საქმე №ას-749-717-2014 23 ოქტომბერი, 2015 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი _ ნ. ს-ა (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე _ ლ. ჩ-ი, ვ. ფ-ი, ნ. ფ-ი, ი. ჯ-ე (მოპასუხე)
მესამე პირი _ ნოტარიუსი თ. გ-ი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 მაისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების, ასევე ყველა წინმსწრები განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – მინდობილობის, ნასყიდობის, ასევე სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. სასარჩელო მოთხოვნა:
ნ. ს-ამ (შემდგომში _ მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ. ჩ-ის, ი. ჯ-ის, ვ. ფ-ის, ნ. ფ-ისა (შემდგომში _ მოპასუხეები) და მესამე პირის _ ნოტარიუს თ. გ-ის მიმართ და მოითხოვა: 2010 წლის 20 ოქტომბრის მინდობილობის ბათილად ცნობა, რომლითაც ლ. ო-მა ლ. ჩ-ს მიანიჭა ქონების მართვისა და განკარგვის უფლება; ლ. ჩ-სა და ი. ჯ-ეს შორის 2010 წლის 18 დეკემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; ლ. ჩ-სა და ვ. და ნ. ფ-ებს შორის დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.
2. მოპასუხეების პოზიცია:
2.1. მარტივი შედავების ფარგლებში ი.ჯ-ემ სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ საცილო გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლებზე მითითებას სარჩელი არ შეიცავს;
2.2. არსებითი ხასიათის შესაგებლის წარდგენით მოთხოვნას არ დაეთანხმნენ ვ. და ნ. ფ-ებიც და განმარტეს, რომ მოსარჩელე ვერ ადასტურებს მინდობილობის გაცემისას ლ. ო-ის ჭკუასუსტობის ფაქტს, ამავდროულად, მოპასუხეები კეთილსინდისიერი იპოთეკარები არიან.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
4. აპელანტის მოთხოვნა:
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.
5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
5.1. გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:
5.1.1. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 20.10.2010წ. სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობით ლ. ო-მა ლ. ჩ-ს მიანიჭა მის საკუთრებაში არსებული ქონების ნებისმიერი ფორმით განკარგვის უფლებამოსილება. მინდობილობა გაიცა განუსაზღვრელი ვადით.
5.1.2. 18.12.2010წ. ლ. ჩ-მა, როგორც ლ. ო-ის წარმომადგენელმა, 20.10.2010წ. გაცემული მინდობილობის საფუძველზე, ი. ჯ-ეს 13 000 აშშ დოლარად მიჰყიდა ლ. ო-ის საკუთრებაში რიცხული ქონება მებარე მცხეთის სოფელ ლ-ში, ნ-ი 1-ის ტერიტორიაზე. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე ი. ჯ-ე საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხა შეძენილი უძრავი ქონების მესაკუთრედ.
5.1.3. 28.01.2011წ. გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ლ. ჩ-მა ვ. ფ-ისაგან ისესხა 10 000 აშშ დოლარი, ხოლო ნ. ფ-ისაგან _ 40 000 აშშ დოლარი. გაცემული სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა ლ. ო-ის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონება, მდებარე ქ.თბილისში, შ-ის ქუჩა N...-ში, ბინა N...-ში. ხელშეკრულების გაფორმებისას იპოთეკის საგნის მესაკუთრის წარმომადგენელი 20.10.2010წ. სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობის საფუძველზე იყო მსესხებელი ლ. ჩ-ი. იპოთეკის უფლება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში. იპოთეკა გაუქმდა 21.03.2011წ. სანოტარო აქტით იპოთეკაზე უარის თქმის შესახებ.
5.1.4. 21.03.2011წ. გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ლ. ჩ-მა ვ. ფ-ისაგან ისესხა 20 000 აშშ დოლარი, ხოლო ნ. ფ-ისაგან _ 45 000 აშშ დოლარი. გაცემული სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა ლ. ო-ის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონება, მდებარე ქ.თბილისში, შ-ის ქუჩა №...-ში, ბინა N...-ში. ხელშეკრულების გაფორმებისას იპოთეკის საგნის მესაკუთრის წარმომადგენელი 20.10.2010წ. სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობის საფუძველზე იყო მსესხებელი ლ. ჩ-ი. 21.03.2011წ. ხელშეკრულებით ახალი იპოთეკის უფლება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში.
5.1.5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 21.12.2011წ. გადაწყვეტილებით ლ. ო-ი აღიარებულ იქნა ქმედუუნაროდ. სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს ძველი თბილისის სოციალური მომსახურების ცენტრის 01.02.2012წ. გადაწყვეტილებით ქმედუუნაროდ აღიარებული ლ. ო-ის მეურვედ დაინიშნა მისი მეუღლე - მოსარჩელე ნ. ს-ა.
5.1.6. ლ. ო-ი გარდაიცვალა 27.08.2012 წელს.
5.1.7. წინამდებარე სარჩელის საგანი 20.10.2010წ. მინდობილობის, 18.12.2010წ. ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და 21.03.2011წ. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების იმ საფუძვლით ბათილად ცნობაა, რომ მინდობილობის გაფორმების დროს ლ. ო-ს არ შეეძლო შეეგნო საკუთარი მოქმედების მნიშვნელობა და განეგო იგი. პალატის მოსაზრებით, დავის გადასაწყვეტად უნდა დადგენილიყო ლ. ო-ს შვილიშვილ ლ. ჩ-ის სახელზე მინდობილობის გაცემის დრო, რომლითაც „მინდობილ პირს“ მიენიჭა „მიმნდობი პირის“ საკუთრებაში არსებული ქონების ნებისმიერი ფორმით განკარგვის უფლებამოსილება, ჰქონდა თუ არა რეალური ვითარების სწორად აღქმა და მინდობილობის გაცემა წარმოადგენდა თუ არა მისი ნების გამოვლენას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, საქმის მასალებით დადასტურებული არ იყო გარემოება მასზე, რომ 20.10.2010წ. სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობის გაფორმებისას ლ. ო-ს არ ჰქონდა რეალური ვითარების სწორად აღქმის უნარი, ვერ აცნობიერებდა მის მიერ განხორციელებულ ქმედებას და არ შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა.
5.1.8. სარჩელს ერთვოდა შპს „ფ-ო-დ-ისა და ფ-ო-კ-ის ცენტრის“ 09.06.2011წ. დასკვნა, რომლის თანახმადაც, გამოსაკვლევი პირი ო-ი ლ.ი დაავადებული იყო სისხლძარღვოვანი (პასკულარული) დემენციით F01, რასაც მოწმობდა სამედიცინო დოკუმენტაციაში აღწერილი სისხლძარღვოვანი ცვლილებები, ჰიპერტონული დაავადება, ჩატარებული ფსიქიატრიული და ფსიქოლოგიური ექსპერტიზისას გამოვლენილია: ნაკლები კონტაქტურობა, დეზორიენტაცია ადგილში, დროში, გარემოში. მეხსიერების მკვეთრი დაქვეითება, ასთენიურობა, განლევადობა, მოციმციმე მდგომარეობა, უკრიტიკობა. აღნიშნული დაავადების სპეციფიკიდან და განვითარების დინამიკიდან გამომდინარე, არსებული მდგომარეობის ჩამოყალიბებას ესაჭიროებოდა ხანგრძლივი პერიოდი, კერძოდ, რამდენიმე წელი. 2010 წლის 20 ოქტომბრისათვის ლ. ო-ს არ შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედებების მნიშვნელობა და განეგო იგი. 2010 წლის 20 ოქტომბერს მინდობილობის დამმოწმებელ ნოტარიუსს საფუძვლიანი გასაუბრების შედეგად შეეძლო ეჭვი შეეტანა ლ. ო-ის ფსიქიკურ სრულფასოვნებაში.
5.1.9. მოპასუხე მხარემ წარადგინა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 03.02.2012წ. დასკვნა, რომლის თანახმადაც: სასამართლო-ფსიქიატრიული ექსპერტიზის ერთ-ერთ ძირითად ამოცანას წარმოადგენდა საკითხი პირის სამოქალაქო ქმედუნარიანობა-ქმედუუნარობის შესახებ, როგორც ზოგადად (მიმდინარე ქმედუნარიანობა-ქმედუუნარობა), ისე კონკრეტული ხელშეკრულების ან სხვა იურიდიული დოკუმენტის შედგენა-გაფორმების დროს. იმ შემთხვევაში, როდესაც პირი არ იმყოფება აღრიცხვაზე ფსიქიატრიული პროფილის დაწესებულებაში და არ მოიპოვება ჩანაწერი მისი ფსიქიკური მდგომარეობის შესახებ (სამედიცინო დოკუმენტაცია) სხვა ნებისმიერი პროფილის სამედიცინო დაწესებულებაში, ზემოაღნიშნული საკითხის გადასაწყვეტად საჭირო ხდება ყველა იმ პირის დეტალური გამოკითხვა, რომელიც იმყოფებოდა კონტაქტში გამოსაკვლევ პირთან, ამ უკანასკნელის ფსიქიკური მდგომარეობის (ქცევის ფორმების, გამონათქვამების და ა.შ) შესახებ. იმ შემთხვევაში, თუ მოპოვებული ცნობები შეიცავს ურთიერთსაპირისპირო ან ურთიერთგამომრიცხავ ინფორმაციას, პირის ქმედუნარიანობის საკითხი დროის რომელიმე კონკრეტულ მითითებულ მონაკვეთში შესაძლოა ვერ დადგინდეს. ნებისმიერ კონკრეტულ შემთხვევაში ზემოაღნიშნული საკითხი წარმოადგენს საფუძვლიანი და დეტალური საექსპერტო კვლევის საგანს.
5.1.10. საქმეში არ მოიპოვებოდა რაიმე მტკიცებულება მასზე, რომ ლ. ო-ი ფსიქიატრიული პროფილის დაწესებულებაში აღრიცხვაზე იმყოფებოდა. რაც შეეხებოდა ჩანაწერებს მისი ფსიქიკური მდგომარეობის შესახებ სხვა ნებისმიერი პროფილის სამედიცინო დაწესებულებაში, მოსარჩელე ასეთად უთითებს სამედიცინო დოკუმენტაციას, რომელშიც აღნიშნულია პაციენტის სხვადასხვა დაავადებების თაობაზე და აღწერილია მხოლოდ მისი ჯანმრთელობის ზოგადი სურათი. აღნიშნული დოკუმენტაცია არ შეიცავდა კონკრეტულ მითითებას პაციენტის ფსიქიკური შემოწმების თაობაზე.
5.1.11. მოსარჩელემ მოპასუხის მიერ წარდგენილი 03.02.2012წ. დასკვნის საპირისპიროდ წარადგინა სს „მ.ა-ის ს-ის ფ-ის ს/კ ი-ის 10.05.2012წ. დასკვნა, რომელშიც 03.02.2012წ. დასკვნით განსაზღვრული კვლევის საჭიროების მიხედვით ასახულია იმ რამდენიმე პირის გამოკითხვა, რომელიც იმყოფებოდა კონტაქტში გამოსაკვლევ პირთან, ამ უკანასკნელის ფსიქიკური მდგომარეობის (ქცევის ფორმების, გამონათქვამებისა და ა.შ) შესახებ. ექსპერტთა დასკვნით, გამოსაკვლევი პირი ო-ი ლ.ი დაავადებული იყო სისხლძარღვოვანი (პასკულარული) დემენციით F01. თავისი ფსიქიკური მდგომარეობიდან გამომდინარე, 2010 წლის 20 ოქტომბრისათვის ლ. ო-ს არ შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედებების მნიშვნელობა და განეგო იგი. თავისი ფსიქიკური მდგომარეობიდან გამომდინარე, ლ. ო-ს 2010-2012 წლებში არ შეეძლო სრულფასოვნად წარემართა საგანმანათლებლო პროცესი.
5.1.12. სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი, მე-2 ნაწილებისა და 172-ე მუხლის მიხედვით, სრულად გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილი სს „მ.ა-ის ს-ის ფ-ის ს/კ ი-ის 10.05.2012წ. ექსპერტიზის დასკვნის შედგენისას საექსპერტო დაწესებულებას სრულყოფილად არ მიეწოდა ლ. ო-ის ფსიქიკური მდგომარეობის გამოკვლევისთვის აუცილებელი ყველა მტკიცებულება. აღნიშნული დასკვნით არ შეფასებულა უნივერსიტეტში არსებული ინფორმაცია ლ. ო-ის სამთო გეოლოგიის ფაკულტეტის სრული პროფესორის თანამდებობაზე კონკურსის წესით არჩევის, მის მიერ საგამოცდო ტესტების, სტუდენტთა შეფასების შედგენისა და ზოგადად სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების შესახებ. არ იყვნენ გამოკითხული ის პირები, რომლებსაც, სამსახურებრივი სპეციფიკიდან გამომდინარე, შეხება ჰქონდათ ლ. ო-თან. პალატამ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილი სსიპ „საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის“ რექტორის მოადგილის და სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტის დეკანის 19.07.2011წ. ერთობლივ წერილზე, რომლის თანახმადაც, ლ. ო-ი, სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტის „ნავთობისა და გაზის ტექნოლოგიების“ დეპარტამენტის სრული პროფესორი აღნიშნულ თანამდებობაზე არჩეულია 2009 წელს ჩატარებული კონკურსის შედეგების მიხედვით, რის შემდგომაც ასრულებს აკადემიურ დატვირთვას სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტის ჯგუფებში, შესაბამისად, ახდენს სტუდენტთა შეფასებას, როგორც შუალედური ტესტირებისას, ისე დასკვნითი გამოცდების პერიოდში. არის დარგის ცნობილი სპეციალისტი, გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები, ხოლო მიმდინარე წელს მის მიერ მომზადებულია სახელმძღვანელო კურსში: „ნავთობგასსარეწაო გეოლოგია და მარაგების ანგარიში“. წერილის თანახმად, ლ. ო-ი სტუდენტებსა და პროფესორ-მასწავლებლებს შორის სარგებლობდა პატივისცემითა და კარგი ავტორიტეტით. ამავე უნივერსიტეტის რექტორის მოადგილის 21.02.2012წ. წერილის თანახმად, 2010-2011 სასწავლო წელს, ლ. ო-ი სრულად ასრულებდა დატვირთვას. წარმოდგენილია სამსახურებრივი ბარათი, 2010-2011 სასწავლო წლის ლექციის ჩატარების ანგარიში, სტუდენტთა შეფასების ელექტრონული უწყისის ამონაწერი. ფაკულტეტის დეკანის სამსახურებრივი ბარათის ასლში აღნიშნულია, რომ ლ. ო-ის დატვირთვა 2010–2011 სასწავლო წელს შეადგენდა 582 საათს და სასწავლო წლის განმავლობაში ლ.ო-ი სისტემატურად ასრულებდა აკადემიურ დატვირთვას როგორც პირველ, ისე მეორე სემესტრში. ლ. ო-ი სსიპ „საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის“ სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტის „ნავთობისა და გაზის ტექნოლოგიების“ დეპარტამენტის სრული პროფესორის თანამდებობიდან გათავისუფლდა 2012 წლის 1 თებერვლიდან. ბრძანების თანახმად, სამსახურიდან მის განთავისუფლებას საფუძვლად დაედო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 21.12.2011წ. გადაწყვეტილება და სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს ძველი თბილისის სოციალური მომსახურების ცენტრის 01.02.2012წ. გადაწყვეტილება. მოწმედ დაკითხულმა სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტის დეკანმა ა. ა-ამ დაადასტურა ფაქტი მასზე, რომ 2011 წლის ზაფხულის ჩათვლით ლ. ო-ი ასრულებდა პედაგოგიურ მოვალეობებს. პალატამ დაასკვნა, რომ არსებობდა ურთიერთგამომრიცხავი და საპირისპირო მონაცემები სადავო მინდობილობის გაფორმების პერიოდში ლ. ო-ის ფსიქიკური მდგომარეობის შესახებ, კერძოდ, ერთი მხრივ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის შედგენისას გამოკითხული პირები და საქმეზე დაკითხული ზოგიერთი მოწმე მიუთითებდა ლ. ო-ის არაჯანსაღ ფსიქიკურ მდგომარეობაზე, ხოლო, მეორე მხრივ, საქმის მასალებითა და მოწმე ა. ა-ას ჩვენებით დგინდებოდა, რომ ლ. ო-ი სადავო პერიოდში მუშაობდა სსიპ „საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის“ სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტის „ნავთობისა და გაზის ტექნოლოგიების“ დეპარტამენტის სრული პროფესორის თანამდებობაზე და მიჰყავდა საგანმანათლებლო პროცესი. ურთიერთგამომრიცხავი და საპირისპირო ინფორმაციის არსებობის ფაქტი სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 03.02.2012წ. დასკვნის შესაბამისად, დროის რომელიმე კონკრეტულ მონაკვეთში ლ. ო-ის ქმედუუნარობის საკითხის დადგენის გამომრიცხავ გარემოებას წარმოადგენს. პალატამ დამატებით მიუთითა შემდეგ გარემოებებზეც:
• სადავო მინდობილობის დამმოწმებელი ნოტარიუსის _ თ. გ-ის განმარტებით, ლ. ო-ის მიერ მინდობილობის გაცემის პროცესში შედგა ზოგადი საუბარი მას და ლ.ო-ს შორის (რა დროსაც უჩვეულო და რეალობის შეუსაბამო არ ყოფილა ლ. ო-ის მხრიდან კომუნიკაცია), ნოტარიუსმა მას წაუკითხა მინდობილობის შინაარსი და დაწვრილებით აუხსნა მისი ფარგლები (მთელი ქონების განკარგვის უფლებამოსილება), რაზეც ლ. ო-მა გარკვევით გამოხატა თანხმობა და განაცხადა, რომ ოჯახის ვალთან დაკავშირებული პრობლემების მოსაგვარებლად სურდა თავისი შვილიშვილის სახელზე მინდობილობის გაცემა. ამასთან, ნოტარიუსის განმარტებით, თავად ლ. ო-ის შენიშვნის საფუძველზე არ იქნა მინდობილობის საბოლოო ტექსტში გათვალისწინებული ისეთი უფლებამოსილება, როგორიცაა წარმომადგენლის მიერ უფლებამოსილების სხვისთვის გადანდობა.
• ლ. ჩ-ის განმარტებით, მან ბაბუას უთხრა, თითქოს სამსახურისათვის სჭირდებოდა მინდობილობა. ამ პერიოდისათვის ლ. ო-ი სამსახურში კვირაში ორჯერ მაინც დადიოდა, თავადაც მიუკითხავს სამსახურში და წამოუყვანია. ამდენად, თავად ლ. ჩ-ის განმარტებაც შეიცავდა მითითებას მასზე, რომ ლ. ო-ს იგი აწვდიდა ინფორმაციას მინდობილობის გაცემის მიზნების (სხვა საკითხია ინფორმაცია იყო სწორი თუ არასწორი და მიწოდებულ ინფორმაციას ამჟამად რამდენად სწორად უთითებს ლ. ჩ-ი) თაობაზე, რაც ნიშნავს, რომ ლ. ო-ს აღქმული ჰქონდა იმ სანოტარო მოქმედების, გარიგების სახე, რაზეც გამოხატავდა ნებას.
• ლ. ო-ი სადავო მინდობილობის გაფორმებამდე ცოტა ხნით ადრე პერიოდულად მონაწილეობდა სამოქალაქო ბრუნვაში და 2010 წლის 24 აგვისტოს და 25 მაისს მისი მონაწილეობით შედგენილია იპოთეკის ხელშეკრულებები.
• პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხული მოწმე ჯ. ფ-ას ჩვენებით, რომელიც იპოთეკარების: ვ. და ნ. ფ-ების დედაა, იგი სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმებამდე პირადად იმყოფებოდა სადავო უძრავი ქონების მოსანახულებლად, რა დროსაც მას კარი გაუღო თავად მოსარჩელე ნ. ს-ამ. ჯ. ფ-ას განმარტებით, ნ. ს-ამ დაათვალიერებინა სახლი და მათი საუბარი შეეხებოდა გასაცემ სესხს. მოწმედ დაკითხული მ. ა-ის ჩვენებით, იგი ახლდა ჯ. ფ-ას ლ. ო-ის კუთვნილ სახლში სტუმრობისას, მათ კარი გაუღო ქალბატონმა და დაათვალიერებინა სახლი. საუბარი შეეხებოდა გასაცემ სესხს და საერთო შთაბეჭდილებით, ოჯახი სრულად იყო საქმის კურსში სესხთან დაკავშირებით.
5.1.13. პალატის შეფასებით, ლ. ო-ის ოჯახის თანამყოფი წევრი, მისი მეუღლე, იყო პირი, რომელსაც ყველაზე მეტად შეიძლებოდა ჰქონოდა ინფორმაცია ლ. ო-ის ფსიქიკური მდგომარეობის თაობაზე. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ მან იცოდა დასადები გარიგებების შინაარსი, სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრის ვინაობა და იპოთეკის გაფორმების წინააღმდეგ არაფერი განუხორციელებია, ამყარებდა მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ ლ. ო-ი აცნობიერებდა მის მიერ განხორციელებულ ქმედებას და შეეძლო, შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა.
5.1.14. აპელანტი სადავო გარიგებების ბათილობის მიმართ საკუთარი იურიდიული ინტერესის არსებობის კუთხით მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ მან პირველი ინსტანციის სასამართლოში სარჩელი წარადგინა, როგორც ლ. ო-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა (მეურვემ) და არა, როგორც ფიზიკურმა პირმა ნ. ს-ამ. სწორედ აღნიშნული საფუძვლით ნ. ს-ამ მიმართა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამომტან სასამართლოს უსწორობის გასწორებისა და გადაწყვეტილების განმარტების მოთხოვნით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 24.12.2012წ. განჩინებით ნ. ს-ას განცხადება თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 31.05.2012წ. გადაწყვეტილებაში უსწორობის გასწორების და გადაწყვეტილების განმარტების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული განჩინება კანონიერ ძალაში შევიდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 07.03.2013წ. განჩინებით, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ნ. ს-ას კერძო საჩივარი და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 24.12.2012წ. განჩინება დარჩა უცვლელი. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ არსებული მდგომარეობით ლ. ო-ი გარდაცვლილია, ნ. ს-ა წარმოადგენს მის კანონისმიერ მემკვიდრეს, შესაბამისად, მოცემულ ეტაპზე ნ. ს-ას (როგორც თანაზიარი საკუთრების თანამესაკუთრესა და მემკვიდრეს) გააჩნია სრული იურიდიული ინტერესი გარდაცვლილი ლ. ო-ის საკუთრებაში რიცხულ და გასხვისებულ, იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე დავის წარმოებისათვის და არ არსებობს იურიდიული ინტერესის არარსებობის საფუძვლით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის წანამძღვრები. პალატის დასკვნით, მოსარჩელეს იურიდიული ინტერესი არ ჰქონდა მხოლოდ ფიზიკურ პირ ლ. ჩ-თან გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში.
5.1.15. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 58-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ სადავო მინდობილობის გაცემის დროისათვის ლ.ო-ის ქმედუუნარობა არ დგინდებოდა, ხოლო ამ გარიგებების ბათილად ცნობის სხვა საფუძვლების არსებობის ფაქტი მოცემულ საქმეში სასამართლოს კვლევის საგანი ვერ გახდებოდა.
5.1.16. სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში აპელანტი მოითხოვდა გადაწყვეტილების წინმსწრები განჩინების გაუქმებასაც. სასამართლოს მოსაზრებით, არ არსებობდა გადაწყვეტილების წინმსწრები განჩინებების გაუქმების საფუძველი. განჩინებები ფაქტობრივ-სამართლებრივი თვალსაზრისით დასაბუთებული, კანონიერი იყო და სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ ქმნიდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ განჩინებების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს.
6. კასატორის მოთხოვნა:
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი, ასევე, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ყველა წინმსწრები განჩინების გაუქმება.
6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
6.1.1. სასამართლომ არასწორად შეაფასა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები და სუბიექტურად დაემყარა მოპასუხეთა განმარტებებს, ასევე, არასწორად შეფასდა საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნები, კერძოდ, სასამართლომ ეჭვქვეშ დააყენა კატეგორიული ხასიათის ექსპერტიზის ორი დასკვნა, რომლებიც გამოსაკვლევ პირზე უშუალო დაკვირვების შედეგად ჩატარდა, აღნიშნულის საპირისპიროდ პალატა დაეყრდნო ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის იმ დასკვნას, რომელიც ზოგადი ხასიათისაა, არ იძლევა პასუხს სადავო საკითხებზე და გამოკვლევისას წარდგენილი არ ყოფილა გამოსაკვლევი პირი. ამ გარემოებათა სწორი შეფასება გააბათილებდა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტიდან მოპოვებულ ინფორმაციას ლ.ო-ის საგანმანათლებლო საქმიანობის თაობაზე. ამასთანავე, სადავო შეფასებით სააპელაციო სასამართლომ პრაქტიკულად გააუქმა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ლ.ო-ის ქმედუუნაროდ აღიარების თაობაზე. გარდა აღნიშნულისა, სასამართლომ არასწორად შეაფასა სამედიცინო დოკუმენტაცია და არასწორად დაასკვნა, რომ იგი ფსიქიატრიული პროფილის არ იყო.
6.1.2. კასატორის განმარტებით, 2005 წლიდან ლ.ო-ს მკვეთრად გაუუარესდა მეხსიერება, დაეწყო ფსიქიკური პრობლემები, თუმცა ოჯახი ცდილობდა, ეს გარემოება არ გახმაურებულიყო, რათა შეენარჩუნებინათ ერთადერთი შემოსავალი _ ხელფასი. ეს გარემოება შესამჩნევი იყო გარდაცვლილი პირის მეგობრებისთვისაც, რომლებიც მის ნაცვლად ატარებდნენ ლექციებს, ხოლო ხელფასს იღებდა ლ.ო-ი. სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულება, რომლის თანახმადაც, მესამე პირები ადასტურებენ ლ.ო-ის ნაცვლად ლექციების წაკითხვას, აღნიშნულის საპირისპიროდ, პალატა დაეყრდნო ტექნიკური უნივერსიტეტის წერილობით განმარტებებს და არ გაითვალისწინა ის გარემოება, უნივერსიტეტი იძულებული იყო, გაეცა მსგავსი განმარტება, რადგანაც ლ.ო-ისათვის ხელფასის გადახდა დანაშაულად არ ჩათვლოდა. კასატორის განმარტებით, მის მეუღლეს სახლის მიგნებაც კი უჭირდა, რითაც ისარგებლა მათმა შვილიშვილმა _ ლ.ჩ-მა და ლ.ო-ს ხელი მოაწერინა მინდობილობაზე, შემდგომ იპოთეკით დატვირთა კასატორის ერთადერთი ბინა და გაასხვისა აგარაკი, რომელიც, რეალურად სესხის სანაცვლოდ გადაეცა მოპასუხეს (დადგენილია, რომ ლ.ჩ-ი შემძენს უხდიდა პროცენტს, ხოლო ნასყიდობა ისე გაფორმდა ი.ჯ-ესთან, რომ მას ნასყიდობის საგანი დღემდე არ უნახავს). რაც შეეხება ვ. და ნ. ფ-ებთან დადებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებას, მასში მითითებული თანხის ნახევარიც კი არ აქვს მიღებული ლ.ჩ-ს, ამით შეილახა კასატორის ქონებრივი უფლებები, რომელიც უძრავი ნივთის თანამესაკუთრეა, რადგანაც ქონება ქორწინების პერიოდშია შეძენილი, ამასთანავე, ოჯახის ოთხივე წევრს გააჩნდა უფლება ბინაზე, რადგანაც ის საკუთრების უფლებით პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზეა აღრიცხული და ბინის ორდერში ოჯახის ოთხი წევრია მითითებული.
6.1.3. კასატორმა მიუთითა 13.06.2011წ. ექსპერტიზის დასკვნის შინაარსზე, იმ გარემოებაზე, რომ განცხადებით მიმართა სასამართლოს ლ.ო-ის ქმედუუნაროდ აღიარების თაობაზე, რაც დაკმაყოფილდა, ასევე, მიუთითა 05.12.2011წ. ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის დასკვნის შინაარსზე და განმარტა, რომ ეს ინფორმაცია წარედგინა წინამდებარე საქმის განმხილველ სასამართლოს, რომელიც, კასატორის შეფასებით, საქმეს განიხილავდა არა ნ.ს-ას, როგორც ფიზიკური პირის, არამედ, როგორც ლ.ო-ის კანონიერი წარმომადგენლის მოთხოვნის შესაბამისად, რადგანაც სხვა შემთხვევაში, ნ.ს-ა არ იყო უფლებამოსილი, ედავა ქმედუუნარო პირის მიერ დადებული გარიგებისა და მისი თანმდევი შედეგების ბათილობაზე, მით უფრო, როდესაც მოპასუხედ ლ.ო-ი არ იყო დასახელებული. სასამართლომ კი, დაარღვია საპროცესო მოთხოვნები, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლი, რადგანაც არ გამოარკვია მოსარჩელის სამართლებრივი სტატუსი, მისი იურიდიული ინტერესი დავის მიმართ, რომლის გაურკვევლადაც, არათუ არ უნდა დაეკმაყოფილებინა, წარმოებაშიც არ უნდა მიეღო იგი. სააპელაციო წესით საქმის განხილვისას მოსარჩელემ დააზუსტა, რომ იგი დავობდა, როგორც ლ.ო-ის კანონიერი წარმომადგენელი, თუმცა სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ეს მოსაზრება. სააპელაციო პალატის განმარტებით, აპელანტი ლ.ო-ის მემკვიდრე და ქონების მესაკუთრე გახდა დავის განხილვისას, რაც გამორიცხავდა დავის მიმართ იურიდიული ინტერესის არარსებობას. აღნიშნულით დასტურდება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმე არაკანონიერად განიხილა, სწორედ ამ მიზნით მიმართა კასატორმა სასამართლოს განცხადებით და მოითხოვა, როგორც გადაწყვეტილების განმარტება, ისე უსწორობების გასწორება და სასამართლომ განუმარტა მხარეს, რომ მოსარჩელეს ნ.ს-ა წარმოადგენდა, ამ განმარტების შესაბამისად განიხილა საქმე სააპელაციო სასამართლომაც. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ საქმე განხილული იყო არასათანადო მოსარჩელის მოთხოვნით, იმგვარად, რომ ლ.ო-ი არც კი ჩაბმულა დავაში. სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო, გაეუქმებინა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე იმავე სასამართლოსათვის დაებრუნებინა, რაც შესაძლებლობას მისცემდა მოსარჩელეს, წარედგინა დაზუსტებული სარჩელი.
6.1.4. სასამართლომ ნ-ში მდებარე ქონების თაობაზე არ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ი.ჯ-ის ჩანაწერი, რომლის თანახმადაც, მან ლ.ჩ-თან გააფორმა სესხი, ხოლო ნასყიდობა დაიდო თავის დაზღვევის მიზნით. ამასთანავე, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ შემძენს ქონება არ უნახავს, ხოლო ლ.ჩ-ს ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა სრულად არ გადასცემია სესხად. ამასთანავე, ლ.ჩ-მა ისიც განუმარტა სასამართლოს, რომ თითქმის ერთი წლის მანძილზე უხდიდა პროცენტებს ი.ჯ-ეს, ამდენად, დასტურდება, რომ გარიგება დადებულია მოტყუებით და, რაც მთავარია, ქმედუუნარო პირის მიერ გაცემული მინდობილობის საფუძველზე. ასევე, არასწორია სასამართლოს მსჯელობა ფ-ებთან დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების თაობაზე, რამდენადაც ლ.ჩ-მა განმარტა, რომ მას ნასესხები თანხები სრულად არ მიუღია, ამასთანავე, იპოთეკარებს არ მოუთხოვიათ დამატებითი გარანტია _ თავდებობა და სხვა და არ გაუთვალისწინებიათ, რომ მსესხებელი ვერ შეძლებდა თანხის დაბრუნებას, ამ გარემოებათა მიუხედავად, სასამართლომ იპოთეკარები კეთილსინდისიერად მიიჩნია.
6.1.5. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 58-ე მუხლი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 173-ე, 162-ე, 103-ე, 105-ე, 106-ე, 180-ე, 215-ე მუხლები და, ერთი მხრივ, არ გამოითხოვა მტკიცებულებები, არ დანიშნა განმეორებითი, კომისიური ან დამატებითი ექსპერტიზა, ასევე, მოუსპო მოსარჩელეს შესაძლებლობა, გაექარწყლებინა ტექნიკური უნივერსიტეტიდან მიღებული ინფორმაციის სისწორე, რომელსაც სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტზე (ქმედუუნარობზე) მეტი ძალა მიანიჭა პალატამ.
6.1.6. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მოპასუხე ლ.ჩ-მა სარჩელი ცნო, თუმცა სასამართლოს მის მიმართ სარჩელი არ დაუკმაყოფილებია, ამასთანავე, პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ ყველა სხვა მოთხოვნა ძირითადი მოთხოვნიდან _ მინდობილობის ბათილობიდან გამომდინარეობს, რომლის გაფორმებაც კანონით დაუშვებელი იყო და სასამართლოს არ უნდა გაეთვალისწინებინა სხვა გარიგებებზე კეთილსინდისიერება.
6.1.7. კასატორმა პრეტენზია წარადგინა მოწმეთა დაკითხვის შეფასების თაობაზე და მიიჩნია, რომ, სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა მათ. სასამართლომ არ შეამოწმა, თუ როგორ აღმოჩნდა საქმეში ლ.ო-ის მიერ ხელმოწერილი იპოთეკის ხელშეკრულებები, რომლებიც არც კასატორს და არც მოწინააღმდეგე მხარეს ოფიციალურად არ წარუდგენიათ, წინააღმდეგ შემთხვევაში, კასატორი წარადგენდა მტკიცებულებებს, რომლებიც დაადასტურებდა ამ ხელშეკრულებების მოჩვენებითობას.
6.1.8. კასატორმა, როგორც წინამდებარე საკასაციო საჩივრით, ისე მოგვიანებით წარმოდგენილი არა ერთი განცხადებით იშუამდგომლა სასამართლოს წინაშე საქმის საქართველოს უზენასი სასამართლოს დიდი პალატისათვის გადაცემის თაობაზე; მოგვიანებით სასამართლოს კვლავ მომართა განცხადებით ნ. ს-ამ, ასევე ნ. ო-მა და თ. მ-ემ და მოითხოვეს ამ უკანასკნელთა მესამე პირად ჩაბმა. ასევე წარმოდგენილ იქნა ახალი მტკიცებულებები.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს ცნობილი შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:
1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
1.2. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
1.3. გასაჩივრებული განჩინების მიხედვით, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ ლ. ჩ-ის სახელზე მინდობილობის გაცემის დროისათვის ლ. ო-ს არ შეეძლო განეგო საკუთარი ნება, შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ არ არსებობდა ძირითადი ხელშეკრულების (მინდობის) ბათილობის საფუძველი, რაც გამორიცხავდა შემდგომი გარიგებების ბათილად ცნობას.
1.4. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
1.5. საკასაციო პალატა, უპირველესად, ყურადღებას გაამახვილებს აღძრული სარჩელის (აღიარებითი) მიმართ მოსარჩელის იურიდიულ ინტერესზე და განმარტავს, რომ, საქმის მასალების თანახმად, ნ. ს-ა აღიარებულ იქნა სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე ქმედუუნაროდ ცნობილი ლ. ო-ის კანონიერ წარმომადგენლად. ეს საკითხი, მართალია, სარჩელის აღძვრის შემდგომ, თუმცა საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვის ეტაპზე დადგინდა, ამასთანავე, მოსარჩელე ლ.ო-ის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრეა. ამდენად, კასატორის მსჯელობა, რომ მას, როგორც ფიზიკურ პირ ნ. ს-ას არ გააჩნდა დავის მიმართ იურიდიული ინტერესი, რაც სარჩელის დაშვებაზე უარის თქმის საფუძველი უნდა გამხდარიყო, ვერ იქნება გაზიარებული საკასაციო პალატის მხრიდან, ვინაიდან დავა პირველი ინსტანციის სასამართლომ განიხილა უკვე კანონიერ წარმომადგენლად მიჩნეული პირის სარჩელის საფუძველზე, რაც უდავოდ მოწმობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით განსაზღვრული იურიდიული ინტერესის არსებობას, რომლის საფუძვლიანობაც დავის არსებითად გადაწყვეტის ეტაპზე უნდა დადგენილიყო, ხოლო ის საკითხი, სარჩელის აღძვრის დროისათვის სასამართლომ გამოარკვია თუ არა ამ ინტერესის არსებობა, ვერ იქნება შეფასებული პალატის მიერ, რამდენადაც, განვითარებული მოვლენების გათვალისწინებით, ასევე, პროცესუალური ეკონომიის პრინციპიდან გამომდინარე, ამ გარემოებას გავლენა დავის გადაწყვეტაზე არ ჰქონია, ამდენად, ამ ნაწილში სახეზე არ გვაქვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული საფუძველი.
1.6. განსახილველი დავის საგანი ქმედუუნარო პირის მიერ დადებული გარიგებისა და მისი თანმდევი შედეგების ბათილად ცნობაა. ძირითად მოთხოვნასთან ერთად, კასატორი გამოთქვამს იმგვარ პრეტენზიებსაც (გარიგების მოტყუებით დადება, თანხის გადაუცემლობა და სხვა), რაც განსახილველ დავას ცდება და დამოუკიდებელი მოთხოვნის საფუძველი შეიძლება გახდეს, ამდენად, პალატა მათ ვერ შეაფასებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი საკასაციო მსჯელობის ფარგლების გამო.
1.7. რაც შეეხება საკასაციო განხილვის საგანს, პალატა მოიხმობს სამოქალაქო კოდექსის 51-ე მუხლის მე-3 ნაწილის (გარიგების დადების დროს მოქმედი რედაქცია), რომლის თანახმადაც, ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე შეიძლება გავლენა არ მოახდინოს გარიგების დამდები პირის გარდაცვალებამ ან ქმედუნარიანობის დაკარგვამ, თუკი ეს მოვლენები დადგა ნების გამოვლენის შემდეგ. მითითებული ნორმის დისპოზიციიდან გამომდინარე, მტკიცების საგანში შემავალ უმთავრეს ფაქტს წარმოადგენდა 2010 წლის 20 ოქტომბრისათვის გარიგების დამდები პირის ქმედუუნარობის დადგენა. საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების შეფასებებს ექსპერტიზის დასკვნებისა და საქმეში არსებული სხვა მასალების თაობაზე და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის მსჯელობა შეესაბამება მტკიცებულებათა კვლევის საპროცესო სტანდარტს. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტი, სამოქალაქო სამართალწარმოების მიზნებისათვის დადგენილია 105-ე მუხლით და ნორმის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა, არამედ, სასამართლო დასაშვებად ცნობილ მტკიცებულებებს აფასებს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად, რა დროსაც ხდება მათი როგორც ინდივიდუალურად, ისე ერთობლიობაში შესწავლა, სწორედ ამ გზით არკვევს სასამართლო კონკრეტული მტკიცებულების დამაჯერებლობას, მის იურიდიულ სარწმუნოობას. რაიმე გამონაკლისი ამა თუ იმ მტკიცებულების, მათ შორის, ექსპერტის დასკვნის მიმართ, დადგენილი არ არის. საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის თანხმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებულ უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში ან განჩინებაში (იხ. სუსგ №ას-685-655-2014, 2 ოქტომბერი, 2015 წელი). რაც შეეხება სასამართლოს მხრიდან საპროცესო ნორმების დარღვის საკითხს, რაც დამატებითი, განმეორებითი და კომისიური ექსპერტიზის დანიშვნას შეეხება, პალატა ვერ გაიზიარებს მას და განმარტავს, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებები იძლეოდა საქმის გადაწყვეტისათვის საკმარისი დასკვნების გაკეთების შესაძლებლობას და სახეზე არ იყო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები, შესაბამისად, სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, ჩარეულიყო მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპში. პალატა, ასევე, სრულად იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოების შეფასებებს მტკიცებულებათა, მათ შორის მოწმეთა ჩვენებების თაობაზე და მიიჩნევს, რომ ამ ნაწილში წარმოდგენილი პრეტენზია დაუსაბუთებელია.
1.8. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ლ. ჩ-ის მიერ სარჩელის ცნობა ან თუნდაც შესაგებლის წარუდგენლობა, არ შეიძლებოდა განსხვავებული სამართლებრივი შედეგის მომტანის გამხდარიყო, ვინაიდან, განსახილველ შემთხვევაში, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების ძირითადი სამართლებრივი შედეგი მომართულია სადავო ნივთებზე უფლებამოპოვებული მოპასუხეების მიმართ, რომლებმაც სადავო გახადეს მოსარჩელის მოთხოვნის კანონიერება, ამიტომ ლ.ჩ-ის მხრიდან სარჩელის ცნობას შედეგად მოსარჩელის სადავოდ ქცეული უფლების აღდგენა არ მოჰყვება.
1.9. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს, აგრეთვე, სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი მოითხოვს ყველა იმ საოქმო განჩინების გაუქმებას, რომლებიც დამოუკიდებლად არ საჩივრდება და მიიჩნევს, რომ სასამართლომ, დაარღვია კანონის მოთხოვნები, თუმცა საკასაციო პალატა მხარის არგუმენტებს ვერ გაიზიარებს და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს იმგვარ დასაბუთებას, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლების შესაბამისად, საოქმო განჩინებების გაუქმებას გამოიწვევდა.
1.10. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არ აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
1.11. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
2. შუამდგომლობა საქმის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისათვის გადაცემის თაობაზე:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 3911 მუხლი ადგენს გარემოებათა ჩამონათვალს, როდესაც საკასაციო პალატა საქმეს განსახილველად გადასცემს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას. ამ გარემოებებს კი, განეკუთვნება შემდეგი: ა) საქმე თავისი შინაარსით წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას; ბ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს სხვა საკასაციო პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას); გ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს დიდი პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას). მოცემულ შემთხვევაში, არც ერთი ჩამოთვლილთაგანი სახეზე არ გვაქვს, რაც თავისთავად შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.
3. შუამდგომლობა მესამე პირების დავაში ჩაბმის თაობაზე:
3.1. საკასაციო პალატას განცხადებით მომართეს ნ. ს-ამ, ნ. ო-მა და თ. მ-ემ და იშუამდგომლეს ნ.ო-ისა და თ.მ-ის დავაში მესამე პირად ჩაბმის თაობაზე და აღნიშნეს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა განმცხადებელთა აღნიშნული შუამდგომლობა, მან სამართლებრივი დაცვის გარეშე დატოვა მესამე პირები.
3.2. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მეცხრე კარზე, რომლითაც განსაზღვრულია საქმის წარმოების წესები საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში. დასახელებული კარის დებულებათა ანალიზით ირკვევა როგორც საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის ფარგლები, ისე ამ ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას მონაწილე სუბიექტები: მხარეები და მესამე პირები დამოუკიდებელი მოთხოვნით (სსსკ-ის 391-ე მუხლის პირველი ნაწილი). კანონმდებლობა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XLVIII თავის არც ერთი ნორმით ახალი მხარისა თუ სუბიექტის ჩაბმას ამ ინსტანციის წესით საქმის განხილვისას არ ითვალისწინებს, რაც შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის უტყუარი საფუძველია. საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ ამ ინსტანციის სასამართლოში ახალი სუბიექტის ჩაბმა ამ კუთხითაც გაუმართლებელია, ვინაიდან სასამართლო ამ მხარის (ახალი სუბიექტის) მოსაზრებებს ვერ გამოიკვლევს.
4. საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი მტკიცებულებები:
საკასაციო საჩივარს, ასევე, სხვადასხვა დროს წარმოდგენილ განცხადებებს ნ. ს-ამ დაურთო ახალი მტკიცებულებები და იშუამდგომლა მათი შესწავლა-შეფასების თაობაზე, რასაც პალატა ვერ გაიზიარებს და განმარტავს, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ნ.ს-ას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული „ამონაწერები კასეტებიდან და სხდომის ოქმებიდან“ (ტ. II, ს.ფ.414-433); #ა-2500-14 განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 6 (ექვსი) ფურცლად (ტ. II, ს.ფ.445-450); #ვ-749-14 განცხადებაზე დართული მტკიცებულება 2 (ორი) ფურცლად (ტ. II, ს.ფ.488-489); #ა-3174-14 და #ა-3349-14 განცხადებებზე დართული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ასლები 3-3 (სულ ექვსი) ფურცლად (ტ. II, ს.ფ.502-504; 508-510); #ა-3423-14 და #ა-1017-15 განცხადებებზე დართული საჯარო რეესტრის ამონაწერები 2-2 (სულ ოთხი) ფურცლად (ტ. II, ს.ფ.513-514; 518-519); #ა-956-15 განცხადებაზე დართული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის ასლი 1 (ერთი) ფურცლად (ტ. II, ს.ფ.523).
5. სასამართლო ხარჯები:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს ჯ. ხ-ის მიერ 2014 წლის 25 ივლისს #... საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 6 000 ლარის 70% _ 4 200 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ნ. ს-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორის შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენითა და მისი დიდი პალატისათვის განსახილველად გადაცემის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო.
3. ნ.ს-ას, ასევე ნ.ო-სა და თ.მ-ეს უარი ეთქვათ დავაში მესამე პირებად ნ. ო-ისა და თ. მ-ის ჩაბმაზე.
4. კასატორის მოთხოვნა ყველა წინმსწრები (საოქმო) განჩინების გაუქმების, ასევე მტკიცებულებების საქმისათვის დართვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.
5. ნ.ს-ას დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული „ამონაწერები კასეტებიდან და სხდომის ოქმებიდან“ (ტ. II, ს.ფ.414-433); #ა-2500-14 განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 6 (ექვსი) ფურცლად (ტ. II, ს.ფ.445-450); #ვ-749-14 განცხადებაზე დართული მტკიცებულება 2 (ორი) ფურცლად (ტ. II, ს.ფ.488-489); #ა-3174-14 და #ა-3349-14 განცხადებებზე დართული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ასლები 3-3 (სულ ექვსი) ფურცლად (ტ. II, ს.ფ.502-504; 508-510); #ა-3423-14 და #ა-1017-15 განცხადებებზე დართული საჯარო რეესტრის ამონაწერები 2-2 (სულ ოთხი) ფურცლად (ტ. II, ს.ფ.513-514; 518-519); #ა-956-15 განცხადებაზე დართული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის ასლი 1 (ერთი) ფურცლად (ტ. II, ს.ფ.523).
6. კასატორ ნ. ს-ას (პ/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) ჯ. ხ-ის მიერ 2014 წლის 25 ივლისს #... საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 6 000 ლარის 70% _ 4 200 ლარი.
7. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ. ბაქაქური
