№ას-547-519-2015 23 ოქტომბერი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატის
შემადგენლობა
ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ. წ-ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – გ. ს-ი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის საპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
დავის საგანი – დანაშაულით მიყენებული მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება, გარიგების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
გ. წ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. ს-ის, მ. ს-სა და ვ- ს-ის მიმართ დანაშაულით მიყენებული მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურებისა და გარიგების ბათილად ცნობის თაობაზე შემდეგ გარემოებებზე მითითებით: მოსარჩელის განმარტებით, 2012 წლის 13 ოქტომბერს გ.ს-ის დანაშაულებრივი მოქმედების შედეგად შეერყა ჯანმრთელობა. კერძოდ, გ. ს-ის მხრიდან მუხლის დარტყმის შედეგად წაიქცა და მოიტეხა ფეხი, ჩაუტარდა ოპერაცია მცხეთის საავადმყოფოში, ოპერაციის შემდეგ მწოლიარე მდგომარეობაში ამოუვარდა ფეხი მენჯ-ბარძაყიდან, მცხეთის სამედიცინო ცენტრში მოხდა ამოვარდნილი ფეხის გასწორება. მკურნალობის დროს დაემართა ორმხრივი ფილტვების ანთება. ამ ავადმყოფობამ ჩაითრია გული და სხვა ორგანოები. გ. ს-ი 2013 წლის 21 ოქტომბრის განაჩენით ცნობილია დამნაშავედ სსსკ 124-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 1000 ლარის ოდენობით. განაჩენი არ გასაჩივრებულა. მოსარჩელის მითითებით, 2012 წლის ოქტომბრიდან 2013 წლის 12 იანვრამდე იგი მკურნალობდა თბილისში, არ შეეძლო მოძრაობა, რის გამოც დასჭირდა მომვლელის დაქირავება, რაშიც გადაიხადა 1500 ლარი. მოსარჩელის განმარტებით, იგი დღემდე მკურნალობს, ფეხი უსივდება და ულურჯდება, ფეხზე არ აქვს შეგრძნება, დაზიანებული აქვს ცენტრალური ნერვი, არის უმეტესწილად უმოძრაო მდგომარეობაში, სჭირდება სადღეღემისო მომვლელი. ხანგრძლივი მკურნალობის გამო გაუჩნდა ნაწოლები და ესაჭიროება სხვადასხვა მედიკამენტები. მკურნალობისათვის საჭირო მედიკამენტები შეძენილია მისი ხარჯით, რაც დასტურდება აფთიაქის მიერ გაცემული ქვითრებით. მას ესაჭიროება კარდიოლოგის მეთვალყურეობა და ტრავმატოლოგის კონსულტაცია. მისი დაავადება ქრონიკულ ხასიათს ატარებს და სჭირდება მუდმივი მკურნალობა. მოსარჩელის განმარტებით, მის მიერ შეძენილი მედიკამენტების საერთო ღირებულებაა 1432 ლარი. 2012 წლის 13 ოქტომბრიდან იანვრის თვემდე ს. მ-ემ მისი თანხით შეიძინა ყავარჯნები, ჭოჭინა და ხელჯოხები, რაშიც გადახდილია 250 ლარი, მასვე კვების პროდუქტებში გადახდილი აქვს 2250 ლარი, ხოლო საწვავის ხარჯმა შეადგინა 370 ლარი. მწოლიარე მდგომარეობაში მყოფს უვლიდა ვ. უ-ე, რომელსაც გადაუხადა 1500 ლარი. მოსარჩელის განმარტებით, სისხლის სამართლის საქმის განხილვის დროს გ. ს-მა მისი კუთვნილი უძრავი ქონება გადაუფორმა შვილებს მ. და ვ- ს-ს, რათა თავი აერიდებინა მოსალოდნელი პასუხისმგებლობისგან. ეს ხელშეკრულება მოჩვენებითი გარიგებაა, რადგან გ. ს-ი კვლავ ცხოვრობს ყაზბეგში, სარგებლობს ამ ქონებით, ხოლო საქმის განხილვის დასრულებამდე მისი გაჩუქება მოხდა ფორმალურად. მოსარჩელის მითითებით, გ. ს-ს ოჯახის წევრებთან ერთად საკუთარ სახლში გახსნილი აქვს საოჯახო სასტუმრო, მასთან კონფლიქტის შემდეგ გააფართოვეს შენობა და აქვთ კარგი შემოსავალი. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მოთხოვნილი მკურნალობის ხარჯები მოსარჩელის წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება. მას წარმოდგენილი აქვს მხოლოდ სალაროს ჩეკები, საიდანაც არ ირკვევა რა პროდუქციის შესაძენადაა ეს თანხა გადახდილი. გ. ს-ის მითითებით, მას ჰყავს სამი შვილი, და ვინაიდან არის ხანდაზმული, მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება გაუნაწილა შვილებს. სადაო ხელშეკრულების დადებამდე მან ქ.ს-ს აჩუქა ის მიწის ნაკვეთი, რაზეც მდებარეობს სახლი და გახსნილია სასტუმრო. იმის გამო, რომ მ. და ვ- ს-ი ყაზბეგში არ ცხოვრობენ, მათთან ხელშეკრულების გაფორმება და მინდობილობების გაფორმება გაჭიანურდა და ამიტომ ჩუქების ხელშეკრულება დაიდო 2013 წლის აგვისტოში. მცხეთის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გ. წ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: გ. ს-ს დაეკისრა გ. წ-ის მატერიალური ზიანის ასანაზღაურებლად 1508,63 ლარის გადახდა; გ. ს-ს დაეკისრა გ. წ-ის მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად 3000 ლარის გადახდა; არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა გ. ს-სა და მ. და ვ- ს-ს შორის 2013 წლის 26 აგვისტოს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს გ. წ-მა და გ. ს-მა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილებით გ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გ.წ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მცხეთის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება; გ. ს-ს გ. წ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 6000 ლარის ოდენობით; დანარჩენ ნაწილში მცხეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 21 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილია, რომ გ. ს-მა 2012 წლის 13 ოქტომბერს გ. წ-ს მიაყენა ჯანმრთელობის ნაკლებად მძიმე ხარისხის დაზიანება (ტ. I, ს.ფ.15-21). სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს სასამართლო- სამედიცინო ექსპერტიზის 2012 წლის 26 ოქტომბრის №040741-2012/05/1 დასკვნის მიხედვით, შპს „ჯეო ჰოსპიტალსის“ ყაზბეგის სამედიცინო ცენტრის პაციენტის სამედიცინო ბარათი №1608-ის ქსეროალსის ჩანაწერების მიხედვით, გ. წ-ი აღნიშნულ ცენტრში შესულია 2012 წლის 13 ოქტომბერს. მას დაუდგინდა დიაგნოზი - მარცხენა ბარძაყის ყელის მოტეხილობა. შპს „ჯეო ჰოსპიტალის“ მცხეთის მრავალპროფილური სამედიცინო ცენტრის სტაციონარული პაციენტის №1359 სამედიცინო ბარათიდან ირკვევა, რომ გ. წ-ი 2012 წლის 13 ოქტომბერს მიღებულ ტრამვასთან დაკავშირებით მკურნალობას გადიოდა 2012 წლის 13 ოქტომბრიდან 25 ოქტომბრამდე დიაგნოზით - მარცხენა ბარძაყის ყელის ციბრუტებზე გამავალი მოტეხილობა. აღნიშნული დაზიანება განვითარებულია რაიმე მკვრივი ბლაგვი საგნის მოქმედებით და მიეკუთვნება ჯანმრთელობის ნაკლებად მძიმე დაზიანების ხარისხის ჯანმრთელობის ხანგრძლივი მოშლით. დასკვნის კვლევითი ნაწილის მიხედვით, ოპერაციის შემდგომ პერიოდში გ. წ-ს ორივე მხარეს ქვემო წილებში აღენიშნება სველი ხიხინი, ღვიძლი, ელენთა არ ისინჯება, კონტაქტურია, პერიოდულად არაადექვატური ენცეფალოპათია. მწვავე პნევმონია, სუნთქვის უკმარისობა. მდგომარეობის ერთგვარი სტაბლიზაციის შემდგომ მკურნალობა განაგრძო თერაპიის მიმართულებით. დიაგნოზი: პნევმონია, ენცეფალოპათია (ტ. I, ს.ფ. 43-45). საქმეში წარმოდგენილი ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ 2012 წლის 25 ოქტომბრის ცნობით გ. წ-ს დაესვა დიაგნოზი: მარცხენა ბარძაყის ძვლის ციბრუტებზე გამავალი მოტეხილობა. მარცხენა მენჯ-ბარძაყის სახსრის ტოტალური ენდოპროტეზირება. ორმხრივი პნევმონია. გ.ი.დ. გადატანილი მიოკარდიუმის ინფარქტი, ენცეფალოპათია (ტ. I, ს.ფ. 46). ყაზბეგის სამედიცინო ცენტრის მიერ 2013 წლის 13 ივნისს გაცემულ ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ სამედიცინო ცნობაში მითითებულია გ. წ-ის შემდეგი დიაგნოზი: მარცხენა მენჯ-ბარძაყის ენდოპროპტეზირების ოპერაციის შემდგომი პერიოდი. ენცეფალოპათია, გ.ი.დ. გადატანილი მიოკარდიუმის ინფარქტი (06.12.2010 წელს.) გადატანილი დაავადებაა ორმხრივი პნევმონია. სამედიცინო ცნობაში მოკლე ანამნეზში მითითებულია, რომ ავადმყოფი იმყოფება მწოლიარე მდგომარეობაში ბინაზე, მარცხენა ბარძაყის მოტეხილობის გამო. ოპერაციის შემდგომი პერიოდი გაურთულდა ორმხრივი ბრონქოპნევმონიით, ბინაზე მოხდა პროტეზის ამოვარდნილობა, რომელიც ჩასწორებული იქნა მცხეთის ჯეოჰოსპიტალში. გადატანილი აქვს მიოკარდიუმის ინფარქტი, უჩივის საერთო სისუსტეს, მარცხენა წვივის და კოჭწვივის სახსრის შესიებას, ტკივილს, კიდურის სილურჯეს. ობიექტურად ავადმყოფი იმყოფება მწოლიარე მგომარეობაში, მარცხენა კოჭ-წვივის სახსარი მკვეთრად შეშუპებულია. ორივე ტერფის არეში აღენიშნება ციანოზური უბნები. მარცხენა ტერფის თითები ციანოზურია, ტერფის გორსალურ არტერიაზე პულსაცია შესუსტებულია. ცნობაში მითითებულია, რომ პაციენტი ამჟამად მკურნალობს ბინაზე კარდიოლოგის დანიშნულებით. მარცხენა ქვედა კიდურზე პერიოდულად სხვადასხვა მალამოებით. ესაჭიროება განმეორებითი ტრამვატოლოგის კონსულტაცია (ტ. I, ს.ფ. 60). აღნიშნული მტკიცებულებების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. წ-ს მარცხენა ქვედა კიდურის მოტეხილობის მკურნალობის გართულების შედეგად განუვითარდა ორმხრივი პნევმონია. რაც შეეხება მოტეხილობის შედეგად გულის დაავადების განვითარებას ან გართულებას, აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის. პალატამ ყურადღება გაამახვილა სამედიცინო ცნობებში არსებულ იმ ჩანაწერზე, სადაც ნათქვამია, რომ მიოკარდიუმის ინფარქტი გ. წ-ს მოტეხილობამდე ჰქონდა გადატანილი. ამდენად, პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება იმასთან დაკავშირებით, რომ ბარძაყის მოტეხილობამ გამოიწვია კარდიოლოგიური დაავადების გამწვავება. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტ გ. წ-ის პოზიცია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ანაზღაურებული მკურნალობის ხარჯების ოდენობის სიმცირესთან დაკავშირებით. პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, სარჩოს ნაცვლად დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს კომპენსაციის მიღება, თუ არსებობს საამისო მნიშვნელოვანი საფუძველი. პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ მედიკამენტების შეძენის დამადასტურებელ მტკიცებულებებად წარმოდგენილი სალარო აპარატის ჩეკებით დასტურდება, რომ 2013 წლის სექტემბრიდან 2014 წლის აპრილის თვის ჩათვლით შპს „პსპ აფთქიაქში“, შპს „ავერსის აფთიაქში“, შპს „ჯი პისი ფარმაციაში“, შპს „ნარინჯისფერ აფთიაქში“ შეძენილია საერთო ჯამში 1432 ლარის პროდუქცია. მოსარჩელე გ. წ-ის მიერ წარმოდგენილ ქვითრებში მითითებულია მხოლოდ გადახდილი თანხა, ხოლო შეძენილი პროდუქციის დასახელებას და ღირებულებას აღნიშნული ქვითრები არ შეიცავს. პალატამ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ გ. წ-ს მოტეხილობის და პნევმონიის გარდა ექიმის მიერ დანიშნული ჰქონდა ასევე კარდიოლოგიური მედიკამენტოზური მკურნალობაც. გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ქვითრებით არ დგინდებოდა, თუ რა დასახელების და დანიშნულების მედიკამენტები იყო შეძენილი, სასამართლომ შეუძლებლად მიიჩნია იმის განსაზღვრა, თუ რა ხარჯი გასწია გ.წ-მა დანაშაულის შედეგად მიყენებული ჯანმრთელობის ვნების (კიდურის მოტეხილობა და პნევმონია) სამკურნალოდ და რა გულის დაავადების სამკურნალოდ. სასამართლომ აღნიშნა, რომ წარმოდგენილი ქვითრებიდან მხოლოდ ორ, ავერსის აფთიაქის მიერ გაცემულ ქვითრებში იყო აღნიშნული შეძენილი კონკრეტული მედიკამენტები მათი ღირებულების მითითებით, საიდანაც კიდურის ტრამვის და პნევმონიის სამკურნალო პრეპარატები და სამედიცინო საშუალებებია: ლაზიქსი, ნატრიუმის ქლორი, აცეკლოვ-ჰერპევირი (ანტიბიოტიკი) და შპრიცები - ღირებულებით 8.75 ლარი. რაც შეეხება აფთიაქების მიერ გაცემულ სხვა სალარო ჩეკებს, პალატის მოსაზრებით აღნიშნული მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა უშუალოდ დანაშაულის შედეგად მიყენებული ჯანმრთელობის დაზიანების სამკურნალოდ ხარჯების გაწევის ფაქტი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა მედიკამენტების შესაძენად გაწეული ხარჯების სრულად ანაზღაურების თაობაზე. პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა საქმეში წარმოდგენილ ვ. უ-ის ხელწერილთან დაკავშირებით, რომლის თანახმად, მას გ. წ-ის მოვლა-პატრონობისათვის მიღებული აქვს 1500 ლარის ანაზღაურება. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. წ-ს, გ. ს-ის დანაშაულებრივი ქმედებით მიყენებული ჯანმრთელობის დაზიანების გამო, შეზღუდული აქვს გადაადგილების შესაძლებლობა. მარცხენა ქვედა კიდურის ენდოპროტეზირების შემდეგ მოსარჩელე იმყოფება მწოლიარე მდგომარეობაში, ამასთან, პოსტოპერაციული მკურნალობის დროს გ. წ-ს ამოუვარდა პროტეზი და დასჭირდა სამედიცინო ჩარევა. ხელწერილში მითითებულ პერიოდში, გ. წ-ს ფეხის ტრამვის გამო გადაადგილება არ შეუძლია და მას სჭირდება მომვლელი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გ. წ-ის მიერ ვ. უ-ის გადახდილი 1500 ლარი წარმოადგენს მკურნალობისათვის გაწეულ ხარჯს, რაც ექვემდებარება მოპასუხის მხრიდან ანაზღაურებას. რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ ს. მ-ის ხელწერილს, პალატის მოსაზრებით აღნიშნული ხელწერილი არ წარმოადგენს საკმარის მტკიცებულებას იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ მოსარჩელე გ. წ-მა დახარჯა 2870 ლარი კვების პროდუქტების, საწვავის და სამედიცინო დანიშნულების მოწყობილობების შესაძენად. მართალია, ხელწერილში აღნიშნულია, რომ ს. მ-ემ 250 ლარად გ. წ-ის შეიძინა ყავარჯნები, ჭოჭინა და ჯოხები, თუმცა საქმეში არ არის წარმოდგენილი აღნიშნული სამედიცინო დანიშნულების ნივთების ღირებულების შესახებ შესაბამისი დაწესებულების მიერ გაცემული ცნობა, ასევე არ არის მითითებული, რა პერიოდის განმავლობაში დახარჯა ს. მ-ემ აღნიშნული თანხა გ. წ-ის პროდუქტების შესაძენად და საწვავის ხარჯების ასანაზღაურებლად. ამასთან, პალატის მოსაზრებით, ხელწერილი არ წარმოადგენს იმ მტკიცებულებას, რომლითაც შეიძლება დადასტურდეს სამედიცინო ინვენტარზე, საწვავზე და საკვებზე ხარჯების გაწევის ფაქტი. პალატამ აღნიშნა, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ დამტკიცდებოდა მოსარჩელის მხრიდან საკვებზე ხარჯების გაწევის ფაქტი, აღნიშნული მაინც ვერ გახდებოდა დანაშაულის შედეგად მიყენებულ ზიანის ანაზღაურების საფუძველი, გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელეს ზიანის არ არსებობის პირობებშიც დასჭირდებოდა კვება. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მორალური ზიანის ოდენობის ნაწილში გ. წ-ის სააპელაციო პრეტენზია ნაწილობრივ საფუძვლიანია შემდეგ გარემოებათა გამო: საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის შესაბამისად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნას მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევაში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. აღნიშნული ნორმა ადგენს ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევაში დაზარალებულისათვის ქონებრივი ზარალის გარდა არაქონებრივი ზარალის ანაზღაურების შესაძლებლობას და საფუძვლებს. საქმეში წარმოდგენილი სარჩელით გ. წ-ი მორალურ ზიანის სახით მოპასუხისგან ითხოვდა 14 000 ლარის გადახდას. პალატის განმარტებით, მორალური ზიანის შინაარსში იგულისხმება სამართლებრივად დაცული იმ არაქონებრივი ინტერესის ხელყოფა, რომელსაც მატერიალურად არაფერი შეესაბამება (სულიერი ან ფიზიკური ტკივილი, განცდა და სხვა). პირს ზიანი დაეკისრება, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, თუ ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი. ამასთან, მორალური ზიანის ანაზღაურების საკითხი დგება იმ შემთხვევაში, როცა ზიანი სამართლებრივად მნიშვნელოვანია და ამდენად, ანგარიშგასაწევი. მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველს წარმოადგენს დაზარალებულის სულიერი და ფიზიკური ტანჯვა, რომელიც გამოწვეულია მოქმედებით (უმოქმედობით) და რომელიც ხელყოფს მოქალაქის კანონით გათვალისწინებულ არამატერიალურ სიკეთეს. მორალური ზიანი ანაზღაურდება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად, ანუ როგორც ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისას, ისე მისგან დამოუკიდებლად. ამასთან, მორალური ზიანის ანაზღაურება ხდება ფულადი ანაზღაურების სახით. მორალური ზიანის ანაზღაურება უნდა ეფუძნებოდეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში მიყენებულ ფიზიკური და მორალური ტანჯვის ხარისხს. მორალური ზიანის ანაზღაურებისას მისი ოდენობა განისაზღვრება სასამართლოს შეხედულების მიხედვით. მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელე უფლებამოსილია, სასარჩელო განცხადებაში მიუთითოს თანხა, რომელსაც ის ითხოვს მიყენებული სულიერი და ფიზიკური ტკივილის კომპენსაციისათვის, მაგრამ ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა და ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება სასამართლოს შეხედულებით. მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრეს მიზანს არ შეადგენს ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრული კომპენსაცია, რომლის მიზანია დაზარალებულის საზოგადოების თვალში მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების შემსუბუქება; კომპენსაცია მიმართულია უარყოფითი ემოციების გასაქარწყლებლად. სასამართლომ განმარტა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების პრევენციული ფუნქციის განხორციელებისათვის მნიშვნელობა ენიჭება ისეთ ფაქტორს, როგორიცაა სამართალდარღვევის განმეორების საშიშროება ზიანის მიმყენებლის მიერ, ამასთან, ანაზღაურება უნდა იყოს გონივრული და სამართლიანი. ფულადი კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა იყოს უზომოდ გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას, მისი მიზანი არ უნდა იყოს მოპასუხის დასჯა. მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული ხელყოფის ხასიათი, მისი გავლენა პირის არამატერიალურ სიკეთეზე. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს პირის დარღვეული უფლებების ხასიათი, ამ დარღვევის ნეგატიური როლი პიროვნებაზე, ჯანმრთელობის დაზიანების ხარისხი და ა.შ. განსახილველ შემთხვევაში პალატამ დაადგინა, რომ გ. ს-ის დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად გ. წ-მა მიიღო მარცხენა ბარძაყის მოტეხილობა, რის გამოც სჭირდება ოპერაციული ჩარევა - მარცხენა მენჯ-ბარძაყის ენდოპროპტეზირება. ოპერაციის შემდგომ პერიოდში გაურთულდა ორმხრივი ბრონქოპნევმონიით, ბინაზე მკურნალობისას ამოუვარდა პროტეზი და დასჭირდა ჰოსპიტალიზაცია. გ. წ-ს ტრავმამდე გადატანილი ჰქონდა მიოკარდიუმის ინფარქტი. თვეების განმავლობაში იმყოფებოდა მწოლიარე მდგომარეობაში, დამოუკიდებლად ვერ გადაადგილდებოდა და საჭიროებდა მომვლელს. პალატამ გაითვალისწინა ის გარემოებაც, რომ დაზიანების მიყენების დროს გ. წ-ი იყო 71 წლის. აღნიშნული ფაქტორების გათვალისწინებით, სასამართლომ ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის გონივრულ ოდენობად მიაჩნია 6000 ლარი. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტ გ. წ-ის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ 2013 წლის 26 აგვისტოს, ერთის მხრივ გ. ს-სა და მეორეს მხრივ მ. და ვ- ს-ს შორის დადებული უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულება წარმოადგენს მოჩვენებით გარიგებას. სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად განმარტა, რომ მოჩვენებითი გარიგება არის მხარეთა მიერ შეთანხმების დადება იმ განზრახვით, რომ მას არ მოჰყვეს იურიდიული შედეგი. მხარეებს ხელშეკრულების გაფორმების დროს არა აქვთ განზრახვა შეასრულონ ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოქმედებები, არ სურთ ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიზნის მიღწევა, ფაქტობრივად ხელშეკრულების დადება ატარებს ფორმალურ ხასიათს ან მხარეთა მიზანია მესამე პირისათვის ზიანის მიყენება. კონკრეტულ შემთხვევაში პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. ს-მა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება აჩუქა შვილებს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 524-ე მუხლის თანახმად, ჩუქების ხელშეკრულებით მჩუქებელი უსასყიდლოდ გადასცემს დასაჩუქრებულს ქონებას საკუთრებად მისი თანხმობით. ჩუქების ხელშეკრულების არსი მდგომარეობს დასაჩუქრებულისათვის ქონების საკუთრებაში გადაცემაში, შესაბამისად ჩუქების ხელშეკრულების მოჩვენებით გარიგებად აღიარებისათვის უნდა დადგინდეს დასაჩუქრებულს გადაეცა თუ არა ქონება, სარგებლობს თუ არა იგი ნაჩუქარი ქონებით. პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის (მოსარჩელის) მითითება სადავო ჩუქების ხელშეკრულების მოჩვენებით გარიგებად მიიჩნევის თაობაზე იმის გამო, რომ იგი დადებულია სისხლის სამართლის საქმის დასრულებამდე. სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული გარემოება არ არის საკმარისი ქონების არამართლზომიერად გასხვისებად მიჩნევისათვის. აპელანტმა (მოსარჩელემ) ვერ დაამტკიცა, რომ სადაო ქონებით არ სარგებლობდნენ გ. ს-ის შვილები, რომ ვ- და მ. ს-ს ქონება ფაქტობრივად არ გადასცემიათ. მოწმის ჩვენებით პალატამ დაადგინა, რომ გ. ს-ი სოფელ გ-ი ცხოვრობს შვილთან ქ. ს-ან ერთად, რომელიც სადავო გარიგებების დადების დროს იყო მისი დების წარმომადგენელი. ქ. ს-ი გ. ს-ან დადებული ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე არის ასევე სოფელ გ-ი მდებარე საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრე, სადაც ცხოვრობს მამასთან ერთად და ამუშავებს საოჯახო სასტუმროს. ქ. ს-ი დების დავალებით უვლის გ. ს-ის მიერ შვილებზე გაჩუქებულ მიწის ნაკვეთებს. ამდენად, სააპელაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა სადავო ჩუქების ხელშეკრულების მოჩვენებითობა, რის გამოც არ არსებობდა მისი ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე გ. წ-მა შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით: საკასაციო საჩივრის ავტორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქმეში არ იყო წარმოდგენილი ს. მ-ის მიერ გ. წ-ის მისი ხარჯებით შესაბამისი სამედიცინო დაწესებულების მიერ ყავარჯნების, ჭოჭინისა და ხელჯოხების შეძენის დამადასტურებელი დოკუმენტები. კასატორის განცხადებით, აღნიშნული ნივთები შეძენილი იქნა მისთვის უცნობი ფიზიკური პირისგან, რომელიც ვ-ნაირ ცნობას ვერ გასცემდა. რაც შეეხება საწვავისა და კვების ხარჯებს, კასატორის განმარტებით, საქმეში წარმოდგენილი იყო ნოტარიულად დამოწმებული ცნობა, რომლითაც დასტურდებოდა, რომ გ. წ-მა ს. მ-ეს გადაუხადა 2250 ლარი, რომელიც მან გასწია მცხეთის საავადმყოფოში მის კვებაზე სამი თვის განმავლობაში. ამასთან, გ. წ-მა ს. მ-ეს გადაუხადა საწვავის ხარჯი 370 ლარი, სულ ჯამში გ. წ-მა ს. მ-ეს გადაუხადა 2870 ლარი. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო ზემოაღნიშნული ხარჯების დამადასტურებელი განცხადება. უფრო მეტიც, უარი უთხრა იმ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე, რომლითაც ითხოვდა ს. მ-ის მოწმის სახით სასამართლო პროცესზე დაკითხვას, რის გამოც ადგილი აქვს სასამართლოს მხრიდან კანონის უხეშ დარღვევას. საკასაციო საჩივრის ავტორი შუამდგომლობს უზენაესი სასამართლოს წინაშე სასამართლო პროცესზე მოწმის სახით დაიკითხოს ს. მ-ე, რომელიც დაადასტურებს ზემოაღნიშნულ ფაქტებს. კასატორი ასევე არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას მორალური ზიანის სახით მოპასუხისათვის 6000 ლარის დაკისრების ნაწილშიც და აღნიშნავს, რომ გონივრული და სამართლიანი იქნებოდა გ. ს-ს გ. წ-ის სასარგებლოდ დაკისრებოდა არა 6000, არამედ 14 000 ლარი. სასამართლოს გადაწყვეტილებაში კი არაფერია ნათქვამი იმის თაობაზე, თუ რატომ მიიჩნია სასამართლომ გონივრულ ოდენობად ზემოაღნიშნული თანხა. საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, 2013 წლის 26 აგვისტოს გაფორმებული სადავო ჩუქების ხელშეკრულება არის დადებული მცხეთის სასამართლოში გ. ს-ის მიმართ აღძრული სისხლის სამართლის საქმის განხილვის დროს, რაც ადასტურებს იმას, რომ აღნიშნული ხელშეკრულება მოსაჩვენებლადაა დადებული. მას არანაირი იურიდიული შედეგი არ მოჰყოლია. მ-ს და ვ- ს-ი არ სარგებლობენ ამ ქონებით. რაც შეეხება 2013 წლის 11 იანვარს გაფორმებულ ჩუქების ხელშეკრულებას, საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, ეს ხელშეკრულებაც მოსაჩვენებლად და თვალთმაქცურადაა დადებული, რადგან იგი გაფორმდა მაშინ, როდესაც გ. წ-მა ყაზბეგის პოლიციაში შეიტანა საჩივარი გ. ს-ის წინააღმდეგ. ამრიგად, ორივე ხელშეკრულება უნდა გაუქმდეს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 15 ივნისის განჩინებით გ. წ-ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. საკასაციო საჩივრით, 2015 წლის 8 ივნისის #1117-15, 2015 წლის 31 ივლისის #ე-3002-15 და 2015 წლის 13 ოქტომბრის #ა-3789-15 შუამდგომლობებით გ. წ-ის წარმომადგენელმა გ.კ-მ მოითხოვა საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვა.ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, წარმოდგენილი შუამდგომლობების საფუძვლიანობისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. წ-ის წარმომადგენლის, გ. კ-ს შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო საჩივრის დასაშვებობას ამოწმებს სასამართლოს კოლეგიური შემადგენლობა. კოლეგია უფლებამოსილია, აღნიშნული საკითხი გადაწყვიტოს ზეპირი განხილვის გარეშე. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის განხილვას, როგორც წესი, მხარეთა დაუსწრებლად ადგენს, საკასაციო პალატა თვლის, რომ შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე დასაშვებობის ეტაპზე უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გ. წ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ-ები №ას-1323-1249-2012; №ას-95-90-2013). შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას გ. წ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. გ. წ-ის წარმომადგენლის გ. კ-ს შუამდგომლობა დასაშვებობის სტადიაზე საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო;
2. გ. წ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველად;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ბ. ალავიძე
