ბს-900-761-კ-04 26 იანვარი, 2006 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, თემურ თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ შპს „მ.-ი“

დავის საგანი – ქონების გადაცემის გადასახადის დაკისრება

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 13.05.04წ. გადაწყვეტილება.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „მ.-მა“ სასარჩელო განცხადებით მიმართა კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების: საქართველოს საგადასახადო სახელმწიფო დეპარტამენტისა და საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილგადამხდელთა ინსპექციის მიმართ და მოითხოვა მსხვილგადამხდელთა ინსპექციის 01.09.99წ. აქტის ქონების გადაცემის გადასახადის დაკისრების ნაწილში ბათილად ცნობა და გადასახადების მიხედვით დაკისრებული საურავის ოდენობის კორექტირება, მთლიანობაში აქტით დაკისრებული თანხის ნაცვლად შპს „მ.-ისათვის“ 14678 ლარის გადახდის დაკისრება.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მსხვილგადამხდელთა ინსპექციის 01.09.99წ. აქტით შპს „მ.-ს“ სულ 149900 ლარის გადახდა დაეკისრა, რომელიც მან საგადასახადო სახელმწიფო დეპარტამენტში გაასაჩივრა. საგადასახადო დეპარტამენტის 05.01.2000წ. წერილით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ აქტის მიხედვით დარიცხული ქონების გადასახადი უკანონო იყო, ვინაიდან შპს „მ.-ი“ უცხოური ინვესტიციებით შექმნილ საწარმოს წარმოადგენდა, ხოლო „უცხოური ინვესტიციების შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.1 მუხლის თანახმად, საკანონმდებლო აქტს, რომელიც გააუარესებდა განხორციელებული ინვესტიციების პირობებს, 5 წლის მანძილზე უკუქცევითი ძალა არ ჰქონდა. საქართველოს საგადასახადო კოდექსში შეტანილი ცვლილებების შედეგად შემოღებულ იქნა ახალი – ქონების გადაცემის გადასახადი, ხოლო 0, 1%-ის ოდენობის საურავი 0,2% ოდენობით გაიზარდა. აღნიშნული საკანონმდებლო ნოვაციები შპს „მ.-ის“, როგორც უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმოს მდგომარეობას გააუარესებდა და მის მიმართ მათი გამოყენება შპს „მ.-ის“ საკუთრების უფლებას ხელყოფდა. ამათან, მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ სადავო აქტის მიხედვით თანხის დარიცხვის საფუძველს შპს „მ.-ის“ მიერ სხვადასხვა სახის უძრავ ქონებაზე გაფორმებული 19 საიჯარო ხელშეკრულება წარმოადგენდა. საიჯარო ხელშეკრულების ობიექტები კი არასწორად მიეკუთვნა უძრავ ქონებას, კერძოდ, ანძა (კავშირგაბმულობის მოწყობილობა) მოძრავი ნივთის კატეგორიას განეკუთვნებოდა, რის გამოც მასზე საგადასახადო კოდექსის 165-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი რეჟიმის გავრცელება მცდარი იყო. ასევე, შემოწმების აქტით დარიცხული თანხა უძრავი ქონების გადაცემისათვის დისკონტირების გარეშე იყო გამოანგარიშებული.

საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილგადამხდელთა ინსპექციამ 10.04.2000წ. აქტით უძრავი ქონების გადაცემის გადასახადის დაზუსტება მოახდინა, რომლის შედეგად, უძრავი ქონების გადაცემის გადასახადის ნაწილში შპს „მ.-ს“ 124476 ლარის ნაცვლად 11989 ლარი (ძირითადი – 7620 ლარი, სანქცია – 1905 ლარი, საურავი – 2645 ლარი) დაერიცხა.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 11.04.2000წ. გადაწყვეტილებით შპს „მ.-ის“ სარჩელი უსაფუძვლობის გამო არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება შპს „მ.-მა“ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 18.01.01წ. გადაწყვეტილებით შპს „მ.-ის“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 11.02.2000 წ. გადაწყვეტილება გაუქმდა, შპს „მ.-ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი საგადასახადო სახელმწიფო დეპარტამენტის მსხვილგადამხდელთა ინსპექციის 01.09.99წ. აქტი (10.04.2000წ. აქტის შესწორების გათვალისწინებით) ქონების გადაცემის გადასახადის ნაწილში და ნაცვლად დაკისრებული 11989 ლარისა შპს „მ.-ს“ ბიუჯეტის სასარგებლოდ 9328 ლარის გადახდა დაეკისრა, შპს „მ.-ის“ სასარჩელო მოთხოვნა საურავის 0.1%-ის ოდენობით გამოანგარიშების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ „უცხოური ინვესტიციების შესახებ“ კანონის მე-9 მუხლით გათვალისწინებული გარანტიები ვრცელდება მხოლოდ უცხოური ინვესტიციების შესახებ კანონმდებლობაში უცხოური ინვესტიციების დაცვის პირობების გაუარესების შემთხვევებს, იგი არ ეხება ზოგადად ყოველგვარ საკანონმდებლო ცვლილებას, მათ შორის საგადასახადო კანონმდებლობის შეცვლის შემთხვევებს. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოთხოვნა საურავის 0,1 %-ის ოდენობით გამოანგარიშების თაობაზე, ვინაიდან ადრე მოქმედი კანონმდებლობით საურავის ოდენობა შეადგენდა არა 0,1%, არამედ – 0,5%. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ კავშირგაბმულობის ანძები უძრავ ნივთს წარმოადგენენ და რომ მათზე სწორად არის დარიცხული ქონების გადაცემის გადასახადი. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ კავშირგაბმულობის ანძები მოძრავ ნივთთა კატეგორას განეკუთვნება, აღნიშნულზე მსჯელობისას საჭიროა არამხოლოდ სკ-ის 149-ე მუხლის, არამედ აგრეთვე 150-ე მუხლის გათვალისწინება, კავშირგაბმულობის ანძა წარმოადგენს ლითონკონსტრუქციისაგან დამზადებულ ნაგებობას, რომლის დაშლა ან სხვა ადგილზე გადატანა დიდ სირთულეს არ წარმოადგენს.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება მოითხოვა. კასატორმა აღნიშნა, რომ კავშირგაბმულობის ანძა უძრავ ნივთად უნდა ჩათვლილიყო და მასზე საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 164-ე და 165-ე მუხლებით გათვალისწინებული დაბეგვრის მოთხოვნები უნდა გავრცელებულიყო. კასატორმა მიუთითა, რომ ბიუჯეტში გადასახდელი თანხა უმართებულოდ შემცირდა 2600 ლარით, რის გამოც კასატორმა მოითხოვა 18.01.01წ. გადაწყვეტილების ნაწილობრივი გაუქმება, შპს „მ.-ზე“ ქონების გადაცემის გადასახადის ნაწილში 11 989 ლარის გადახდის დაკისრება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 14.08.01წ. განჩინებით საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმყოფილდა, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 18.01.01წ. გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტი, რომლითაც ნაცვლად სადავო აქტით დაკისრებული 11 989 ლარისა, შპს „მ.-ს“ დაეკისრა ბიუჯეტის სასარგებლოდ 9 328 ლარის გადახდა, გაუქმდა და საქმე აღნიშნულ ნაწილში ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოს დაუბრუნდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 13.05.04წ. გადაწყვეტილებით შპს „მ.-ის“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 01.02.2000წ. გადაწყვეტილება გაუქმდა, შპს „მ.-ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილგადამხდელთა ინსპექციის 01.09.99წ. აქტი (10.04.2000წ. აქტის შესწორების გათვალისწინებით) შპს „მ.-ისათვის“ 2661 ლარის დაკისრების ნაწილში და მსხვილგადამხდელთა ინსპექციას საქმის გარემოებების დამატებითი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ამ ნაწილში ახალი აქტის გამოცემა დაევალა.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებებზე დააფუძნა:

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის მთელი რიგი გარემოებების დადგენა შეუძლებელი შეიქმნა მხარეთა პროცესზე გამოუცხადებლობის და მტკიცებულებების წარმოუდგენლობის გამო. სააპელაციო სასამართლოს მიერ რამდენიმე სხდომის დანიშვნისა და გადადების მიუხედავად, მხარეებმა არ უზრუნველყვეს შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენა და ვერ მისცეს სასამართლოს შესაბამისი ახსნა-განმარტებები, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ შეუძლებლად მიიჩნია დავის არსებითად გადაწყვეტა. სააპელაციო პალატა თვლის, რომ საგადასახადო აქტი სადავო ნაწილში დაუსაბუთებელია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, მოცემული საქმე დავის გადაუწყვეტლად ადმინისტრაციული ორგანოს უნდა დაბრუნებოდა, რომელიც ვალდებულია საქმის გარემოებები სრულყოფლად გამოიკვლიოს და სადავო ნაწილში ახალი აქტი გამოესცეს, რადგან არსებობს მოსარჩელის კანონიერი ინტერესი სადავო აქტის ბათილად ცნობისათვის _ საგადასახადო ვალდებულების სახით დარიცხული ჰქონდა რა თანხა, რომლის გადახდის ვალდებულება საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 28-ე მუხლის შესაბამისად, დაუყოვნებლივ ეკისრებოდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა. კასატორმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ქონების გადაცემის გადასახადის (სულ 2661 ლარის) ნაწილში კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 11.04.2000წ. გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება მოითხოვა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლების მოთხოვნები, რომელთა თანახმად, საჯარო ურთიერთობების სფეროში დავის განმხილველი სასამართლო უფლებამოსილია საკუთარი ინიციატივითაც, მხარის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებათა პარალელურად, დამოუკიდებლად შეაგროვოს ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცებულებანი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატის მიერ სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 01.09.99წ. აქტი (10.04.2000წ. შესწორების გათვალისწინებით) უძრავი ქონების გადაცემისთვის გადასახადის 2661 ლარის დარიცხვის ნაწილში. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ საგადასახადო აქტის გასაჩივრებული ნაწილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებების გამოკვლევის გარეშეა გამოცემული. სადავო თანხის დაკისრების კანონიერების შემოწმებისათვის აუცილებელია არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა დამატებითი გამოკვლევა, რის შედეგადაც შესაძლებელი იქნება საგადასახადო აქტის ბათილად ცნობილ ნაწილში საგადასახადო ვალდებულების ზუსტი განსაზღვრა. სასამართლოს მიერ საგადასახადო აქტის ბათილად ცნობილი ნაწილის თანახმად, შპს „მ.-ს“ დაკისრებული აქვს ქონების გადაცემის გადასახადი 2661 ლარის ოდენობით. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ წარმოდგენილი საგადასახადო აქტით შეუძლებელია სადავო გადასახადის დარიცხვის კანონიერების შემოწმება. აქტში არ არის მითითებული სადავო თანხის წარმომავლობა. სადავო აქტით არ დგინდება ასევე, თუ რომელი ნაგებობის იჯარით აღება შეადგენდა უძრავი ქონების გადაცემისთვის დაწესებული გადასახადით დაბეგვრის ობიექტს, რომელი საიჯარო ხელშეკრულების მიხედვით დაეკისრა შპს „მ.-ს“ უძრავი ქონების გადაცემის გადასახადის გადახდა. გაურკვეველია აგრეთვე საიჯარო ხელშეკრულებების მოქმედების ვადები, საიჯარო ქირის გადახდის პერიოდულობა და ოდენობა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სადავო გადასახადის დაკისრების მართლზომიერების შესამოწმებლად ასევე არსებითი მნიშვნელობა აქვს იმის განსაზღვრას, თუ რომელი კატეგორიის ნივთს მიეკუთვნება იჯარით აღებული ქონება, რომლის გადაცემის საფუძველზეც განხორციელდა სადავო გადასახადის დაკისრება. სადავო აქტით არ საბუთდება, თუ რომელი ქონების გადაცემისათვის დაეკისრა შპს „მ.-ს“ სადავო გადასახადი და რა მოსაზრებების გამო მიიჩნია კასატორმა ის ქონება ქონების გადაცემის გადასახადით დაბეგვრის ობიექტად. საქმის მასალებით არ დგინდება, შეადგენს თუ არა

სადავო თანხა უძრავი ქონების გადაცემის ძირითად გადასახადს, თუ იგი შედგება აგრეთვე ანძების გადაცემის ნაწილში საურავებისა და საჯარიმო თანხისაგან.

საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სააპელაციო პალატამ საქმის განხილვაში მონაწილეობის მისაღებად პროცესუალური კანონმდებლობით დადგენილი წესით მოიწვია მხარეები. მათი გამოუცხადებლობის გამო სხდომა რამდენჯერმე გადაიდო, თუმცა მიუხედავად ამისა მხარეები სასამართლოში არ გამოცხადნენ და სასამართლოს შესაბამისი ახსნა-განმარტებები არ მისცეს.

აღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას იმის თაობაზე, რომ მსხვილგადამხდელთა ინსპექციის 01.09.99წ. აქტი(10.04.2000წ. აქტის შესწორების გათვალისწინებით) სადავო ნაწილში, კერძოდ, 2661 ლარის ნაწილში, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია ამ ნაწილში სრულყოფილად გამოიკვლიოს საქმის გარემოებები და ამ ნაწილში გამოსცეს ახალი აქტი, რადგან სადავო აქტის ბათილად ცნობისათვის არსებობს მოსარჩელის კანონიერი ინტერესი – საგადასახადო ვალდებულების სახით დარიცხული თანხის გადახდის ვალდებულება.

უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლების თანახმად, საკუთარი ინიციატივით, მხარის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებათა პარალელურად, ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცებულებანი დამოუკიდებლად უნდა შეეგროვებინა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ინკვიზიციური ხასიათი არ ათავისუფლებს ადმინისტრაციულ ორგანოს მასზე დაკისრებული მოვალეობების შესრულებისაგან, სასკ-ის მე-4, მე-19 მუხლებით განსაზღვრული სასამართლოს უფლებამოსილება არ აკისრებს სასამართლოს მტკიცების ტვირთს. ადმინისტრაციული სამართალწარმოება არ გამორიცხავს პროცესის დისპოზიციურობას, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის შესაბამისად, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მხარეები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით სარგებლობენ და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით გათვალისწინებული

დისპოზიციურობის პრინციპის შესაბამისად მოქმედებენ. ამასთან, შესაბამისი გარემოებების არსებობისას სასამართლო უფლებამოსილია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე დავის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნოს სადავო აქტი და აქტის გამომცემ ორგანოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა სრულყოფილი გამოკვლევის საფუძველზე ახალი ადმინისტრაციული აქტის გამოცემა დაავალოს. ამასთანავე, ადმინისტრაციული ორგანო არ არის ვალდებული გამოსცეს იმავე შინაარსის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. სზაკ-ის 96-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. სადავო აქტის გამოცემისას მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 237-ე მუხლით განსაზღვრულ ვადასთან დაკავშირებით მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული, რომ 2661 ლარის ნაწილში ახალი აქტი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოიცემა კანონიერ ძალაში შესული სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებით, სკ-ის 142-ე მუხლით სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების ვადა 10 წლით განისაზღვრება.

ზემოთაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისადაა მიღებული და არ არსებობს მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი. შესაბამისად, საკასაციო საჩივარში მითითებულ კანონის დარღვევას ადგილი არა აქვს, რაც სსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 13.05.04წ. გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.