საქმე №ას-138-130-2014 16 ოქტომბერი, 2015 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი _ თ. ხ-ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. და თ. ხ-ები (მოსარჩელე)
თავდაპირველი მოპასუხე _ გ. ხ-ი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 11 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება
დავის საგანი – ანდერძის ნამდვილობის აღიარება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. სასარჩელო მოთხოვნა:
ნ. და თ. ხ-ებმა (შემდგომში _ მოსარჩელეები) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში თ. და გ. ხ-ების (შემდგომში _ მოპასუხეები) მიმართ და მოითხოვეს ნამდვილად იქნეს აღიარებული 2012 წლის 21 თებერვალს ქ.თელავში გარდაცვლილი რ. ა-ის მიერ მოსარჩელეების სასარგებლოდ 1996 წლის 21 თებერვალს გაცემული და ქ.თელავის #1 სანოტარო კანტორის ნოტარიუსის მიერ დადასტურებული ანდერძი.
2. მოპასუხეების პოზიცია:
2.1. გ. ხ-მა სარჩელი ცნო და განმარტა, რომ მას ანდერძის ნამდვილობის თაობაზე დოკუმენტის დედნის ნახვისა და რ. ჩ-ის დაკითხვის შემდეგ მოსარჩელეთა საწინააღმდეგო არგუმენტები არ აქვს.
2.2. თ. ხ-მა სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ანდერძი კანონის მოთხოვნათა დაცვით შედგენილი და დადასტურებული არ არის, რის გამოც ნოტარიუსმა კანონიერად უთხრა უარი მოსარჩელეებს სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
თელავის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 23 ივლისის გადაწყვეტილებით ნამდვილად იქნა აღიარებული 2012 წლის 21 თებერვალს ქ.თელავში გარდაცვლილი რ. ა-ის მიერ მოსარჩელეების სასარგებლოდ 1996 წლის 21 თებერვალს გაცემული და ქ.თელავის #1 სანოტარო კანტორის ნოტარიუს რ. ჩ-ის მიერ დადასტურებული ანდერძი.
4. აპელანტის მოთხოვნა:
რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. ხ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 11 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
5.1. გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:
5.1.1. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთა მშობლები: ე. ნ-ი და თ. ხ-ი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1985 წლიდან და ერთად ცხოვრების პერიოდში შეეძინათ ორი შვილი: 1985 წლის 23 სექტემბერს _ ნ. ხ-ი, ხოლო 1988 წლის 25 ოქტომბერს _ თ. ხ-ი.
5.1.2. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2012 წლის 21 თებერვალს. მოსარჩელეები მშობლების დაცილებამდე ცხოვრობდნენ ქ.თელავში, იმ დროისათვის ჯერ ლ-ის, შემდეგ კ-ას ქუჩაზე, დღეის მდგომარეობით ე. მ-ის ქუჩა #8-ში მდებარე მოპასუხეთა მამის, რ. ა-ის სახელზე რიცხულ კორპუსში.
5.1.3. მოსარჩელეებმა ნოტარიუსთან წარადგინეს ანდერძი, რომლითაც მამკვიდრებელი მთელ თავის ქონებას უანდერძებდა მოსარჩელეებს. ნოტარიუსის მიერ მოთხოვილ იქნა ინფორმაცია ანდერძის ძალაში ყოფნის თაობაზე.
5.1.4. 2012 წლის 21 თებერვალს ქ.თელავში გარდაცვლილი რ. ა-ის მიერ მოსარჩელეების სასარგებლოდ 1996 წლის 21 თებერვალს გაცემული და ქ.თელავის #1 სანოტარო კანტორის ნოტარიუსის მიერ დადასტურებული ანდერძი ნოტარიუსთა პალატის არქივში არ მოიძებნა.
5.1.5. სამკვიდროს მიღების თაობაზე ნოტარიუსს განცხადებით მიმართეს მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებმა - მოპასუხეებმაც.
5.1.6. მოსარჩელეები მოითხოვდნენ 2012 წლის 21 თებერვალს ქ.თელავში გარდაცვლილი მამკვიდრებლის მიერ მათ სასარგებლოდ 1996 წლის 21 თებერვალს გაცემული და ქ.თელავის #1 სანოტარო კანტორის ნოტარიუსის მიერ დადასტურებული ანდერძის ნამდვილობის აღიარებას. აპელანტმა (მოპასუხე) სადავოდ გახადა მოთხოვნის იურიდიული ინტერესის არსებობა, რასაც სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის განმარტების შედეგად აღნიშნა, რომ მოსარჩელეები გარდაცვლილი რ. ა-ის შვილიშვილები იყვნენ, რომელთაც სადავო ანდერძით მამკვიდრებელმა დაუტოვა მთელი მისი ქონება, რომელიც აღმოჩნდებოდა სამკვიდროში მისი გარდაცვალების მომენტისათვის. აპელანტების იურიდიულ ინტერესს თელავში, კ-ას ქუჩა #8-ში მდებარე ქონება წარმოადგენდა, რომლის მოსარგებლეც იყო მამკვიდრებელი საკუთრების უფლების მოპოვებაში საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის #73 ბრძანებულების დამტკიცებული კანონიერი მოსარგებლეებისათვის გადასაცემი არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელი ორგანოების მიერ კანონიერი მოსარგებელეებისთვის უასასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის წესის შესაბამისად. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მუხლი 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, მოსარჩელეთა იურიდიული ინტერესი აღნიშნულ ქონებაზე საკუთრების მოპოვების უფლებაში მდგომარეობდა.
5.1.7. პალატამ მიუთითა იმ გარემოებაზეც, რომ სადავო ანდერძი ნოტარიუსთა პალატის არქივში ვერ იქნა მოძიებული, თუმცა დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ რ. ჩ-ი თელავის რაიონის #1 სანოტარო კანტორის ნოტარიუსის თანამდებობაზე დაინიშნა 1996 წლის 15 მაისიდან და მოვალეობას ასრულებდა 1996 წლის 3 ივნისამდე (თ. ფიცხელაურის დეკრეტული შვებულებიდან დაბრუნებამდე). სასამართლოს სხდომაზე მოწმედ დაკითხულმა ყოფილმა ნოტარიუსმა დაადასტურა, რომ ანდერძი დამოწმებული და შედგენილი იყო მის მიერ, გატარდა სარეგისტრაციო წიგნში, რაც შემდგომ ჩააბარა არქივში. ამასთან, სადავო ანდერძზე მამის, რ. ა-ის ხელმოწერა მოპასუხეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.
5.1.8. არ იქნა გაზიარებული აპელანტის პრეტენზია, რომ, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეებს არ წარუდგენიათ სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე უარის თქმის დადგენილება, აღნიშნულ საკითხზე მსჯელობა არ შედიოდა სასამართლოს კომპეტენციაში. პალატის განმარტებით, სასარჩელო მოთხოვნას ანდერძის ნამდვილობის აღიარება წარმოადგენდა, რომლის აღძვრის წინაპირობად ან დამაბრკოლებელ გარემოებად სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე ნოტარიუსის მხრიდან უარის თქმის დადგენილების არარსებობა ვერ იქნებოდა მიჩნეული.
6. კასატორის მოთხოვნა:
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ხ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის.
6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
6.1.1. კასატორის განმარტებით, ორივე სასამართლომ უგულებელყო, რომ ანდერძში მითითებული ქონების მიღების ერთ-ერთ პირობას წარმოადგენს ის, რომ ნაანდერძევი ქონება აუცილებლად უნდა იყოს რეგისტრირებული მოანდერძის სახელზე. თუ აღმოჩნდება, რომ ის ქონება, რომელიც მითითებულია ანდერძში, საჯარო რეესტრის ან ტექნიკური აღრიცხვის არქივში დაცული მონაცემებით არ არის მოანდერძის სახელზე, ამ შემთხვევაში, ანდერძისმიერი მემკვიდრე ვერ მიიღებს სამკვიდრო მოწმობას ანდერძში მითითებულ ქონებაზე. ანდერძის პირველ პუნქტში ნათლად ჩანს, რომ მამკვიდრებელი არ აკონკრეტებს, რა ქონება აქვს მხედველობაში, შესაბამისად, რაიმე საფუძველი იმისა, რომ ამგვარი ანდერძი დაუკავშირდეს ქ.თელავში, კ-ას ქ№8-ში მდებარე საცხოვრებელ ბინას, არ არსებობს, ვინაიდან აღნიშნულ ბინაში მამკვიდრებლის სიცოცხლეშიც და მისი გარდაცვალების შემდეგაც, თ. ხ-ი თავის ოჯახთან – ფაქტობრივ ქორწინებაში მყოფ ნ. ო-თან და საერთო შვილთან ერთად ცხოვრობს. ამდენად, ამ მისამართზე მოსარჩელეების ცხოვრების მითითება შეცდომაა, რადგან ყოფილ მეუღლესთან, ე. ნ-თან, ფაქტობრივი ქორწინების შეწყვეტისა და მათი თბილისში გადასვლის გამო, 1991 წლიდან მოსარჩელეები აღარ ცხოვრობენ, რასაც არც თავად უარყოფენ. ასეც რომ არ იყოს, სამოქალაქო კოდექსის მე-20 მუხლის თანახმად, ფიზიკური პირის საცხოვრებელ ადგილად მიიჩნევა ადგილი, რომელსაც იგი ჩვეულებრივ საცხოვრებლად ირჩევს. მეტიც, თვითონ მამკვიდრებელი ამ მისამართზე არ ცხოვრობდა 1989 წლიდან და ის ფაქტობრივად, სიცოცხლის ბოლომდე ქ.თელავში, ა- ის გამზირის #34-ში მდებარე კასატორის ბინაში იმყოფებოდა, საიდანაც გაასვენეს. აღნიშნული გარემოებები მნიშვნელოვანია, მათი განხილვა-შემოწმება და სამართლებრივი შეფასება აუცილებელი იყო, მაგრამ განჩინებიდან ჩანს, რომ პალატამ უგულებელყო და არ შეაფასა ისინი.
1.6.2. ორივე ინსტანციის სასამართლოს მოტივაცია იმაზე, რომ სადავო ანდერძში მამკვიდრებლის ხელმოწერა მოპასუხეებს სადავოდ არ გაუხდიათ, არასწორია, რადგან ხელმოწერის დადგენა შედავებით კი არა, კალიგრაფიული ექსპერტიზით უნდა დადგინდეს. ასევე, არასწორია ორივე სასამართლოს მოტივაცია, რომ მოსარჩელეთა იურიდიული ინტერესი, თითქოსდა ამგვარი ანდერძის აღიარებით მოსარჩელეთა მდგომარეობის გაუმჯობესება ყოფილა და არა სამართლის ნორმა, რომელიც კანონდარღვევით შედგენილი ანდერძის კანონიერად აღიარების უფლებას მისცემდა. სასამართლომ სხვა დარღვევის ნახვა არ მოისურვა. ის გარემოება, რომ „ნოტარიუსის შესახებ“ საქართველოს კანონის 51-ე და 52-ე მუხლები, ნოტარიუსს იმპერატიულად ავალდებულებს ანდერძის საგანზე უფლების დამდგენი დოკუმენტით დაინტერესებასა და ტექნიკური საშუალებით შედგენილი ანდერძის წაკითხვას, პალატის მოსაზრებით, არაფერს ნიშნავს, არამედ სასამართლოს ვარაუდი ყოფილა მთავარი.
1.6.3. სააპელაციო სასამართლომ უხეშად დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნები. რადგან არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი, არასწორად შეაფასა საქმის მასალები, რის გამოც განჩინება იურიდიულად დაუსაბუთებელია. სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნები, ვინაიდან მოცემული დავის განხილვისას უგულებელყო ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევა-დადგენის კანონისმიერი ვალდებულება, კერძოდ, არ გამიჯნა უდავო და სადავო ფაქტები და ყოველგვარი შეფასების გარეშე, მთლიანად დაეყრდნო პირველი ინსტანციის სასამართლოს არასრულყოფილ და აშკარა ცალმხრივად, მოსარჩელეთა სასარგებლოდ გაკეთებულ, ზერელე და კანონდარღვევით ჩატარებულ მტკიცებულებათა გამოკვლევას.
1.6.4. სადავო ანდერძი ნოტარიუსს არ წაუკითხავს, რის გამოც მთლიანად ეჭვქვეშ დგება მასში გადმოცემული ნების ნამდვილობა, ორივე სასამართლომ გაიზიარა მხოლოდ დაინტერესებული მოწმის (ყოფილი ნოტარიუსის) ჩვენება და უგულებელყო მტკიცებულებათა ერთობლიობით შეფასების წესი (სსკ-ის მუხლი 102-105).
1.6.5. საქმეში არსებობს კანონიერ ძალაში შესული თელავის რაიონული სასამართლოს 1978 წლის 10 აგვისტოს გადაწყვეტილება №... საქმეზე, რომლითაც უტყუარად დასტურდება, რომ მამკვიდრებელი, რ. ა-ი, სადავო ბინის მოსარგებლე იყო და არა მესაკუთრე, ასევე, არსებობს ნოტარიუსთა პალატის წერილი, რაც უტყუარად ადასტურებს, რომ რ.ჩ-ის ჩატარებული ყველა სანოტარო მოქმედება არქივშია, ხოლო სადავო ანდერძი არა, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში აღნიშნულის თაობაზე არაფერია მითითებული, რაც ადასტურებს იმას, რომ ისინი შეფასების გარეშეა დატოვებული, შესაბამისად, დარღვეულია სამოქალაქო კოდექსის 104-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დანაწესი.
1.6.6. პალატა არსებით შეცდომას უშვებს, როდესაც სარჩელის იურიდიული ინტერესის სფეროდ თელავში, კ-ას ქუჩა #8-ში მდებარე ქონებაზე მიუთითებს, რომლის მოსარგებლეს წარმოადგენდა მამკვიდრებელი. სასამართლო უთითებს საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის #73 ბრძანებულებაზე, რაც არასწორია, რადგანაც საჩივარი მხოლოდ კასატორმა წარადგინა და, შესაბამისად, აპელანტების იურიდიული ინტერესი ვერ იარსებებს, ამასთან, 2013 წლის 11 ნოემბრის სხდომაზე აპელანტის დამატებითი მოსაზრება, სადაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებული პრაქტიკა იყო მითითებული (#ას-1115-1361-05) არ იქნა გამოკვლეული სასამართლოს მიერ. სასამართლოს არ უმსჯელია საქმეში არსებულ დოკუმენტებზე: ქირავნობის ხელშეკრულებასა და ორდერზე. სასამართლომ არ შეაფასა აპელანტის შუამდგომლობა თელავის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მესამე პირად ჩაბმის თაობაზე, ამგვარი მოქმედებით პალატამ შეგნებულად უგულებელყო მესამე პირის ინსტიტუტი, მაშინ, როდესაც, მესამე პირთა ინსტიტუტი წარმოადგენს სუბიექტივიზმის დამკვიდრების შედეგს, რომელიც თავის თავში მოიაზრებს პირთა „სუბიექტურ საჯარო უფლებას“ (საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის პირველი პუნქტი).
1.6.7. სააპელაციო პალატამ უგულებელყო სააპელაციო საჩივარში მითითებული და დავის გადაწყვეტისათვის აუცილებელი მატერიალური სამართლებრივი მოთხოვნები და თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლზე, რომელიც, მხოლოდ პროცედურულ შესაძლებლობას – აღიარებითი სარჩელის საფუძვლებს განსაზღვრავს, მაშინ, როდესაც, როგორც ყველა დავაში, ამ შემთხვევაშიც მეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმ საფუძვლებს, რომელიც დაკავშირებულია მატერიალურ-სამართლებრივ მოთხოვნებთან.
1.6.8. ორივე სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა კასატორის სტატუსი, რადგანაც მოპასუხე არის პირი, ვინც არღვევს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას. იგი მოანდერძის შვილი, ანუ პირველი რიგის კანონიერი მემკვიდრეა. სადავო ანდერძზე არაფერი იცოდა, მისი კანონიერების შემოწმება მისი საქმე არ იყო, შესაბამისად, იგი ვერ დაარღვევდა მოსარჩელეთა უფლებებს. ანდერძი ნოტარიუს რ. ჩ-ის შედგენილია და თუ ვინმემ დაარღვია მოსარჩელეთა უფლებები, დაარღვია სწორედ მან. კასატორის აზრით, სააპელაციო პალატამ, მიუხედავად მისი წერილობითი შუამდგომლობისა, საქმეში მოპასუხედ არ ჩართო, სადავო ანდერძის ავტორი, ნოტარიუსი რ. ჩ-ი, რომელმაც ნებსით თუ უნებლიედ, ანდერძი შეადგინა აშკარა კანონდარღვევით, ის, როგორც ნოტარიუსი, ვალდებული იყო ტექნიკური საშუალებით შედგენილი ანდერძი მამკვიდრებლისათვის წაეკითხა, მაგრამ არ წაუკითხა. ეს ანდერძის ტექსტიდან უტყუარად დასტურდება, ამიტომ მამკვიდრებლის ნებაზე საუბარი და იმის მტკიცება, რომ მან ვინმეს რაიმე უანდერძა, აშკარად არასწორია.
1.6.9. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 51-ე, 52-ე, 53-ე, 54-ე, 1403-ე მუხლები, „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის მოთხოვნები, რაც მოწმობს, რომ სადავო ანდერძი ბათილია.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:
1.1. განსახილველ საქმეზე სარჩელის საგანს წარმოადგენს 1996 წლის 21 მაისს შედგენილი ანდერძის ნამდვილობის აღიარება, შესაბამისად, სარჩელის ფარგლებში უნდა შემოწმდეს როგორც მოსარჩელეთა იურიდიული ინტერესი სასამართლოს მიერ დოკუმენტის ნამდვილობის აღიარებასთან მიმართებით, ისე სადავო ანდერძში გადმოცემული მამკვიდრებლის ცალმხრივი ნების შესაბამისობა საკანონმდებლო მოთხოვნებთან.
1.2. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის თანახმად, სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა თუ სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელ კრიტერიუმებს განეკუთვნება შემდეგი: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა.
1.3. იურიდიული ინტერესის ნამდვილობის განსაზღვრის თვალსაზრისით სააპელაციო პალატამ დაადგინა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი გარემოებები:
1.3.1. მოსარჩელეთა მშობლები რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1985 წლიდან და ერთად ცხოვრების პერიოდში შეეძინათ ორი შვილი: 1985 წლის 23 სექტემბერს _ ნ. ხ-ი, 1988 წლის 25 ოქტომბერს _ თ. ხ-ი;
1.3.2. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2012 წლის 21 თებერვალს;
1.3.3. მოსარჩელეებმა ნოტარიუსთან წარადგინეს ანდერძი, რომლითაც მამკვიდრებელი მთელ თავის ქონებას უანდერძებდა მოსარჩელეებს. ნოტარიუსის მიერ მოთხოვილ იქნა ინფორმაცია ანდერძის ძალაში ყოფნის თაობაზე;
1.3.4. 2012 წლის 21 თებერვალს ქ.თელავში გარდაცვლილი რ. ა-ის მიერ მოსარჩელეების სასარგებლოდ 1996 წლის 21 თებერვალს გაცემული და ქ.თელავის #1 სანოტარო კანტორის ნოტარიუსის მიერ დადასტურებული ანდერძი ნოტარიუსთა პალატის არქივში არ მოიძებნა;
1.3.5. სამკვიდროს მიღების თაობაზე ნოტარიუსს განცხადებით მიმართეს მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებმა - მოპასუხეებმაც.
1.4. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ზემოაღნიშნული გარემოებების თაობაზე კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, წინამდებარე განჩინების მიმართ ამ გარემოებებს სავალდებულო ძალა გააჩნიათ.
1.5. პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ სასამართლომ არასრულად გამოიკვლია მტკიცებულებები: საქმეში წარმოდგენილი ორდერი, ქირავნობის ხელშეკრულება და სხვა, ასევე არასწორად არ იმსჯელა სადავო ბინის დამქირავებელთა რაოდენობაზე. პალატა განმარტავს, რომ ანდერძის ნამდვილობის აღიარების შესახებ სარჩელის ფარგლებში კონკრეტული ქონების პირისათვის მიკუთვნების, წილის განსაზღვრისა და სხვა საკითხები არ განიხილება, წინამდებარე დავის საგანს მემკვიდრის უფლებადამდგენი დოკუმენტის ნამდვილობა წარმოადგენს და ამ დოკუმენტის ნამდვილობის სასამართლოს მხრიდან აღიარება გამოიწვევს უფლების მქონე პირის მოთხოვნის უფლების წარმოშობას, რაც წინამდებარე დავის ფარგლებს სცილდება, შესაბამისად, სააპელაციო პალატა არ იყო უფლებამოსილი, საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის #73 ბრძანებულების ფარგლებში შეესწავლა და შეეფასებინა სადავო ბინაზე უფლების მქონე პირთა წრე და განესაზღვრა მათთვის წილის მიკუთვნების საკითხი, თუმცა, ის გარემოება, რომ მამკვიდრებელი ქონების დამქირავებელს და, შესაბამისად, მასზე კანონიერი უფლების მქონე სუბიექტს წარმოადგენდა, სააპელაციო პალატამ სავსებით მართებულად მიიჩნია აღიარებითი სარჩელის ნამდვილი ინტერესის არსებობად, თავის მხრივ, სავსებით მართებულად იქნა განსაზღვრული მოპასუხეთა წრეც, რამდენადაც ანდერძის არსებობა-არარსებობის თაობაზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება მხოლოდ მოსარჩელეებისა და მოპასუხეების ქონებრივ უფლებებზე გავლენის მქონე სამართლებრივი აქტი იქნება და ამ თვალსაზრისით ქვემდგომმა სასამართლოებმა მართებულად არ იხელმძღვანელეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილებით.
1.6. რაც შეეხება თავად ანდერძის ნამდვილობის ფაქტის აღიარებას, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს არც ამ ნაწილში წარმოუდგენია დასაშვები შედავება. პალატა განმარტავს, რომ, გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმებისას, საკასაციო სასამართლო ხელმძღვანელობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული ფარგლებით, თუმცა, გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმებისას სასამართლო არ არის შეზღუდული მატერიალური სამართლის ნორმის გამოყენება/განმარტების თაობაზე მხარის მითითებით, არამედ, უფლებამოსილია, შესაბამისი წინაპირობების არსებობისას შეამოწმოს ქვემდგომი სასამართლოს გადაწყვეტილების მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლიანობა (სსსკ 394-ე მუხლის „ე“ და „ე1“ ქვეპუნქტები).
1.7. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სადავო ანდერძი შედგენილია 1996 წლის 21 თებერვალს და დამოწმებულია ქ.თელავის #1 სანოტარო კანტორის ნოტარიუს რ. ჩ-ის მიერ. სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლით განსაზღვრულია ამ კოდექსის ნორმათა დროში მოქმედების პრინციპი და მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს ქცევის შემდეგ წესს: სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს. მოცემულ შემთხვევაში, მართალია, მხარეებს 1960 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ნორმათა შესაბამისად სადავო საკითხის მოწესრიგება არ უთხოვიათ, თუმცა, უდავოდ გასათვალისწინებელია, რომ წინამდებარე გადაწყვეტილების ფარგლებში სამემკვიდრეო ურთიერთობებიდან გამომდინარე მხარეთა ქონებრივი უფლებები არ წყდება, არამედ გამოსაკვლევია ანდერძის ნამდვილობის საკითხი. სწორედ ამ გარემოებიდან გამომდინარე, 1996 წლის ანდერძის ნამდვილობა ანდერძის შედგენის დროს მოქმედ კანონის ნორმებთან შესაბამისობაში უნდა შემოწმდეს.
1.8. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1960წ. რედაქცია) 551-ე მუხლი განსაზღვრავდა ანდერძის სანოტარო ფორმის ცნებას. ნორმის პირველი და მე-2 აბზაცების თანახმად, ანდერძი უნდა შედგეს წერილობით, მისი შედგენის ადგილისა და დროის აღნიშვნით და პირადად მოანდერძის მიერ წარედგინოს დასამოწმებლად სანოტარო ორგანოს, ხოლო იქ, სადაც სანოტარო ორგანო არ არის _ სახალხო დეპუტატების სასოფლო, სადაბო ან საქალაქო საბჭოს აღმასკომებს. მოანდერძემ ხელი უნდა მოაწეროს ანდერძს აუცილებლად ნოტარიუსის ან სახალხო დეპუტატების ადგილობრივი საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარის თანდასწრებით.
1.8.1. პალატა ყურადღებას მიაქცევს საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1977 წლის 23 ივნისის #455 დადგენილებით დამტკიცებულ საქართველოს სსრ სახელმწიფო სანოტარო კანტორების მიერ სანოტარო მოქმედების შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის 77-ე მუხლზე, რომლის თანახმადაც, სახელმწიფო ნოტარიუსები ადასტურებენ ქმედუნარიან მოქალაქეთა ანდერძს, რომელიც მათ პირადად წარუდგინეს სახელმწიფო ნოტარიუსს. ინსტრუქციის ამავე ნორმით ანდერძის შედგენისას გათვალისწინებულია სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 551-ე მუხლის მოთხოვნების დაცვა და დამატებით დადგენილია, რომ მოქალაქეს, რომელსაც უანდერძებენ ქონებას, უფლება არა აქვს დაესწროს ანდერძის შედგენას და ხელი მოაწეროს მას მოანდერძის მაგიერ. ამავე ინსტრუქციის 78-ე მუხლის თანახმად, ანდერძის დადასტურებისას სახელმწიფო ნოტარიუსი განუმარტავს მოანდერძეს საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 547-ე მუხლის შინაარსს.
1.8.2. ამდენად, დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, 1996 წლისათვის ანდერძის ნამდვილობას კანონი უკავშირებდა: ა) მოანდერძის მიერ ანდერძის წერილობითი ფორმის დაცვას; ბ) ანდერძში მისი შედგენის დროისა და ადგილის აღნიშვნას; გ) ანდერძის პირადად მოანდერძის მიერ შედგენას; დ) მოანდერძის მიერ ხელმოწერის უშუალოდ ნოტარიუსის (ან სხვა უფლებამოსილი პირის) თანდასწრებით შესრულებას; ე) ამ მოთხოვნათა დაცვით წარდგენილი ანდერძის სანოტარო წესით დადასტურებას; ვ) ანდერძისმიერი მემკვიდრის ანდერძის შედგენის პროცესში მონაწილეობის, მისი დასწრებისა და ხელმოწერის აკრძალვას.
1.9. საქმეში წარმოდგენილი სადავო ანდერძის შესწავლით ირკვევა, რომ იგი შეიცავს შედგენის დროს მოქმედი კანონით განსაზღვრულ რეკვიზიტებს: შედგენის დროსა და ადგილს; საანდერძო განკარგულებას; ნოტარიუსის მიერ სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 547-ე მუხლის განმარტებას; მოანდერძის ხელმოწერას; ნოტარიუსის მხრიდან მოანდერძის ქმედუნარიანობისა და ვინაობის შემოწმებასა და ხელმოწერის სანოტარო დამოწმებას. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს ასევე ანდერძის დამმოწმებელი ყოფილი ნოტარიუსის რ.ჩ-ის მიერ სასამართლოში მიცემულ ჩვენებაზე, სადაც მოწმემ თავისუფალი თხრობით გადმოსცა, რომ საქმეში წარმოდგენილი ანდერძი შესრულებულია მის მიერ გარდა ნაბეჭდისა (ანდერძის ტექსტი) და ა-ის (მოანდერძის) ხელმოწერისა. მოწმის განმარტებით, მამკვიდრებელმა ანდერძი მერის (თელავის სასამართლოს მბეჭდავს) დააბეჭდინა და დასამოწმებლად წარუდგინა ნოტარიუსს (იხ. რაიონული სასამართლოს 23.01.2013წ. სხდომის ოქმი 17:12:51სთ.). საკასაციო პალატა დამატებით მოიხმობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკას. ერთ-ერთ საქმეზე არ იქნა გაზიარებული მხარის არგუმენტი, რომ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 551-ე მუხლი არ ითვალისწინებდა ტექნიკური საშუალების გამოყენებით ანდერძის შედგენას. საკასაციო პალატის განმარტებით, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ზემოაღნიშნული ნორმა „მიუთითებს რა ანდერძის წერილობით შედგენის აუცილებლობაზე, არ გულისხმობს, რომ ანდერძი მხოლოდ ხელნაწერის სახით უნდა იყოს შესრულებული. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის შესაბამისი ნორმები, ისევე როგორც ინსტრუქცია სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ არ კრძალავს ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით ანდერძის შედგენას (იხ. სუსგ №ას-1407-1505-04, 5 ივლისი, 2005 წელი). დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის, მოწმის ჩვენების, ასევე, საქმეში წარმოდგენილი ანდერძის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით შეფასების შედეგად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სადავო დოკუმენტი სრულად შეესაბამება სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 551-ე მუხლის მოთხოვნებს და კასატორის მიერ სადავოდ გამხდარი მოქმედი კანონმდებლობის დანაწესების დარღვევაზე მითითება ვერ იქნებოდა გათვალისწინებული ანდერძის შედგენის დროისათვის, შესაბამისად, ის გარემოება, რომ ნოტარიუსმა არ წაუკითხა მოანდერძეს ანდერძის შინაარსი და სხვა არ შეიძლება დოკუმენტის ბათილობის საფუძველი გახდეს.
1.10. პალატა მხედველობაში იღებს გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილ გარემოებას (რომელიც კასატორს სადავოდ არ გაუხდია) იმის შესახებ, რომ რ. ჩ-ი თელავის რაიონის #1 სანოტარო კანტორის ნოტარიუსის თანამდებობაზე დაინიშნა 1996 წლის 15 მაისიდან და მოვალეობას ასრულებდა 1996 წლის 3 ივნისამდე (თ. ფიცხელაურის დეკრეტული შვებულებიდან დაბრუნებამდე). მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი, მართალია, არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომლის თანახმადაც, მას ხელმოწერის ნამდვილობა სადავო არ გაუხდია, თუმცა შემოიფარგლა იმაზე მითითებით, რომ ნამდვილობა მხოლოდ ექსპერტიზის შესაბამისი დასკვნის საფუძველზე შეიძლება გახდეს სადავო, რაც, ბუნებრივია, დასაბუთებულ შედავებად ვერ იქნება მიჩნეული.
1.11. საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1977 წლის 23 ივნისის #455 დადგენილებით დამტკიცებულ საქართველოს სსრ სახელმწიფო სანოტარო კანტორების მიერ სანოტარო მოქმედების შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის მე-19 მუხლის თანახმად, ყველა სანოტარო მოქმედება, რომელსაც ასრულებენ სახელმწიფო ნოტარიუსები, რეგისტრირდება სანოტარო მოქმედების სარეგისტრაციო რეესტრში. ყველა სანოტარო მოქმედებას ეძლევა ცალკეული რიგითი ნომერი. ის ნომერი, რომლითაც სანოტარო მოქმედება რეგისტრირებულია რეესტრში, აღინიშნება სახელმწიფო ნოტარიუსის მიერ გაცემულ დოკუმენტებსა და დამადასტურებელ წარწერებში. ამავე ინსტრუქციის მე-80 მუხლის თანახმად კი, სახელმწიფო სანოტარო კანტორაში შემოღებულია სახელმწიფო ნოტარიუსების მიერ დადასტურებულ, აგრეთვე სახელმწიფო ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს სსრ კანონის მე-16 მუხლში აღნიშნულ თანამდებობის პირთა მიერ შესანახად გადაცემული ანდერძის აღრიცხვის ანბანური დავთარი. საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ სსიპ „საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის“ მიმართვაზე, რომელშიც საუბარია საარქივო მონაცემებში რ.ა-ის ანდერძის მოუძიებლობაზე. დოკუმენტის თანახმად, საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის არქივში დაცულია კერძო ნოტარიუს რ.ჩ-ის მიერ 1994-1996 წ.წ. ნაწარმოები სანოტარო საქმეები, თუმცა სადავო ანდერძი არ მოიძებნა, ამასთან, პალატაში არ ინახება რ.ჩ-ის, როგორც თელავის პირველი სანოტარო კანტორის ნოტარიუსის მიერ გადაცემული სანოტარო საქმეების თაობაზე მიღება-ჩაბარების აქტი. საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხული რ.ჩ-ის ჩვენებასაც, სადაც მოწმემ განმარტა, რომ მისი გათავისუფლების დროისათვის ნოტარიატი სრულად ექვემდებარებოდა იუსტიციის სამინისტროს და სანოტარო მოქმედებათა რეესტრი, ასევე, მის მიერ ნაწარმოები საქმეები ჩააბარა მას, თუმცა ორ-სამ დღეში გაჩნდა ხანძარი და დოკუმენტების ნაწილი განადგურდა. მოწმის განმარტებით, დღემდე იძებნება მისი დამოწმებული დოკუმენტები (იხ. რაიონული სასამართლოს 23.01.2003წ. სხდომის ოქმი. 17:13:13 სთ.). საკასაციო პალატა საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის წერილობით განმარტებისა და მოწმის ჩვენების ერთობლიობაში შეფასებით იზიარებს სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ სადავო ანდერძი ხანძრის დროს განადგურდა, თუმცა საპირისპირო ვითარებაშიც კი, თუკი უტყუარად დადგინდებოდა ნოტარიუსის მიერ ინსტრუქციის დარღვევის ფაქტი, პალატა მიიჩნევს, რომ ეს გავლენას ვერ იქონიებდა ანდერძის ნამდვილობაზე, რადგანაც ანდერძში გადმოცემული ნების ბათილობის საფუძველი შეიძლება იყოს კანონის მხოლოდ ისეთი დარღვევა, რომელიც საეჭვოს ხდის მოანდერძის ნების ნამდვილობას და არა ნოტარიუსის მიერ სანოტარო დოკუმენტების უსწორო გაფორმება და სამსახურებრივი საქმიანობის არაჯეროვანი შესრულება (იხ. სუსგ №ას-632-929-04, 10 ნოემბერი, 2004 წელი). საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სწორედ სადავო ანდერძის მეორე ეგზემპლარის უფლებამოსილ პირთან მოუძიებლობამ განაპირობა დოკუმენტის ნამდვილობის სასამართლო წესით აღიარების შესახებ სარჩელის წარდგენა.
1.12. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება არც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკისაგან არ განსხვავდება, კასატორის მიერ მითითებული გადაწყვეტილებებიდან უმრავლესი არ შეეხება მოცემული დავის ფარგლებში შესაფასებელ ფაქტობრივ-სამართლებრივ გარემოებებს, ხოლო გადაწყვეტილებათა ის ნაწილი, რომლებიც სამკვიდრო დავების თაობაზეა გამოტანილი, მათი ინდივიდუალური ბუნებიდან გამომდინარე, განსხვავდება წინამდებარე საქმეზე სადავოდ გამხდარი გარემოებებისაგან.
1.13. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა)კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ)სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ)სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.
2. სასამართლო ხარჯები:
ვინაიდან წინამდებარე განჩინებით არ დაკმაყოფილდა საკასაციო საჩივარი, პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს მხარეთა შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯების განაწილების წინაპირობები, ამასთანავე, კასატორის მიერ გადახდილი ბაჟი, ამავე კოდექსის 55-ე მუხლის თანახმად, უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. თ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 11 დეკემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელად.
3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
პ. ქათამაძე
