საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №33021001300369938 22 სექტემბერი, 2015 წელი,

ას-649-615-2015 ქ.თბილისი

ას-649-615-2015 მ-ი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (მომხსენებელი)

ეკატერინე გასიტაშვილი

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სს „ს-ს რ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ-ლ მ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 თებერვლის განჩინება

დავის საგანი –სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ზ-ო მ-ი (შემდეგში: მოსარჩელე, გარდაცვლილი, დაზარალებული) სს „ს-ს რ-ს“ (შემდეგში: „მოპასუხე, დამსაქმებელი ან კასატორი“) საწარმო ფილიალის ხაშურის სალოკომოტივო დეპოში მუშაობდა ელმავლის მემანქანის თანაშემწედ.

2. მოსარჩელემ 1988 წლის 25 მაისს წარმოებაში, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს, მომხდარი უბედური შემთხვევის შედეგად, მიიღო საწარმოო ტრავმა და დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი 100%–ით.

3. აღნიშნულის გამო მოპასუხე მოსარჩელეს 1989 წლიდან უხდიდა სარჩოს, რაც წლების მანძილზე ელმავლის მემანქანის თანაშემწის ხელფასის მატებასთან ერთად იზრდებოდა. ბოლო სამი წლის განმავლობაში დაზარალებული ყოველთვიურად იღებდა სარჩოს - 379,19 ლარს, რომელიც არ შეესაბამებოდა მითითებულ პერიოდში მემანქანის თანაშემწის გაზრდილი ხელფასის ოდენობას.

4. მოსარჩელემ მოსთხოვა მოპასუხეს, ეცნობებინა, თუ რას შეადგენდა ელმავლის თანაშემწის ხელფასი და მისი ცვალებადობა ბოლო სამი წლის განმავლობაში. მოპასუხემ მისი მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა.

5. დაზარალებულმა სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა: 2010 წლის სექტემბრიდან – 550,15 ლარის, 2011 წლის 1 მარტიდან – 750 ლარის, 2012 წლის 30 მარტიდან – 800 ლარის, ხოლო 2012 წლის 1 დეკემბრიდან –1000 ლარის დაკისრება.

6. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი (არ ცნო სარჩელი) და მიუთითა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის“ დებულებებზე.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილებით დაზარალებულის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ყოველთვიურად სარჩოს 1000 ლარისა და ერთობლივი მიუღებელი სარჩოს სხვაობის – 15 700 ლარის გადახდა, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია სარჩელში მითითებული გარემოებები და დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდგომში სსკ-ის, 992-ე, 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები და 411-ე მუხლი.

8. მოპასუხემ საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილება გაასაჩივრა სააპელაციო წესით და მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. მან გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:

8.1 სასამართლომ გადაწყვეტილებაში არ დაასაბუთა მოსარჩელის პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვა გამოწვეული იყო თუ არა მოპასუხის ბრალით;

8.2 სასამართლოს მიერ გამოყენებული ნორმები არ აწესრიგებენ სარჩოს გადაანგარიშების წესს. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის“ პირველი მუხლის მეორე ნაწილი არეგულირებს მხოლოდ დამსაქმებლის ბრალის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების წესს და არა პროფესიული დაავადების გამო დანიშნული სარჩოს ანაზღაურების საკითხს.

8.3 აღნიშნული დადგენილების პირველი მუხლის პირველი ნაწილი არ ეხება უკვე დანიშნული სარჩოს ანაზღაურებას, არამედ ეს ნორმა ვრცელდება 2007 წლის 24 მარტიდან, ორგანიზაციაში დასაქმებულ პირთა ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე. მოსარჩელეს 1998 წლიდან დანიშნული აქვს ყოველთვიური სარჩო იმ დროს არსებული მემანქანის საშუალო ხელფასიდან და სამართლებრივი საფუძველი, უკვე დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებისა, არ არსებობდა. სარჩოს გადაანგარიშება განისაზღვრებოდა „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების“ შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული წესის მიხედვით, რომლის მე–12 პუნქტში,საქართველოს პრეზიდენტის 2003 წლის 11 სექტემბრის №443 ბრძანებულებით, შევიდა ცვლილება, რომლის თანახმად, 2003 წლის 11 სექტემბრიდან სარჩო, შრომის ანაზღაურება გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარება, ხოლო შემდგომ, დასახელებული მე–12 პუნქტი, საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 7 ნოემბრის №923 ბრძანებულებით ამოღებულ იქნა.

8.4 პირველი ინსტანციის სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 408–ე მუხლი, აღნიშნული ნორმა ვრცელდება სახელშეკრულებო ან სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურებაზე, რომელიც არ შეიძლება გავრცელდეს ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურებაზე.

9. მოსარჩელე, საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე, 2013 წლის 16 ოქტომბერს, გარდაიცვალა.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 თებერვლის საოქმო განჩინებით, მოპასუხისათვის ერთობლივი მიუღებელი სარჩოს სხვაობის, 15 700 ლარის, დაკისრების ნაწილში, დაზარალებულის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა გ-ლ მ-ი (შემდეგში: უფლებამონაცვლე ან მოწინააღმდეგე მხარე).

11. პალატამ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ–ის, 92–ე, 272–ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ პუნქტის თანახმად, ყოველთვიური სარჩოს, 1000 ლარის, მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილში სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, უფლებამონაცვლეობა დაუშვებლად მიიჩნია.

12. სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2015 წლის 10 თებერვლის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი ერთობლივი მიუღებელი სარჩოს სხვაობის, 15700 ლარის, დაკისრების ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე არ დააკმაყოფილა, ხოლო ყოველთვიური სარჩოს - 1000 ლარის (საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით) დაკისრების ნაწილში საქმისწარმოება შეწყდა. პალატამ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები.

13. სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით, 411-ე და 992–ე მუხლებით გათვალისწინებულ დანაწესზე მითითებით დაასკვნა, რომ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის სხვაგვარი ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით.

14. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლებთან დაკავშირებით პალატამ განმარტა შემდეგი:

14.1. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებს სარჩოს გაანგარიშებას, თუმცა, თავად ზიანის ანაზღაურების მიზნიდან გამომდინარე, რომლის არსი, სწორედ, დაზარალებულის კომპენსირებაში მდგომარეობს, მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის მიყენებამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ამის შემდგომი პერიოდი, როდესაც, შრომის უნარის შეზღუდვის გამო, დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას და მას უკვე არ აქვს უნარი, მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით. აღნიშნულის შესაბამისად,სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ იმდენი ხელფასი წარმოადგენს, რასაც დაზარალებული იღებდა დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით;

14.2. პალატამ მიიჩნია, რომ დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე, პირს ზიანის ანაზღაურება შეიძლება, დაეკისროს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს პასუხისმგებლობის დაკისრების კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები: ზიანი, ზიანის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით მიყენების ფაქტი, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებლის ბრალი. ამ პირობების ერთობლიობა წარმოადგენს იურიდიულ შემადგენლობას და თუნდაც ერთ–ერთი მათგანის არარსებობა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია. განსახილველ შემთხვევაში, ზემოთ ჩამოთვლილი ნორმის ყველა წინაპირობა არსებობდა, მოპასუხე არამართლზომიერად არ ახორციელებდა მოსარჩელის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას ელმავლის მემანქანის თანაშემწის გაზრდილი ხელფასის გათვალისწინებით და მოსარჩელე არასრულად იღებდა მისაღებ სარჩოს, რითაც მას მიადგა ზიანი.

15. სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 10 თებერვლის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოითხოვა მისი გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად იქნა დატოვებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი საფუძვლებით:

15.1. სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 მთავრობის დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის პირველი მუხლის პირველი ნაწილი, რადგანაც აღნიშნული ნორმა ეხება არა უკვე დანიშნული სარჩოს ანაზღაურებას, არამედ იგი ვრცელდება 2007 წლის 24 მარტიდან ორგანიზაციაში დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს 1998 წლიდან დანიშნული ჰქონდა ყოველთვიურად სარჩო იმ დროს არსებული მემანქანის საშუალო ხელფასიდან და სამართლებრივი საფუძველი უკვე დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებისა, არ არსებობდა.

15.2. სასამართლოს მითითება სსკ-ის 408–ე მუხლის პირველ ნაწილზე არასწორია; აღნიშნული ნორმა ვრცელდება სახელშეკრულებო ან სამოქალაქო კოდექით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურებაზე. მისი მოქმედება არ შეიძლება გავრცელდეს ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურებაზე, რადგანაც ამავე მუხლის მეორე ნაწილი სპეციალური ნორმაა, რომელიც შეეხება ზიანის ანაზღაურებას სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ყოველთვიურ სარჩოს გადახდით, ხოლო მოსარჩელის მიერ მითითებული ნორმა, რის საფუძველზეც ითხოვს დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებას, ამას არ ითვალისწინებს.

16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 21 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და, 408-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე,

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საქმის მასალების გაცნობა, მათი შესწავლა და ანალიზი, მიღებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებისა და საჩივრის მოტივების შემოწმება, საკასაციო სასამართლოს შესაძლებლობას აძლევს, გამოიტანოს დასკვნა გასაჩივრებულ ნაწილში განჩინების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე:

17. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, მაგრამ სამართლებრივად არ დაასაბუთა თავისი დასკვნა მოსარჩელის უფლებამონაცვლის სასარგებლოდ თანხის დაკისრების თაობაზე. დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ შეუძლებელია განჩინების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება, რითაც დარღვეულია სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის მოთხოვნა.

17.1. დადგენილია, რომ გარდაცვლილი დასაქმებული იყო სარკინიგზო დარგში, კერძოდ, მოპასუხისადმი დაქვემდებარებულ საწარმო ფილიალის ხაშურის სალოკომოტივო დეპოში ელმავლის მემანქანის თანაშემწედ. მან, 1988 წლის 25 მაისს წარმოებაში, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს, უბედური შემთხვევის შედეგად, მიიღო საწარმოო ტრავმა და დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი 100%–ით. საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის [1973 წლის რედაქცია] 139-ე მუხლის თანახმად, შრომის ჯანსაღი და უსაფრთხო პირობების უზრუნველყოფა ეკისრებოდა დამსაქმებელს, ანუ მოპასუხეს. ის ვალდებული იყო, დასაქმებული უზრუნველეყო ჯანმრთელობისათვის მაქსიმალურად უსაფრთხო სამუშაო გარემოთი. დასაქმების ცალკეულ ადგილებში, მათ შორის: სარკინიგზო დარგშიც, განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა დასაქმებულთა ჯანმრთელობის დაცვისა და შენარჩუნებისათვის ცალკეული ღონისძიებების გატარებას, ამიტომ, საწარმოო ტრავმის შედეგად დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების დროს, საწარმოს ბრალი პრეზუმირებული იყო. ამ პრეზუმციის გაქარწყლების ტვირთი კი, მოპასუხეს ეკისრებოდა, შესაბამისად, კასატორის არგუმენტი, რომ მას მოსარჩელის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებაში ბრალი არ მიუძღვის, სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, რადგანაც საქმეში არ არსებობს ბრალის არსებობის ვარაუდის უარმყოფელი კანონით დასაშვები მტკიცებულება.

17.2. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს იმაზეც, რომ ამ კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანია არა სარჩოს დაწესება და შესაბამისად, ამ მოთხოვნის წინაპირობების განხორციელების შემოწმება, არამედ, უკვე დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშება. საწარმოს ბრალეულობის საკითხი უნდა განხილულიყო სარჩოს დაწესებისას და არა უკვე დაწესებული სარჩოს გადაანგარიშებისას. 1989 წელს დაწესებული სარჩოს სამართლებრივ საფუძველს კი, წარმოადგენდა იმ დროისათვის მოქმედი საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 155-ე მუხლი, რომლის მიხედვითაც სწორედ დამსაქმებელი აგებდა პასუხს მიყენებული ზიანისათვის [“საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად საწარმოები, დაწესებულებები, ორგანიზაციები მატერიალურად პასუხისმგებელნი არიან მუშებისა და მოსამსახურეებისათვის მიყენებული ზიანის გამო, რაც გამოწვეულია შრომითი მოვალეობის შესრულებასთან დაკავშირებით მათი დასახიჩრებით ან ჯანმრთელობის სხვაგვარი ვნებით.”].

17.3. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას სსკ-ის 408-ე მუხლის ინტერპრეტაციასთან დაკავშირებით. ამ ნორმის პირველი ნაწილი ზიანის ნატურით ანაზღაურების პრინციპს [საწყისი მდგომარეობის აღდგენა] ამკვიდრებს და მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელ ნორმებთან ერთად გამოიყენება, როგორც სახელშეკრულებო, ისე არასახელშეკრულებო სამართალში. რაც შეეხება ნორმის მეორე ნაწილს, რომელიც გამოიყენა სააპელაციო სასამართლომ, ეს ნორმა სპეციალურად ადგენს სხეულის დაზიანებითა და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების წესს. კანონმდებლის ასეთი ყურადღება განპირობებულია სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის უფლების, როგორც აბსოლუტური უფლებების, სამართლებრივი დაცვის მაღალი სტანდარტების არსებობის აუცილებლობით. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ამ უფლებების დარღვევით მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელშეკრულებო ურთიერთობების გარეშეც. სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს უფლება ჰქონდა, მოეთხოვა სარჩოს გადაანგარიშება გაზრდილი ხელფასის შესაბამისად, რამდენადაც ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების, პროფესიული დაავადების არარსებობისა და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში, იგი მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს, ანუ გამოიკვეთა ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით [სსკ-ის 411-ე მუხლი], რომელიც კასატორისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი უმოქმედობის უშუალო შედეგს (სათანადო ზომების მიუღებლობა შრომის ჯანსაღი და უსაფრთხო პირობების უზრუნველსაყოფად) [სსკ-ის 412-ე მუხლი]. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ აღნიშნა შემდეგი: „მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა იმ გარემოებას, რომ მუშაკმა მიიღო სხეულის დაზიანება საწარმოო ტრავმის შედეგად და მას წაერთვა პროფესიული შრომის უნარი 80%-ით, სამუდამოდ. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სარჩელის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არსებობა, პირს ართმევს შესაძლებლობას, ჰქონდეს სამუშაო და იღებდეს შესაბამის ანაზღაურებას. ამასთან, სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც მიიღო საწარმოო ტრავმის სახით. სარჩოს მიღებით ხდება პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფა საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. თავად ის გარემოება, რომ, საწარმოო ტრავმის მიღების გამო, მოსარჩელემ დაკარგა სამუშაო და შესაბამისი ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობა, თავის მხრივ, წარმოშობს საფუძვლიან და გონივრულ ვარაუდს იმასთან დაკავშირებით, რომ საწარმოო ტრავმის მიუღებლობის შემთხვევაში, მუშაკი განაგრძობდა მუშაობას და იგი მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს.“ იხ.საქმე #ას-1033-991-2014, 20.10.2014.

რაც შეეხება, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის #53 დადგენილების „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“ დებულებების გამოყენებას, რომელიც ძალადაკარგულია 2013 წლის 1 მარტიდან საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის #45 დადგენილებით, სააპელაციო სასამართლომ ამ დადგენილებაზე ყურადღება გაამახვილა მხოლოდ იმიტომ, რომ კასატორი მოთხოვნის გამომრიცხავ შესაგებელში ეყრდნობოდა მის დებულებებს და სწორად აღნიშნა, რომ ამ დავის მოსაწესრიგებლად გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სამოქალაქო კოდექსის ნორმები.

17.4. დადგენილია, რომ მოსარჩელე საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე, 2013 წლის 16 ოქტომბერს, გარდაიცვალა. სააპელაციო სასამართლომ სსკ–ის 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების, სსსკ-ის 92–ე, 272–ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ პუნქტის თანახმად, ყოველთვიური სარჩოს მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილში სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, უფლებამონაცვლეობა დაუშვებლად მიიჩნია (ამ ნაწილში მიღებული განჩინება გასაჩივრებული არ არის).

17.5. მართალია, სასამართლომ 2015 წლის 10 თებერვლის საოქმო განჩინებით დაზარალებულის უფლებამონაცვლედ მოპასუხისათვის ერთობლივი მიუღებელი სარჩოს სხვაობის, 15 700 ლარის, დაკისრების ნაწილში მოწინააღმდეგე მხარე ცნო, მაგრამ მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით არ დაასაბუთა უფლებამონაცვლის სასარგებლოდ თანხის დაკისრება. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა კანონის საფუძველზე მოთხოვნის უფლების გადასვლისა და სამემკვიდრეო სამართლის მომწესრიგებელი ნორმები.

17.6. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. ვინაიდან ამ შემთხვევაში არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება, სახელდობრ:

ა) მოსარჩელის ქონებაზე სამკვიდრო გაიხსნა 2013 წლის 16 ოქტომბერს [სსკ-ის 1319-1320-ე მუხლები].

ბ) სამკვიდრო მასაში სხვა ქონებასთან ერთად შედიოდა მოპასუხისაგან ერთობლივი მიუღებელი სარჩოს სხვაობის, 15 700 ლარის, მოთხოვნის უფლებაც [სსკ-ის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადება].

გ) უფლებამონაცვლე გარდაცვლილის შვილია და, შესაბამისად, მისი კანონისმიერი (პირველი რიგის) მემკვიდრეა [სსკ-ის 1336-ე მუხლი]

დ) მან კანონით დადგენილ ვადაში მიიღო სამკვიდრო და, შესაბამისად, ნოტარიუსმა 2014 წლის 25 ივლისს გასცა სამკვიდრო მოწმობა [სსკ-ის 1421-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები და 1499-ე მუხლი].

17.7. ამრიგად, ადგილი აქვს კანონის ძალით მოთხოვნის უფლების გადასვლას უფლებამონაცვლეზე. დადგენილია, რომ 2013 წლის 16 ოქტომბრისათვის მოპასუხის დავალიანება მოსარჩელის წინაშე მიუღებელი სარჩოს სხვაობის სახით შეადგენდა 15 700 ლარს. ამასთან, არ არსებობს ამ მოთხოვნის უფლებამონაცვლეზე გადასვლის გამომრიცხავი გარემოებები [სსკ-ის 199-ე მუხლის პირველი ნაწილი].

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსკ-ის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის („სამკვიდრო ქონება შეიცავს მამკვიდრებლის, როგორც ქონებრივი უფლებების, ისე მოვალეობების ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის“) და 198-ე მუხლის პირველი ნაწილის მეორე წინადადების („მოთხოვნები და უფლებები ახალ პირზე გადადის ისეთსავე მდგომარეობაში, როგორშიც ისინი ძველი მფლიობელის ხელში იყვნენ“) საფუძველზე, მოპასუხე ვალდებულია, გარდაცვლილის უფლებამონაცვლეს გადაუხადოს ერთობლივი მიუღებელი სარჩოს სხვაობა 15 700 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 410-ე, 411-ე, 243-244-ე, 248-249-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. სს ,,ს-ს რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 თებერვლის განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის პირველი პუნქტი და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ზ-ო მ-ის (უფლებამონაცვლე გ-ლ მ-ს) სარჩელი სს ,,ს-ს რ-ის“ ერთობლივი მიუღებელი სარჩოს სხვაობის, 15 700 ლარის (საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო განაკვეთის გათვალისწინებით) დაკისრების ნაწილში დაკმაყოფილდეს;

4. სს ,,ს-ს რ-ას“ ზ-ო მ-ის (უფლებამონაცვლე გ-ლ მ-ს) სასარგებლოდ დაეკისროს ერთობლივი მიუღებელი სარჩოს სხვაობის _ 15 700 ლარის გადახდა, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო განაკვეთის გათვალისწინებით;

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 თებერვლის განჩინება დანარჩენ ნაწილში დარჩეს უცვლელად;

6. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია;

7. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი