საქმე №ას-685-655-2014 2 ოქტომბერი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – გ. მ-ის უფლებამონაცვლე ბ. მ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ს-ია (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინებები – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 აპრილის განჩინება, ასევე მტკიცებულებათა მიღებაზე უარის თქმის შესახებ საოქმო განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინებების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის დაბრუნება

დავის საგანი – ანდერძის ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

გ. მ-მა (უფლებამონაცვლე ბ. მ-ი, შემდგომში _ მოსარჩელე) მოითხოვა გ. მ-ის მიერ მ. ს-იას (შემდგომში _ მოპასუხე) სახელზე შედგენილი შინაურული ანდერძის ბათილად ცნობა და შპს „ხ-ის“ საწესდებო კაპიტალის 50%-იანი წილის მესაკუთრედ ცნობა.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოპასუხემ სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილი შესაგებლით მოთხოვნა არ ცნო და არსებითი ხასიათის შედავების ფარგლებში აღნიშნა, რომ სადავო შინაურული ანდერძი სრულად შეესაბამებოდა კანონის მოთხოვნებს.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. გასაჩივრებული განჩინებების სარეზოლუციო ნაწილები:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 26 თებერვლის საოქმო განჩინებით აპელანტის შუამდგომლობა მტკიცებულებათა საქმისათვის დართვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

5.2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად

6. გასაჩივრებული განჩინებების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1. საოქმო განჩინების დასაბუთება:

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე და 380-ე მუხლების შესაბამისად, განმარტა, რომ აპელანტს გააჩნდა შესაძლებლობა, პირველი ინსტანციის წესით საქმის განხილვისას წარედგინა მტკიცებულებები (ექსპერტის დასკვნა), ამასთან, შუამდგომლობის ავტორი ვერ მიუთითებდა საქალაქო სასამართლოში ამ მტკიცებულების წარუდგენლობის საპატიო მიზეზზე.

6.2. შემაჯამებელი განჩინების დასაბუთება:

6.2.1. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით დავის სწორად გადაწყვეტისათვის ყველა მნიშვნელოვანი საკითხი პირველი ინსტანციის სასამართლომ გამოიკვლია სრულყოფილად და სასამართლომ მათ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა. პალატამ დამატებით განმარტა, რომ სამოქალაქო პროცესი, მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეებს უფლებებთან ერთად ეკისრებათ ფაქტების მითითებისა და შესაბამისი მტკიცებულებების წარდგენის ვალდებულება, რომელთა შეუსრულებლობა მხარეებისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს უნდა დაედასტურებინა გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებდა მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხეს _ გარემოებები, რომლებსაც შესაგებელი ეფუძნება.

6.2.2. მამკვირდებლის მიერ ხელმოწერილი, 2007 წლის 19 დეკემბრის შინაურული ანდერძის არსებობის პირობებში, მოქმედებს აღნიშნულ დოკუმენტში მამკვიდრებლის მიერ გამოხატული ნების ნამდვილობის პრეზუმფცია, ხოლო საწინააღმდეგოს დადასტურება კი, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა, სწორედ, მას უნდა დაედასტურებინა, რომ მამკვიდრებელი იყო ქმედუუნარო, რომელსაც არ შეეძლო გაეკონტროლებინა თავისი ქმედებები, თუმცა, საქმეში წარმოდგენილი დასკვნა ცალსახად აბათილებდა მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებულ მოსაზრებას მამკვიდრებლის ქმედუუნარობასთან დაკავშირებით.

6.2.3. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მოწმეების მიერ სასამართლოსათვის მიცემულ ჩვენებებზე და აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი შეფასება მისცა მათ და სწორად დაასკვნა, რომ ანდერძის შედგენის დროს მამკვიდრებელი იყო იმ მდგომარეობაში, როდესაც შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და წარემართა იგი. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ მიუთითა მამკვიდრებლის მკურნალი ექიმების ჩვენებებზე და აღნიშნა, რომ თავად მოწმის ჩვენებიდან გამომდინარე, გ.მ-ის ავადმყოფობის ისტორიაში, პაციენტის არაადეკვატურობაზე მითითების არარსებობა, ადასტურებდა საპირისპიროს, ეს გარემოება დასტურდებოდა იმითაც, რომ პაციენტი სწორად აღიქვამდა ექიმების მიერ დასმულ შეკითხვებს, მისი ტკივილის ხარისხის განსაზღვრასთან დაკავშირებით, მოწმის განმარტებით, დასმული შეკითხვების სწორად აღქმა, გ.მ-ს გამოარჩევდა კიდეც სხვა, მსგავსი ავადმყოფობის მატარებელი პაციენტებისაგან. ექიმის განმარტებით, იმ ტიპის პაციენტს, როგორიც იყო მამკვიდრებელი, თავისუფლად შეეძლო წერა, ვინაიდან, როგორც წესი, ასეთი პაციენტები სამედიცინო დოკუმენტაციაზე თავად აწერენ ხელს.

6.2.4. სასამართლომ ასევე მიუთითა იმ მოწმეთა ჩვენებებზეც, რომლებსაც ახლო ურთიერთობა ჰქონდათ მამკვიდრებელთან (თ. პ-ი, ლ. ქ-ე). მათი ჩვენებების თანახმად, ავადმყოფობის პერიოდში, მამკვიდრებლის პიროვნულ თვისებებსა და ხასიათში, ასევე მეხსიერებაში არანაირი ცვლილება არ შეუნიშნავთ. რაც შეეხებოდა ანდერძის შედგენას, მოწმეები ადასტურებენ, რომ სადავო ანდერძი უშუალოდ შეადგინა გ.მ-მა და ელოდებოდა ნოტარიუსს, რათა დაემოწმებინა იგი. მოწმეთა განმარტებით, ამ პერიოდში გ.მ-ის ფსიქიკური მდგომარეობა იყო ნორმალური და არ არსებობდა მასში ეჭვის შეტანის არანაირი საფუძველი. ამდენად, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად გაიზიარა 2012 წლის 5 დეკემბრის N... სიკვდილის შემდგომი სასამართლო-ფსიქიატრიული ექსპერტიზის დასკვნა, რომლითაც კითხვაზე - შეეძლო თუ არა გ. მ-ს ანდერძის შედგენის დროისათვის, ავადმყოფობის ისტორიისა და დიაგნოზის გათვალისწინებით, შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და წარემართა იგი, გაცემული იყო ერთმნიშვნელოვანი პასუხი, რომ გ. მ-ი (მამკვიდრებელი) 2007 წლის 19 დეკემბერს, ანდერის შედგენისას, არ იყო ფსიქიკურად დაავადებული, რაიმე ფსიქიკური დაავადება არ აღენიშნებოდა და მას შეეძლო, შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და განეგო იგი.

6.2.5. სასამართლოს განმარტებით, აპელანტის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ გ. მ-ს, უკიდურესად გაუარესებული ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, გამორიცხულია, სადავო ანდერძის შედგენისას გამოევლინა ნამდვილი ნება, საჭიროებდა უტყუარი მტკიცებულებებით დადასტურებას. პირის ჯანმრთელობის მდგომარეობის უკიდურესად გაუარესება, თავისთავად არ არის საკმარისი საფუძველი პირის ქმედუუნაროდ მიჩნევისათვის, მეტიც, თუ კი პირის ქმედუუნარობა უტყუარი მტკიცებულებებით არ დასტურდება, ყოველგვარი ეჭვი უნდა განიმარტოს მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ. განსახილველ შემთხვევაში, ის გარემოება, რომ გ.მ-ი არ იყო დაავადებული ფსიქიკურად და რომ მას შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და განეგო იგი, დადასტურებული იყო ექსპერტიზის 2012 წლის 5 დეკემბრის დასკვნით. ამ დასკვნის საპირწონედ და მის გასაბათილებლად ვერ გამოდგებოდა 2012 წლის 27 ნოემბრის №... ექსპერტიზის დასკვნა, რომელიც ეყრდნობოდა მხოლოდ იმ გარემოებას, რომ გ. მ-ი იმყოფებოდა ნარკოტიკული პრეპარატის მუდმივი ზემოქმედების ქვეშ. ამ თვალსაზრისით პალატამ კვლავ მიუთითა ექსპერტის მონაწილეობით დაკითხულ გ.მ-ის მკურნალი ექიმების ჩვენებებზე, რომლითაც დადასტურდა, რომ, მიუხედავად პაციენტის მძიმე ავადმყოფობისა და მნიშვნელოვანი მკურნალობისა (მკურნალი ექიმების ჩვენებით გ.მ-ისათვის დანიშნული მორფინის დოზა 6 მლ–ით 24 საათში /ერთი ამპულა ყოველ 4 საათში/ კეთდებოდა ტკივილგამაყუჩებლად და ჩატარებული მკურნალობა მიზნად ისახავდა, რომ პაციენტი ყოფილიყო ადეკვატური და მომხდარიყო ტკივილის მართვა), პაციენტი იყო ადეკვატური და კონტაქტური, რაც ასევე იმაში გამოიხატებოდა, რომ იგი სწორად აღიქვამდა ექიმების მიერ დასმულ შეკითხვებს, მისი ტკივილის ხარისხის განსაზღვრასთან დაკავშირებით, რაც ხაზგასმით აღინიშნა ექიმის მიერ და მისივე განმარტებით, აღნიშნული ადეკვატურობა - ექიმების მიერ დასმული შეკითხვების სწორად აღქმა, გ.მ-ს გამოარჩევდა კიდეც სხვა, მსგავსი ავადმყოფობის მატარებელი პაციენტებისაგან. სასამართლოს განმარტებით, მხოლოდ (პაციენტისათვის სამკურნალოდ) დანიშნული პრეპარატების კვალობაზე გაკეთებული დასკვნა, რაც ასახული იყო 2012 წლის 27 ნოემბრის №... ექსპერტიზის დასკვნაში, სათანადოდ დასაბუთებულად არ იქნა მიჩნეული.

6.2.6. სასამართლოს განმარტებით, მნიშვნელოვანი იყო საკითხი იმის შესახებ, თუ ვინ შეასრულა ანდერძზე ხელმოწერა, რის თაობაზეც ასევე ჩატარდა კალიგრაფიული ექსპერტიზა, რომლის (N... დასკვნა) თანახმად, ხელმოწერა, რომელიც 19.12.2007 წლის შინაურულ ანდერძზეა წარმოდგენილი სავარაუდოდ ეკუთვნის გ. მ-ს. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე სადავოდ ხდიდა აღნიშნულ საკითხს, რომლის დადასტურების ვალდებულებაც მასვე ეკისრებოდა, შესაძლებლობა მიეცა, კიდევ ერთხელ წარედგინა სასამართლოსათვის თავისი პოზიციის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. მოცემულ შემთხვევაში (იხ. 6.11.2013წ. სხდომის ოქმი, განხილულ იქნა აპელანტის შეუამდგომლობა, რომელიც დაკმაყოფილდა და გამოთხოვილ იქნა სისხლის სამართლის N... საქმიდან ხელწერილის ექსპერტიზის დასკვნა), აპელანტი ცდილობდა, დაყრდნობოდა ექსპერტიზის N... დასკვნას. ამ დასკვნის თანახმად კი, ხელმოწერა (ტექსტის სახით), ასევე, სახელი და გვარი - „გ. მ-ი“ შესრულებული იყო გ. მ-ის მიერ, რაც შეეხებოდა ხელნაწერის ტექსტს, შესრულებული იყო თუ არა ის გ. მ-ის მიერ, დასკვნის გაცემა შეუძლებელი აღმოჩნდა, ვინაიდან არ იყო წარდგენილი გ. მ-ის ხელწერის ნიმუშები. ამ დასკვნის თანახმად, ცალსახად იყო დადასტურებული ის ფაქტი, რომ 2007 წლის 19 დეკემბრის შინაურულ ანდერძზე განლაგებული ხელმოწერა ნამდვილად ეკუთვნოდა მამკვიდრებელს და გამორიცხავდა ყოველგვარ ვარაუდს და ბუნდოვანებას, ხოლო ანდერძის ტექსტი შესრულებული იყო თუ არა გ. მ-ის მიერ, პალატის მოსაზრებით, ამ საკითხზე ექსპერტიზის მიერ პასუხის გაუცემლობა არ იძლეოდა საფუძველს, იმ დასკვნისათვის, რომ ანდერძი არ იყო შედგენილი გ.მ-ის მიერ (მით უმეტეს, რომ მოწმეების: თ. პ-ისა და ლ. ქ-ის ჩვენების თანახმად, გ. მ-მა პირადად შეადგინა ანდერძი). სადავო ანდერძზე თავად გ.მ-ის ხელმოწერით, რომელიც დადგენილი იყო ექსპერტიზის დასკვნით, დასტურდებოდა მამკვიდრებლის მიერ ნების გამოვლენა ანდერძის შედგენასთან დაკავშირებით.

6.2.7. პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1403-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 1344-ე, 1345-ე, 1364-ე მუხლებით და განმარტა, რომ მითითებული ნორმებით გარანტირებული იყო პირის უფლება, საკუთარი სურვილისა და შეხედულების შესაბამისად განეკარგა ქონება და საამისოდ გამოევლინა ნება. ანდერძი ცალმხრივი გარიგებაა და მისი სამართლებრივი შედეგების დადგომა უკავშირდება მოანდერძის გარდაცვალებას. ანდერძის იურიდიული ბუნებიდან გამომდინარე, ანდერძის ბათილობისას უპირატესი მნიშვნელობა ენიჭება მამკვიდრებლის ნების ნამდვილობას. ანდერძის გაფორმებასთან დაკავშირებული ყველა წესი, რომელიც დადგენილია ნორმატიული აქტებით, ემსახურება ერთადერთ მიზანს, მოანდერძის ნების სწორად დაფიქსირებას. აქედან გამომდინარე, ანდერძის ბათილობას საფუძვლად შეიძლება დაედოს ისეთი დარღვევა, რომელიც საეჭვოს გახდის მოანდერძის ნების ნამდვილობას. საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებათა ურთიერთშეჯერებისა და ანალიზის საფუძველზე პალატამ მიიჩნია, რომ მოანდერძის ნების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანის საფუძველი არ არსებობდა, რაც გამორიცხავდა სადავო ანდერძის ბათილად ცნობას. ამასთან, რამდენადაც არ არსებობდა სადავო ანდერძის ბათილობის ფაქტობრივი საფუძველი, გამოირიცხებოდა სადავო სამკვიდროს მიმართ მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველიც.

7. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის სხვა შემადგენლობისათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.

7.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

7.1.1. პირველი ინსტანციის სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა მოსარჩელის ახსნა-განმარტება, რაც ერთ-ერთ მტკიცებულებას წარმოადგენს, ამ საკითხზე სააპელაციო სასამართლოს ყურადღება არ გაუმახვილებია, რითაც დარღვეულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნები. თავად სადავო ანდერძი საეჭვო ვითარებაში მოპოვებული ხელნაწერია, რომელიც არ შეესაბამება სამოქალაქო კოდექსის 50-ე და 52-ე მუხლების მოთხოვნებს, იგი მიახლოებულიც კი არ არის ანდერძისათვის დადგენილ ფორმასთან, ამასთანავე, სამოქალაქო კოდექსის 1364-ე მუხლის შესაბამისად, სადავო დოკუმენტით არ დგინდება არც ის გარემოება, რომ ანდერძი მოსარჩელის მიერაა დაწერილი და არც ის, რომ ნება თავისუფალ მდგომარეობაშია გამოვლენილი. გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხეს დაუკანონა სამართლებრივი შინაარსის არმქონე დოკუმენტით მემკვიდრეობის უფლება.

7.1.2. საქმეში წარმოდგენილი ანდერძი არ შეესაბამება 1368-ე მუხლს, რადგანაც თარიღი ანდერძში უნდა იყოს მითითებული და არა ანდერძის ქვეშ, როგორც ეს მოცემულ შემთხვევაშია, ამასთანავე, დასტურდება, რომ ანდერძის შედგენის დროისათვის მამკვიდრებელი იყო ქმედუუნარო, რამდენადაც 2007 წლის 20 დეკემბრის ბოლო ამბულატორიული ფურცლის თანახმად, მას დადგენილი ჰქონდა სიმსივნური კახექსია, გარდა აღნიშნულისა, პაციენტი მუდმივად იმყოფებოდა მორფინის ზემოქმედების ქვეშ, იღებდა დიმედროლს, გაბაგამას, ანტიკონვესტანტებს, ავადმყოფობის ისტორიაში აღნიშნულია, რომ მას ჰქონდა ძლიერი ტკივილები. ის გარემოება, რომ ანდერძის შედგენიდან ხუთ დღეში მოანდერძე გარდაიცვალა, ლოგიკას მოკლებულს ხდის სასამართლოს დასკვნას, რომ გ.მ-ი იყო ქმედუნარიანი.

7.1.3. სააპელაციო სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა ის გარემოება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოწმედ მიიწვია არა მამკვიდრებლის ბოლო ექიმი, არამედ, ონკოცენტრის ექიმები, სადაც პაციენტი საკაცით მოათავსეს და მკურნალობდა 2007 წლის 16 ნოემბრამდე, ამასთანავე, არასწორად იქნა გაზიარებული მოწმეთა ჩვენებები, რომლებიც ავადმყოფობის ისტორიაში ასახულისაგან განსხვავებულ გარემოებებს ადასტურებდნენ და ამტკიცებდნენ, რომ საავადმყოფოდან გამოსვლის შემდეგ, სიცოცხლის ბოლო წუთამდე ავადმყოფი გადაადგილდებოდა დამოუკიდებლად. სასამართლოში წარმოდგენილი მოწმეები იყვნენ მოწინააღმდეგე მხარის ახლობლები. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა აპელანტის მითითება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2003 წლის 13 იანვრის #1/ნ ბრძანებაზე.

7.1.4. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ანდერძი არ შეესაბამება სამოქალაქო კოდექსის 1365-ე და 1367-ე მუხლების მოთხოვნებს, მით უმეტეს იმ პირობებში, როდესაც მოწმედ დაკითხული პირი _ თ.პ-ი, რომელიც ადასტურებს ანდერძის მამკვიდრებლის მიერ შედგენას, იურისტია. სამოქალაქო კოდექსის 1403-ე მუხლის შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, სახეზეა ანდერძის ბათილად ცნობის ამავე კოდექსის 69-ე მუხლის მე-5 ნაწილით, 53-ე და 54-ე მუხლებით განსაზღვრული წინაპირობები.

7.1.5. კასატორმა მიუთითა ამავე საქმეზე სააპელაციო პალატის მიერ მიღებულ 2012 წლის 14 თებერვლის განჩინებებზე, რომლითაც არ იქნა გაზიარებული სამოსწავლო უჯრიან რვეულში არსებული ჩანაწერების გ.მ-ისადმი კუთვნილების ფაქტი და განმარტა, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლომ სადავო ანდერძზე ხელმოწერის მამკვიდრებლისადმი კუთვნილება ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე მიიჩნია დადგენილად. ამასთანავე, საქმეში წარმოდგენილია განჩინება, რომელითაც განუხილველად იქნა დატოვებული მ.ს-იას განცხადება სადავო ანდერძის კანონიერებაზე, ეს განჩინება კანონიერ ძალაშია შესული და მისი განახლება ახალი გარემოების არსებობის შემთხვევაშია დასაშვები, წინააღმდეგ შემთხვევაში, განჩინებას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლით განსაზღვრული ძალა გააჩნია, რაც არ იქნა გაზიარებული სასამართლოს მიერ. სამკვიდრო ქონება გ.მ-ს საჯარო რეესტრში დარეგისტრირებული არ ჰქონია, რაც მოწმობს, რომ გ.მ-ი იყო ქონების არა მესაკუთრე, არამედ მოსარგებლე, სამოქალაქო კოდექსის 157-ე მუხლის თანახმად კი, ამგვარი უფლების მიღების სუბიექტი მხოლოდ კანონისმიერი და არა ანდერძისმიერი მემკვიდრე შეიძლება იყოს.

7.1.6. სასამართლომ განჩინების გამოტანისას დაარღვია საპროცესო ნორმები, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე, 244-ე, 249-ე, 225-ე, 377-ე, მე-4 და 102-ე მუხლები. სასამართლომ დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი და არასწორად განმარტა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, მოქმედებდა ანდერძის ნამდვილბის პრეზუმფცია, რის გამოც ამ ნამდვილობის გაქარწყლება მოსარჩელეს ევალებოდა. მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, სასამართლომ არ გაითვალისწინა აპელანტის მიერ წარდგენილი დასაბუთებული არგუმენტები და მტკიცებულებები მამკვიდრებლის ქმედუუნარობის თაობაზე. ამ საპროცესო დარღვევის ფონზე სასამართლო სრულიად უსაფუძვლოდ დაეყრდნო მიკერძოებული მოწმეების ჩვენებებს და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის დარღვევით, აღნიშნა, რომ საქალაქო სასამართლომ სწორად გაიზიარა სიკვდილის შემდგომი სასამართლო-ფსიქიატრიული ექსპერტიზის 2012 წლის 5 დეკემბრის დასკვნა.

7.1.7. გარდა აღნიშნულისა, სააპელაციო პალატამ ანდერძზე ხელმოწერის მოანდერძისადმი კუთვნილების ფაქტი დადგენილად მიიჩნია ექსპერტიზის სავარაუდო დასკვნაზე, თუმცა მას არ მიუთითებია, თუ რა საფუძვლით არ იზიარებდა საქმეში წარმოდგენილ შინაგან საქმეთა სამინისტროს 2013 წლის 16 ოქტომბრის დასკვნას, სადაც დადგენილია, რომ ანდერძზე ხელმოწერისა და ანდერძის ტექსტის მამკვიდრებლის მიერ შედგენის ფაქტის დადგენა შეუძლებელია დასკვნაში მითითებული მიზეზების გამო. ეს გარემოება მოწმობს, რომ შინაურული ანდერძი სამოქალაქო კოდექსის 1364-ე მუხლის მოთხოვნებს ეწინააღმდეგება. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატამ სრულიად არაადეკვატურად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1403-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, 1344-ე, 1345-ე და 1364-ე მუხლებზე და არ გაიზიარა ის გარემოება, რომ სადავო ანდერძი არ არის შედგენილი კანონით დადგენილი წესის შესაბამისად.

7.1.8. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკასაც (კასატორმა მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს შემდეგ გადაწყვეტილებებზე: #ას-198-620-06; #ას-923-1157-05; #ას-595-822-08; #ას-1412-1629-05; #ას-177-167-2011; #ას-633-699-07).

7.1.9. 2014 წლის 20 თებერვალს აპელანტმა მოტივირებული შუამდგომლობით მიმართა სასამართლოს „ვ-ის“ მიერ ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნის საქმისათვის დართვის თაობაზე, თუმცა სასამართლომ საოქმო განჩინებით არასწორად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის დარღვევით, არ დააკმაყოფილა შუამდგომლობა, რადგანაც მხარეს საპატიო მიზეზი გააჩნდა მტკიცებულების სააპელაციო სასამართლოში წარდგენისა, რადგანაც საქმის ქვემდგომ სასამართლოში განხილვისას ექსპერტს დასკვნა არ დაუდია, ამასთანავე, დასკვნაში მითითებული გარემოებები სარჩელის საფუძვლიანობას ადასტურებდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს შინაურული ანდერძის ბათილად ცნობა, ასევე სამკვიდრო მასაში შემავალი ქონების (სამეწარმეო საზოგადოების 50%-იანი წილის) მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობა. სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

1.1.1. მამკვიდრებელი გ. მ-ი გარდაიცვალა 2007 წლის 24 დეკემბერს.

1.1.2. გ. მ-მა შინაურული ანდერძით მთელი თავის უძრავ-მოძრავი ქონება, ასევე 50%-იანი წილი შპს „ხ-ში“ უანდერძა მოპასუხეს.

1.1.3. სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, შპს „ხ-ის“ 50%-იანი წილის მფლობელი იყო გ. მ-ი.

1.1.4. გ. მ-ი გ. მ-ის მეორე რიგის მემკვიდრე, ძმისშვილია, რომელიც 2008 წლის 16 დეკემბერს გარდაიცვალა.

1.1.5. 2009 წლის 17 ივნისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის შესაბამისად, ბ. მ-მა მიიღო შვილის _ გ. მ-ის სამკვიდრო, ხოლო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 23 ივნისის განჩინებით ბ. მ-ი ცნობილ იქნა გ. მ-ის უფლებამონაცვლედ.

1.2. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

1.3. კასატორი სადავოდ ხდის გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომლის თანახმადაც, საქმეში წარმოდგენილი შინაურული ანდერძი შედგენილი და ხელმოწერილია მამკვიდრებელ გ.მ-ის მიერ, რომელსაც ანდერძის შედგენის დროისათვის შეეძლო შეეგნო საკუთარი მოქმედების მნიშვნელობა და განეგო იგი. თავის მხრივ, კასატორი მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლად უთითებს იმ გარემოებას, რომ ანდერძის შედგენის დროისათვის გ.მ-ი იყო დაავადებული, უტარდებოდა იმგვარი მკურნალობა, რაც მის ქმედუნარიანობას გამორიცხავდა, ამასთანავე, ეჭვქვეშ აყენებს, როგორც ანდერძის ტექსტის, ისე მასზე არსებული ხელმოწერის მამკვიდრებლის მიერ შესრულების ფაქტს და აღნიშნავს, რომ დარღვეულია ანდერძის ნამდვილობისათვის კანონით დადგენილი ფორმა. საკასაციო პრეტენზიების დასაბუთებულობის შემოწმების მიზნით, პალატა მიიჩნევს, რომ უპირველესად უნდა დადგინდეს შინაურული ანდერძის შესაბამისობა კანონის მოთხოვნებთან.

1.4. სამოქალაქო კოდექსის 1345-ე მუხლის თანახმად, მოანდერძე შეიძლება იყოს სრულწლოვანი, ქმედუნარიანი პირი, რომელსაც ანდერძის შედგენის მომენტში შეუძლია გონივრულად განსაჯოს საკუთარი მოქმედება და ნათლად გამოხატოს თავისი ნება. ამავე კოდექსის 1364-ე მუხლის თანახმად კი, მოანდერძეს შეუძლია თავისი ხელით დაწეროს ანდერძი და ხელი მოაწეროს მას (შინაურული ანდერძი). მითითებული ნორმებიდან გამომდინარე, შინაურული ანდერძის ნამდვილობისათვის კანონი ადგენს მარტივი წერილობითი ფორმის დაცვის აუცილებლობას, რომელიც შედგენილი და ხელმოწერილი უნდა იყოს მოანდერძის მიერ, ხოლო ანდერძში გადმოცემული ნება ქმედუნარიანი პირის გონივრული განსჯის შედეგს უნდა წარმოადგენდეს. განსხვავებით სამოქალაქო კოდექსის სხვა ნორმებში მოცემული ანდერძის ფორმისა, რომელთა მიმართაც კანონმდებლობით გაცილებით მეტი მოთხოვნებია დადგენილი, შინაურული ანდერძის მოანდერძის მიერ მხოლოდ დაწერა და ხელის მოწერა მას სრულ იურიდიულ ძალას აძლევს.

1.5. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების შეფასებას ანდერძის ნამდვილობის პრეზუმფციის თაობაზე და განმარტავს, რომ პრეზუმფცია, როგორც ვარაუდი ამა თუ იმ ფაქტის შესახებ, მტკიცებას არ ექვემდებარება და თუ იგი არ იქნა უარყოფილი, სასამართლომ უნდა გამოიყენოს პრეზუმირებული ფაქტი. თავის მხრივ, პრეზუმირებული ფაქტის პროცესუალური ბუნება აისახება იმაში, რომ ამგვარი ვარაუდის გაქარწყლება ეკისრება პირს, რომლის წინააღმდეგაცაა მიმართული იგი. ამდენად, ის გარემოება, რომ სადავო ანდერძი არ წარმოადგენდა ნამდვილს, მოსარჩელის სამტკიცებელი გარემოება იყო, გარდა აღნიშნულისა, სააპელაციო პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, სავსებით მართებულად აღნიშნა, რომ მოცემული კატეგორიის დავაში მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დამტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრებოდა, რომელიც მას უტყუარი მტკიცებულებებით უნდა დაედასტურებინა.

1.6. საქმეში წარმოდგენილია გ.მ-ის სამედიცინო ისტორიები სხვადასხვა სამკურნალო დაწესებულებებიდან, მათ შორის კასატორის მიერ სადავოდ გამხდარი შპს „თ-ის მ. #2-ის“ მიერ გაცემული დოკუმენტი, რომლის თანახმადაც, ავადმყოფს ჰქონდა გამოხატული კახექსია. სამედიცინო დოკუმენტაციაში ასახულია, როგორც პაციენტის გამოკვლევები, ისე დიაგნოზი და ჩატარებული მკურნალობა. მოსარჩელის მიერ სასამართლოში წარდგენილ იქნა შპს „ფ. ჯ-სა და ნ-ის პ-ის ც-ის“ 2012 წლის 27 ნოემბრის დასკვნა, რომლითაც შეკითხვებს: შეეძლო თუ არა აწ გარდაცვლილ გ. მ-ს 19.12.2007 წელს, შინაურული ანდერძის შედგენის დროს თავისი ფსიქიკური მდგომარეობიდან გამომდინარე ანგარიში გაეწია თავის ქმედებისათვის და ეხელმძღვანელა მათთვის, ასევე _ ითვლება თუ არა გ. მ-ი ქმედუნარიანად, ექსპერტმა უარყოფითი პასუხის გასცა. დასკვნის თანახმად, 2007 წლის 19 დეკემბერს ავადმყოფი გ.მ-ი იმყოფებოდა ნარკოტიკული პრეპარატის მუდმივი ზემოქმედების ქვეშ, რა დროსაც თავისი ფსიქიკური მდგომარეობით არ შეეძლო შეეგნო თავის მოქმედება და განეგო იგი. დასკვნის კვლევითი ნაწილის შესწავლით დასტურდება, რომ ანამნეზური მონაცემები მიწოდებულ იქნა გარდაცვლილი პირის ძმის ცოლის, რძლის მიერ (მოსარჩელე), ამასთან, საექსპერტო კვლევა მთლიანად ემყარება შპს „თ-ის #2 მ-ის“ მიერ გაცემულ #... ცნობას. გარდა აღნიშნულისა, საქმეში წარმოდგენილია თბილისის საქალაქო სასამართლოს 30.05.2012წ. განჩინების საფუძველზე დანიშნული სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 05.12.2012წ. დასკვნა. ექსპერტს საკვლევად დაესვა კითხვა იმის შესახებ, შეეძლო თუ არა გ. მ-ს ანდერძის შედგენის დროისათვის შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და წარემართა იგი. დასკვნის თანახმად, აწ გარდაცვლილი გ. მ-ი ფსიქიკურად დაავადებული არ იყო. 2007 წლის 19 დეკემბერს, ანდერძის შედგენისას, გ. მ-ს რაიმე ფსიქიკური დაავადება არ აღენიშნებოდა და მას შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და განეგო იგი. დასკვნის კვლევითი ნაწილიდან ირკვევა, რომ ექსპერტებმა შეისწავლეს ბ. მ-ის მიერ წარდგენილი შპს „ფ-ი ჯ-სა და ნ-ის პ-ის ც-ის“ 27.11.2012წ. დასკვნა; ონკოლოგიის ნაციონალური ცენტრის მრავალშრიანი სპირალური კომპიუტერული ტომოგრაფიის კაბინეტის ექიმ-რადიოლოგის მიერ 16.11.2007წ. ჩატარებული გულ-მკერდის კომპიუტერული ტომოგრაფიის დასკვნა; კავშირ „ო-ის ცენტრის“ 16.08.2010წ. წერილი; „პროფესორ ა.ღვამიჩავას სახელობის ონკოლოგიის ნაციონალური ცენტრის“ #... ავადმყოფობის ისტორია; მორიგე ექიმის 2007 წლის 17-25 ნოემბრის ჩანაწერები; გაწერის ეპიკრიზი (29.11.2007წ.); შპს „თ-ის #2 მ-ის“ 05.05.2010წ. #... წერილი; ექსპერტის მონაწილეობით სასამართლო სხდომაზე მოწმედ დაკითხული მამკვიდრებლის მკურნალი ექიმების, ასევე იმ ადამიანების ჩვენებები, რომელებსაც უკანასკნელ დღეებში ჰქონდათ ურთიერთობა გ.მ-თან.

1.7. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ასევე თბილისის საქალაქო სასამართლოში მოწმედ დაკითხული პირების ჩვენებებზეც, კერძოდ, პალეატიკური მზრუნველობის ცენტრის ექიმ მ.შ-ას განმარტებით, ცენტრის მიზანი პაციენტის ტკივილის მართვაა და არა მისი გათიშვა, რათა პაციენტი იყოს ადეკვატური, სამედიცინო ისტორიის თანახმად, გ.მ-ი იყო ადეკვატური, პასუხობდა კითხვებს და შედიოდა კონტაქტში, მას არ ჰქონდა დელერიუმის სინდრომი, დეპრესია და აღგზნება, მის მიმართ მკურნალობისას არ ყოფილა გამოყენებული ნეიროლეფტიკები და ანტიფსიქოზური საშუალებები; მოანდერძის მკურნალი ექიმის _ გ.მ-ის ჩვენების თანახმად, სამედიცინო დოკუმენტაციის განსაკუთრებული მნიშვნელობიდან გამომდინარე, ავადმყოფობის ისტორიაში მაქსიმალურად აისახება მკურნალობის პროცედურები. პაციენტი იყო ადეკვატური, კონტაქტური და სწორად აღიქვა ტკივილის სისტემის შეფასების თაობაზე დასმული შეკითხვა. ექიმის განმარტებით, პაციენტის ადეკვატურობა _ ექიმის მიერ დასმული შეკითხვების სწორად აღქმა, გ.მ-ს გამოარჩევდა კიდევაც სხვა, მსგავსი ავადმყოფობის მატარებელი პაციენტებისაგან. შეკითხვაზე _ შეეძლო თუ არა გ.მ-ს წერა, მკურნალმა ექიმმა აღნიშნა, რომ პაციენტთა უმრავლესობას აქვს წერის უნარი და ისინი ხშირად თავად აწერენ ხელს სამედიცინო დოკუმენტაციაზე; გარდაცვლილის მეგობრის თ.მ-ძის ჩვენებით, ბოლო დღეებში იგი თითქმის ყოველდღე ნახულობდა გ.მ-ს, საუბრისას რაიმე არაადეკვატური პასუხები არ შეუმჩნევია. ანდერძის შედგენის დღეს, 19 დეკემბერს, ტკივილები არ ჰქონდა, ასევე არ ჰქონია პარალიზებული კიდურები; მამკვიდრებლის მამიდაშვილის _ თ.პ-ის ჩვენებით, ის ასევე ხშირად სტუმრობდა გ.მ-ს, რომელსაც ხასიათის რაიმე ცვლილება არ ემჩნეოდა, 19 დეკემბერს თავად შეესწრო ანდერძის დაწერას, მოწმის განმარტებით, ელოდნენ ნოტარიუსს, რა დროსაც გ.მ მოამზადა ანდერძი; რაც შეეხება მოპასუხის მეგობრის, ლ.ქ-ის ჩვენებას, მან ასევე დაადასტურა გ.მ-ის ადეკვატურობა და ანდერძის მის მიერ შედგენის ფაქტი.

1.8. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტი, სამოქალაქო სამართალწარმოების მიზნებისათვის დადგენილია 105-ე მუხლით და ნორმის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა, არამედ, სასამართლო დასაშვებად ცნობილ მტკიცებულებებს აფასებს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად, რა დროსაც ხდება მათი როგორც ინდივიდუალურად, ისე ერთობლიობაში შესწავლა, სწორედ ამ გზით არკვევს სასამართლო კონკრეტული მტკიცებულების დამაჯერებლობას, მის იურიდიულ სარწმუნოობას. რაიმე გამონაკლისი ამა თუ იმ მტკიცებულების, მათ შორის ექსპერტის დასკვნის მიმართ, დადგენილი არ არის. საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის თანხმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებულ უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში ან განჩინებაში.

1.9. მოცემულ შემთხვევაში, პალატა თვლის, რომ მოანდერძის ქმედუნარიანობასთან დაკავშირებით ქვემდგომმა სასამართლოებმა კანონის ზემოაღნიშნული სტანდარტის დაცვით გამოიკვლიეს საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და სწორად მიანიჭეს უპირატესობა სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 05.12.2012წ. დასკვნას, რომლის საფუძვლიანობას ამტკიცებს ასევე მოწმეთა ჩვენებებიც, ამასთანავე, დასკვნაში გადმოცემულ გარემოებებს ვერ გააქარწყლებს კასატორის მტკიცება, რომ არ იქნა დაკითხული გარდაცვალების დროისათვის მამკვიდრებლის მკურნალი ექიმი, არ შეფასდა შპს „თ-ის #2 მ-ის“ ანკეტა და სასამართლომ არ იხელმძღვანელა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2003 წლის 13 იანვრის #1/ნ ბრძანების მე-9 მუხლით (დაავადებები, ანატომიური და გონებრივი დეფექტები, რომლებიც წარმოადგენენ მკვეთრად გამოხატული შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსის დადგენის საფუძველს გადამოწმების გარეშე (უვადოდ)), რამდენადაც ზემოაღნიშნული დასკვნა მოიცავს მსჯელობას შპს „თ-ის #2 მ-ის“ წერილზე, სადაც გადმოცემულია პალეატიკური მზრუნველობის ცენტრიდან გაწერის შემდგომ გ.მ-ისათვის ჩატარებული მკურნალობის კურსი და გამოყენებული სამედიცინო საშუალებები, ხოლო ექსპერტებს ამ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით არ დაუდგენიათ გამოსაკვლევი პირის გონებრივი შესაძლებლობების შეზღუდვა, ამასთანავე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 12.11.2012წ. სხდომაზე მოსარჩელემ დაადასტურა, რომ მკურნალი ექიმის ადგილსამყოფელი ვერ დაადგინა (იხ. სასამართლო სხდომის ოქმი 16:20:43სთ.).

1.10. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის იმ არგუმენტსაც, რომ სასამართლო არასწორად დაეყრდნო მოწმეთა ჩვენებებს. პალატა მიიჩნევს, რომ მოწმეთა ჩვენებები ქვემდგომმა სასამართლოებმა შეაფასეს იმ ობიექტური თუ სუბიექტური კრიტერიუმების (მხარეებთან დამოკიდებულება, ფიზიკური მდგომარეობა, ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენენ მოწმის ჩვენებაზე და სხვა) გათვალისწინებით, რომელიც ამ მტკიცებულებისთვისაა დამახასიათებელი. ამასთანავე, მხედველობაშია უდავოდ მისაღები ის ფაქტიც, რომ მოწმეთა ჩვენებების თაობაზე ვ.მ-ს სააპელაციო საჩივრით დასაბუთებული შედავება არ წარუდგენია, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარში ამ კუთხით მითითებული პრეტენზიები მსჯელობის საგანი ვერ გახდება.

1.11. რაც შეეხება სადავო ანდერძის მოანდერძის მიერ დაწერისა და ხელმოწერის დადგენის ფაქტს, ამ თვალსაზრისით საქმეში თავდაპირველად მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი იქნა საქართველოს სასამართლო ექსპერტიზის არასამთავრობო კვლევითი ცენტრის _ „ა--ე-ის“ 23.06.2009წ. დასკვნა, რომლის თანახმადაც, სადავო ანდერძი შესრულებულია გ.მ-ის მიერ. ეს მტკიცებულება საქმის განხილვისას უარყოფილ იქნა იმ მოტივით, რომ საკვლევი მასალის (სამოსწავლო უჯრიან რვეულში არსებული ჩანაწერის) გ.მ-ისადმი კუთვნილების ფაქტი ვერ დადასტურდა, შესაბამისად, ქვემდგომმა სასამართლოებმაც მართებულად არ გაიზიარეს იგი. საქალაქო სასამართლოს 30.05.2012წ. განჩინების საფუძველზე ჩატარებული სსიპ „ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 07.07.2012წ. დასკვნის თანახმად, სადავო ანდერძზე ხელმოწერა: გ. მ-ი, სავარაუდოა, რომ შესრულებულია გ. მ-ის მიერ. კატეგორიული ფორმით პასუხის გაცემა ვერ მოხერხდა წარდგენილი ნიმუშების სიმცირის გამო, ექსპერტმა ანდერძის ტექსტის მოანდერძის მიერ შესრულების ფაქტი ვერ დაადგინა ხელნაწერის ნიმუშების არარსებობის გამო. მითითებულ საკითხთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს აპელანტის შუამდგომლობით სააპელაციო სასამართლოს მიერ სისხლის სამართლის საქმიდან გამოთხოვილ ექსპერტიზის დასკვნებსაც, კერძოდ, სსიპ „ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიურის“ 26.07.2013წ. დასკვნის თანახმად, ანდერძზე არსებული ხელმოწერა, ასევე ტექსტის სახით მითითებული „გ. მ-ი“ მამკვიდრებლის მიერაა შესრულებული, ხოლო ანდერძის ტექსტის მის მიერ შესრულების დადგენა კვლავ ვერ მოხერხდა ხელწერის ნიმუშების არარსებობის გამო; შსს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს დასკვნით დადგენილია, რომ 19.12.2007წ. დათარიღებულ ანდერძზე არსებული ხელნაწერი და ხელმოწერა გადატანილია არა რაიმე ტექნიკური საშუალების გამოყენებით ან გადახატვით, არამედ შესრულებულია საწერი საშუალების უშუალოდ დოკუმენტზე შეხებით, ხოლო დადგენა საკითხისა, ანდერძი და მასზე არსებული ხელმოწერა შესრულებული იყო თუ არა გ.მ-ის მიერ ვერ მოხერხდა რადგან არ იყო წარდგენილი ხელნაწერის თავისუფალი ნიმუშები. ექსპერტის განმარტებით, დადგენა საკითხისა ონკოლოგიური დაავადების მქონე ავადმყოფი შეძლებდა თუ არა დაეწერა თანდართული ტექსტით ანდერძი, არ შედიოდა ექსპერტ გრაფიკოსის კომპეტენციაში.

1.12. ამდენად, ანდერძის უშუალოდ მოანდერძის მიერ შედგენისა და მასზე ხელმოწერის შესრულების ნამდვილობა ვერ იქნა გაქარწყლებული საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნებით, უფრო მეტიც, წინამდებარე განჩინების სამოტივაციო ნაწილის 1.5. და 1.8. პუნქტებში განვითარებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება ქვემდგომი სასამართლოების დასკვნებს, რომ 2007 წლის 19 დეკემბრით დათარიღებული ანდერძი შესრულებულია უშუალოდ გ. მ-ის მიერ. შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო სასამართლომ მართებულად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მართებულად დაადგინა მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები.

1.13. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი მოითხოვს სააპელაციო სასამართლოს იმ საოქმო განჩინების გაუქმებას, რომლითაც მისი შუამდგომლობა ექსპერტიზის ახალი დასკვნის საქმისათვის დართვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. შუალედური განჩინების გაუქმების საფუძვლად მხარე უთითებს მტკიცებულების პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენის შეუძლებლობაზე, რადგანაც ექსპერტმა დასკვნა დროულად არ მოამზადა, ამასთანავე, განმარტავს, რომ დასკვნაში ასახულია ობიექტური ჭეშმარიტება. საკასაციო პალატა უსაფუძვლოდ მიიჩნევს კასატორის ამ არგუმენტს და აღნიშნავს, რომ დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის „ვექტორის“ დასკვნის თანახმად, მოქალაქე ბ. მ-მა მას 2014 წლის 14 თებერვალს მიმართა, ხოლო დასკვნა 2014 წლის 17 თებერვალსაა გაცემული, რაც გამორიცხავს კასატორის პოზიციის გაზიარების შესაძლებლობას, ამასთანავე, პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება ხორციელდება შეჯიბრებითობის პრინციპზე დაყრდნობით (სსსკ-ის მე-4 მუხლი), რაც მიანიშნებს მხარის ვალდებულებაზე, საკუთარი პოზიციის დადასტურებისათვის მტკიცებულებები წარადგინოს საპროცესო წესების დაცვით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლო უარს განაცხადებს მათ მიღებაზე. პალატის მოსაზრებით, ვინაიდან მოქმედი კანონმდებლობა ითვალისწინებს შეზღუდული აპელაციის პრინციპს (სსსკ-ის 377.1 მუხლი), ხოლო აპელანტმა მტკიცებულების საპატიო მიზეზით პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარუდგენლობა ვერ დაადასტურა, სააპელაციო სასამართლომ სწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და მართებულად არ დაურთო საქმეს ახალი მტკიცებულება.

1.14. სამოქალაქო კოდექსის 1344-ე მუხლის თანახმად, ფიზიკურ პირს შეუძლია, სიკვდილის შემთხვევისათვის თავისი ქონება ან მისი ნაწილი ანდერძით დაუტოვოს ერთ ან რამდენიმე პირს, როგორც მემკვიდრეთა წრიდან, ისე გარეშე პირებსაც. აღნიშნული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ მამკვიდრებელს აქვს მემკვიდრის თავისუფლად არჩევის უფლება. ანდერძში მოანდერძის ნებაა გამოხატული. მას შეუძლია, გარდაცვალების შემთხვევისათვის თავისი ქონება დაუტოვოს არა მხოლოდ მემკვიდრეთა წრიდან რომელიმეს, არამედ გარეშე პირებსაც. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ვინაიდან გ. მ-მა საკუთარი ნების თავისუფალი გამოვლენით განსაზღვრა მემკვიდრე და განკარგა მთელი სამკვიდრო, ხოლო მოსარჩელე არ წარმოადგენს სავალდებულო წილის მოთხოვნის უფლების მქონე სუბიექტს (სკ-ის 1371-ე მუხლი), სასარჩელო მოთხოვნა სამკვიდრო ქონების მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობის თაობაზე უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს. გასაჩივრებული განჩინება არც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკისაგან არ განსხვავდება, კასატორის მიერ მითითებული გადაწყვეტილებებიდან უმრავლესი არ შეეხება მოცემული დავის ფარგლებში შესაფასებელ ფაქტობრივ-სამართლებრივ გარემოებებს, ხოლო გადაწყვეტილებათა ის ნაწილი, რომლებიც სამკვიდრო დავების თაობაზეა გამოტანილი, მათი ინდივიდუალური ბუნებიდან გამომდინარე, განსხვავდება წინამდებარე საქმეზე სადავოდ გამხდარი გარემოებებისაგან. უფრო მეტიც, წინამდებარე განჩინება სრულად შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებულ პრაქტიკას (იხ. სუსგ № ას-1563-1563-2011, 28 თებერვალი, 2011 წელი).

1.15. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინებები მატერიალური და საპროცესო ნორმების სწორ გამოყენება-განმარტებას ემყარება, ხოლო კასატორს არ მიუთითებია იმგვარ დასაბუთებულ შედავებაზე, რაც მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას გამოიწვევდა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

1.16. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სხვადასხვა დროს კასატორის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების (რომელთა დიდი ნაწილი ისედაცაა განთავსებული წინამდებარე საქმეში) საქმისათვის დართვის სამართლებრივი წინაპირობა არ არსებობს, შესაბამისად, ვ.მ-ს უნდა დაუბრუნდეს 2015 წლის 4 თებერვლის #ვ-91-15 განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 33 (ოცდაცამეტი) ფურცლად, 2015 წლის 20 მაისის #ა-1879-15 განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 25 (ოცდახუთი) ფურცლად, 2015 წლის 15 სექტემბრის #ა-3484-15 განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 2 (ორი) ფურცლად.

2. სასამართლო ხარჯები:

ვინაიდან საკასაციო სასამართლოს წინამდებარე განჩინებით არ დაკმაყოფილდა ვ.მ-ის საკასაციო საჩივარი, პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს მხარეთა შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯების განაწილების წინაპირობები, ამასთანავე, ვ.მ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი, ამავე კოდექსის 55-ე მუხლის შესაბამისად, უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ბ. მ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 აპრილის განჩინება, ასევე მტკიცებულებათა მიღებაზე უარის თქმის შესახებ 2014 წლის 26 თებერვლის საოქმო განჩინება დარჩეს უცვლელად.

3. კასატორს დაუბრუნდეს 2015 წლის 4 თებერვლის #ვ-91-15 განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 33 (ოცდაცამეტი) ფურცლად, 2015 წლის 20 მაისის #ა-1879-15 განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 25 (ოცდახუთი) ფურცლად, 2015 წლის 15 სექტემბრის #ა-3484-15 განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 2 (ორი) ფურცლად.

4. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ.ბაქაქური