის 423-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად კი, თუ ვალდებულების შეუსრულებლობა გამოწვეულია ბეს მიმღების ბრალეული მოქმედებით, მან ბე უკან უნდა დააბრუნოს ორმაგად. ამასთან, ბეს მიმცემს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება.
1.14. განსახილველ შემთხვევაში, გ. ჯ-ის მიერ 2011 წლის 2 სექტემბრის შეთანხმების შესაბამისად, #... მიწის ნაკვეთის სამხრეთ ფერდობიდან კონკრეტული ნაკვეთის გაცვლაზე უარის თქმის გამო, შპს „მ. ჯ.“ მოითხოვს მოპასუხისათვის ბეს ორმაგად დაბრუნების დავალდებულებას. სამოქალაქო კოდექსის 421-ე მუხლით განსაზღვრულია ბეს სამართლებრივი დანიშნულება და დადგენილია, რომ ბედ მიიჩნევა ფულადი თანხა, რომელსაც ხელშეკრულების ერთი მხარე აძლევს მეორე მხარეს და ამით დასტურდება ხელშეკრულების დადების ფაქტი. უდავოა, რომ მხარეთა შორის გაფორმდა ბეს ხელშეკრულება, თუმცა 423-ე მუხლით განსაზღვრული იურიდიული შედეგის მიღწევისათვის, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, პირველ რიგში, უნდა დადგინდეს 2011 წლის 2 სექტემბრის გარიგების მხარეები შეთანხმდნენ თუ არა არსებით პირობებზე, რაც სამომავლოდ გაცვლის თაობაზე ხელშეკრულების დადების დავალდებულებას გამოიწვევდა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხოლოდ ბეს ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი, გაცვლის პირობებზე მხარეთა შეთანხმების დადასტურებად არ შეიძლება ჩაითვალოს, რაც იურიდიულ საფუძველს აცლის ბეს სახით გადაცემული თანხის ორმაგად დაბრუნების მოთხოვნას.
1.15. როგორც ზემოთ აღინიშნა, შეგებებული სარჩელი ძირითადად იმ ფაქტობრივ დასაბუთებას ემყარებოდა, რომ სადავო გარიგებები არა გ.ჯ-ის თავისუფალი ნების გამოვლენით დაიდო, არამედ, ადგილი ჰქონდა იძულებას, კერძოდ, მოსარჩელეს არ ჰქონია ნაკვეთების გაცვლის სურვილი, თუმცა, ფსიქოლოგიური ზეწოლის გამო, იძულებული გახდა ხელი მოეწერა შეთანხმებაზე; მოწინააღმდეგე მხარე სარგებლობდა ხელისუფლების წარმომადგენელთა მხარდაჭერით, შპს „მ. ჯ.ს“ წარმომადგენლები ახსენებდნენ ხელისუფლებაში მაღალ თანამდებობის პირებთან ურთიერთობის ფაქტს და ემუქრებოდნენ, რომ თუ გაცვლას არ დათანხმებოდა, მისთვის უარესი იქნებოდა; ოჯახის წევრებისთვის მოსალოდნელი საფრთხის თავიდან აცილების მიზნით შეგებებული სარჩელის ავტორი დაეთანხმა გარიგებებს. გარდა მუქარისა, გ.ჯ-მა მიუთითა ასევე მოწინააღმდეგე მხარის მიერ არარეალურ ფასად და მოკლე დროში ქ.თბილისის მერიისაგან წ-ის ტერიტორიის დიდი ნაწილის მიღების ფაქტზე, საკუთარი დამოუკიდებელი მისასვლელი გზის მოწყობის გამო ტყის მასივის გაჭრასა და გასაცვლელი ნაკვეთების ღირებულების არატოლფასოვნებაზე.
1.16. იძულებით დადებული გარიგების სამართლებრივი რეგულაცია მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 85-ე-89-ე მუხლებში, რომელთა თანახმადაც გარიგების ბათილობის საფუძველი შეიძლება გახდეს იმგვარი ზემოქმედება კონტრაჰენტის ნებაზე, რომელიც თავის აშკარა თუ რეალური ხასიათიდან გამომდინარე სასამართლოს მიიყვანს იმ დასკვნამდე, რომ შეუძლებელი იყო ნების თავისუფალი ფორმირება. თავის მხრივ, კანონმდებელი ითვალისწინებს რიგ სუბიექტურ ფაქტორებსაც, როგორიცაა, მაგალითად, პირის ასაკი, სქესი და სხვა და ამგვარად ფორმირებული ნების შედეგად დადებული ხელშეკრულება ნაკლის მქონე იმგვარ საცილო გარიგებათა რიგს მიეკუთვნება, რომლის ძალაში ყოფნაც უფლების მქონე პირის შეცილებაზეა დამოკიდებული, თუმცა, სამართლებრივი შედეგის მიღწევისათვის, ბუნებრივია, მხოლოდ შეცილება არაა საკმარისი. შეცილების უფლების მქონე კონტრაჰენტს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ეკისრება, როგორც ფაქტების მითითების, ისე მათი სარწმუნოდ დადასტურების ტვირთი.
1.17. საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნებს იძულების დამტკიცებისათვის არაპირდაპირი მტკიცებულებების წარდგენის შესაძლებლობის თაობაზე, თუმცა, როგორც სამართლიანად განმარტა სააპელაციო პალატამ, შეგებებული სარჩელის ავტორს არ წარუდგენია იმგვარი მტკიცებულებები, რომელთა ანალიზის შედეგად სასამართლოს გაუჩნდებოდა დასაბუთებული ვარაუდი გ.ჯ-ის ნების გამოვლენის შეზღუდვის თვალსაზრისით. 2011 წლის 2 სექტემბრისა და 2012 წლის 15 ივნისის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის ნაწილში კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, არ მიუთითებია იმ მატერიალური თუ საპროცესო სამართლის ნორმის დარღვევაზე, რასაც შედეგად არასწორი გადაწყვეტილების მიღება მოჰყვა. სააპელაციო სასამართლომ კი, მართებულად აღნიშნა, რომ გ.ჯ-ის მიერ წარდგენილი ნასყიდობის ხელშეკრულებებით დგინდებოდა მხოლოდ ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ 1 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ფასი სოფელ წ-ში შეიძლება 10 ლარიდან 50 აშშ დოლარამდე მერყეობდეს. უშუალოდ გ.ჯ-ის კუთვნილი ნაკვეთის საბაზრო ფასი რაიმე სათანადო მტკიცებულებით არ არის განსაზღვრული, ხოლო ქ.თბილისის საკრებულოს 2011 წლის 28 იანვრის #... განკარგულებით მიწის ნორმატიული ფასი წ-ის ტერიტორიაზე 8,26 ლარიდან 30 ლარამდე მერყეობს. სასამართლოს ზემოაღნიშნულ დასკვნას ვერ გააქარწყლებს კასატორის მითითება წ-ის მაცხოვრებელთა ერთობლივ განცხადებზე. რაც შეეხება გ. ჯ-ის მტკიცებას, რომ საგამოძიებო ორგანოს მხრიდან გამოძიების დაწყებაზე უარის თქმა სწორედ იძულების ფაქტს ადასტურებს, ვერ იქნება გაზიარებული საკასაციო პალატის მხრიდან, რადგანაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ ქ.თბილისის მთავარი სამმართველოს ძველი თბილისის სამმართველოს მე-7 განყოფილებიდან გამოთხოვილი ინფორმაციით დასტურდება, რომ იძულებისა და მუქარის ფაქტზე გამოძიება არ დაწყებულა. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, არატოლფასი ღირებულების მქონე ქონებების გაცვლის ფაქტის დადასტურება შეიძლება ზიანის ანგარიშში კომპენსაციის მოთხოვნის საფუძველი გახდეს. ამდენად, საკასაციო პრეტენზიათა ფარგლებში, საქმეში არსებული მტკიცებულებების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესის შესაბამისად შესწავლით ხელშეკრულების დადებისას შეგებებული სარჩელის ავტორის ნებაზე ზემოქმედების ფაქტი არ დასტურდება, რაც ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების წინაპირობაა.
1.18. სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მხარეთა შორის გაფორმებული წინარე ხელშეკრულება არ აღმოჩნდება სამართლებრივი ძალის მქონე, ეს გავლენას ვერ იქონიებს 2012 წლის 15 ივნისის გაცვლის ხელშეკრულების ნამდვილობაზე, რადგანაც გაცვლის ხელშეკრულების დადება და მისი სამართლებრივი შედეგების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია, ამ გარიგების, როგორც დამოუკიდებელი ხელშეკრულების თაობაზე სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულ არსებით პირობებზე მხარეთა შეთანხმების ვარაუდის საფუძველს ქმნის.
1.19. პალატა დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორ გ.ჯ-ის შუამდგომლობას მესამე პირების საქმეში ჩაბმის, ასევე სააპელაციო პალატის მიერ ამ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის არასწორად გაცხადების შესახებ და განმარტავს, რომ საკასაციო სამართალწარმოების მარეგულირებელი თავის არც ერთი დებულება საქმის საკასაციო წესით განხილვის ეტაპზე მესამე პირის ჩაბმის შესაძლებლობას არ ითვალისწინებს, მესამე პირის საქმის განხილვაში ჩაბმაზე უარი, მისი ინტერესების დარღვევის ხარისხის გათვალისწინებით, შესაძლოა გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი გახდეს (სსსკ 394-ე მუხლი) და არა საქმის საკასაციო წესით განხილვისას მათი მოწვევის. საკასაციო სასამართლოს ეს მოსაზრება ემყარება საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის იმ დებულებას, რომლის თანახმადაც, ამ ინსტანციის სასამართლოს შეფასების საგანი საქმეში უკვე არსებული მტკიცებულებები, მათ შორის მხარეთა ახსნა-განმარტებები შეიძლება იყოს იმგვარად, რომ ახალი გარემოებების მითითებას, საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებიდან გამომდინარე, კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს, რაც შეეხება ქვემდგომი სასამართლოს დასკვნებს, რ. ქ-ისა და ა.ბ-ის საქმის განხილვაში მესამე პირის სტატუსით მოწვევაზე უარის თქმის შესახებ, პალატა მას დასაბუთებულად მიიჩნევს, კერძოდ, სააპელაციო პალატამ ა.ბ-ის მიმართ განმარტა, რომ დავა მის ქონებრივ უფლებებზე გავლენას ვერ იქონიებს, რაც შეეხებოდა აპელანტის მეუღლის _ რ.ქ-ის დავაში ჩაბმას, მეუღლეთა შორის სამომავლოდ დავის შესაძლო წარმოშობა მესამე პირად მის დაშვებას ვერ განაპირობებდა. უსაფუძვლოა საკასაციო საჩივარში მითითებული გარემოება, რომ ა.ბ-ი, რომელიც ასევე იძულებით დადებული გარიგების მხარეა, დაინტერესებულია საქმის შედეგით და დაადასტურებს იძულების ფაქტს, რადგანაც საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულების თანახმად, ა.ბ-მა გარიგება დამოუკიდებელ მიწის ნაკვეთზე გააფორმა, შესაბამისად, მას უფლება აქვს დამოუკიდებელი დავის ფარგლებში განაცხადოს პრეტენზია გარიგების იმ ნაწილზე, რომელიც ა.ბ-ის ქონებას შეეხება, ხოლო რ.ქ-თან მიმართებით, პალატა განმარტავს, რომ მეუღლეთა ფაქტობრივი თანასაკუთრების პირობებში (კასატორი უთითებს, რომ ქონება შეძენილია მეუღლეთა თანაცხოვრების პერიოდში) რ.ქ-ი სადავო გარიგებების მხარეს არ წარმოადგენდა, რამდენადაც უძრავი ქონება, საჯარო რეესტრის მონაცემებით, გ. ჯ-ის საკუთრებად ირიცხებოდა, რ.ქ-ს წილზე პრეტენზიის არსებობა არ დაუდასტურებია და გ.ჯ-ის მიერ დადებულ გარიგებას ამ კუთხით არ შედავებია, შესაბამისად, არ არსებობს კასატორის პრეტენზიის გაზიარების წინაპირობები.
1.20. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 406-ე მუხლის თანახმად, დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება, შეგებებული სარჩელის შეტანა და ხარჯების განსაზღვრა საკასაციო სასამართლოზე დაუშვებელია. საქმეში წარმოდგენილი სარჩელის თანახმად, შპს „მ-მა ს-ომ“ (უფლებამონაცვლე შპს „მ. ჯ.“) ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის სახით მოითხოვა 100 411,18 ლარის გ.ჯ-ისათვის დაკისრება, რაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2013 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო საჩივრით მოსარჩელემ შეამცირა მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების ნაწილში და მოითხოვა მოპასუხისათვის 94 420 ლარის დაკისრება (რაც მხარის სსსკ-ის მე-3 მუხლით გარანტირებული უფლებაა), ხოლო წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით შპს „მ. ჯირჯია“ ზიანის სახით კვლავ 100 411,18 ლარის ანაზღაურებას მოითხოვს, ამდენად, მან საკასაციო სასამართლოში მოთხოვნა 5 991,18 ლარით გაზარდა, რაც დაუშვებელია.
1.21. საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს ასევე გ. ჯ-ის პრეტენზიას ბეს ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ნაწილში და ყურადღებას გაამახვილებს შემდეგ გარემოებებზე: შეგებებული სარჩელის თანახმად, გ. ჯ-მა მოითხოვა მას და მოწინააღმდეგე მხარეს შორის 2011 წლის 2 სექტემბერს, ასევე 2012 წლის 15 ივნისს გაფორმებული ხელშეკრულებების, როგორც იძულებით დადებული გარიგებების ბათილად ცნობა, შეგებებულ სარჩელში მითითებულია ასევე ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, თუმცა არც თავად მოთხოვნის და არც შეგებებული სარჩელის ფაქტობრივი დასაბუთების ნაწილში გ.ჯ-ს ბეს ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლებზე არ მიუთითებია, შეგებებული სარჩელის ავტორის წარმომადგენელმა მხოლოდ 2013 წლის 3 აპრილის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე განმარტა (იხ. სხდომის ოქმი 13:57:25 სთ), რომ იძულების ფაქტი ფართოდ უნდა განმარტებულიყო და მოიცავდა ბეს ხელშეკრულებასაც, ხოლო წარდგენილ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებში შეგებებული სარჩელის ავტორმა უკვე ჩამოაყალიბა მოთხოვნა ბეს ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე.
1.22. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის წარმოების მარეგულირებელი ნორმები ადგენს მოსარჩელის უფლებას, შეცვალოს სარჩელის საფუძველი და საგანი, ასევე გაადიდოს მოთხოვნა, თუმცა ეს მხოლოდ კანონით დადგენილი წესების შესაბამისად უნდა განხორციელდეს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მოსარჩელეს უფლება აქვს, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების დამთავრებამდე შეცვალოს სარჩელის საფუძველი ან საგანი, შეავსოს სარჩელში მითითებული გარემოებები და მტკიცებულებები, გაადიდოს ან შეამციროს სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა, რის შესახებაც სასამართლომ უნდა აცნობოს მოპასუხეს. მოცემულ შემთხვევაში, ეს წესი დარღვეულია, რაც შეეხება ზემდგომ სასამართლოებში მოთხოვნის გაზრდას, აღნიშნული იმპერატიულადაა აკრძალული საპროცესო კოდექსის 381-ე და 406-ე მუხლებით.
1.23. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე და 372-ე მუხლების თანახმად საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, იხელმძღვანელოს ქვემდგომი ინსტანციების სასამართლოებში საქმის განხილვის მარეგულირებელი იმ ნორმებით, რომლებიც არ ეწინააღმდეგება ზემდგომი წესით საქმის განხილვის წესებს. ამავე კოდექსის 187-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად კი, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის შესახებ მოსამართლის განჩინება ჩაბარდება მოსარჩელეს, რომელსაც იმავდროულად უბრუნდება მის მიერ შეტანილი დოკუმენტები. თუ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდება ამ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ, მაშინ იმის მიხედვით, თუ როგორია ეს საფუძველი, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას ან სარჩელს განუხილველად დატოვებს (ამ კოდექსის 272-ე და 275-ე მუხლები). მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გაზრდილი პრეტენზიების ნაწილში შპს „მ. ჯ.სა“ და გ. ჯ-ის საკასაციო საჩივრები განუხილველად უნდა იქნას დატოვებული.
1.24. როგორც უკვე განიმარტა, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის ფარგლები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილითაა განსაზღვრული და მხოლოდ გადაწყვეტილებებსა და სასამართლო სხდომათა ოქმებში ასახული გარემოებებით შემოიფარგლება, რაც შეეხება ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, თუნდაც საპატიო მიზეზით მათი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში წარუდგენლობის შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მოკლებულია სრულ შესაძლებლობას, შეაფასოს ისინი, შესაბამისად, ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, პალატა თვლის, რომ შპს „მ. ჯ.ს“ უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 4 (ოთხი) ფურცლად, ხოლო გ. ჯ-ს _ საკასაციო საჩივარზე დართული განჩინების ასლი 2 (ორი) ფურცლად, ასევე 2014 წლის 2 ოქტომბრის განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები _ გამოკითხვის ოქმები 3 (სამი) ფურცლად.
1.25. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს მხარეთა შორის ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობების არსებობა, დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და ამის შემდეგ გადაწყვიტოს უფლების საკითხი.
2. სასამართლო ხარჯები:
2.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.
2.2. რაც შეეხება გაზრდილი საკასაციო პრეტენზიების ნაწილში განუხილველად დატოვებული მოთხოვნების შესაბამისად გადახდილ ბაჟს, პალატა მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 374-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, განუხილველად დატოვებული მოთხოვნის პროპორციულად შპს „მ. ჯ.ს“ უნდა დაუბრუნდეს 229,559 (ორას ოცდაცხრა ლარი და 0,559 თეთრი) ლარი, ხოლო გ. ჯ-ს _ 177,32 ლარი (სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დროისათვის ეროვნული ბანკის ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად www.nbg.gov.ge.).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შპს „მ. ჯ.ს“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
2. გ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
3. ნაწილობრივ გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილება, გარდა სარეზოლუციო ნაწილის მე-7 პუნქტისა, და გაუქმებულ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილება გ. ჯ-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში (სარეზოლუციო ნაწილის მე-7 პუნქტი) დარჩეს უცვლელად.
5. შპს „მ. ჯ.ს“ საკასაციო საჩივარი ზიანის ანაზღაურების სახით მოთხოვნილი თანხიდან _ 100 411,18 ლარიდან 5 991,18 ლარის ნაწილში (გაზრდილი საკასაციო პრეტენზია) დარჩეს განუხილველად.
6. გ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი ბეს ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ნაწილში დარჩეს განუხილველად, ხოლო მესამე პირების საქმეში ჩაბმაზე უარის თქმის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების, ასევე ა.ბ-ისა და რ.ქ-ის დავაში მესამე პირებად ჩაბმის მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდეს.
7. შპს „მ. ჯ.ს“ (ს/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს 229,559 ლარი (04.06.2014წ. #... და 04.06.2014წ. #... საგადახდო დავალებები, გადამხდელი _ კ. ჯ-ი, გადახდილი თანხა _ 5 020,55 ლარი, 353,82 ლარი).
8. გ. ჯ-ს (პ/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს 177,32 ლარი (09.06.2014წ. #... საგადახდო დავალება, გადამხდელი _ გ. ჯ-ი, გადახდილი თანხა _ 1 825 ლარი).
9. შპს „მ. ჯ.ს“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 4 (ოთხი) ფურცლად, ხოლო გ. ჯ-ს _ საკასაციო საჩივარზე დართული განჩინების ასლი 2 (ორი) ფურცლად, ასევე 2014 წლის 2 ოქტომბრის განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები _ გამოკითხვის ოქმები 3 (სამი) ფურცლად.
10. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ. ბაქაქური
