საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-685-651-2015 24 სექტემბერი, 2015 წელი,

ას-685-651-2015 ა-ე ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები – ლ. ა-ე, შპს „L” (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ს-ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. 2012 წლის 14 თებერვალს სს „ს-სა“ (შემდეგში-მოსარჩელე, გარანტი, კრედიტორი) და შპს „L”-ს (შემდეგში-მოპასუხე, პრინციპალი, მოვალე) შორის დაიდო მომსახურების გენერალური ხელშეკრულება, რომლითაც გარანტმა იკისრა ვალდებულება, პრინციპალის მიერ მომსახურების თანხის გადახდის შემთხვევაში, მის სასარგებლოდ გაეცა საბანკო გარანტიები და ფინანსური რისკის დაზღვევის პოლისები, რაზეც დამატებით უნდა გაფორმებულიყო ცალკეული ხელშეკრულებები ამ ძირითადი ხელშეკრულების ფარგლებში. გარიგებით საგარანტიო თანხა 500 000 ლარით განისაზღვრა, ხოლო მისი მოქმედების ვადა - 2016 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში - სსკ, 879-ე მუხლი).

2. მითითებული ხელშეკრულების ფარგლებში პრინციპალის ნებისმიერი ვალდებულება უნდა უზრუნველყოფილიყო გირავნობის, იპოთეკის, თავდებობისა და სხვა ხელშეკრულებებით. ამავე ხელშეკრულების 9.7 პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად, ამ და დამატებითი ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებების სრულად შესასრულებლად, ხელშეკრულების საგნების რეალიზაციიდან მიღებული თანხა საკმარისი არ იქნებოდა, პრინციპალს (პირველ პუნქტში მითითებულ ხელშკრულებაში მოხსენიებული „კლიენტად“) ეკისრებოდა პასუხისმგებლობა ნებისმიერ ასეთ ნაშთზე. იგივე წესები გავრცელდებოდა ნებისმიერ ხარჯებსა და დანახარჯებზე, რაც შეიძლება წამოშობილიყო უზრუნველყოფის საგნების რეალიზაციის პროცესში (იხ. ტ.1, ს.ფ. 13-14 – 14.02.2012 ხელშეკრულება, # GA 261/12).

3. 2012 წლის 14 თებერვალს, განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული გენერალური ხელშეკრულების ხელმოწერის დღესვე, ლ. ა-ესა (შემდეგში-თავდები) და გარანტს შორის გაფორმდა თავდებობის ხელშეკრულება, რომლითაც თავდებმა პრინციპალთან ერთად იკისრა სოლიდარული პასუხისმგებლობა 2012 წლის 14 თებერვლის გენერალური ხელშეკრულებით და მის საფუძველზე გაფორმებული ნებისმიერი დამატებითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების მიმართ (სსკ - 891-ე მუხლი; იხ. ტ.1, ს.ფ. 16-17, 14.02.2012 თავდებობის ხელშეკრულება).

4. 2012 წლის 20 მარტს გარანტსა და ვ. ა-ეს (შემდეგში-მესაკუთრე) შორის გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც პრინციპალთან წარმოშობილი მოთხოვნების უზრუნველყოფის მიზნით გარანტის სასარგებლოდ იპოთეკით დაიტვირთა მესაკუთრის უძრავი ნივთი, მდებარე მ–ის რაიონის სოფელ ნ-ში (ტ.1, ს.ფ. 118 – 126).

5. იპოთეკის ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ პრინციპალის მიერ მომსახურების გენერალური ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, იპოთეკარი უფლებამოსილი იყო, იპოთეკის საგნიდან მიეღო დაკმაყოფილება საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. მხარეები შეთანხმდნენ მოთხოვნის დაკმაყოფილების რამდენიმე წესზე, რომლის არჩევის უფლებამოსილება გარანტს მიენიჭა.

6. იპოთეკის ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ იპოთეკარი უფლებამოსილი იყო, იპოთეკის საგნის რეალიზაცია განეხორციელებინა ნოტარიუსის სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე, ამასთან - საკუთარი შეხედულებისამებრ აერჩია საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი აღსრულების მეთოდი და თავისი მოთხოვნის ყველაზე უკეთ დასაკმაყოფილებლად მიზანშეწონილი საშუალება გამოეყენებინა.

7. ხელშეკრულების 8.2.3 მუხლით, ასევე, განისაზღვრა, რომ სსკ-ის მე-300 მუხლის შესაბამისად, იპოთეკარი უფლებამოსილი იყო, პირდაპირ მიეღო საკუთრებაში იპოთეკის საგანი, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ იპოთეკის საგნის მიღების მომენტისათვის მისი ღირებულება უზრუნველყოფილ მოთხოვნაზე ნაკლები იქნებოდა, მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად ჩაითვლებოდა მხოლოდ იპოთეკის საგნის ღირებულების შესაბამისი ოდენობით.

8. 2012 წლის 05 მარტს და 20 მარტს გარანტსა და პრინციპალს შორის გაფორმდა საბანკო გარანტიის ხელშეკრულებები, რომელთა საფუძველზე, გარანტმა იკისრა ვალდებულება, საბანკო გარანტიები გაეცა ა-ის კომპლექსური სასპორტო სკოლის (შემდეგში-პირველი ბენეფიციარი) სასარგებლოდ, ამ უკანასკნელსა და პრინციპალს შორის 2012 წლის 02 მარტს და 15 მარტს გაფორმებულ ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებების შესრულებაზე. მითითებული ხელშეკრულებებით განისაზღვრა, რომ ბენეფიციარს მოთხოვნები ორივე შემთხვევაში უნდა წარედგინა 2012 წლის 01 ივნისის ჩათვლით (ტ. 1, ს.ფ. 18-23).

9. 2012 წლის 05 მარტს და 20 მარტს გარანტმა პირველი ბენეფიციარის სასარგებლოდ საბანკო გარანტია გასცა ორჯერ, შესაბამისად, 13 931 ლარისა და 16 949 ლარის ოდენობით და მიუთითა, რომ ორივე შემთხვევაში, გარანტიები ძალაში იყო 2012 წლის 01 ივნისის ჩათვლით, რის შემდეგაც მოთხოვნები საგარანტიო თანხების გადახდაზე ბენეფიციარისაგან აღარ მიიღებოდა.

10. 2012 წლის 19 აპრილს გარანტსა და პრინციპალს შორის გაფორმდა საბანკო გარანტიის ხელშეკრულება, რომლითაც გარანტმა იკისრა ვალდებულება, გაეცა საბანკო გარანტია გურჯაანის მუნიციპალიტეტის (შემდეგში-მეორე ბენეფიციარი) - მიმართ, ამ უკანსკნელსა და პრინციპალს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით, ქალაქ გურჯაანში კულტურისა და დასვენების პარკის კეთილმოწყობის სახელმწიფო შესყიდვიდან გამომდინარე ვალდებულებების შესრულებაზე. მითითებული ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ მეორე ბენეფიციარს მოთხოვნა უნდა წარედგინა 2012 წლის 20 ივლისის ჩათვლით (ტ. 1, ს.ფ. 24-26).

11. 2012 წლის 19 აპრილს გარანტმა გასცა საბანკო გარანტია მეორე ბენეფიციარის სასარგებლოდ 10 240 ლარის ფარგლებში და მიუთითა, რომ საგარანტიო უზრუნველყოფა ძალაში იყო 2012 წლის 19 აპრილიდან 20 ივლისის ჩათვლით.

12. პირველ ბენეფიციარს, მისივე მოთხოვნით, 2012 წლის 23 აგვისტოს, გარანტმა საბანკო გარანტიის საფუძველზე გადაურიცხა 10 793 ლარი და 7 318 ლარი (ტ. 1, ს.ფ. 30 – 31).

13. 2012 წლის 13 ივლისს გარანტმა, საბანკო გარანტიის ფარგლებში, მეორე ბენეფიციარს, მისივე მოთხოვნით გადაურიცხა 10 240 ლარი (ტ. 1, ს.ფ. 32).

14. 2012 წლის 25 სექტემბერს გარანტის მოთხოვნით ნოტარიუსმა გასცა სააღსრულებო ფურცელი, მესაკუთრის იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაციის შესახებ, პრინციპალთან გაფორმებული ხელშეკრულებებიდან წარმოშობილი მისივე ვალდებულებების შესასრულებლად (სსკ - ის 302-ე მუხლის მე-3¹ ნაწილი, „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-40 მუხლი; ტ. 1, ს.ფ. 33-35).

15. სსიპ აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაცია განახორციელა საჯარო აუქციონზე და ნივთის რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხა - 12 583,18 ლარი გადაირიცხა გარანტის ანგარიშზე.

16. გარანტმა სარჩელი აღძრა საქალაქო სასამართლოში და მოითხოვა პრინციპალისა და თავდებისათვის სოლიდარულად 15 768 ლარის, ასევე, 2013 წლის 20 ივნისიდან (სარჩელის შეტანიდან) გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პირგასამტეხლოს, 15 768 ლარის, 0.1 %-ის დაკისრება.

17. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 02 აპრილის გადაწყვეტილებით გარანტის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

18. საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-15 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და გადაწყვეტილება დააფუძნა სსკ-ის 879-ე, 885-ე, 886-ე,888-ე, 890-ე, 301-ე, 891-ე, 153-ე, 893-ე 417-ე მუხლებზე.

19. საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოპასუხის პოზიციაზე, რომელმაც სადავოდ გახადა პირველი ბენეფიციარის მიერ გარანტისათვის მოთხოვნის წარდგენის დრო და აღნიშნა, რომ პირველმა ბენეფიციარმა გარანტს მოთხოვნა წარუდგინა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადის გასვლის შემდეგ, რის გამოც გარანტს არ უნდა შეესრულებინა საბანკო გარანტიით ნაკისრი ვალდებულება.

19.1. სასამართლომ აღნიშნულთან დაკავშირებით მიუთითა: მართალია, გარანტსა და პრინციპალს შორის გაფორმებული 2012 წლის 05 მარტის და 20 მარტის ხელშეკრულებებით განისაზღვრა, რომ საბანკო გარანტიის ხელშეკრულება მოქმედებდა 2012 წლის 01 ივნისამდე, მაგრამ პირველი ბენეფიციარის სასარგებლოდ გაცემულ საბანკო გარანტიებში (05.03.2012წ და 20.03.2012წ.) ჩაიწერა, რომ ბენეფიციარს მოთხოვნის წარდგენა შეეძლო 2012 წლის 01 ივნისის ჩათვლით.

19.2. სასამართლომ მიიჩნია, რომ გარანტმა ბენეფიციარისათვის ზემოთ მითითებული საბანკო გარანტიების წარდგენით, თანხმობა განაცხადა 2012 წლის 05 მარტისა და 20 მარტის ხელშეკრულებების მოქმედების ვადის ცვლილებასთან დაკავშირებით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მას უნდა მოეთხოვა საბანკო გარანტიის ვადის შესწორება და ის არ წარედგინა ბენეფიციარისათვის ასეთი სახით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველ ბენეფიციარს მოთხოვნის წარდგენა შეეძლო 2012 წლის 1 ივნისის ჩათვლით.

19.3. მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა პირველი ბენეფიციარის მიერ გაგზავნილი წერილის ასლი, სადაც აღნიშნულია, რომ გარანტთან წერილი წარდგენილი იქნა 2012 წლის 1 ივნისს (იხ. მტკიცებულება - ბენეფიციარის წერილი # 85, რეგისტრირებული გარანტთან 01.06.2012, ტ. 1, ს.ფ. 130). მითითებული თარიღი სადავო გახადა მოპასუხემ, მაგრამ მას საწინააღმდეგო მტკიცებულება არ წარუდგენია.

19.4. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დაადგინა, რომ პირველმა ბენეფიციარმა გარანტს მოთხოვნა წარუდგინა საბანკო გარანტიით გათვალისწინებულ ვადაში. მეორე ბენეფიციარის მიერ მოთხოვნის წარდგენის ფაქტი კი, სადავო არ გამხდარა.

20. ხსენებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ გარანტს ბენეფიციარებისათვის საბანკო გარანტიით განსაზღვრული თანხის გადახდის ვალდებულება გააჩნდა.

21. მოსარჩელემ 18 111 ლარი გადაიხადა პირველი ბენეფიციარის, ხოლო 10 240 ლარი კი - მეორე ბენეფიციარის სასარგებლოდ.

22. სასამართლომ დაასკვნა, რომ პრინციპალსა და გარანტს შორის არსებული ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს წარმოეშვა მოთხოვნის უფლება 28 351 ლარზე (სსკ-ის 890-ე მუხლი).

23. საქალაქო სასამართლო დაეყრდნო სსკ-ის 301-ე მუხლის დანაწესს და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელესა და მესაკუთრეს შორის დადებულ იპოთეკის ხელშეკრულებაში არ იყო აღნიშნული, რომ იპოთეკის საგნის აუქციონზე რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხით მოთხოვნა სრულად არ დაკმაყოფილდებოდა, მაგრამ თუნდაც ასეთი შეთანხმება ყოფილიყო, ის გავლენას ვერ მოახდენდა მოპასუხის ვალდებულების შესრულებაზე, ვინაიდან, სსკ-ის 301-ე მუხლის 1¹ ნაწილის თანახმად, შეთანხმება იმ საკითხზე, მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად ჩაითვლება თუ არა იპოთეკის საგნის რეალიზაციით, უნდა შედგეს არა იპოთეკის საგნის მესაკუთრესთან, არამედ მოვალე მხარესთან; ვინაიდან, იპოთეკის საგნის მესაკუთრე არ იყო მოსარჩელის პირადი მოვალე და მას რაიმე ვალდებულება არ გააჩნდა გარანტის მიმართ, სასამართლომ მიიჩნია, რომ იგი არ იქნებოდა უფლებამოსილი, ფულადი ვალდებულების დაკმაყოფილების წესზე გარიგება კრედიტორთან გაეფორმებინა.

24. სასამართლოს აზრით, სსკ-ის 301-ე მუხლით გათვალისწინებული შეთანხმება იმის შესახებ, რომ თუ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაციიდან მიღებული, ვალდებულების შესასრულებლად არასაკმარისი, თანხით ვალი სრულად გასტუმრებულად არ მიიჩნეოდა, შეთანხმება უნდა შემდგარიყო გარანტთან, რაც არ მომხდარა.

25. სასამართლოს დასკვნით, ვინაიდან გარანტი და პრინციპალი არ შეთანხმებულან იმ საკითხზე, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა დაკმაყოფილდებოდა მოვალის სხვა ქონების რეალიზაციის გზითაც, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სსკ-ის 301-ე მუხლის 1¹ ნაწილის თანახმად, იპოთეკის საგნის რეალიზაციით, მოსარჩელის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და მას აღარ გააჩნდა მოთხოვნის უფლება მოვალის მიმართ.

26.წინამდებარე განჩინების 23-25-ე პუნქტებში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, სასამართლომ გარანტის მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად მიიჩნია, იპოთეკის საგნის რეალიზაციის შედეგად, შესაბამისად, დაასკვნა, რომ მოსარჩელეს აღარ გააჩნდა მოთხოვნა თავდების მიმართ და არ არსებობდა პირგასამტეხლოს დაკისრების სამართლებრივი საფუძველიც.

27. გარანტმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

28. სააპელაციო საჩივარი დაეფუძნა შემდეგ გარემოებებს:

28.1.სასამართლომ არასწორი დასკვნები გამოიტანა მოთხოვნის უზრუნველყოფის ფარგლებთან დაკავშირებით. ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია, განიმარტოს მხარეთა ნება სსკ-ის 52-ე მუხლის შესაბამისად. აღნიშნულ შემთხვევაში კი, მხარეთა ნება მიმართული იყო არა მხოლოდ იპოთეკით, არამედ ერთობლივად - იპოთეკითა და პირადი თავდებობით უზრუნველყოფისაკენ.

28.2.განსახილველ შემთხვევაში სასამართლოს მსჯელობა, რომ სსკ 301-ე მუხლით გათვალისწინებული შეთანხმება უნდა შემდგარიყო პრინციპალთან, არასწორია. ასეთი შეთანხმება გათვალისწინებულია მესაკუთრესთან გაფორმებულ ხელშეკრულებაშიც, კერძოდ, 8.2.3. მუხლით განისაზღვრა, რომ სსკ-ის მე-300 მუხლის შესაბამისად, იპოთეკარი უფლებამოსილია, პირდაპირ მიიღოს საკუთრებაში იპოთეკის საგანი, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ იპოთეკარის მიერ იპოთეკის საგნის საკუთრებაში მიღების მომენტისათვის იპოთეკის საგნის ღირებულება უზრუნველყოფილ მოთხოვნაზე ნაკლები იქნებოდა, უზრუნველყოფილი მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად ჩაითვლება მხოლოდ იპოთეკის საგნის ღირებულების ტოლი ოდენობით. შესაბამისად, ზოგადი პრინციპი, რომ თუ იპოთეკის საგანი ვერ უზრუნველყოფდა არსებული ვალდებულების სრულად დაფარვას, აღსრულება მოხდებოდა სხვა საშუალებებითაც, იპოთეკის ხელშეკრულებაში მითითებული არის.

29. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილებით გარანტის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: შეიცვალა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 02 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; თავდებსა და პრინციპალს გარანტის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 15 768 ლარის გადახდა; მათვე სოლიდარულად დაეკისრათ 15 768 ლარის 0.01%-ის პირგასამტეხლოს გადახდა 2013 წლის 20 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

30. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-15 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2012 წლის 14 თებერვალს დადებული გენერალური ხელშეკრულების 9.7. პუნქტზე (იხ. ამ განჩინების მე-2 პუნქტი).

31. სასამართლომ ხელშეკრულების აღნიშნული პუნქტის ანალიზის საფუძველზე დაასკვნა, რომ ვინაიდან გარანტი და პრინციპალი შეთანხმდნენ იმ საკითხზე, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა დაკმაყოფილდებოდა მოვალის სხვა ქონების რეალიზაციის გზითაც, სსკ-ის 301-ე მუხლის 1¹ ნაწილის თანახმად, იპოთეკის საგნის რეალიზაციით მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილებულა სრულად და აპელანტს კვლავ გააჩნდა მოვალის მიმართ მოთხოვნის უფლება დარჩენილ ნაშთზე.

32. სასამართლოს აზრით, 2012 წლის 14 თებერვალს მხარეთა შორის დადებული თავდებობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, რომლითაც თავდებმა პრინციპალთან ერთად იკისრა სოლიდარული პასუხისმგებლობა 2012 წლის 14 თებერვლის გენერალური ხელშეკრულებით და მის საფუძველზე გაფორმებული ნებისმიერი დამატებითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების მიმართ, აპელანტს გააჩნდა მოთხოვნის უფლება თავდების მიმართაც (სსკ-ის 891-ე, 893-ე მუხლები).

33. გარანტმა იპოთეკის საგნის რეალიზაციის შედეგად გადარიცხული თანხიდან - 28 351 ლარიდან აინაზღაურა მხოლოდ ნაწილი - 12 583,18 ლარი და აუნაზღაურებელი დარჩა 15 768 ლარი.

34. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ პირგასამტეხლო, თავისი არსით, ის ე.წ. „მინიმალური ზიანია“, რასაც მხარეები ურთიერთშეთანხმებით ვალდებულების დარღვევის შემთხვევისათვის აწესებენ. პირგასამტეხლოს ფუნქცია ვალდებულების დარღვევის პრევენციასა და სავარაუდო მინიმალური ზიანის ანაზღაურებაში მდგომარეობს, შესაბამისად, პირგასამტეხლოზე შეთანხმების არსებობის პირობებში, „მინიმალური ზიანი“ მტკიცებას არ საჭიროებს. პირგასამტეხლო ეკისრება მხარეს იმ დროიდან, როდესაც უნდა შესრულებულიყო დარღვეული ვალდებულება - ამ ვალდებულების შესრულებამდე. სსკ-ის 420-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლოს შემცირებისას სასამართლო მხედველობაში იღებს მხარის ქონებრივ მდგომარეობასა და სხვა გარემოებებს, კერძოდ, იმას, თუ როგორია შესრულების ღირებულების, მისი შეუსრულებლობისა და არაჯეროვანი შესრულებით გამოწვეული ზიანის თანაფარდობა პირგასამტეხლოს ოდენობასთან. პირგასამტეხლოს შეუსაბამობის კრიტერიუმად, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, შეიძლება ჩაითვალოს ისეთი გარემოებები, როგორიცაა - ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს შეუსაბამოდ მაღალი პროცენტი, პირგასამტეხლოს თანხის მნიშვნელოვანი გადაჭარბება ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეულ შესაძლო ზიანზე, ვალდებულების შეუსრულებლობის ხანგრძლივობა და სხვა.

35. პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრისას ყურადღება ექცევა რამდენიმე გარემოებას, მათ შორის: პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის ხასიათის მქონე ინსტრუმენტის ფუნქციას, თავიდან აიცილოს დამატებით ვალდებულების დამრღვევი მოქმედებები; დარღვევის სიმძიმესა და მოცულობას და კრედიტორისათვის წარმოქმნილი საფრთხის ხარისხს; ვალდებულების დამრღვევი პირის ბრალეულობის ხარისხს; პირგასამტეხლოს ფუნქციას, მოიცვას ზიანის ანაზღაურება. განსახილველ დავაში ფაქტობრივი თვალსაზრისით არ უმსჯელიათ კრედიტორისათვის წარმოქნილი საფრთხის ხარისხზე - კერძოდ, ნეგატიურ ეკონომიკურ ეფექტზე, ასევე - იმ ფაქტობრივ წანამძღვრებზე, რომ მხარეთა შორის შეთანხმებული პირგასამტეხლო გულისხმობდა ზიანის ანაზღაურებასაც; სასამართლოს მართებულად მიაჩნია მოპასუხე მხარის ბრალეულობისა და პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის მქონე ინსტრუმენტის არსებობის პირობებში, მისი შემცირება 0.01%-მდე.

36. პრინციპალმა და თავდებმა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვეს მისი გაუქმება და გადაწყვეტილების შეცვლით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

37. საკაციო საჩივარი დამყარებულია შემდეგზე:

37.1.სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არასწორად დაადგინა და შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები.

37.2. პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოების სხდომებზე პრინციპალისა და თავდების პოზიცია იყო ის, რომ უკანონოდ მოხდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაცია, რადგან პირველ ბენეფიციარს გარანტისათვის არ მიუმართავს საბანკო გარანტიის მოქმედების ვადაში და მან დაარღვია მოთხოვნის წარდგენის ვადა. მიუხედავად ამისა, გარანტმა პირველ ბენეფიციარს მაინც გადაუხადა თანხა.

37.3. განსახილველ შემთხვევაში, გარანტსა და მესაკუთრეს შორის დადებულ იპოთეკის ხელშეკრულებაში არ არის აღნიშნული, რომ იპოთეკით დატვირთული საგნის აუქციონზე რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხით მოთხოვნა სრულად არ დაკმაყოფილდებოდა, თუნდაც ასეთი შეთანხმება არსებობდეს, ის გავლენას ვერ მოახდენდა მოპასუხის ვალდებულების შესრულებაზე. სსკ-ის 301-ე მუხლის 1¹ ნაწილის თანახმად, შეთანხმება იმ საკითხზე, მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად ჩაითვლება თუ არა იპოთეკის საგნის რეალიზაციით, უნდა შედგეს არა იპოთეკის საგნის მესაკუთრესთან, არამედ მოვალე მხარესთან; ვინაიდან, მესაკუთრე არ იყო მოსარჩელის პირადი მოვალე, მას რაიმე ვალდებულება არ გააჩნდა გარანტის მიმართ.

37.4. ვინაიდან გარანტი და პრინციპალი არ შეთანხმებულან გარანტის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე მოვალის სხვა ქონების რეალიზაციის გზითაც, სსკ-ის 301-ე მუხლის 1¹ ნაწილის თანახმად, იპოთეკის საგნის რეალიზაციით, კრედიტორის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და მას აღარ გააჩნდა მოთხოვნის უფლება მოვალის მიმართ.

38. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2015 წლის 28 ივლისის განჩინებით პრინციპალისა და თავდების საკასაციო საჩივარი მიიღო წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

39. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ პრინციპალისა და თავდების საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეული უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

40. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

41. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

42. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან.

43. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

44. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

44.1. განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "გ" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

44.2. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა კასატორის არგუმენტების ანალიზის შედეგად მიიჩნევს, რომ მას დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ წარმოუდგენია, კერძოდ, არ მიუთითებია იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ანდა განმარტება.

44.3. განსახილველ დავაში მთავარი საკითხი შემდეგია: როდესაც იპოთეკის საგნის რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხა არ არის საკმარისი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, გარანტის მოთხოვნა უნდა ჩაითვალოს თუ არა დაკმაყოფილებულად, როცა მხარეთა შეთანხმებით დადგენილია სხვა უზრუნველყოფის საშუალებაც.

44.4.კასატორი მიიჩნევს, რომ სსკ-ის 301-ე მუხლის 1¹ ნაწილის თანახმად, იპოთეკის საგნის რეალიზაციით გარანტის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და მას აღარ გააჩნდა მოთხოვნის უფლება მოვალის მიმართ, ვინაიდან გარანტი და პრინციპალი არ შეთანხმებულან იმ საკითხზე, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მოვალის სხვა ქონების რეალიზაციის გზითაც დაკმაყოფილდებოდა.

44.5 სსკ-ის 301-ე მუხლის 1¹ ნაწილის მიხედვით, მოთხოვნა, რომლის უზრუნველყოფის საშუალებაც არის იპოთეკა, დაკმაყოფილებულად ითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა საკმარისი არ არის იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაფარავად, თუ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი.

44.6.საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ შეფასებულ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის მიხედვით გარანტსა და პრინციპალს შორის 2012 წლის 14 თებერვალს დადებული გენერალური ხელშეკრულების 9.7. პუნქტის მიხედვით (იხ. განჩინების პირველი და მეორე პუნქტები), თუ ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფი საგნების რეალიზაციიდან მიღებული თანხა საკმარისი არ იქნება ნაკისრი ვალდებულებების სრულად შესასრულებლად, პრინციპალს ეკისრებოდა პასუხისმგებლობა ნებისმიერ ასეთ ნაშთზე .

44.7. კასატორი აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებასა და ამ გარემოების სასამართლოსეულ შეფასებაზე არ მსჯელობს.

44.8. უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ თავდებმა იკისრა სოლიდარული პასუხისმგებლობა მას და გარანტს შორის დადებული თავდებობის ხელშეკრულებით პრინციპალის ვალდებულებებზე (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-3 პუნქტი).

44.9. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს დადასტურებულად მიაჩნია, რომ განსახილველ დავაში, მხარეთა შეთანხმებით, დადგენილია მოთხოვნის უზრუნველყოფის რამდენიმე სახე, როგორც სანივთო უზრუნველყოფის (იპოთეკა), ასევე, პირადი უზრუნველყოფის (თავდებობა) გამოყენება. სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემული ფაქტობრივი ვითარება შეესაბამება სსკ-ის 301-ე მუხლის 1¹ ნაწილის დანაწესს, როდესაც მხარეთა შორის სხვა შეთანხმების არსებობის შემთხვევაში, თუ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა საკმარისი არ არის იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაფარავად, მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად არ ითვლება.

44.10. აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გარანტის მოთხოვნა პრინციპალისა და თავდების მიმართ წარმოიშვა, იგი არ შეწყვეტილა და განხორციელებადია, რაც მისი დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველია (სსსკ-ის 301-ე მუხლის 1¹ ნაწილი).

45. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.

46. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 592.2 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ. ა-ისა და შპს „L”-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ლ. ა-ეს (პ/ნ …) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 846 ლარის (საკრედიტო საგადახდო დავალება №1, გადახდის თარიღი 2015 წლის 21 ივლისი), 70% – 592.2 (ხუთას ოთხმოცდათორმეტი ლარი და ოცი თეთრი) ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე