№ას-739-707-2014 10 სექტემბერი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ვ. მ-ი( მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ზ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის საპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

მ. ზ-ემ სარჩელი აღძრა ვ. მ-ის მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე შემდეგი დასაბუთებით:

2007 წლის 21 მაისს ნოტარიუს მ. კ-ის სანოტარო ბიუროში მოპასუხე ვ. მ-მა რეესტრში რეგისტრირებული №.-.... სანოტარო აქტით მოსარჩელე მ. ზ-ეს 10 წლის ვადით მიანიჭა უფლებამოსილება, რომლის თანახმად, მოსარჩელეს უნდა შეეძინა მიწის ნაკვეთი ქ. ქობულეთში.

2007 წლის 16 აგვისტოს ნოტარიუს მ. კ-ის სანოტარო ბიუროში მოპასუხე ვ. მ-მა რეესტრში რეგისტრირებული №... სანოტარო აქტით მოსარჩელე მ. ზ-ეს 10 წლის ვადით მიანიჭა უფლებამოსილება, რომლის თანახმად, მოსარჩელეს უნდა აეშენებინა და დაეპროექტებინა მრავალბინიანი სახლი მდებარე ქ. ქობულეთში, ა-ის გამზ. №...-ში და ამ მომსახურების განსახორციელებლად დაედო შესაბამისი ხელშეკრულებები კონტრაჰენტებთან.

2008 წლის 20 ნოემბერს ნოტარიუს ხ. კ-ის სანოტარო ბიუროში მოპასუხე ვ. მ-მა რეესტრში რეგისტრირებული №... სანოტარო აქტით მოსარჩელე მ. ზ-ეს, როგორც მინდობილ მესაკუთრეს, მიანიჭა ზემოხსენებული ქონების თავის შეხედულებისამებრ მართვის და გაყიდვის უფლებამოსილება.

მოსარჩელის განმარტებით, იგი გაცემული მინდობილობების საფუძველზე ახორციელებდა მარწმუნებლის მიერ მისთვის მინიჭებულ უფლებამოსილებას რწმუნებულების გაუქმებამდე. მან მარწმუნებლის სასარგებლოდ განახორციელა შემდეგი სახის მომსახურებები: ა) მის მიერ მოპასუხის სასარგებლოდ შეძენილ იქნა მიწის ნაკვეთი მდებარე ქ. ქობულეთში, დ. ა-ის გამზ. №...-ში; ბ) მოძიებულ იქნა არქიტექტორი მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის დასაპროექტებლად და გაფორმებულ იქნა ხელშეკრულება სამშენებლო პროექტის მოსამზადებლად, ასევე დადებულ იქნა ხელშეკრულება სამშენებლო კომპანიასთან; გ) მარწმუნებლის მიერ რწმუნებულების გაუქმებამდე იგი ხელმძღვანელობდა ქ. ქობულეთში მდებარე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობას.

ზემოაღნიშნული მომსახურებების განხორციელების სანაცვლოდ მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოსარჩელეს გასამრჯელოს სახით უნდა მიეღო ქ. ქობულეთში დ. ა-ის გამზ. №...-ში მდებარე მრავალბინიანი საცხოვრებლიდან 4 ერთეული საცხოვრებელი ფართი, რომელთა საერთო საბაზრო ღირებულება შეადგენს 600 000 აშშ დოლარს, საცხოვრებელი ფართებისა და სართულების შერჩევის უფლებამოსილება კი, მოპასუხე ვ. მ-მა მოსარჩელეს მიანიჭა.

მოსარჩელის მითითებით, გასამრჯელოს სახით მისაცემი უძრავი ქონება ვ. მ-ის საკუთრებაში აღარ იმყოფება, რადგან ის უკვე შპს „E. D”-ის სახელზე ირიცხება.

ზ-ის განმარტებით, ვ. მ-მა არ შეასრულა მასზე ნაკისრი ვალდებულება და არ გადაუხადა მოსარჩელეს მისთვის კუთვნილი გასამრჯელო არც უძრავი ქონების და არც მისი ექვივალენტური ღირებულების სახით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელე მხარე ვერ ადასტურებს მხარეთა შორის ნამდვილად არსებობდა თუ არა დავალების ხელშეკრულება; იგი ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნევს მოთხოვნას, ვინაიდან თავად მოსარჩელე ამტკიცებს, რომ მათ შორის შეთანხმება არსებობდა უძრავი ქონების გადაცემაზე, რაც ისედაც ვერ განხორციელდებოდა. თავად მოსარჩელისთვის ცნობილი იყო, რომ მოპასუხის საკუთრებიდან გავიდა სადავო უძრავი ქონება. მოპასუხის მითითებით, მოსარჩელის მოთხოვნა არ ემყარება მხარეთა შეთანხმებას, ამასთან იგი მიიჩნევს, რომ მოთხოვნა ხანდაზმულია.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მ. ზ-ის სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: მოპასუხე ვ. მ-ს დაეკისრა მოსარჩელე მ. ზ-ის სასარგებლოდ 355 372,8 ლარის გადახდა.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ. ზ-ემ და ვ. მ-მა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილებით მ. ზ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; ვ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება მ. ზ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: მ. ზ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ვ. მ-ს მ. ზ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა დამატებით 239 596 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მ. ზ-ესა და ვ. მ-ს შორის შედგა სამი სახის მინდობილობა:

პირველი, 2007 წლის 21 მაისს, რომლითაც ვ. მ-მა მ. ზ-ეს მიანიჭა უფლებამოსილება მისი სახელით შეეძინა მიწის ნაკვეთი, ქ. ქობულეთში. მინდობილობის ვადა 10 წლით განისაზღვრა (ს. ფ. 20); მეორე მინდობილობა ვ. მ-მა 2007 წლის 16 აგვისტოს გასცა მ. ზ-ეზე, ისევ 10 წლის ვადით. აღნიშნული მინდობილობით მიანიჭა უფლებამოსილება მ. ზ-ს ააშენოს და დააპროექტოს მრავალბინიანი სახლი, რომელიც მდებარეობს ქ. ქობულეთში, ა-ის გამზ. №...-ში. ამ მხრივ მოლაპარაკებები აწარმოოს შესაბამის ადგილობრივ მმართველობის და თვითმმართველობის ორგანოებთან, დადოს ხელშეკრულება სამშენებლო კომპანიასთან, დაიცვას მიმნდობის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესები, წარმოადგინოს იგი ყველა ფიზიკურ თუ იურიდიულ პირთან (ს. ფ. 23); მესამე მინდობილობა გაიცა 2008 წლის 20 ნოემბერს, რომლითაც ვ. მ-მა, როგორც საკუთრების მიმნდობმა, მ. ზ-ეს, შემდგომში „მინდობილ მესაკუთრეს“, გადასცა ყველა უფლებამოსილება, თავისი შეხედულებისამებრ მართოს, მოახდინოს რეალური გაყოფა, გაასხვისოს, გაყიდოს უძრავი ქონება მდებარე ქობულეთში, ა-ის ქ. №...-ში. წინამდებარე მინდობილობის ფარგლებში წარმოადგინოს საკუთრების მიმნდობი იურიდიულ და ფიზიკურ პირებთან ურთიერთობაში, სახელმწიფო და მუნიციპალურ ორგანოებში. ხელი მოაწეროს ყველა საჭირო საბუთს, ნაწილობრივ ან სრულად გადასცეს წინამდებარე მინდობილობით მინიჭებული უფლებამოსილებანი სხვა პირებს. მინდობილობა გაიცა 1 წლის ვადით (ს. ფ. 26).

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული მინდობილობებით მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში მ. ზ-ის მიერ ვ. მ-ისათვის შეძენილი იქნა 49905 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი ქ. ქობულეთში, ა-ის ქ. №...-ში მრავალბინიანი სახლის მშენებლობისათვის. იგი თავის შვილთან, გ. ზ-ესთან ერთად ახორციელებდა მ-ის მიერ დაფუძნებული შპს ”K. I“-ის ხელმძღვანელობით და წარმომადგენლობით უფლებამოსილებას. მანვე ზემოაღნიშნული მინდობილობების საფუძველზე შპს „ა-თან” გააფორმა ნარდობის ხელშეკრულება.

მ. ზ-ის მიერ მ-თან გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში მოძიებული იქნა არქიტექტორი მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის დაპროექტებისათვის და გაფორმდა ხელშეკრულება სამშენებლო პროექტის მოსამზადებლად.

პალატამ ასევე დაადგინა, რომ მინდობილი პირი მ. ზ-ე დავალების ხელშეკრულების ფარგლებში შესაბამის ორგანოებთან ახდენდა ადმინისტრაციული წარმოების დაწყებისათვის სათანადო განცხადებებით მიმართვას და ურთიერთობის დამყარებას და მინდობილობის გაუქმებამდე, ანუ მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის დასრულებამდე ფაქტობრივად ხელმძღვანელობდა საცხოვრებელი სახლის მშენებლობას (ს.ფ. 46-50, მიმართვები ადმინისტრაციულ ორგანოებთან).

2008 წლის 21 ნოემბერს, მ-მა დააფუძნა შპს ”K. I”, რომლის დირექტორად მ. ზ-ის შვილი გ. ზ-ე დაინიშნა.

2009 წლის 25 იანვარს შპს ”K. I.“-ის საკუთრებაში გადაეცა მიწის ნაკვეთი, მასზე არსებული შენობა-ნაგებობებით, მდებარე ქობულეთი, ა-ის გამზ. №....

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დღეის მდგომარეობით მითითებული უძრავი ქონება შპს ”K. I.“-ის სამართალმემკვიდრის შპს ”E. D.”-ის საკუთრებაა.

პალატამ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ რომ 2011 წლის 19 მაისს №... სანოტარო აქტით, ვ. მ-მა მ. ზ-ეს გაუუქმა მინდობილობით მინიჭებული უფლებამოსილებები.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის განხილვისას, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 103-ე მუხლების ფარგლებში მხარეთაგან მიღებული იქნა ახალი მტკიცებულებები იმ ფაქტობრივი გარემოების გასარკვევად, იყო თუ არა თავდაპირველ პროექტში, ანუ მხართა შეთანხმების დროს (ან მის შემდგომ, რეესტრში რეგისტრაციის დროს) გათვალისწინებული 132 კვ.მ. ფართის ბინები; ასევე რა კონდიციამდე იყო მიყვანილი (ანუ იყო თუ არა აშენებული) 2011 წლის მაისში (მინდობილობის გაუქმების დროისათვის) ა-ის ქუჩაზე №...-ში განთავსებული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლი.

მ. ზ-ის მიერ სასამართლოში წარმოდგენილი იქნა მუშა პროექტი შპს ”გ”-ის მიერ შედგენილი, რომლის დამკვეთია ვ. მ-ი. ასლი დამოწმებულია აჭარის ა/რ ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიერ. მტკიცებულებიდან ჩანს, რომ დამკვეთი მ. ზ-ის მიერ წარმოდგენილი იქნა 2014 წლის 23 აპრილის სამშენებლო კომპანია „ა-ის“ მიერ გაცემული წერილი, რომლიდანაც დგინდება, რომ ქობულეთში, დ. ა-ის ქ. №...-ში მდებარე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მე-9 სართულის მშენებლობა 2011 წლის მაისის თვეში დასრულდა.

მ. ზ-ის მიერ ასევე წარმოდგენილი იქნა შპს ”E. D”-ის დირექტორის ო. მ-ას მიერ გამოცემული 2013 წლის 31 ივლისის №4 ბრძანება, რომლითაც დამტკიცდა დ. ა-ის ქ. №...-ში მდებარე კორპუსის ცალკე უფლების ობიექტებად განშლის ბრძანება, თანდართული ბინების განაწილების ცხრილით.

მითითებული მტკიცებულების (ცხრილის) შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მე-3 სადარბაზოში, მე-2 სართულზე მდებარე №225 ბინა არის 134,43 კვ.მ., მე-3 სართულზე მე-3 სადარბაზოში მდებარე №236 ბინა - 135,95 კვ.მ., მე-3 სადარბაზოში მე-4 სართულზე მდებარე №247 ბინა - 135,55 კვ.მ., მე-3 სადარბაზოში მე-5 სართულზე მდებარე №258 ბინა 135,12 კვ.მ. ფართის.

პალატის განმარტებით, საქმეში წარმოდგენილია შპს ”K. I”-სა და შპს ”ა-ას” შორის შედგენილი შესრულებული სამუშაოების მიღების აქტი №11 (ფორმა№2), რომელიც ასევე 2011 წლის 06 მაისით არის დათარიღებული.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მ. ზ-ესა და ვ. მ-ს შორის არსებული შეთანხმებით, ვ. მ-ს გაწეული მომსახურების სანაცვლოდ გასამრჯელოს სახით მ. ზ-ისათვის უნდა გადაეცა ქობულეთში, ა-ის გამზ. №...-ში მდებარე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლიდან 4 ბინა. საცხოვრებელი ფართებისა და სართულების შერჩევის უფლებამოსილება მ. ზ-ეს ჰქონდა.

პალატის აზრით, აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებას ადასტურებს შემდეგი მტკიცებულებები: ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 21 აგვისტოს განაჩენი; დაზარალებულმა მ-მა განმარტა, რომ შეთანხმების თანახმად, თავად მ. ზ-ისავე შეთავაზებით, აშენებულ საცხოვრებელ კორპუსში მას უნდა მიეღო ნებისმიერი 4 ბინა, რომელსაც თავად აირჩევდა.

სასამართლომ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 25 ივნისის სხდომის ოქმზე, სადაც ადვოკატის შეკითხვაზე ვ. მ-ი პასუხობს: „თავდაპირველად, როცა იწყებოდა მშენებლობა, მ. ზ-ემ განმარტა, რომ მას ყავს 3 თუ 4 ბავშვი და უნდოდა, რომ ამ სახლში ქონოდათ მის შვილებს ბინები, რაზედაც მე დავპირდი, რომ ნებისმიერი კვადრატის და ნებისმიერ სართულზე აერჩია მისთვის სასურველი ბინები. მასზე უნდა გამოყოფილიყო 4 ბინა“.

პალატამ უდავოდ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია, რომ დავალების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურების გაწევისათვის ვ.. მ-ს მ. ზ-ისათვის არ გადაუცია 4 ბინა. ასევე უდავო გარემოებაა, რომ დღეის მდგომარეობით ქობულეთში, ა-ის გამზ. №...-ში მდებარე მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში მდებარე ბინების განშლა მომხდარია და მრავალბინიანი საცხოვრებელი კორპუსის მესაკუთრეა შპს ”E. D”.

საქმეში წარმოდგენილი ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული დეპარტამენტის 2013 წლის 10 სექტემბრის ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად (ტ. 2. ს. ფ. 13), სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 1 კვ.მ. ფართის ღირებულება დღეის მდგომარეობით შეადგენს 652 აშშ დოლარს და 686 აშშ დოლარს სართულების მიხედვით (აღნიშნულია მე-5, მე-6, მე-7, მე-8 სართულებზე განთავსებული ფართების ღირებულება).

დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე პალატამ მიიჩნია, რომ წინამდებარე დავა უნდა მოწესრიგდეს დავალების ხელშეკრულებით დადგენილი სამართლებრივი რეგულაციებით და ვალდებულებითი ურთიერთობისათვის დადგენილი სამართლებრივი ნორმებით.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 103-ე, 316-317-ე, 327-ე მუხლებზე დაყრდნობით სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული 3 მინდობილობა, ფაქტობრივად დავალების ხელშეკრულება იყო, რომლითაც ვ. მ-მა გარკვეული დავალებების შესრულება მიანდო რწმუნებულს, მ. ზ-ეს.

ზ-ესა და მ-ს შორის დავალების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გასამრჯელო იყო ბინის 4 ერთეული აშენებულ კორპუსში, ამასთან, არჩევანის უფლება თავად მ. ზ-ეს ეკუთვნოდა.

პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 720-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ ხელშეკრულება წყდება მარწმუნებლის მიერ, მაშინ ის მოვალეა აუნაზღაუროს რწმუნებულს მინდობილი მოქმედების შესრულებისას გაწეული ყველა აუცილებელი ხარჯი, ხოლო, თუ ხელშეკრულება სასყიდლიანი იყო, გადაუხადოს გასამრჯელო შესრულებული სამუშაოს კვალობაზე.

იმის გათვალისწინებით, რომ დავალების ხელშეკრულება (ანუ მინდობილობა) ვ. მ-მა მ. ზ-ეს 2011 წლის მაისში შეუწყვიტა, პალატამ მიიჩნია, რომ სწორედ ამ დრომდე მათ შორის გრძელდებოდა სამართლებრივი ურთიერთობა და მ. ზ-ე ასრულებდა დავალების ხელშეკრულებით განსაზღვრულ უფლებამოსილებას. სასამართლომ დაადგინა, რომ დავალების ხელშეკრულების შეწყვეტის დროისათვის ე.ი. 2011 წლის მაისისათვის საცხოვრებელი კორპუსის მშენებლობა დასრულდა.

2011 წლამდე ვ. მ-ს არანაირი პრეტენზია მინდობილი დავალების შესრულების ხარისხთან ან სხვა გარემოებასთან დაკავშირებით მ. ზ-ის მიმართ არ გააჩნდა (ასეთი რამ სასამართლოზე მხარეებს არ განუცხადებიათ).

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მ. ზ-ემ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და მას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 710-ე მუხლის შესაბამისად, უნდა მიეცეს შეთანხმებული გასამრჯელო.

პალატამ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი შეთანხმება გასამრჯელოს თაობაზე.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 710-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, გასამრჯელო ჩაითვლება უსიტყვოდ შეთანხმებულად, თუ გარემოებათა მიხედვით მოქმედების შესრულება მხოლოდ გასამრჯელოთი არის მოსალოდნელი. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ გასამრჯელოს ოდენობა არ არის განსაზღვრული, მაშინ რაიმე ნიხრის არსებობისას შეთანხმებულად მიიჩნევა სანიხრო გასამრჯელო, ისევე, როგორც ნიხრის არარსებობისას - ჩვეულებრივი გასამრჯელო.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, გამომდინარე იქედან, რომ მ. ზ-ისათვის გასამრჯელოს სახით შეპირებული უძრავი ქონება არ წარმოადგენს ვ. მ-ის საკუთრებას და იგი შპს ”E. D”-ის საკუთრებაა, მოვალეს, ანუ დავალების მიმცემს ეკისრება საზღაურის ფულადი სახით ანაზღაურება.

საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნიდან (1 კვ.მ. ფართის ღირებულებასთან დაკავშირებით, იმ ოდენობაზე, რაც დავალების შემსრულებელმა აირჩია (თანახმად შეთანხმებისა) გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ ვ. მ-ს უნდა დაკისრებოდა 132 კვ.მ. ფართის *4-ზე ღირებულება ექსპერტიზის დასკვნით განსაზღვრული 1 კვ.მ. ღირებულების ოდენობით, რაც ჯამში შეადგენდა 239 596 ლარს.

რაც შეეხება აპელანტ ვ. მ-ის განმარტებას სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა მას და მთლიანად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთება მოცემულ საკითხზე. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზ-ის უფლება დაირღვა 2011 წლის მაისში, მინდობილობის გაუქმების დროს, საპასუხო ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, როდესაც მან შეთანხმებული საზღაური ვერ მიიღო.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე ვ. მ-მა შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მოსარჩელისთვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლომ ზოგიერთი ფაქტობრივი გარემოება სწორად დაადგინა თუმცა არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია და მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

კასატორის განმარტებით, 2007 წლის 21 მაისს ვ. მ-მა მ. ზ-ის სახელზე გასცა მინდობილობა, რომლის მიხედვით მ. ზ-ეს მიენიჭა უფლებამოსილება მარწმუნებლის სახელით შეეძინა მიწის ნაკვეთი ქ. ქობულეთში. მინდობილობის ვადა განისაზღვრა ათი წლით. საჩივრის ავტორის აზრით, რწმუნებულება არ ითვალისწინებდა დათქმას მარწმუნებლის მიერ რწმუნებულებისათვის შესასრულებელი მოქმედებებისათვის ანაზღაურებაზე. 2007 წლის 28 მაისს მ. ზ-ემ ვ. მ-ის სახელით შეიძინა ქ. ქობულეთში მიწის ნაკვეთი 424 150 აშშ დოლარად, საიდანაც მ. ზ-ემ, თავის შვილთან ერთად მიითვისა 124 150 აშშ დოლარი. აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად კასატორი მიუთითებს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 21 აგვისტოს განაჩენზე. საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, მ. ზ-ის მიერ უძრავი ქონების შეძენით და საჯარო რეესტრში მიწის ნაკვეთის მარწმუნებლის სახელზე რეგისტრაციით სრულად იქნა შესრულებული მარწმუნებლის ნება მინდობილობით განსაზღვრულ ვადაში, რის გამოც მინდობილობის მოქმედებამ, რომელიც დამოკიდებული იყო მარწმუნებლის ნების შესაბამისად იურიდიული სახის ქმედებების შესრულებაზე, დაკარგა ძალა ამ მოქმედებების შესრულებით სამოქალაქო კოდექსის 109-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად. კასატორის განმარტებით, მხარემ ვერ შეძლო იმ მტკიცებულების წარდგენა და თანხის დასახელება, რომელიც მას ერგებოდა აღნიშნული მოქმედებების შესრულებისათვის.

2007 წლის 16 აგვისტოს ვ. მ-მა მ. ზ-ის სახელზე გასცა მინდობილობა, რომლის მიხედვით მ. ზ-ეს მიენიჭა უფლებამოსილება მარწმუნებლის სახელით მოეხდინა მარწმუნებლის მიერ შეძენილ მიწის ნაკვეთზე სამშენებლო პროექტის მომზადებისათვის ხელშეკრულების დადება. საცხოვრებელი სახლის მშენებლობისათვის სამშენებლო კომპანიასთან ხელშეკრულების დადება და საცხოვრებელი სახლის მშენებლობასთან დაკავშირებული სხვა მოქმედებების განხორციელება. მინდობილობის ვადა განისაზღვრა 10 წლით. კასატორის განმარტებით, პირველი მინდობილობით გათვალისწინებული ქმედების განხორციელებიდან მეორე მინდობილობის გაცემამდე გავიდა დაახლოებით სამი თვე, რომლის განმავლობაში მ. ზ-ეს რაიმე სახის მოქმედებები ვ. მ-ის დავალებით, თუ თხოვნით არ განუხორციელებია. 2007 წლის 15 სექტემბერს მ. ზ-ემ ვ. მ-ის სახელით შპს „ა-თან“ გააფორმა ხელშეკრულება ქ. ქობულეთში დ. ა-ის გამზ. №...-ში, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის ე.წ. შავი კარკასის მშენებლობაზე. ხოლო 2008 წლის დასაწყისში მ. ზ-ემ გააფორმა ყალბი ხელშეკრულება არქიტექტორ გ. მ-თან, რომლის შედეგად მიითვისა 192 000 აშშ დოლარი (აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად კასატორი კვლავ მიუთითებს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 21 აგვისტოს განაჩენზე). ვინაიდან 2007 წლის 15 სექტემბერს სამშენებლო კომპანიასთან დადებული ხელშეკრულებით საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის წარმოება შპს „ა-ის“ სახელშეკრულებო ვალდებულებას წარმოადგენდა, მ. ზ-ის სახელზე 2007 წლის 16 აგვისტოს გაცემული მინდობილობის ფარგლები შემოიფარგლა 2007 წლის 16 აგვისტოდან ამავე წლის 15 სექტემბრამდე და მისი მოქმედება კვლავ შეწყდა სამოქალაქო კოდექსის 109-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად. საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, მოსარჩელემ ამ ნაწილშიც ვერ შეძლო მტკიცებულების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა გარიგება ამ მოქმედებისათვის მ. ზ-ისთვის რაიმე სახის გასამრჯელოს გადახდის თაობაზე.

2008 წლის 20 ნოემბერს ვ. მ-მა მ. ზ-ის სახელზე გასცა მინდობილობა, რომლის მიხედვით მ. ზ-ეს მიენიჭა უფლებამოსილება მარწმუნებლის სახელით მოეხდინა ვ. მ-ის უძრავი ქონების მართვა და განკარგვა. მინდობილობის ვადა განისაზღვრა 1 წლით. 2008 წლის 21 ნოემბერს ვ. მ-მა დააფუძნა შპს „ K. I” (ამჟამად შპს „E. D“). 2008 წლის 01 დეკემბერს ვ. მ-ის დავალებით და ზემოხსენებული მინდობილობის სფუძველზე მ. ზ-ემ შპს „ა-თან“ გააფორმა დამატებითი ხელშეკრულება, რომლითაც საცხოვრებელი სახლის მშენებლობიდან წარმოშობილი ყველა უფლება-მოვალეობა გადადიოდა შპს „K. I”-ზე, ხოლო 2009 წლის 25 იანვარს ვ. მ-ის სახელზე რიცხული უძრავი ქონება გადავიდა ამავე იურიდიული პირის საკუთრებაში, რომლის დირექტორად დაინიშნა გ. ზ-ე, რის გამოც ვ. მ-ის მიერ 2008 წლის 20 ნოემბრის მინდობილობით მ. ზ-ისათვის მინიჭებული უფლებები შეწყდა 2009 წლის 25 იანვარს. კასატორის აზრით, მოსარჩელე მხარემ სასამართლოს კვლავ ვერ წარუდგინა მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, თუ რა სახის და ოდენობის გასამრჯელო ეკუთვნოდა მას ზემოთ ხსენებული მოქმედების განხორციელებისათვის.

მოსარჩელემ დაასახელა მხოლოდ სამი ურთიერთსაპირისპირო პირობა, რომელიც ვითომ მიღწეული იყო ვ. მ-თან, კერძოდ:

პირველი ვარიანტი - ვ. მ-ი მ. ზ-ეს შეპირდა გასამრჯელოს სახით ვ. მ-ის საკუთრებაში არსებულ ქ. ქობულეთში, დ. ა-ის გამზ. №...-ში მდებარე მრავალბინიანი სახლიდან 4 ერთეულ საცხოვრებელ ფართს. საცხოვრებელი ფართების და სართულების შერჩევის უფლებამოსილება მ. ზ-ეს ჰქონდა. შემდგომ აღნიშნული ვარიანტი თავად მოსარჩელის მიერ იქნა გაქარწყლებული იმ მოტივით, რომ ვ. მ-ი ვერ შეპირდებოდა მას უძრავი ქონების გადაცემას ვინაიდან, ეს უძრავი ქონება მის საკუთრებას არ წარმოადგენდა და სასამართლოს შესთავაზა მეორე ვარიანტი.

მეორე ვარიანტი - გასამრჯელოს გაცემა უნდა განხორციელებულიყო არა კონკრეტული უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემით, არამედ ამ უძრავი ქონებების ღირებულების გადახდით. ამასთანავე, მოსარჩელე მხარემ ხაზი გაუსვა იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მას რაიმე ფორმით არ გამოუხატავს თანხმობა დავალების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურების სანაცვლოდ კონკრეტული უძრავი ქონების მიღებაზე.

მესამე ვარიანტი, რაც შეთავაზებული იქნა მოსარჩელე მხარის მიერ მდგომარეობდა იმაში, რომ მ. ზ-ეს ანაზღაურების სახით უნდა მიეღო 30%-იანი წილი ვ. მ-ის ქობულეთში არსებული ბიზნესიდან.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის დისპოზიციაზე მსჯელობისას, ამ მუხლის საფუძველზე მ. ზ-ესა და ვ. მ-ს შორის ანაზღაურებადი დავალების ხელშეკრულების არსებობის დადგენისას რატომღაც არ გაითვალისწინა თავად მ. ზ-ის მიერ ზემოთ მოხსენებული გარემოებები და დაეყრდნო მხოლოდ სისხლის სამართლის საქმეზე ვ. მ-ის მიერ მიცემულ ჩვენებას, რომლის მიხედვით მას იდეაში ჰქონდა სახლის მშენებლობის დამთავრების შემთხვევაში პატივი ეცა ,,ერთგული’’ მეგობარის, მ. ზ-ისათვის. იმ პერიოდში ვ. მ-ისათვის უცნობი იყო, რომ მის ,,ერთგულ მეგობარს’’ თავის შვილთან, გ. ზ-ესთან ერთად განზრახული ჰქონდა 1 046 219 აშშ დოლარის მითვისება. სააპელაციო სასამართლომ ვ. მ-ის იდეა ხელშეკრულებად მიიჩნია, რითაც არამარტო ნოვაცია შეიტანა სახელშეკრულებო სამართალში, არამედ წინააღმდეგობაში მოვიდა თვით მოსარჩელის პოზიციასთან, რომლის მიხედვით მხარეთა შორის ბინების ნატურით გადაცემაზე გარიგება არ დადებულა.

კასატორის აზრით, გარიგების დადება და პირობებზე შეთანხმება წარმოადგენს იურიდიულ მოვლენას, რომელიც წარსულში წარმოიშვა, აწმყოში არსებობს და მოქმედებს მხარეთა მიერ ვალდებულების შესრულებამდე. მოსარჩელემ ვერ დაასახელა გარიგების დადების თარიღი, რის გამოც მისი მოქმედების დაწყების თარიღის დადგენა შეუძლებელია. თარიღის დაუდგენლობის შემთხვევაში შეუძლებელი ხდება იმის დადგენა, იყო თუ არა ვ. მ-ი სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად უფლებამოსილი დაედო გარიგება მოსარჩელის მიერ დასახელებული შინაარსით, მოიწონა თუ არა მათ შორის დადებული გარიგება უძრავი ქონების მესაკუთრე შპს ,,E. D’’-მა, არსებობდა თუ არა უძრავი ქონება (საცხოვრებელი ბინების სახით) გარიგების დადების დღისათვის და მათ შორის დადებული გარიგებით ანაზღაურების წესი დაკავშირებული იყო თუ არა საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის დასრულებასთან, თუ ვ. მ-ი მ. ზ-ეს სხვის საკუთრებაში არსებული ბინების გადაცემას შეჰპირდა საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის დაწყების ან/და დასრულების გარეშე.

აღნიშნული არსებითი სახის ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევის და დადგენის ვალდებულება სამოქალაქო კოდექსის 105-ე და 248-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს კანონისმიერ ვალდებულებას წარმოადგენდა, ხოლო ამ გარემოებების დამამტკიცებელი მტკიცებულებების წარდგენის ტვირთი მოსარჩელის ვალდებულება იყო. სააპელაციო სასამართლომ ვერ დაადგინა ხელშეკრულების დადების თარიღი, თუმცა დაადგინა, რომ მრავალბინიანი სახლის მშენებლობას მ. ზ-ე თავის შვილთან, გ. ზ-ესთან ერთად ახორციელებდა მ-ის მიერ დაფუძნებული შპს ,,K. I-’’-ის ხელმძღვანელობით და წარმომადგენლობით უფლებამოსილებას. კასატორის განმარტებით, მსგავსი ფაქტი არ არსებობდა. გარდა ამისა, აღნიშნული გარემოების დადგენა ეწინააღმდეგებოდა ,,მეწარმეთა შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მოთხოვნებს, ვინაიდან კომპანიის ხელმძღვანელობა და წარმომადგენლობა ეკისრებათ დირექტორებს, პროკურისტს მისი კომპეტენციის ფარგლებში ან დირექტორის მიერ გაცემული მინდობილობის საფუძველზე კონკრეტულ პირს, როგორს წესი თანამშრომელს. კანონი კომპანიის (შპს-ს) სხვა სახის ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი ძალის მქონე სუბიექტებს არ ცნობს და არ ითვალისწინებს, რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი მსჯელობა, კასატორის აზრით, ამ ნაწილში იმდენად არასრულია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება. დამფუძნებლის მიერ გაცემული მინდობილობით მისი რწმუნებული ვერ იქნება კომპანიის წარმომადგენელი ან ხელმძღვანელი. ეს პირი შეიძლება იყოს მხოლოდ დამფუძნებლის წარმომადგენელი, მაგრამ არა კომპანიის, ეს სხვადასხვა ცნებებია და სუბიექტებია. ხოლო ვ. მ-ს მ. ზ-ისათვის არ მიუცია მინდობილობა, რომლითაც ამ უკანასკნელს შეეძლო დამფუძნებლის წარმომადგენლობის უფლებამოსილების განხორციელება, რის გამოც მ. ზ-ე ვ. მ-ის მიერ გაცემული მინდობილობების საფუძველზე ვერანაირად ვერ განახორციელებდა კომპანიის ხელმძღვანელობას და წარმომადგენლობას.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მე-9 სართულის მშენებლობა 2011 წლის მაისის თვეში დასრულდა და მ. ზ-ესა და ვ. მ-ს შორის არსებული შეთანხმებით, ვ. მ-ს გაწეული მომსახურების სანაცვლოდ გასამრჯელოს სახით მ. ზ-ითვის უნდა გადაეცა ქობულეთში, ა-ის გამზ. №...-ში მდებარე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლიდან 4 ბინა. ვინაიდან, აღნიშნული ბინები წარმოადგენს კომპანიის საკუთრებას, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლი და ვ. მ-ს დააკისრა ფულადი თანხის გადახდა, თუმცა მოსარჩელემ 2013 წლის 10 ივლისის განცხადებით, მოპასუხის შესაგებელთან დაკავშირებით თავად უარყო ეს ფაქტი და აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მხარეს რაიმე ფორმით არ გამოუხატავს თანხმობა დავალების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურების სანაცვლოდ კონკრეტული უძრავი ქონების მიღებაზე. ანუ მოსარჩელის მტკიცებით ბინების ნატურით გადაცემაზე მხარეთა შორის ხელშეკრულება არ დადებულა. სააპელაციო სასამართლომ კი მოსარჩელის მიერ დასახელებული გარემოებების საწინააღმდეგოდ მაინც დაადგინა ისეთი ფაქტობრივი გარემოება, რომელსაც თავად მოსარჩელე და მოპასუხე უარყოფს, და ბინების ნატურით გადაცემის შეუძლებლობის გამო მოპასუხეს ფულადი ანაზღაურება დააკისრა.

გარდა ამისა, კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლო მხოლოდ შპს ,,ა-ის’’ წერილზე დაყრდნობით მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ 2011 წლის მაისის თვეში აშენებული იქნა მე-9 სართული, თუმცა საქმეში წარდგენილი ბუკლეტებით (რომელზეც მითითებულია მშენებარე საცხოვრებელი სახლის ფაქტობრივი მდგომარეობა, 2011 წლის მაისის თვის მდგომარეობით ამოყვანილია სულ შვიდი სართული), 2011 წლის 06 მაისის შესრულებული სამუშაოების მიღების აქტით, ფორმა №2-ით და 2012 წლის 28 მარტის ექსპერტიზის დასკვნით დასტურდებოდა, რომ ექსპერტიზის ჩატარების დღისთვის აშენებული იქნა მხოლოდ შენობის ნაწილი, კერძოდ ცხრა სართული, ნაცვლად 11 სართულისა და სამშენებლო ხარჯთაღრიცხვა ხელოვნურად გაზრდილი იყო, ანუ 2012 წლის მარტის თვის მდგომარეობით საცხოვრებელი სახლის მხოლოდ 9 სართული იქნა აშენებული, მიუხედავად იმისა, რომ პროექტით გათვალისწინებული იყო 11 სართულის მშენებლობა.

შესაბამისად, კასატორის აზრით, გაურკვეველია, რა მტკიცებულებაზე დაყრდნობით მივიდა სააპელაციო სასამართლო იმ დასკვნამდე, რომ ვ. მ-მა მ. ზ-ესთან დადო გარიგება, რომლის მიხედვით ვ. მ-ი მხოლოდ 9 სართულის ამოყვანაში გასამრჯელოს სახით მ. ზ-ეს გადასცემდა 4 ბინას, როდესაც საცხოვრებელი სახლის პროექტი საბოლოოდ შეიცვალა მხოლოდ 2013 წელს და მანამადე გათვალისწინებული იყო 11 სართულიანი სახლის მშენებლობა. გარდა ამისა, საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა 2011 წლის მაისის თვეში არ დამთავრებულა და დღემდე იგი არ იყო მიღებული ექსპლუატაციაში. შესაბამისად, გაურკვეველია ვ. მ-სა და მ. ზ-ეს შორის გარიგების დადება 4 ერთეული ბინის გასამრჯელოს სახით გადაცემის შესახებ რა მონაკვეთს მოიცავდა, კერძოდ, მ. ზ-ეს უნდა დაესრულებინა საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა და ამის შემდეგ მიიღებდა ანაზღურებას, თუ ანაზღაურებას მაინც მიიღებდა, მიუხედავად იმისა, საცხოვრებელი სახლი აშენდებოდა, არ აშენდებოდა თუ ნაწილობრივ აშენდებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ვ. მ-მა 2008 წლის 21 ნოემბერს დააფუძნა შპს „K. I“, რომლის დირექტორად დაინიშნა გ. ზ-ე (მ. ზ-ის შვილი). ასევე დაადგინა, რომ 2009 წლის 25 იანვარს შპს „K. I“-ს საკუთრებაში გადაეცა მიწის ნაკვეთი მასზე არსებული შენობა-ნაგებობებით, თუმცა ამ გარემოების დადგენისას სააპელაციო სასამართლოს გამორჩა ერთი არსებითი ფაქტობრივი გარემოება, კერძოდ:

2009 წლის 22 იანვარს, ერთის მხრივ, ვ. მ-სა და მის წარმომადგენელს, მ. ზ-ეს და, მეორეს მხრივ, შპს „K. I“-ს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, აღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ზემოთ ხსენებულ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული ყველა უფლება-მოვალეობა შეიძინა შპს „K. I.“-მა, შესაბამისად, მ. ზ-ის ,,ანაზღაურებასთან“ დაკავშირებული ,,მოთხოვნები’’ ხელშეკრულების შესაბამისად, გადავიდა შპს „K. I“-ის ვალდებულებებში.

ამრიგად, კასატორის აზრით, მ. ზ-ეს ანაზღაურების მოთხოვნა უნდა დაეყენებინა არა ვ. მ-ის მიმართ, არამედ ახალი მესაკუთრის მიმართ, რომელმაც საცხოვრებელი სახლი თავის მიწის ნაკვეთთან ერთად შეიძინა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ზემოთ ხსენებული ფაქტობრივი გარემოებების დადგენით, არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ და თანხის გადახდა დააკისრა არასათანადო მხარეს.

საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელეს მიაკუთვნა იმაზე მეტი, ვიდრე ის ითხოვდა. კერძოდ, მოსარჩელემ სარჩელით მოითხოვა მშენებარე სახლის მეხუთე, მეექვსე, მეშვიდე და მერვე სართულებზე ზღვის ხედით ყველაზე დიდი ფართის მქონე 4 ბინის ღირებულების გადახდა 594 968 ლარის ოდენობით. სააპელაციო სასამართლომ კი იმსჯელა საცხოვრებელი სახლის მე-3 სადარბაზოში არსებული ბინების პარამეტრებზე, რომლებიც არ გამოდიან ზღვის მხარეს. გარდა ამისა, საცხოვრებელი ბინა 132 კვ.მ. ოდენობით საერთოდ არ არსებობს, რის გამოც ამ პარამეტრის გამოყენებით თანხის გაანგარიშება და დაკისრება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის 105-ე და 249-ე მუხლის მოთხოვნებს. ამრიგად, სააპელაციო პალატამ დაანგარიშებისას არა მარტო გამოიყენა არ არსებული ბინის ფართი ( 132 კვ.მ.), არამედ გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ზღვრული თანხის ფარგლებს და მოპასუხეს დამატებით 80 თეთრის გადახდა დააკისრა (ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მიერ დაკისრებული თანხის გათვალისწინებით).

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა მინდობილობის და დავალების ხელშეკრულების არსი. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დავალების ხელშეკრულება დამოკიდებულია მინდობილობის მოქმედების ვადაზე, რაც არასწორია შემდეგ გარემოებათა გამო: სამოქალაქო კოდექსის 107-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უფლებამოსილების, რწმუნებულების მიცემა ხდება რწმუნებულის ან მესამე პირის მიმართ ნების გამოვლენით, რომელთანაც უნდა შედგეს წარმომადგენლობა. უფლებამოსილებით გამოხატულია უფლებამოსილების მიმცემის ნება, რომ ერთ პირს მეორის წინაშე აძლევს წარმომადგენლობით ძალაუფლებას. უფლებამოსილებით მყარდება უფლებამოსილების ურთიერთობა, ეს არის დოკუმენტი, რომელიც ადასტურებს წარმომადგენლის უფლებას წარმოადგინოს მარწმუნებელი. მინდობილობა მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის უზრუნველსაყოფად წარმოდგენილსა და მესამე პირს შორის, მინდობილობის ადრესატია მესამე პირი და ემსახურება მის წინაშე უფლებამოსილების დადასტურებას. ამაზე მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 108-ე მუხლი, რომლის თანახმად, უფლებამოსილებაში ცვლილებები და მისი გაუქმება უნდა ეცნობოს მესამე პირებს, ხოლო, დავალების ხელშეკრულებით, რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე.

კასატორი მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 720-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, დავალების ხელშეკრულების შეწყვეტა მხარეებს შეუძლიათ ნებისმიერ დროს. შეთანხმება ამ უფლებაზე უარის შესახებ ბათილია. ამავე კოდექსის 109-ე მუხლის ,,ე’’ ქვეპუნქტის მიხედვით, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება ქარწყლდება შესრულებით. ზემოაღნიშნულ ნორმებზე დაყრდნობით, საკასაციო საჩივრის ავტორის განმარტებით, მინდობილობის სანოტარო წესით გაუქმება არ ნიშნავს, რომ წარმომადგენელი მინდობილობის სანოტარო წესით გაუქმებამდე აგრძელებს მარწმუნებლის ნების შესრულებას (დავალების შესრულებას), ვინაიდან მარწმუნებლის ნების შესრულებით (იურიდიული მოქმედების განხორციელებით) დავალება შესრულებულად ითვლება, თუნდაც მინდობილობაში მითითებული იყოს უფრო დიდი ვადა ან საერთოდ გაცემული იქნას განუსაზღვრელი ვადით.

კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად განსაზღვრა მ. ზ-ის ,,მოთხოვნის’’ წარმოშობის დრო. მოსარჩელე თავად უთითებს, თუ როდიდან წარმოეშვა მას ე.წ. მოთხოვნის უფლება. კერძოდ სარჩელის მე-7 ფაქტობრივ გარემოებაში მითითებულია: „იმის გამო, რომ ვ. მ-ის მიერ მ. ზ-ისათვის გასამრჯელოს სახით შეპირებული უძრავი ქონებები საკუთრების უფლებით აღირიცხა შპს ,,E. G’’-ის სახელზე, მ. ზ-ეს მოესპო შესაძლებლობა მის მიერ გაწეული მომსახურების სანაცვლოდ გასამრჯელოს სახით მიეღო შპს ,,E. G’’-ის სახელზე რიცხული უძრავი ქონებები’’. ამ შემთხვევაში მხარე თვითონვე უთითებს, რომ ,,მოთხოვნის უფლება’’ წარმოეშვა, როდესაც შპს ,,E. G’’’-ის ( იმ დროს შპს ,,K. I.’’) სახელზე აღირიცხა ქონება ანუ 2009 წლის 25 იანვარს.

ვინაიდან მ. ზ-ემ, როგორც ვ. მ-ის წარმომადგენელმა, 2009 წლის 22 იანვარს შპს ,, ,,K. I’’- თან გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულება, მისთვის სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დინება დაიწყება არა რწმუნებულების/მინდობილობის გაუქმების დღიდან, როგორც ეს მითითებულია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში, არამედ მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად კი, ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ხოლო მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებებიდან გამომდინარე მისი ,,უფლებები’’ დაირღვა 2009 წლის 22 იანვარს, საიდანაც უნდა აითვალოს ხანდაზმულობის ვადის დინება და არა მინდობილობების სანოტარო წესით გაუქმების დღიდან.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2014 წლის 25 ივლისის განჩინებით ვ. მ-ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 30 ივლისის განჩინებით ვ. მ-ის საკასაციო საჩივარი ქუთაისის საპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილებაზე დასაშვებად იქნას ცნობილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ვ. მ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

განსახილველი დავის ფარგლებში პასუხი უნდა გაეცეს შემდეგ კითხვებს:

1. გათვალისწინებული იყო თუ არა ზემოთ მითითებული დავალების ხელშეკრულებებით გასამრჯელო ვალდებულების შესრულებისათვის;

2. წარმოადგენდა თუ არა გასამრჯელო ოთხი ნებისმიერი ბინის საფასურს;

3. რწმუნებულის მიერ მარწმუნებლის თანხების მითვისება დავალების ხელშეკრულების შესრულებისას ნიშნავს თუ არა ვალდებულების არაკეთილსინდისიერად და არაჯეროვნად შესრულებას;

4. შეიძლება თუ არა რწმუნებულის მიერ ვალდებულების არაკეთისინდისიერად და არაჯეროვნად შესრულების მიუხედავად რწმუნებულმა მოითხოვოს გაწეული საქმიანობისათვის გასამრჯელო.

პირველ და მეორე საკითხთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დავალების ხელშეკრულებებში გასამრჯელოზე მხარეების შეთანხმების არარსებობის მიუხედავად, მათ შორის წარმოშობილი ურთიერთობა მხოლოდ გასამრჯელოთი არის მოსალოდნელი. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზირებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ წერილობითი ფორმით დავალების ხელშეკრულების დადებისას გასამრჯელოს გაუთვალისწინებლობა ნიშნავს მხარეთა შორის უსასყიდლო ურთიერთობის არსებობას. კანონი, ამ მოსაზრების საწინააღმდეგოდ, ადგენს ასეთ ვითარებაში გასამრჯელოს განსაზღვრის კრიტერიუმებს.

მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის წარმოშობილი იყო გრძელვადიანი ურთიერთობა, რომელიც ითვალისწინებდა მოგების მიღების მიზნით მრავალსართულიანი საცხოვრებელი კომპლექსის აშენებას, რაც მაღალი ალბათობით შესაძლებელია განხორციელდეს გასამრჯელოს სანაცვლოდ. გასამრჯელო ჩაითვლება უსიტყვოდ შეთანხმებულად, თუ გარემოებათა მიხედვით მოქმედების შესრულება მხოლოდ გასამრჯელოთი არის მოსალოდნელი. ამ თავისებურებაზე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 710-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული გარემოების გაქარწყლება შესაძლებელია თვით დაინტერესებული პირის მიერ, თუ იგი დაადასტურებს, რომ სადავო ურთიერთობა გასამრჯელოს არ ითვალისწინებდა. აღნიშნული კასატორმა ვერ დაადასტურა (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). იგი უთითებს მხოლოდ დავალების ხელშეკრულებებში გასამრჯელოზე შეთანხმების არარსებობაზე, რაც არ არის საკმარისი 710-ე მუხლის მე-2 ნაწილით მოცემული პრეზუმფციის გასაქარწყლებლად. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ გასამრჯელოს ოდენობა არ არის განსაზღვრული, მაშინ რაიმე ნიხრის არსებობისას შეთანხმებულად მიიჩნევა სანიხრო გასამრჯელო, ისევე, როგორც ნიხრის არარსებობისას - ჩვეულებრივი გასამრჯელო. ამდენად, კანონი უშვებს შესაძლებლობას, რომ გასამრჯელოს თაობაზე ხელშეკრულებაში შესაბამისი დათქმის არარსებობის მიუხედავად მისი ოდენობა დადგინდეს ნიხრების ან ამ ურთიერთობებისათვის დამახასიათებელი ჩვეულებების მიხედვით.

აღნიშნულთან ერთად, ყურადსაღებია, რომ გასამრჯელოს ოდენობის დადგენისას სასამართლო დაეყრდნო არა ნიხრის ან ჩვეულებრივი გასამრჯელოს პრინციპს, არამედ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 21 აგვისტოს განაჩენით დადგენილ ფაქტს, რომლითაც ვ. მ-ი აღიარებს, რომ დავალების ხელშეკრულების შესრულების შედეგად ის დაპირდა ზ-ეს მშენებარე საცხოვრებელ სახლში ნებისმიერი 4 ბინის გადაცემას.

ამ დადგენილი ფაქტის წინააღმდეგ კასატორს არა აქვს წარმოდგენილი დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით.

ამდენად, ზემოთ აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, პირველი და მეორე კითხვების პასუხად შესაძლებელია გამოტანილ იქნას დასკვნა, რომ მხარეთა შორის დავალების ხელშეკრულებები ითვალისწინებდა გასამრჯელოს ოთხი ნებისმიერი ბინის გადაცემით სახით.

მესამე საკითხთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს წარმოდგენილი აქვს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომლის თანახმად სააპელაციო სასამართლომ არ მისცა შეფასება საქმეში არსებულ მტკიცებულებას. კერძოდ, კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა საქმეში არსებული, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 21 აგვისტოს განაჩენი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დავალების ხელშეკრულების შესრულებისას მარწმუნებლის მიერ დავალებული თანხების მითვისება წარმოადგენს ვალდებულების არაკეთილსინდისიერად და არაჯეროვნად შესრულებას. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლით დადგენილი ვალდებულების შესრულება (რისთვისაც გათვალისწინებულია გასამრჯელო) ნიშნავს მის შესრულებას ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ წესის საწინააღმდეგო ქმედება არის ვალდებულების დარღვევა.

მიუხედავად იმისა, რომ კასატორი საქმის განხილვისას უთითებდა მოსარჩელის მიერ თანხების მითვისების განაჩენით დადგენილ ფაქტებზე, სააპელაციო სასამართლომ შეფასება არ მისცა საქმეში არსებულ მტკიცებულებას (ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 21 აგვისტოს განაჩენს) და არ გამოიკვლია განაჩენით დადგენილი ფაქტები, კერძოდ მიუთითებენ თუ არა ეს ფაქტები მოსარჩელის მიერ დავალების ხელშეკრულებების არაკეთილსინდისიერად და არაჯეროვნად შესრულებაზე.

აღნიშნული ფაქტების კვლევის შედეგად წარმოიშობა საქმისათვის მნიშვნელოვანი კითხვა: შეიძლება თუ არა რწმუნებულის მიერ ვალდებულების არაკეთისინდისიერად და არაჯეროვნად შესრულების მიუხედავად რწმუნებულმა მოითხოვოს გაწეული საქმიანობისათვის გასამრჯელო.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არა აქვს გამოკვლეული აღნიშნული საკითხი. სასამართლო შემოიფარგლა მხოლოდ იმ ფაქტების კვლევით, რომლებიც მიუთითებენ გასამრჯელოს თაობაზე შეთანხმების არსებობა-არარსებობასა და გასამრჯელოს მოცულობაზე.

სააპელაციო სასამართლო არ იკვლევს და არ მსჯელობს მოპასუხის (კასატორის) მიერ მითითებულ ფაქტებზე და მტკიცებულებებზე, რომელთაც მნიშვნელობა გააჩნიათ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის.

შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად განსაზღვრა მტკიცების საგანი, მტკიცების საგანში არ შეიყვანა მოპასუხის (კასატორის) მიერ მითითებული ფაქტები და არ შეაფასა ამ ფაქტების დამდგენი მტკიცებულება.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კეთილსინდისერების პრინციპი (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილი) არ შემოიფარგლება მხოლოდ ვალდებულების შესრულებით. ყველა კონკრეტული ვალდებულების შესრულებისას კეთილსინდისიერება (სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) მოიცავს, როგორც ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებულ საკითხებს, ასევე კონტრაჰენტის ინტერესების გათვალისწინებას და დაცვას. მიუხედავად იმისა, რომ კეთილსინდისერებასა და ჯეროვან შესრულებას შორის ზღვარის გავლება რთულია, მაინც შესაძლებელია გარკვეულ შემთხვევებში მათი დეფერენცირება. ჯეროვნად შესრულების პრინციპი ეხება ვალდებულების შესრულების უფრო კონკრეტულ ასპექტებს, მაგალითად, შეთანხმებულ ხარისხს, ნივთის შესაბამის თვისებებს, რაოდენობას და ა.შ., ანუ ჯეროვან შესრულებაში იგულისხმება შესრულება, რომელიც აკმაყოფილებს შესრულების პირობებს. კეთილსინდისიერების პრინციპი კი უნდა განიმარტოს უფრო ფართოდ, ის ზემოთ მითითებული ასპექტებთან ერთად, ასევე უკავშირდება მორალურ, ზნეობრივ მხარესაც, სამართლიანობას, ერთგულებას და ა. შ. აქედან გამომდინარე, კეთილსინდისიერება, უპირველეს ყოვლისა, წესიერებას ნიშნავს. შესაბამისად, კეთილსინდისიერების პრინციპის დარღვევა იწვევს დამრღვევი პირის პასუხისმგებლობას.

მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ არაკეთილსინდისიერ მხარესაც შესაძლებელია გააჩნდეს მოთხოვნები კონტრაჰენტის მიმართ. ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება ამ მოთხოვნების ფარგლების დადგენას. კერძოდ, დავალების ხელშეკრულების საფუძველზე დავალებული მოქმედებით მარწმუნებელი იღებს სარგებელს, შესაბამისად მას გააჩნია შესრულების მიმართ იურიდიული და ეკონომიკური ინტერესი. მოცემულ შემთხვევაში უნდა შეფასდეს აღნიშნული ინტერესი. შესაძლებელია მოსარჩელეს (რწმუნებულს) გააჩნდეს მხოლოდ იმ ხარჯის მოთხოვნის უფლება, რომელიც მან გასწია დავალების შესასრულებლად და, რომლის მიმართ მარწმუნებელს გააჩნია იურიდიული და ეკონომიკური ინტერესი იმ თანხების გამოკლებით, რაც მიუთითებს მის მიერ ვალდებულების არაკეთილსინდისიერად შესრულებაზე. მოცემულ საქმეში შესრულების ხარისხზე მხარეები არ დავობენ.

კასატორი მიუთითებს, რომ ხანდაზმულობის ვადა უნდა აითვალოს 2009 წლის 25 იანვრიდან და იშველიებს მ. ზ-ის განმარტებას იმის შესახებ, რომ ამ უკანასკნელს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა „E. D“-ის სახელზე უძრავი ქონების აღრიცხვის მომენტიდან. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს აღნიშნულ მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა მართებულია. მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა მაშინ, როდესაც ვ. მ-ი გავიდა ხელშეკრულებიდან, 2011 წლის მაისში. ხელშეკრულებიდან გასვლა უკვე მიუთითებს იმაზე, რომ გამსვლელი მხარე არ აპირებს ხელშეკრულების პირობების შესრულებას, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად უნდა მიჩნეულ იქნას ხელშეკრულების მეორე მხარის მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად.

კასატორის ერთ-ერთი მოთხოვნაა საკასაციო სასამართლომ საქმე არ დააბრუნოს სააპელაციო ინსტანციაში და თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იმ პირობებში, როდესაც სააპელაციო სასამართლოს საქმის ყველა ფატობრივი გარემოება სრულყოფილად და ამომწურავად არ დაუდგენია და სულყოფილად არც მათი დამადასტურებელი მტკიცებულებები გამოუკვლევია, საკასაციო პალატა მოკლებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით გათვალისწინებულ შესაძლებლობას სამართლებრივი შეფასება მისცეს საქმის გარემოებებს და თავად მიიღოს გადაწყვეტილება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულია სააპელაციო სასამართლოსთვის.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს. სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მტკიცების საგანი, შეაფასოს მტკიცებულება (განაჩენი) სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში და დაადგინოს მოსარჩელის მოთხოვნის მოცულობა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ვ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე