საქმე №ას-763-722-2015 28 სექტემბერი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – გ. ქ.-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - თ. ა.-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 01 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ

დავის საგანი – სესხის დაბრუნება, ზიანის ანაზღაურება

აღწერილობითი ნაწილი:

2. სასარჩელო მოთხოვნა და სარჩელის საფუძვლები:

2.1. თ. ა.-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე გ. ქ.-ის მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის 65,070 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება.

2.2. სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელესა და მოსარჩელის მამა ვ. ა.-ეს დახმარება სთხოვა შპს „ჯ. მ.-ის“ წარმოების შესაქმნელად, რაზედაც მათ თანხმობა განუცხადეს და განახორციელეს შესაბამისი მოქმედებები. საწარმოს მესვეურებს დადებული ჰქონდათ სესხის ხელშეკრულება სს „ბ. ქ.-სთან” 300,000 აშშ დოლარზე, საიდანაც წინმსწრებად ჰქონდა მიღებული 50,000 აშშ დოლარი, დანარჩენი თანხის მიღება უნდა მომხდარიყო საწარმოს ექსპლოატაციაში შესვლის შემდგომ. ვინაიდან შპს „ჯ. მ.-ის” ხელმძღვანელობამ დროულად ვერ მოახერხა ფინანსების მოზიდვა, გ. ქ.-ემ, წარმოადგენდა რა იგი საწარმოს 30%-იანი წილის მფლობელს, მოსარჩელეს სთხოვა 50 000 აშშ დოლარის სესხად გადაცემა.

2013 წლის 13 მაისს მხარეებს შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე გ. ქ.-ემ თ. ა.-ისაგან ისესხა 50,000 აშშ დოლარი. წლიური საპროცენტო სარგებელი განისაზღვრა 15%–ით. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა გ. ქ.-ეს მოსარჩელისათვის უნდა გადაეხადა ოთხ ეტაპად – ყოველ ექვს თვეში ერთხელ - 16,250 აშშ დოლარის ოდენობით, საიდანაც ძირითად თანხას შეადგენდა 12,500 აშშ დოლარი, ხოლო ექვსი თვის საპროცენტო სარგებელი - 3,750 აშშ დოლარი. აღნიშნული თანხის გადახდის ვადაგადაცილებისათვის განისაზღვრა პირგასამტეხლო - ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაუხდელი თანხის 0,007%.

მოპასუხემ არ შეასრულა სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მხარეებს შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მოსარჩელეს მოპასუხისათვის უნდა გადაეცა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა, თუმცა აღნიშნული ვალდებულება მოსარჩელის მხრიდან არ შესრულებულა. აქედან გამომდინარე, მოპასუხე, გ. ქ.-ეს არ წარმოშობია სესხის დაბრუნების ვალდებულება.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებზე მითითება:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. ა.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გ. ქ.-ეს თ. ა.-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 65,000 აშშ დოლარის გადახდა.

5. სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა

გადაწყვეტილებაზე კანონით დადგენილ ვადაში, სააპელაციო საჩივარი წარადგინა გ. ქ.-ემ და მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილების ნაწილობრივი გაუქმება და და გაუქმებულ ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით თ. ა.-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები:

6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 01 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

6.2. მოცემული საქმის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოება იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო თანხა 50,000 აშშ დოლარი გ. ქ.-ეს სესხად გადასცა თ. ა.-ემ.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულება იდება ზეპირად. მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფორმაც. ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ წერილობით მტკიცებულების არსებობა სავალდებულოა თანხის გადაცემის ფაქტის დასადასტურებლად. რაც შეეხება მოწმის ჩვენებას, საკანონმდებლო დანაწესით, იგი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს სასესხო ურთიერთობის დადგენის ერთადერთ მტკიცებულებად, თუმცა მის შეფასებას სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში (სსსკ-ის 105-ე მუხლი) კანონმდებლობა არ კრძალავს. იმ ვითარებაში, როდესაც მოწმის ჩვენება არ წარმოადგენს საქმისათვის არსებით გარემოებათა დადგენის ერთადერთ მტკიცებულებას, სასამართლო მეორეხარისხოვნად მიიჩნევს მოწმის ნათესაურ კავშირს რომელიმე მხარესთან და მის დაინტერესებას დავის შედეგის მიმართ. სამოქალაქო ბრუნვაში ხშირია შემთხვევები, როდესაც საქმის ფაქტობრივი გარემოებები მხოლოდ იმ პირებს შეუძლიათ დაადასტურონ, რომლებიც მხარეთა ახლო ნათესავები, მეგობრები, მეზობლები ან ოჯახის წევრები არიან. საპროცესო კოდექსის 141-ე მუხლი არ კრძალავს ასეთ პირთა მოწმედ დაშვებას. მიუხედავად მხარესთან ახლო ურთიერთობისა მოწმე ვალდებულია სასამართლოს მისცეს ობიექტური ფაქტების ამსახველი განმარტება, ან საერთოდ უარი თქვას ჩვენების მიცემაზე (სსსკ-ის 142-ე მუხლი). იგი ვალდებულია ასევე დაასაბუთოს ჩვენებაზე უარის თქმა, რაზეც საბოლოოდ გადაწყვეტილებას იღებს სასამართლო (სსსკ-ის 144-ე მუხლი).

6.3. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი იყო მხარეთა შორის გაფორმებული წერილობითი ხელშეკრულება, ხოლო მოწმის დაკითხვა კი, ემსახურებოდა დაბრუნების პირობით, თანხის გადაცემის ფაქტის დადასტურებას.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 143-ე მუხლი ითვალისწინებდა იმ შემთხვევებს, რა დროსაც მოწმე ვერ იყენებდა ჩვენების მიცემაზე უარის თქმის უფლებას, კერძოდ, თუკი მან უნდა დაადასტუროს გარიგების დადების ფაქტი, რომლის დადებისას იგი მიწვეული იყო მოწმედ.

მოსარჩელემ მოითხოვა იმ პირის მოწმის სახით დაკითხვა, ვინც, მისივე მითითებით, ესწრებოდა თანხის გადაცემის ფაქტს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 143-ე მუხლის პრინციპის დაცვით, სხვა მტკიცებულების არსებობის პირობებში, სასამართლომ მართლზომიერად მიიჩნია მხარის ოჯახის წევრის მოწმის სახით დაკითხვა.

თანხის გადაცემისა და ხელშეკრულების გაფორმების თარიღთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ თანხა მისგან ისესხა გ. ქ.-ემ 2013 წლის 13 მაისს - ხელშეკრულების გაფორმების დღეს, თუმცა განმარტებაში მიუთითებდა, რომ თანხა გადასცა 12 მაისს (ასევე, უთითებდა მოწმეც), ხოლო ხელშეკრულება გაფორმდა მეორე დღეს.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ამ გარემოების დადგენა არ იწვევდა სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოების შეცვლას, არამედ დაკავშირებული იყო სესხის სამართლებრივი ბუნების შეფასებასთან.

მოსარჩელის მიერ მითითებულ თარიღებში არ იყო რაიმე მკვეთრი განსხვავება. ერთ შემთხვევაში, იგი სესხის გაცემის თარიღად მიიჩნევდა ხელშეკრულების გაფორმებას, ხოლო მეორე შემთხვევაში, - თანხის გადაცემას.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გ. ქ.-ის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ სესხის ხელშეკრულება წარმოადგენს რეალურ გარიგებას და მხარეთა უფლება-მოვალეობების წარმოშობისთვის განმსაზღვრელი არ იყო წერილობითი გარიგების გაფორმება, არამედ ხელშეკრულება დადებულად ითვლებოდა დაბრუნების პირობით მოვალისთვის თანხის გადაცემისთანავე, თუმცა, წარმოდგენილი ხელშეკრულება უნდა შეფასებულიყო არა როგორც ვალდებულების წარმოშობის საფუძველი, არამედ, კონკრეტული წერილობითი მტკიცებულება, რითაც დასტურდებოდა მხარეთა შორის ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა.

ამდენად, მხარეთა შორის სასესხო უფლება-მოვალეობების წარმოშობისთვის განმსაზღვრელი იყო თანხის გადაცემის ფაქტი და მის დაბრუნებაზე შეთანხმება და არა მათ შორის წერილობით ფორმით ხელშეკრულების გაფორმება.

ზემოაღნიშნული შეფასება დავის სამართლებრივ ასპექტს წარმოადგენდა და მოსარჩელეს არ ჰქონდა ვალდებულება ზუსტი სამართლებრივი შეფასება მიეცა გარემოებებისათვის. ამდენად, აპელანტის მიერ მითითებული ცდომილება, სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა სასამართლოს მიერ სარჩელში მითითებული გარემოებების შეცვალად.

6.4. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ წერილობითი ხელშეკრულების განარტებისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლით, რომლის მიხედვით, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან და აღნიშნა, რომ წარმოდგენილი წერილობითი ხელშეკრულება ცალსახად არ ადგენდა იმ გარემოებას, რომ თანხა მისი გაფორმების დროისათვის აღებული არ ყოფილა. ამასთან, იგი საერთოდ არ შეესაბამებოდა სესხის დაპირების ურთიერთობის შინაარსს, რადგან არანაირი ერთმნიშვნელოვანი შეთანხმება სამომავლოდ სესხის გაცემაზე არ ფიქსირდებოდა. ამ მხრივ, ყურადსაღები იყო ხელშეკრულების 1.5. პუნქტი, რომლის მიხედვით დადგენილი იყო სესხის დაფარვის ვადა, თუმცა, არფერი იყო ნათქვამი სესხის გაცემის თარიღზე. ამასთან, დადგენილი იყო, რომ მოპასუხეს არ მოუთხოვია დაპირების შესრულება და არც აღნიშნული ხელშეკრულება იყო მხარეთა მიერ გაუქმებული. მართალია, 1.1 პუნქტი ხელშეკრულების საგანში მიუთითებდა გამსესხებლის ვალდებულებაზე გადაეცა ფულადი თანხა მსესხებლისათვის, თუმცა, მხარეთა უფლება-მოვალეობების კუთხით გამსესხებელს არანაირი ვალდებულება არ გააჩნდა, იგი მხოლოდ მსესხებელს უდგენდა ვალდებულებას სრულად და ჯეროვნად დაეცვა ხელშეკრულებით ნაკისრი პირობები. ამასთან, წინააღმდეგობრივი იყო ხელშეკრულების 1.3. და 1.5. პუნქტები, რომლის მიხედვით ერთ შემთხვევაში, სესხის თანხა აღებული იქნებოდა ერთიანად, ხოლო 1.5. პუნქტში მითითებული იყო, რომ სესხი აღებულია ორი წლით და შემდეგ მითითებული დაბრუნების თარიღი, რაც ზუსტად ხელშეკრულების გაფორმებიდან ორი წლის შემდეგ თარიღს ემთხვეოდა.

აღნიშნული გარემოებების, მოწმის ჩვენების და მხარეთა განმარტებების საფუძველზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სწორად იქნა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რამაც შექმნა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

7. კასატორის მოთხოვნა და კასაციის საფუძვლები

7.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. ქ.-ემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

7.2. კასატორი სადავოდ ხდის მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობას და თავის საკასაციო პრეტენზიას იმ გარემოებას აფუძნებს, რომ საქმის სააპელაციო წესით განმხილველმა სასამართლომ ვერ დაადგინა თუ, რის საფუძველზე მიიჩნია მხარეებს შორის სესხის ხელშეკრულება წარმოშობილად - ზეპირი თუ საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე.

7.3. კასატორის მითითებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი შეიცავს ურთიერთგამომრიცხავ მსჯელობას, სახელდობრ, ერთ შემთხვევაში, სასამართლო ეყრდნობა წერილობით ხელშეკრულებას, ხოლო მეორე შემთხვევაში კი, მიუთითებს ხელშეკრულების გაფორმებამდე თანხის გადაცემის ფაქტზე.

რაც შეეხება თანხის გადაცემას, ამ ნაწილში, კასატორს მიაჩნია, რომ მოწმის - მოწინააღმდეგე მხარის მამის ჩვენება თანხის გადაცემის ფაქტის დასადასტურებლად მტკიცებულებას არ წარმოადგენდა.

სამოტივაციო ნაწილი:

8. საკასაციო პალატის დასკვნები:

8.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

8.2. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

8.3. გ. ქ.-ის კასაციის საფუძვლები (მიზეზები) მდგომარეობს იმაში, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტი (13.05.2013წ.-ის სესხის ხელშეკრულება) და მოწმის ჩვენება, რამაც განაპირობა მოცემული დავის არასწორი გადაწყვეტა.

8.4. ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის სადავოა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის ფაქტი, პირველ რიგში, უნდა განიმარტოს რა სამართლებრივი ბუნება ახასიათებს ზოგადად სასესხო ურთიერთობას და რა ფორმით დაიშვება მისი არსებობა.

სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი.

სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლის დანაწესით სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი.

ამავე კოდექსის 624-ე მუხლით კი, დადგენილია სესხის ხელშეკრულების ფორმა, რომლის მიხედვით სესხის ხელშეკრულება იდება ზეპირად. მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფორმაც. ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით.

ზემოთმოხმობილ ნორმათა სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარე, უნდა განიმარტოს, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა მხარეებს ანიჭებს ნების თავისუფალი გამოვლენის უფლებამოსილებას, რაც იმაში მდგომარეობს, რომ მათ შორის, სახელშეკრულებო ურთიერთობათა წარმოშობა, მათივე ნებაზეა დამოკიდებული და ამ ურთიერთობის შინაარსი განსაზღვრავს გარიგების მიზანს ანუ, იმ სამართლებრივ შედეგს, რომლის მიღწევაც სურთ ნების გამომვლენ მხარეებს.

სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისად, სესხის, როგორც რეალური ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე უნდა დგინდებოდეს არა მხოლოდ სესხზე შეთანხმების, არამედ ასევე, სესხის თანხის გადაცემის ფაქტი. სესხის ხელშეკრულების არარსებობა თავისთავად გამორიცხავს მოპასუხე მხარისათვის ,,მსესხებლის” სტატუსის მინიჭებას და მის ვალდებულებას აღნიშნული სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში მიღებული ფულადი თანხის დაბრუნებას.

მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი (მოპასუხე) სწორედ სესხზე შეთანხმებას ხდის სადავოდ. ამ პირობებში კი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში არსებული მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტურის განაწილების სტანდარტის შესაბამისად მტკიცების ტვირთი უნდა განაწილდეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ვალდებულება, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია. ამგვარი სტანდარტი მტკიცების ტვირთს ვალდებულებით სამართალი ანაწილებს ისე, რომ მოვალეს ეკისრება მხოლოდ ვალდებულების შესრულების ფაქტის ან, იმ ფაქტობრივი გარემოების მტკიცების ვალდებულება, რომელიც გამორიცხავს შესრულებას; ხოლო გამსესხებელს ეკისრება სესხის ხელშეკრულების დადებისა და შესაბამისი თანხის გადაცემის ფაქტობრივი გარემოების დადასტურება.

ამდენად, სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით, სადავო თანხის (65000 აშშ დოლარის) მოპასუხისათვის გადაცემისა და შესაბამისად, სესხის ზეპირი ხელშეკრულების არსებობის შესახებ მტკიცებულების წარმოდგენის მოვალეობა ეკისრებოდა მოსარჩელეს, რომელიც ამ პროცესუალური მოვალეობის შესრულების მიზნით, დაეყრდნო მოწმე ვ. ა.-ის ჩვენებასა და 13.05.2013წ.-ით დათარიღებულ წერილობით დოკუმენტს

8.5. წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში კასატორი ეჭვქვეს აყენებს მოწმის ჩვენებისათვის მტკიცებულებითი ძალის მინიჭებას და ამავდროულად, აღნიშნავს, რომ სასამართლომ შეცვალა სარჩელის საფუძველი და ერთ შემთხვევაში, დაადგინა მხარეთა შორის სესხზე ზეპირი შეთანხმების არსებობა, ხოლო, მეორე შემთხვევაში კი, იმსჯელა წერილობითი ფორმით სასესხო ურთიერთობის არსებობაზე. კასატორის უკანასკნელი მსჯელობა მოტივირებულია იმით, რომ სასამართლომ მტკიცებულებითი მნიშვნელობა მიანიჭა 13.05.2013წ.-ით დათარიღებულ წერილობით დოკუმენტს.

კასატორის ზემოთ ჩამოყალიბებულ არგუმენტს საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და სადავო სამართალურთიერთობის გათვალისწინებით განმარტავს, რომ სამოქალაქო პროცესში მტკიცებულებათა საშუალებების დაშვების ან ამორიცხვის საკითხი უნდა გადაწყდეს იმ ნებართვებისა თუ აკრძალვების მიხედვით, რაც გათვალისწინებულია მატერიალური ნორმით. კონკრეტული ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული ფაქტების (იურიდიული შემადგენლობის) შედეგად წარმოშობილი ურთიერთობების დასადასტურებლად, რაც საბოლოოდ, წარმოადგენს სამართლებრივი ნორმით გათვალისწინებულ მაკვალიფიცირებელ კომპონენტებს, აუცილებელია ისეთი მტკიცებულებების არსებობა, რომლებიც ერთობლიობაში, უტყუარად ქმნიან ნორმით გათვალისწინებულ შემადგენლობას.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მტკიცებულებათა დასაშვებობის წესების გამოყენების დროს დიდი მნიშვნელობა ენიჭება მტკიცების საგნის დიფერენცირებას. კონკრეტულ შემთხვევაში, ისეთი ფაქტების დადგენას, რომლებიც დაკავშირებულია უშუალოდ ვალდებულების წარმოშობასთან.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარასებობის შესახებ.

მტკიცებულებათა სახეები, რომელიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დასადგენად, ამომწურავადაა განსაზღვრული სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. არც ერთ მტკიცებულებას არ გააჩნია რაიმე უპირატესობა სხვა მტკიცებულებასთან შედარებით. აგრეთვე, არც ერთ მტკიცებულებას არა აქვს, წინასწარ დადგენილი ძალა სასამართლოსათვის, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამა თუ იმ მტკიცებულების მნიშვნელობა წინასწარ არ არის განსაზღვრული და მისი ძალა და მნიშვნელობა სასამართლოს შეფასებაზეა დამოკიდებული. მტკიცებულებათა შეფასების დროს მხარეებს უფლება აქვთ, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მტკიცებულებების სარწმუნოობა. მათი უტყუარობის თუ სიყალბის შესახებ მოსაზრებები შეიძლება გამოთქვან არამარტო მხარეებმა, არამედ მესამე პირებმა, აგრეთვე, სპეციალისტებმა და ექსპერტებმა, თუ ისინი მონაწილეობენ პროცესში. საბოლოოდ კი წარმოდგენილ მტკიცებულებებს აფასებს სასამართლო.

მატერიალური სამართლებრივი ნორმით მოცემული გარემოემების დამტკიცებისათვის ამა თუ იმ მტკიცებულებების არჩევის აუცილებლობას კარნახობს ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა. აღსანიშნავია, რომ მხოლოდ ის ფულადი ვალდებულებები მოითხოვენ წერილობით მტკიცებულებების არსებობას, რომლის თაობაზე მითითებულია კონკრეტული მატერიალურ-სამართლებრივ ნორმაში, სახელდობრ, სასესხო ვალდებულებების დროს სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის თანახმად, როდესაც ზეპირი სესხის ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით. ეს ის შემთხვევაა, როდესაც მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით არ არის გათვალისწინებული ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის კონკრეტული სამართლებრივი მექანიზმი, რის გამოც, დასადგენი ფაქტობრივი გარემოებების თავისებურების გათვალისწინებით, შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სხვადასხვა პროცესუალური მტკიცებულების სახე. იმის მტკიცება, რომ ამგვარი სამართალურთიერობის დასადასტურებლად მოწმის ჩვენება უვარგისი მტკიცებულებაა, უმართებულოა და არ გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის სამართლბრივი ანალიზიდან. ხსენებული ნორმა მხოლოდ არასაკმარის მტკიცებულებად მიიჩნევს მოწმის ჩვენებას და სასესხო ურთიერთობის დასადასტურებლად საჭიროდ მიიჩნევს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული სხვა მტკიცებულების არსებობასაც.

მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში, როგორც აღინიშნა მოსარჩელემ მოითხოვა მოწმის სახით ვ. ა.-ის დაკითხა, რომელმაც სასამართლოს დაუდასტურა თანხის გადაცემის ფაქტი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 140-ე მუხლის თანახმად, მოწმედ შეიძლება იყოს ყოველი პირი, რომლისთვისაც ცნობილია რაიმე გარემოება საქმის შესახებ. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოწმის ჩვენება ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებული მტკიცებულებაა სამოქალაქო პროცესში. მოწმის მეშვეობით დასტურდება მრავალი ფაქტი, რომლის გარეშე შეუძლებელი იქნებოდა საქმის არსებითად სწორად გადაწყვეტა. მოწმეს წაეყენება შემდეგი მოთხოვნები: მოწმედ შეიძლება იყოს პირი, რომელსაც შესწევს უნარი, სწორად აღიქვას ფაქტები და მისცეს მათ შესახებ სწორი ჩვენება და რომელიც არ არის იურიდიულად დაინტერესებული საქმის შედეგით. აქ მხედველობაშია ისეთი ინტერესი, რომელიც გააჩნია მოსარჩელეს და მოპასუხეს, რომლებისთვისაც საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებას შეუძლია გარკვეული სარგებლობის მოტანა. მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოწმე წარმოადგენდა მხარის ახლო ნათესავს, რის გამოც, მისი ჩვენებისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება ეწინააღმდეგებოდა საპროცესო კოდექსის მოთხოვნებს, უსაფუძვლოა. საკასაციო პალატის ამგვარი შეფასება განპირობებულია საქმის მასალებში წარმოდგენილი წერილობითი დოკუმენტით, სახელდობრ, 13.05.2013წ.-ს შედგენილი და მხარეთა მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტით. ამ დოკუმენტის შინაარსი და მასზე მხარეთა ხელმოწერა საკასაციო პალატას აძლევს იმისი ვარაუდის მტკიცე საფუძველს, რომ მხარეთა შორის ნამდვილად წარმოიშვა სასესხო ურთიერთობა. წინააღმდეგ შემთხვევეაში, საინტერესოა, რატომ არ მოითხოვა და ამ დოკუმენტში მსესხებლად მითითებულმა მხარემ სესხის თანხის გადაცემა, ან გარიგების ბათილად ცნობა. ფაქტია, რომ დოკუმენტის ნამდვილობა მას სადავოდ არ გაუხდია.

მით უფრო, გ. ქ.-ისათვის კარგად იყო ცნობილი, რა შინაარსის დოკუმენტს აწერდა ხელს. ამ დოკუმენტში თანხის დაბრუნების შესახებ სწორედ მისი ვალდებულებები იყო დაფიქსირებული. ეს კი იმაზე მიუთითებდა, რომ გამსესხებლის მხრიდან თანხის გადაცემის შესახებ ვალდებულების შეუსრულებლობა, თ. ა.-ეს ანიჭებდა თანხის გადაცემის მოთხოვნის უფლებას.

მართალია, სამართალწარმოება მიმდინარეობს მხარეთა დისპოზიციური ნების საფუძველზე, რაც სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ უშუალოდ მხარე წყვეტს გამოიყენოს თუ არა უფლების დაცვლის სასარჩელო ფორმა, თუმცა, მოპასუხის ამგვარი უმოქმედობა, მოწმის ჩვენებასთან და თვით ამ დოკუმენტის ხელმოწერასთან ერთობლიობაში, სასამართლოს უქმნის მტკიცე რწმენას იმასთან დაკავშირებით, რომ მხარეთა შორის ნამდვილად წარმოიშვა სასესხო ურთიერთობა.

8.6. რაც შეეხება კასატორის იმ პოზიციას, რომ სასამართლოს მჯელობა ურთიერთწინააღმდეგობრივია, რადგან ერთ შემთხვევაში, სასამართლო ეყრდნობოდა წერილობით ხელშეკრულებას, ხოლო მეორე შემთხვევაში კი, მიუთითებდა ხელშეკრულების გაფორმებამდე თანხის გადაცემის ფაქტზე და ამდენად, გაუკვეველია თუ სესხის რომელ ფორმაზე არსებობდა მხარეთა შეთანხმება, ვერ იქნება გაზიარებული, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ დაადგინა მხარეთა შორის სესხზე ზეპირი ფორმით შეთანხმების არსებობა, ხოლო ის გარემოება, რომ სასამართლომ 13.05.2013წ.-ს ხელმოწერილ დოკუმენტს მიანიჭა მტკიცებულებითი მნიშვნელობა, არ ცვლის სასესხო ურთიერთობის ფორმის კვალიფიკაციას. როგორც ზემოთ აღინიშნა, 623-ე -624-ე მუხლებით არ არის გათვალისწინებული ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის კონკრეტული სამართლებრივი მექანიზმი, რის გამოც, დასადგენი ფაქტობრივი გარემოებების თავისებურების გათვალისწინებით, შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სხვადასხვა პროცესუალური მტკიცებულების სახე. კონკრეტულ შემთხვევაში, საუბარია იმაზე, რომ სასამართლომ კასატორის მიერ აპელირებული დოკუმენტი, სასესხო ურთიერთობის წერილობით ფორმით წარმოშობილად კი არ მიიჩნია და საფუძვლად კი არ დაუდო სესხზე წერილობითი შეთანხმების არსებობის შესახებ ფაქტობრივი გარემოების დადგენას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სხვა მტკიცებულებათა, მათ შორის მოწმის დაკითხვაც შესაძლოა არ დამდგარიყო დღის წესრიგში, რამეთუ ზოგადად სესხის წერილობითი ხელშეკრულების არსებობის შემთხვევაში, სწორედ ხელშეკრულებაა ის დოკუმენტი, რომლითაც სესხზე წერილობითი შთანხმება მიიჩნევა დადასტურებულად, არამედ, კასატორის მიერ აპელირებული დოკუმენტი განიხილა მოწმის ჩვენებასთან და მხარის ახსნა-განმარტებასთან ერთობლიობაში და ამით, წარმოშობილად მიიჩნია სესხზე ზეპირი შეთანხმების არსებობა.

8.7. მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებობდა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც ხელშეკრულების ორივე მხარეს აკისრებდა შემხვედრ ვალდებულებას.

8.8. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა, რომელიც შეეხება სასესხო ურთიერთობის წარმოშობისა და მისგან გამომდინარე, შემხვედრი ვალდებულებების სამართლებრივ საკითხებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

8.9. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. ქ.-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ გ. ქ.-ეს დაუბრუნდეს გ. ქ.-ის მიერ 2015 წლის 04 აგვისტოს №0.- საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (6000 ლარის) 70% – 4200 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბ.ის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ბ. ალავიძე