საქმე №ას-873-835-2014 9 ოქტომბერი, 2015 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები _ გ. გ-ი, ნ. ჟ-ა (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე _ დ. ა-ი (მოსარჩელე)
თავდაპირველი მოსარჩელე _ შ. ყ-ი
თავდაპირველი მოპასუხეები _ ი. გ-ი, გ. ჟ-ა
გასაჩივრებული განჩინებები – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 19 ივნისის განჩინება და 2014 წლის 30 ივნისის დამატებითი განჩინება
კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინებების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. სასარჩელო მოთხოვნა:
დ. ა-მა და შ. ყ-მა (შემდგომში _ მოსარჩელეები) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში გ. გ-ის, ნ. ჟ-ას, ი. გ-ისა და გ. ჟ-ას (შემდგომში _ მოპასუხეები) მიმართ ერთობლივი საქმიანობიდან გასვლის, წილის კომპენსაციის სახით 127 000 აშშ დოლარის, სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე 127 000 აშშ დოლარისა და მიუღებელი შემოსავლის _ 40 460 აშშ დოლარის მოპასუხეებისათვის დაკისრების მოთხოვნით.
2. მოპასუხეების პოზიცია:
2.1. ი. გ-მა სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელეებთან რაიმე სახელშეკრულებო ურთიერთობაში არ იმყოფებოდა, მათ მიერ გამოგზავნილი თანხები გადასცა გ. გ-ს. სადავო ურთიერთობაში მისი მონაწილეობა მხოლოდ ბანკის მეშვეობით გადმორიცხული თანხის შვილისათვის გადაცემით შემოიფარგლებოდა.
2.2. გ. ჟ-ას განმარტებით, მოსარჩელეებს არ იცნობს, მათთან არავითარი სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ აქვს, უძრავი ქონება, რომელსაც მოსარჩელეები მიუთითებენ, მრავალი წლის წინ შეიძინა, მისი ქალიშვილის _ ნ.ჟ-ას მითითების შესაბამისად, მოპასუხეს თანხა ორჯერ გამოუგზავნეს და ეს თანხა მოპასუხემ თავის შვილს გადასცა.
2.3. გ. გ-მა და ნ. ჟ-ამ კვალიფიციური შედავების ფარგლებში სარჩელისაგან განსხვავებულ ფაქტებზე მიუთითეს და აღნიშნეს, რომ მოსარჩელეებმა მათგან იყიდეს ბიზნესის 50% წილი, გარიგება დაიდო ამერიკაში და იქვე უნდა შესრულებულიყო. ხელშეკრულების ღირებულება შეადგენდა 250 000 აშშ დოლარს და თანხა ეტაპობრივად უნდა გადახდილიყო. მოსარჩელეები სრულად ჩაერთნენ ბიზნესსაქმიანობაში, იცოდნენ, რომ მოპასუხეები აპირებდნენ საქართველოში დაბრუნებას და, რადგანაც არ გააჩნდათ საბანკო რეკვიზიტები, მათ მშობლებს გადაურიცხეს თანხა. მორიგების პირობის თანახმად, დ. ა-მა ეტაპობრივად გადარიცხა ნასყიდობის თანხა. რაც შეეხება მოსარჩელეთა მოსაზრებას, რომ გ. გ-მა და მისმა ოჯახის წევრებმა ისესხეს 127 000 აშშ დოლარი, სიცრუეა და ასეთს არ ჰქონია ადგილი. ამასთან, მოსარჩელეთა მითითებით, ბიზნესიდან შემოსავალი (მათი წილი) ერიცხებოდათ შ. ყ-ს, მის დედას - მ. გ-ას, დ. ა-ს, მის მეუღლეს - ო. რ-ას. სხვა სამართლებრივი ურთიერთობა მხარეებს შორის არ არსებობდა, რაც შეეხებოდა შეძენილ ქონებას, ეს მათი კაპიტალდაბანდება იყო. მხარეთა შორის ერთობლივი ბიზნესი ვერ განვითარდა, რაც გამოწვეული იყო მოსარჩელეთა მხრიდან საქმისადმი არასერიოზული მიდგომით.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 3 ივლისის გადაწყვეტილებით შ. ყ-ის სარჩელი გ. გ-ის, ნ. ჟ-ას, გ. ჟ-ას, ი. გ-ის მიმართ არ დაკმაყოფილდა, დ. ა-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გ. გ-ისა და ნ. ჟ-ას მიმართ თანხის დაკისრებისა და ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, გ. გ-ს დ. ა-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 136 024 აშშ დოლარის გადახდა, ნ. ჟ-ას დ. ა-ის სასარგებლოდ _ 110 000 აშშ დოლარის გადახდა, გ. გ-ს დ. ა-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მიუღებელი შემოსავლის _ 21 763,84 აშშ დოლარის, ხოლო ნ. ჟ-ას _ 17 600 აშშ დოლარის გადახდა, დ. ა-ის სარჩელი ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.
4. აპელანტების მოთხოვნა:
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს გ. გ-მა და ნ. ჟ-ამ, მოითხოვეს მისი შეცვლა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
5. გასაჩივრებული განჩინების/დამატებითი განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 19 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 ივნისის დამატებითი განჩინებით დ.ა-ის წარმომადგენლების შუამდგომლობა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, აპელანტებს დ.ა-ის სასარგებლოდ დაეკისრათ ამ უკანასკნელის მიერ გაწეული საადვოკატო მომსახურების ხარჯის _ 19 284,50 ლარის გადახდა.
5.1. გასაჩივრებული განჩინების/დამატებითი განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:
5.1.1. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. გ-ს დ. ა-ისგან მიღებული ჰქონდა 136 024 აშშ დოლარი, რადგანაც საქმეში წარმოდგენილი გადახდის ქვითრებით დასტურდებოდა, რომ დ. ა-ის მიერ ი. გ-ის სახელზე 2010 წლის 21 მაისს გადმორიცხულ იქნა 5 000 აშშ დოლარი, 2010 წლის 3 აპრილს - 52 709 აშშ დოლარი, 2010 წლის 24 მაისს - 58 315 აშშ დოლარი. აღნიშნული თანხები მიიღო ი. გ-მა. მასვე მიღებული ჰქონდა 20 000 აშშ დოლარი.
5.1.2. მხარეთა ახსნა-განმარტებებითა და საქმის მასალებით (გადარიცხვის ქვითრებით) ასევე დასტურდებოდა, რომ ი. გ-მა გ. გ-ს გადასცა 5 000 აშშ დოლარი, 52 709 აშშ დოლარი, 20 000 აშშ დოლარი და 58 315 აშშ დოლარი - სულ 136 024 აშშ დოლარი. ი. გ-მა შესაგებელში მიუთითა და მისმა წარმომადგენელმა სასამართლო სხდომაზეც განმარტა, რომ მის სახელზე გადმორიცხული თანხები მიიღო, გამოიტანა ბანკიდან და შემდეგ გადასცა გ. გ-ს.
5.1.3. საქმეში წარმოდგენილი ქვითრებით დგინდებოდა, რომ დ. ა-ის მიერ ნ. ჟ-ას სახელზე 2010 წლის 14 სექტემბერს გადმოირიცხა 50 000 აშშ დოლარი, 2010 წლის 28 სექტემბერს _ 60 000 აშშ დოლარი და მას სულ მიღებული ჰქონდა 11 000 აშშ დოლარი. აღნიშნული თანხები მიიღო გ. ჟ-ამ. ამ უკანასკნელმა კი, ნ. ჟ-ას გადასცა. ამ გარემოებას იგი უთითებდა როგორც შესაგებელში, ისე ახსნა-განმარტებასა და საპაექრო სიტყვაში. ნ. ჟ-ამ არ უარყო თანხების მიღება.
5.1.4. საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა, რომ დ. ა-ის მიერ გადმორიცხული 246 024 აშშ დოლარი წარმოადგენდა აშშ-ში არსებული კომპანიის 50%-იანი წილის საფასურს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების პირველი ნაწილების, 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, პალატამ განმარტა, რომ საქმეში წარმოდგენილი და აპელანტის მიერ მითითებული მტკიცებულებებით არ დგინდებოდა მხარეთა მიერ ერთობლივად სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელება ამერიკაში. აპელანტმა სასამართლოს ვერ წარმოუდგინა შესაბამისი მტკიცებულებები, რითაც დადასტურდებოდა კომპანიის 50%-იანი წილის ნასყიდობის ფაქტი. კონკრეტულ შემთხვევაში, წილის ნასყიდობის ფაქტის დასადასტურებლად აპელანტს უნდა წარედგინა პირველ რიგში აღნიშნული კომპანიის სამეწარმეო რეგისტრაციის დამადასტურებელი დოკუმენტი, ასევე მტკიცებულება იმის თაობაზე, რომ აპელანტები ნამდვილად წარმოადგენდნენ ამ კომპანიის დამფუძნებლებს, წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება და ასევე სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერი, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ ფირმის პარტნიორი წილის ნასყიდობის საფუძველზე გახდა დ. ა-ი. ამგვარი მტკიცებულებები კი, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. ეს გარემოება გამორიცხავდა იმ ფაქტის გაზიარებას, რომ დ. ა-ის მიერ გადმორიცხული 246 024 აშშ დოლარი წარმოადგენდა აშშ-ში არსებული კომპანიის 50%-იანი წილის საფასურს.
5.1.5. პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის თანახმად, განმარტა, რომ ნორმა შეიცავს ისეთ დებულებას, რომლის მიხედვითაც, შესრულება ვალდებულების არსებობის პრეზუმფციას ქმნის (361.1). თუ არ არსებობს ვალდებულება, არც შესრულებას ექნება ადგილი. ვალდებულების გარეშე შესრულებული კი, უკან დაბრუნებას ექვემდებარება (სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლი). მართალია, ყოველი შესრულება ვალდებულების არსებობას გულისხმობს, თუმცა, მხოლოდ შესრულება რომელიმე კონკრეტული ვალდებულების ინდიკატორად ვერ მიიჩნევა. შემსრულებელმა უნდა ამტკიცოს, თუ რა სამართალურთიერთობის ფარგლებში განახორციელა მან ეს შესრულება და, კონკრეტულად, რომელი ვალდებულება შეასრულა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, შემსრულებელი, მხოლოდ შესრულებით, კონკრეტული სამართალურთიერთობის მტკიცების გარეშე, საპასუხო ვალდებულების შესრულებას ვერ მოითხოვს. თუ შემსრულებელი ვერ დაადასტურებს კონკრეტული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობას, იგი განხორციელებული შესრულების უკან გამოთხოვის უფლებას ინარჩუნებს (976), გარდა იმ შემთხვევებისა, თუ მიმღები არ დაადასტურებს, რომ მან შესრულება სხვა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე მიიღო. კონკრეტული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურების შეუძლებლობის შემთხვევაში, შემსრულებელს მიღებული შესრულების უკან გამოთხოვის უფლება მხოლოდ მიმღებისაგან (ვითომ კრედიტორისაგან) აქვს (976). აღნიშნული წესი მოქმედებს მაშინაც, როდესაც შესრულება, მიმღების სახელით, მესამე პირმა მიიღო.
5.1.6. სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის უპირველესი ფუნქციაა კრედიტორის ადრინდელ ქონებრივ მდგომარეობაში აღდგენის სამართლებრივი უზრუნველყოფა. მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე კი, კრედიტორად გამოდის პირი, რომლის ხარჯზეც სხვამ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეიძინა ან დაზოგა ქონება. მოვალე კი ის პირია, რომელმაც უსაფუძვლოდ შეიძინა ან დაზოგა ქონება და, შესაბამისად, უსაფუძვლოდ გამდიდრდა.
5.1.7. განსახილველ შემთხვევაში დგინდებოდა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა მოლაპარაკებები ერთობლივი ბიზნეს საქმიანობის ჩამოყალიბების მიზნით. აღნიშნული მიზნისათვის დ. ა-მა გადმორიცხა თანხები, თუმცა აღნიშნული მოლაპარაკებები ჩაიშალა. შესაბამისად, სწორედ სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევა იყო სახეზე.
5.1.8. არ იქნა გაზიარებული აპელანტის განმარტება, რომ ქვემდგომი სასამართლო გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს და არასწორად გამოიყენა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს, თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების გამოყენებით აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში და მხარის მიერ არასწორი ნორმატიული საფუძვლის მითითება არ შეიძლება გახდეს სარჩელზე უარის თქმის საფუძველი, თუმცა სასამართლოს აღნიშნული დისკრეცია უნდა განხორციელდეს იმგვარად, რომ მოპასუხეს არ შეეზღუდოს კონკრეტულ საკითხზე შესაგებლის წარდგენის კანონმდებლობით განსაზღვრული უფლებამოსილება. საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სარჩელისაგან განსხვავებული სამართლის ნორმების გამოყენება არ გულისხმობს ფაქტობრივი გარემოებების შეცვლას.
5.1.9. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დააკმაყოფილა ნაწილობრივ მოსარჩელის მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის სახით 136 024 აშშ დოლარის წლიური 8%-ის სარგებლის (ორ წელზე 21763,84 აშშ დოლარის) და 110 000 აშშ დოლარის წლიური 8%-ის სარგებლის (ორ წელზე 17 600 აშშ დოლარის) დაკისრების თაობაზე. სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მე-2 წინადადებით გათვალისწინებულ ფულად ვალზე პროცენტის გადახდის ვალდებულების წარმოშობის დროს არსებობს კანონის იმპერატიული დათქმა, რომელიც დაკავშირებულია ამ ქონების (ფულის) თავისებურებებთან, ფულადი ვალდებულებისას მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული ამ ქონების უნიკალური თვისება, რაც ნიშნავს იმას, რომ ფულადი სახსრები, როგორც საყოველთაო ეკვივალენტი, შესაძლებელია გაცვლილ იქნეს ქონებრივი ურთიერთობების თითქმის ნებისმიერ ობიექტზე, რომლებიც ატარებენ სასყიდლიან ხასიათს ანუ ფულადი სახსრების საშუალებით შეიძლება დაიფაროს თითქმის ყველა ვალი. ზუსტად ამ თვისებიდან გამომდინარე, ივარაუდება, რომ ფულად საშუალებებს ყოველთვის შეუძლია მოუტანონ სარგებელი მის მესაკუთრეს. ამგვარი ქონების მიღებისას, უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის მიხედვით, მისმა მიმღებმა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უნდა დაადასტუროს, რომ ამ ქონებამ (ფულმა) მას არანაირი სარგებელი არ მოუტანა, რაშიც მას ბრალი არ მიუძღვის. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ივარაუდება, რომ შესაძლებელი იყო ფულად სახსრებს მოეტანა მიმღებისათვის სარგებელი, რაც მან ბრალეულად არ მიიღო მისი არასათანადოდ გაძღოლის შედეგად.
5.2. 2014 წლის 30 ივნისის დამატებითი განჩინებით სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, 31 ნაწილით, 37-ე, 53-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ დ.ა-ის წარმომადგენელმა 2014 წლის 27 ივნისის განცხადებით იშუამდგომლა დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით აპელანტებისათვის საადვოკატო მომსახურების ხარჯების _ 19 285 ლარის დაკისრება. დ.ა-ის მიერ გაწეული იურიდიული მომსახურების ხარჯები სწორედ მითითებულ თანხას შეადგენდა, საიდანაც, პალატის დასკვნით, აპელანტებს 19 284,50 ლარი უნდა დაკისრებოდათ.
6. კასატორების მოთხოვნა:
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა და მოითხოვეს მისი, ასევე დამატებითი განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით დ.ა-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სასამართლო ხარჯის (საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის) მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრება.
6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
6.1.1. წინამდებარე დავის საფუძველს წარმოადგენდა ზეპირი ფორმით დადებული ერთობლივი საქმიანობა და სესხის სამართლებრივი ურთიერთობა. კასატორებმა მიუთით სასარჩელო მოთხოვნაზე, ასევე, სარჩელში მითითებულ საფუძვლებზე და განმარტეს, რომ მოსარჩელეებმა მათგან შეიძინეს ბიზნესის 50%-იანი წილი. ბიზნესსაქმიანობა მოიცავდა ამერიკის მსხვილი საწარმოების დალაგება-დასუფთავებას, შეძენილი წილის ღირებულება მხარეებმა 250 000 აშშ დოლარით განსაზღვრეს, რომელიც ეტაპობრივად უნდა გადახდილიყო. კასატორები აპირებდნენ საქართველოში დაბრუნებას და, ვინაიდან საქართველოში არ გააჩნდათ საბანკო ანგარიშები, ამასთანავე, აქ ცხოვრობდნენ მათი მშობლები: ი. გ-ი და გ. ჟ-ა, თანხის გადასარიცხად სწორედ მშობლების ანგარიშები მიეთითა. დ. ა-ი, შეთანხმებისამებრ, ნაწილ-ნაწილ იხდიდა თანხას. რაც შეეხება მის მითითებას ერთობლივი საქმიანობისა და სესხის თაობაზე, იგი მოკლებულია ყოველგვარ საფუძველს.
6.1.2. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დგინდება კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები, მათ შორის, დ.ა-ის მიერ ამერიკაში არსებული ბიზნესის 50%-იანი წილის შეძენა. ამ ფაქტს ადასტურებს კომპანიის ბუღალტერი, ასევე დ. მ-. საქმეში წარმოდგენილია აშშ-ის შიდა შემოსავლების სამსახურის რეგისტრირებული აგენტის წერილი, რომლის თანახმადაც, მან შეამოწმა კორპორაცია ს. ქ. გ.ი და დაადასტურა, რომ კომპანიის აქციების 100%-ის ღირებულება 625 000 აშშ დოლარია, ეს შეფასება გადაეცა ყველა მხარეს, მათ შორის, დ.ა-ს, რაც ნასყიდობის ფასის განსაზღვრაში იქნა გამოყენებული. ის გარემოება, რომ მოპასუხეებმა შეიძინეს უძრავი ქონება საქართველოში, ამას არაფერი აკავშირებს სარჩელში მითითებულ ერთობლივ საქმიანობასთან, ეს იყო კუთვნილი თანხის კაპიტალდაბანდება, რაც კანონმდებლობას არ ეწინააღმდეგება. მხარეთა შორის ერთობლივი ბიზნესსაქმიანობა მოწინააღმდეგე მხარის ბრალით ვერ შედგა, რის გამოც გადაწყდა ამ ბიზნესის გაყოფა, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ მოწინააღმდეგე მხარე აშშ-ის მოქალაქეა.
6.1.3. როგორც პირველი, ისე სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ იქნა გაზიარებული მოსარჩელის მტკიცება ერთობლივი საქმიანობისა და სესხის თაობაზე. კასატორებმა მიუთითეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე, 120-ე, 162-ე, 248-ე მუხლებზე და განმარტეს, რომ საპროცესო კანონმდებლობა სასამართლოსაც აძლევს შესაძლებლობას, მოიპოვოს გარკვეული მტკიცებულებები, თუმცა არც ერთი ნორმით არაა განსაზღვრული სარჩელის საფუძვლის შეცვლის შესაძლებლობა. უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები, რითაც დაკმაყოფილდა სარჩელი, მოსარჩელეს არ მიუთითებია, აღნიშნულით დაირღვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლის მოთხოვნები. ამ დარღვევის შედეგად მოპასუხეებს შეეზღუდათ შედავების წარდგენის შესაძლებლობა და ეს გარემოება აისახა დავის განხილვის შედეგზე. მიუხედავად ამ გარემოების სადავოდ მიჩნევისა, სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა კანონის ამ დარღვევის თაობაზე წარდგენილი პრეტენზიები.
6.1.4. სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ასევე, სარჩელის დაკმაყოფილებისას არასწორად იხელმძღვანელა ამავე კოდექსის 976-ე, 385-ე, 394-ე, 408-ე, 992-ე, 411-ე და 412-ე მუხლებით. მიუხედავად აღნიშნულისა, მოსარჩელემ ვერ შეძლო ვერც ვალდებულებითი და ვერც უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნის კანონიერების დამტკიცება.
6.1.5. გარდა აღნიშნულისა, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში სასამართლომ ისე დააკმაყოფილა სარჩელი, რომ ზიანის შემადგენლობის კუმულატიური წინაპირობების არსებობა არ დაუდგენია, ხოლო იმ ვითარებაში, როდესაც სასამართლო ადგენს, რომ მხარეთა შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა არ წარმოშობილა, სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლზე მოთითება და მიუღებელი შემოსავლის დაკისრება კანონსაწინააღმდეგოა.
6.1.6. ზემოაღნიშნული საფუძვლებიდან გამომდინარე, კასატორებმა სადავოდ გახადეს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ დ.ა-ისაგან გამოგზავნილ თანხა გ. ჟ-ასაგან მიიღო ნ. ჟ-ამ; აშშ-ში მხარეები არ ახორციელებდნენ ერთობლივ ბიზნესსაქმიანობას და მოსარჩელეს არ შეუძენია ბიზნესის 50%-იანი წილი, რის საფასურშიც იგზავნებოდა სადავო თანხები.
6.1.7. როგორც საკასაციო საჩივარს, ისე მოგვიანებით წარმოდგენილ განცხადებებს კასატორებმა დაურთეს ახალი მტკიცებულებები და იშუამდგომლეს მათი საქმის მასალებთან ერთად შეფასების თაობაზე. საკასაციო სასამართლოს ასევე წარმოუდგინა მტკიცებულებები მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელმა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:
1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
1.2. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
1.3. გასაჩივრებული განჩინების დასკვნები ემყარება იმ გარემოებებს, რომ მოსარჩელის მიერ თანხების საქართველოში გადმორიცხვისა და ადრესატების მიერ მათი მიღების ფაქტი სადავოს არ წარმოადგენდა. მოსარჩელე სარჩელს აფუძნებდა მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობისა და სესხის სამართლებრივ ურთიერთობებს. ერთობლივ საქმიანობაში მოსარჩელის შენატანს წარმოადგენდა ფულადი ვალდებულების შესრულება, ხოლო მოპასუხეების შენატანს _ ძირითადად სამუშაოს შესრულება, ასევე, მოსარჩელის მიერ სესხად გადაცემული თანხის ამხანაგობაში შეტანა. მოპასუხეებმა (ი. გ-მა და გ. ჟ-ამ) დაადასტურეს თანხის მიღებისა და მათი გ. გ-ისა და ნ. ჟ-ასათვის გადაცემა, ხოლო ამ უკანასკნელებმა განმარტეს, რომ დ.ა-ის მიერ გადმორიცხული თანხა არა სესხისა და ერთობლივი საქმიანობის, არამედ მხარეთა შორის აშშ-ში ბიზნესსაქმიანობის წილის ნასყიდობის საფასური იყო. სააპელაციო პალატის დასკვნით მოპასუხეებმა ვერ დაადასტურეს შესაგებელში მითითებული გარემოებები (წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება და თანხის ამ ნასყიდობის საფასურში გადარიცხვა), ხოლო, რადგანაც ერთობლივი საქმიანობა შეწყდა, სასამართლომ ჩათვალა, რომ არსებობდა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების საფუძველზე ვითომ-კრედიტორების მიერ მიღებული შესრულების დაბრუნების წინაპირობები.
1.4. საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმადაც, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა კასატორის არგუმენტების ანალიზის შედეგად მიიჩნევს, რომ მას დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ წარმოუდგენია, კერძოდ, არ მიუთითებია იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
1.5. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორთა მტკიცებას წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისა და ამ ვალდებულების ფარგლებში მოსარჩელის მიერ თანხის გადარიცხვის თაობაზე და განმარტავს, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, კვალიფიციურ შედავებაში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების დამტკიცება მოპასუხის ტვირთია, ამავე ნორმის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.
1.6. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორები ცდილობენ სადავო გარემოების არაპირდაპირი მტკიცებულებებით დადასტურებას, თუმცა რეგისტრაციაუნარიანი უფლების ნასყიდობის ფაქტი მოწმეთა ჩვენებითა და მესამე პირთა ახსნა-განმარტებით ვერ იქნება დადასტურებული, რის თაობაზეც სავსებით სამართლიანად მიუთითა სააპელაციო სასამართლომ, ხოლო პირდაპირი მტკიცებულება, რაც მხარის პოზიციის ნამდვილობას დაადასტურებდა, საქმეში არ არის წარმოდგენილი.
1.7. საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორთა მითითებას იმ საპროცესო დარღვევების თაობაზე, რომელთა მიხედვითაც სასამართლოს არ ჰქონდა უფლება, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენების ფარგლებში შეეფასებინა მოსარჩელის მიერ მითითებული და დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტები, რითაც მოპასუხეებს შედავების უფლება შეეზღუდათ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლით გათვალისწინებულია მხარის ვალდებულება, სასამართლოს მოახსენოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებზეც თავის მოთხოვნას ამყარებს და მოთხოვნის შინაარსი. მიზანშეწონილია, თუ მხარეები მოთხოვნის იმ სამართლებრივ საფუძველზეც - ნორმაზე მიუთითებენ, რომელსაც მათი მოთხოვნა ან, შესაბამისად, შესაგებელი ემყარება (პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტი: სამართლებრივი საფუძვლები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს), თუმცა საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ეს არ არის შემზღუდავი სასამართლოსათვის და არც გავლენას ახდენს დავის შედეგზე. მოსამართლისათვის სავალდებულო არ არის მხარეთა მოსაზრებები, თუ მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად რა სამართლებრივი საფუძველი უნდა იქნეს გამოყენებული და არც კანონის იმპერატიული დათქმაა, რომ გამოტანილი გადაწყვეტილება დაეფუძნოს მხარეთა მიერ მითითებულ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს მაშინაც კი, თუ მხარეები განსაზღვრულ საკითხებთან მიმართებით არასწორ ან არამყარ სამართლებრივ პოზიციებს ირჩევენ, თუ საქმის მასალებზე დაყრდნობით და სხვაგვარი დასაბუთებით კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა შესაძლებელია. სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს სამოსამართლო საქმიანობას, რომელიც უზრუნველყოფს კერძო სამართლის სუბიექტთა დარღვეული უფლებებისა და ინტერესების სრულყოფილად და ეფექტურად დაცვას (იხ. სუსგ Nას-877-825-2010, 28 დეკემბერი, 2010 წელი).
1.8. რაც შეეხება ქვემდგომი სასამართლოების მსჯელობას მოთხოვნის საფუძვლიანობის თაობაზე, საკასაციო პალატა იზიარებს მას და მიიჩნევს, რომ სახეზეა შესრულების კონდიქციიდან გამომდინარე თანხის დაკისრების წინაპირობები, შესაბამისად, სასამართლომ მართებულად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით. ამავე კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილიდან გამომდინარე, თუ მიმღები არ იღებს სარგებელს, რომელიც მას შეეძლო მიეღო მეურნეობის სათანადოდ გაძღოლის შედეგად, მაშინ ანაზღაურების მოვალეობა ეკისრება იმ შემთხვევაში, თუ მას ბრალი მიუძღვის. ფულად ვალზე გადახდილ უნდა იქნეს პროცენტი. საგნიდან მიღებული შემოსავალი უნდა დაბრუნდეს. სააპელაციო პალატამ, ფულად ურთიერთობაში თავად ფულის განსაკუთრებული უნარის გათვალისწინებით, სავსებით მართებულად განსაზღვრა პროცენტის დაკისრების საკითხი, ხოლო კასატორთა მითითება ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპზე ვერ იქნება გაზიარებული, რადგანაც სამოქალაქო კოდექსის 394-ე, 408-ე, 992-ე, 411-ე და 412-ე მუხლები სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევას ან დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას არეგულირებენ. როგორც ერთი, ისე მეორე შემთხვევა განსხვავდება კონდიქციური ვალდებულებისაგან, სადაც პასუხისმგებლობა მითითებული ნორმებისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული.
1.9. დამატებითი განჩინების გაუქმების მოთხოვნასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ამ განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, განისაზღვრა მოგებული მხარის სასარგებლოდ იურიდიული მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება. კასატორები, მართალია, მოითხოვენ დამატებითი განჩინების გაუქმებას, თუმცა არ მიუთითებიათ იმ დარღვევებზე, რასაც მათი მოთხოვნა ემყარება. საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა (სსსკ-ის 404.1 მუხლი).
1.10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-3 ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, საკასაციო სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, ექვემდებარება თუ არა საქმე სასამართლოს უწყებრივად და აქვს თუ არა მას მოცემულ კონკრეტულ საქმეზე საერთაშორისო კომპეტენცია. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორთა მითითების საწინააღმდეგოდ, პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე საქართველოს სასამართლოებს გააჩნიათ საერთაშორისო კომპეტენცია, რადგანაც, უდავოა, რომ მოთხოვნა, რომლის შეუსრულებლობასაც სარჩელი ემყარება (ერთობლივი საქმიანობა), საქართველოში უნდა განხორციელებულიყო, მოპასუხეები საქართველოს მოქალაქეები არიან, ხოლო ი. გ-სა და გ. ჟ-ას საქართველოს ტერიტორიაზე მუდმივი საცხოვრებელი გააჩნიათ.
1.11. „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის, ასევე მე-9 მუხლის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების თანახმად, საქართველოს სასამართლოებს აქვთ საერთაშორისო კომპეტენცია, თუ მოპასუხეს საქართველოში აქვს საცხოვრებელი ადგილი, რეზიდენცია ან ჩვეულებრივი ადგილსამყოფელი. ასევე დადგენილია საქართველოს სასამართლოების კომპეტენცია იმ შემთხვევაში, თუ: ა) მოპასუხე რამდენიმე პირია და ერთ-ერთ მათგანს საცხოვრებელი ადგილი, რეზიდენცია ან ჩვეულებრივი ადგილსამყოფელი საქართველოში აქვს; ბ) ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულებების შესრულების ადგილი საქართველოა.
1.12. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
1.13. ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას გ. გ-ისა და ნ. ჟ-ას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
1.14. საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ ამ ინსტანციის სასამართლოში მტკიცებულებათა მიღება და ფაქტების დადგენა არ ხდება, აღნიშნული განპირობებულია საკასაციო სამართალწარმოების თავისებურებით და ახალი მტკიცებულების საქმისათვის დართვის ამკრძალავ საკანონმდებლო დანაწესს წარმოადგენს საპროცესო ნორმა _ 407-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის თანახმადაც, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. ამასთან, შეიძლება მხედველობაში იქნას მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ მხარეთა შუამდგომლობა მტკიცებულებათა საქმისათვის დართვის თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად, გ. გ-სა და ნ. ჟ-ას უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 57 (ორმოცდაჩვიდმეტი) ფურცლად, ასევე, 16.06.2015წ. #ა-... განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 18 (თვრამეტი) ფურცლად, ხოლო დ. ა-ს _ 11.03.2015წ. #ა-... განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 36 (ოცდათექვსმეტი) ფურცლად.
2. სასამართლო ხარჯები:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, გ. გ-ს უნდა დაუბრუნდეს გ. ჟ-ას მიერ 2014 წლის 4 აგვისტოს #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 6 000 ლარის 70% _ 4 200 ლარი, ხოლო ნ. ჟ-ას _ ასევე გ. ჟ-ას მიერ 2014 წლის 4 აგვისტოს #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 6 000 ლარის 70% _ 4 200 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. გ. გ-ისა და ნ. ჟ-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ გ. გ-ს (პ/N...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) გ. ჟ-ას მიერ 2014 წლის 4 აგვისტოს #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 6 000 ლარის 70% _ 4 200 ლარი.
3. კასატორ ნ. ჟ-ას (პ/N...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) გ. ჟ-ას მიერ 2014 წლის 4 აგვისტოს #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 6 000 ლარის 70% _ 4 200 ლარი.
4. კასატორების შუამდგომლობა საქმეზე მტკიცებულებების დართვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.
5. გ. გ-სა და ნ. ჟ-ას დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 57 (ორმოცდაჩვიდმეტი) ფურცლად, ასევე 16.06.2015წ. #ა-... განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები _ 18 (თვრამეტი) ფურცლად, ხოლო დიმიტრი ა-ს _ 11.03.2015წ. #ა-... განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 36 (ოცდათექვსმეტი) ფურცლად.
6. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
პ. ქათამაძე
