საქმე №ას-646-613-2014 30 ოქტომბერი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნ. ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ. ზ-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. ზ-ი (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე _ დ. ზ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ქონების ½-ის მესაკუთრედ ცნობა, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, საჯარო რეესტრის მონაცემებში შესაბამისი ცვლილების განხორციელება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

ლ. ზ-მა (შემდგომში _ მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში დ. ზ-ისა და მ. ზ-ის (შემდგომში _ მოპასუხეები) მიმართ და მოითხოვა #57.09.54.038. უძრავი ქონების ½-ის მესაკუთრედ ცნობა და მ. ზ-ის სახელზე საჯარო რეესტრში განხორციელებული ჩანაწერის ½ ნაწილში გაუქმება, ასევე, მოპასუხეებს შორის სადავო ქონების ½-ზე 2013 წლის 19 აპრილს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა. მოსარჩელის განმარტებით, სადავო ქონება წარმოადგენდა მისი აწ გარდაცვლილი მეუღლის საკუთრებას, რომლიც მან მემკვიდრეობით მიიღო, მოპასუხე მ.ზ-მა, მიუხედავად სამკვიდროზე უარის თქმისა, მთელი ქონება აღირიცხა საკუთრებაში და შემდგომ ½ ნაწილი აჩუქა შვილიშვილს.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

მოპასუხეებმა სარჩელის წინააღმდეგ წარადგინეს კვალიფიციური შესაგებელი და განმარტეს, რომ მოსარჩელის მეირ წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება სადავო ქონების მამკვიდრებლისადმი კუთვნილების ფაქტი. მ.ზ-ის სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის დამადასტურებელი ადმინისტრაციული აქტები მამკვიდრებელს სიცოცხლეში სადავოდ არ გაუხდია, ამასთანავე, რეგისტრირებული ჩანაწერების ბათილად ცნობა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით განსახილველ დავას მიეკუთვნება.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თელავის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 27 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელე ცნობილ იქნა აწ გარდაცვლილი ი. ზ-ის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მესაკუთრედ, ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ს-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლისა და საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე, ანუ მთელი ქონების ½ წილის მესაკუთრედ და გაუქმდა მ. ზ-ის მიმართ განხორციელებული საჯარო რეესტრის ჩანაწერი მთელი ქონების ½ წილზე, ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის მიერ დამოწმებული 2013 წლის 19 აპრილის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულება და გაუქმდა მის საფუძველზე დ. ზ-ის სახელზე განხორცილებული საჯარო რეესტრის ჩანაწერი.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 აპრილის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის პირველი და მე-3 პუნქტების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელის მოთხოვნა 2013 წლის 19 აპრილის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და მის საფუძველზე განხორცილებული საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

5.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1.1. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე აწ გარდაცვლილი ი. ზ-ის მეუღლეა (მხარეებს შორის ქორწინება რეგისტრირებულია 1989 წლის 25 აგვისტოს), ხოლო მ. ზ-ი აწ გარდაცვლილი ი. ზ-ის დედაა. ი. ზ-ი გარდაიცვალა 2011 წლის 4 თებერვალს.

5.1.2. ყვარლის რაიონის სოფელ ს-ის საზოგადო სასამართლოს 1989 წლის 26 თებერვლის გაყრილობის განაჩენით სოფელ ს-ში მცხოვრებ მ. ვ.ს ძე ზ-ის ოჯახი გაიყო სამ კომლად. მ. და თავისი შვილი კ. ზ-ი ცალკე, ვ. მ.ს ძე ზ-ი ცალკე კომლად და გ. ვ.ს ძე ზ-ი თავისი ცოლ-შვილით ცალკე კომლად. ვ. ზ-ს შეხვდა ქონების შემდეგი ნაწილი: დასავლეთის მხარეს მაღლა-დაბლა ორი ოთახი მარნით, ერთი მაგიდა, ერთი შკაფი, ორი რკინის საწოლი, ორი ხელი ლოგინი, ორი სკამი, მაცივარი, ქვევრი 50-ჩაფიანი, ერთი სათონე, ერთი 20-ლიტრიანი შტოფი, ნავის ნახევარი, ერთი ტაშტი, ერთი ქვაბი, ერთი ვედრო. 1986-2008 წლების საკომლო წიგნების თანახმად, ი. ზ-ის კომლი შედგება შემდეგი წევრებისაგან: ზ-ი ი. მ.ს ძე, ოჯახის უფროსი; ზ-ი ლ. ა.ს ასული, ცოლი; ზ-ი გ. ი.ს ძე, შვილი; ზ-ი თ. ი.ს ასული, შვილი. საარქივო ცნობის შესაბამისად, 1996-2008 წლებისათვის ი. ზ-ის კომლს არიცხია 1ჰა მიწა. საქმეში წარმოდგენილი მიწის გადასახადის გადამხდელთა ჩანაწერების თანახმად, ი. ზ-ი რეგისტრირებულია ცალკე კომლად ოთხი წევრის შემადგენლობით და კომლს არიცხია ქონება _ 1 ჰა. მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების #... და #... აქტების თანახმად, 1992 წლის მიწის რეფორმის დროს ი. და მ. ზ-ების კომლები ირიცხებოდა ცალკე კომლებად, რომლებსაც გამოყოფილი ჰქონდათ ერთი საზიარო ეზო და ცალ-ცალკე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთები.

1.5.3. მოსარჩელე მუდმივად ცხოვრობდა აწ გარდაცვლილ მეუღლესთან ერთად სოფელ ს-ში, ხოლო მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ დაეუფლა და ფლობს მის ქონებას. სოფელ ს-ის ტერიტორიული ორგანოს მიერ 2013 წლის 3 ივნისის გაცემული #... ცნობის შესაბამისად, მოსარჩელე შვილებთან ერთად, მისი დედამთილი და მაზლი _ თ. ზ-ი ცხოვრობენ ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ს-ში ერთ საცხოვრებელ სახლში ცალ-ცალკე კომლებად და მოსარჩელეს სხვა საცხოვრებელი სახლი არ გააჩნია. აღნიშნული ცნობის გაცემის საფუძვლად მითითებულია #..., #... და #... საკომლო წიგნები. ლ. და მ. ზ-ების ოჯახების ერთ საცხოვრებელ სახლში ცხოვრების ფაქტი დასტურდებოდა სხდომაზე დაკითხული მოწმეების ჩვენებებითაც.

1.5.4. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, 2011 წლის 20 აპრილს, მის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე კანონისმიერი პირველი რიგის მემკვიდრეებმა: დედამ და შვილებმა სანოტარო წესით დამოწმებული განცხადებით უარი თქვეს ი. ზ-ის დანატოვარი ქონებიდან თავიანთ წილზე პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრის ლ. ზ-ის სასარგებლოდ და თანხმობა განაცხადეს მემკვიდრეობა გაცემულიყო ვადაზე ადრე, 6 თვის გასვლამდე.

5.1.5. 2013 წლის 11 აპრილს მ. ზ-მა საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით დაირეგისტრირა ყვარლის რაიონის სოფელ ს-ში მდებარე უძრავი ქონება (დაზუსტებული ფართობი 932.00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობები საერთო ფართი #1-342.4 კვ.მ, #2-36 კვ.მ). 2013 წლის 19 აპრილის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე იმავე ქონების ½ გაასხვისა მოპასუხე დ. ზ-ზე და განხორციელდა ამ უკანასკნელის სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია ½ წილზე.

5.1.6. სააპელაციო პალატის დასკვნით, უმთავრესი იყო იმის დადგენა, მ. ზ-ის მიერ 2013 წლის 11 აპრილს საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით დარეგისტრირებული უძრავი ქონება (ქონების ნაწილი) წარმოადგენდა თუ არა გარდაცვლილი ი. ზ-ის სამკვიდროში შემავალ უძრავ ქონებას. ეს გარემოება კი, დასტურდებოდა საქმის მასალებში არსებული მტკიცებულებებით, კერძოდ, ყვარლის რაიონის სოფელ ს-ის საზოგადო სასამართლოს 1989 წლის 26 თებერვლის გაყრილობის განაჩენის თანახმად, მ. ვ.ს ძე ზ-ის ოჯახი გაიყო სამ კომლად, კომლებს შორის მოხდა უძრავი ქონებისა და მოძრავი ნივთების განაწილება და ვ. ზ-ის კომლს უძრავი ქონებიდან (საცხოვრებელი სახლიდან) გამოეყო დასავლეთის მხარეს მაღლა-დაბლა ორი ოთახი, მარნით, გარდა აღნიშნულისა, 1996-2008 წლების პერიოდზე წარმოდგენილი საარქივო ცნობის, მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების #... და #... აქტებით სასოფლო-სამეურნეო გადასახადის გადამხდელთა აღრიცხვის წიგნის ჩანაწერებით (1996-1997 წ.) პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ი. ზ-ის სამკვიდრო ქონების აქტივში შედიოდა 1 ჰა მიწა, მათ შორის, 0.02 „ეზო“ მიწის რეფორმამდე არსებულის სტატუსით. აპელანტ მხარეს საპირისპირო მტკიცებულება არ წარუდგენია იმის დასადასტურებლად, რომ ი. ზ-ის ოჯახს გააჩნია (ფლობს) სხვა საცხოვრებელი სახლი, ეზო და ა.შ, გარდა სადავო უძრავი ქონებისა.

5.1.7. სასამართლომ მიუთითა საცხოვრებელი ბინის ტექნიკურ პასპორტსა და ცნობა-დახასიათებაზე, რომელთა შესაბამისადაც, მოსარგებლე მ. ზ-ზე აღრიცხულია მიწა ფაქტიური ფართობით 952 კვ.მ და საცხოვრებელი სახლი 156.50 კვ.მ ( მათ შორის საცხოვრებელი 56,4 კვ.მ დამხმარე - 57,4 კვ.მ სხვადასხვა - 42,7 კვ.მ) სწორედ აღნიშნული ცნობა-დახასიათება წარმოადგენდა საჯარო რეესტრში მ. ზ-ზე 2013 წლის 11 აპრილს უძრავი ქონების რეგისტრაციის საფუძველს, ამასთან, მის სახელზე საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა შენობა-ნაგებობები 341.4 კვ.მ და 36 კვ.მ. პალატამ გაიზიარა მოწინააღმდეგე (მოსარჩელე) მხარის მტკიცება იმის თაობაზე, რომ მ. ზ-ის მიერ 2013 წლის 11 აპრილს საჯარო რეესტრში მის სახელზე აღრიცხული საკუთრება მოიცავდა მამკვიდრებელ ი. ზ-ის სამკვიდროს. სარჩელში მითითებული გარემოებების საპირისპირო მტკიცება მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო.

5.1.8. 2013 წლის 19 აპრილის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე განხორციელებული ჩანაწერის გაუქმების მოთხოვნის ნაწილში სასამართლომ სარჩელი უსაფუძვლოდ ჩათვალა, რადგანაც მოსარჩელე ითხოვდა მესაკუთრედ ცნობას სადავო ქონების 1/2 წილზე. მ. ზ-მა ჩუქების სადავო ხელშეკრულების საფუძველზე შვილიშვილს აჩუქა ქონების ½ ნაწილი, ანუ განკარგა მთელი ქონების ½ რაც არ წარმოადგენდა სადავო ქონებას. ამდენად, მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი ამ ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და მის საფუძველზე განხორციელებული საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმების თაობაზე დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ზ-მა, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

6.1.1. სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უსაფუძვლოა, რადგანაც პალატამ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების #... და #... აქტების თანახმად, მიწის რეფორმის დროს, 1992 წელს ი. და მ. ზ-ების კომლებს, რომლებიც ცალ-ცალკე კომლებს წარმოადგენდნენ, გამოყოფილი ჰქონდათ საზიარო ეზო და ცალ-ცალკე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთები. ამ გარემოების უსწორობას ადასტურებს, როგორც მ.ზ-ის სახელზე გაცემული სახლის ტექნიკური პასპორტი და ცნობა-დახასიათება, რაც არ არის შედავებული, ისე, მოსარჩელის განმარტება იმის შესახებ, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის #48 და 6 თებერვლის #128 დადგენილების საფუძველზე ყვარლის რაიონის სოფელ ს-ის მიწის რეფორმის კომისიამ მოსარჩელის მეუღლეს გამოუყო 1 ჰა მიწის ნაკვეთი, კასატორს _ 0,5 ჰა და მხარეებს ერთად, როგორც საზიარო უფლება, მიაკუთვნა 0,02 ჰა, რომელზეც განთავსებულია შენობა-ნაგებობები. ასეთ შემთხვევაში, ი.ზ-ს უნდა ჰქონოდა 1,00 ჰა+0,02 ჰა მიწა.

6.1.2. ქონების იდენტიფიცირებისათვის სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სოფელ ს-ის ტერიტორიული ორგანოს 2013 წლის 3 ივნისის #... ცნობა, ასევე, მოწმეთა ჩვენებები, რადგანაც მხარეთა ერთ სახლში ცხოვრება არ წარმოშობს ამ ქონებაზე მათ საკუთრებას.

6.1.3. კასატორის განმარტებით, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის დროს მიღება-ჩაბარების აქტები გაიცემოდა თანმიმდევრული ნუმერაციით, რაც მოცემულ შემთხვევაში კასატორისა და ი.ზ-ის მიმართ არ არის დაცული. ორივე მიღება-ჩაბარების აქტში მითითებულია, როგორც ეზოს ნაკვეთის, ისე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთების ნომრები, რომლებიც განსხვავებულია. ეს გარემოება გამორიცხავს ქვემდგომი სასამართლოების მიერ დადგენილ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ მხარეებს ჰქონდათ საერთო ეზო. საქმეზე დაკითხულმა ვერც ერთმა მოწმემ ვერ დაადასტურა, რომ სადავო ქონება ი.ზ-ისათვის საკომლო განაჩენით მიკუთვნებული ქონება იყო.

6.1.4. სააპელაციო სასამართლო, იმ ფაქტობრივი გარემოების დადგენისათვის, სადავო ქონება წარმოადგენდა თუ არა მამკვიდრებლის საკუთრებას, დაეყრდნო სოფელ სი-ს საზოგადო სასამართლოს განაჩენს, რომლითაც განსაზღვრულია მხარეთათვის გადაცემული სახლის ნაწილები, ასევე მოძრავი ქონება, თუმცა სასამართლომ გვერდი აუარა იმას, რომ თავად მ.ს, კ.ს და მ.ს ქალიშვილთან ერთად შეხვდათ ქონების აღმოსავლეთი მხარე, ოთხი ოთახი მაღლა-დაბლა, ხოლო გ. ზ-ს _ კაპიტალური კედელი სახლის მშენებლობისათვის. ამდენად, ქონების იდენტურობის დადგენის შემთხვევაშიც კი, ეს გარემოება გამორიცხავდა წილთა თანაფარდობას. უფრო მეტიც, სასამართლომ 1996-2008 წლების საარქივო ცნობის, მიწის მიღება-ჩაბარების #... და #... აქტების, სასოფლო-სამეურნეო გადასახადის გადამხდელთა აღრიცხვის წიგნის ჩანაწერების საფუძველზე განმარტა, რომ სამკვიდრო აქტივს 1 ჰა მიწის ნაკვეთი და 0,02ჰა ეზო წარმოადგენდა, თუმცა არ გაითვალისწინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ ტექსაინვენტარიზაციო ბიუროს მონაცემებით კასატორის სახელზე რიცხული მიწის ნაკვეთი 952 კვ. მეტრს, ხოლო საჯარო რეესტრის მონაცემების თანხმად, 932 კვ. მეტრს შეადგენს. ამდენად, ი.ზ-ის კომლის კუთვნილი მიწა _ 200 კვ.მ ვერ იქნება 932 კვ. მეტრის ½. შესაბამისად, მოსარჩელეს ქვემდგომმა სასამართლოებმა 266 კვ. მეტრით მეტი მიწა მიაკუთვნეს.

6.1.5. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კასატორის საკუთრებად ქონების რეგისტრაციის საფუძველი სახლის ტექნიკური პასპორტი და ცნობა-დახასიათება იყო, თუმცა, არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ უფლების დამდგენი დოკუმენტი არა თუ მოსარჩელის, არამედ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის მხრიდან არც ყოფილა შედავებული. პალატამ არც ის გარემოება შეაფასა, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემების თანახმად, კასატორის საკუთრებად რიცხული სახლის ფართობი 430 კვ. მეტრია, სარჩელზე დართული გეგმის თანახმად, მოსარჩელე მხოლოდ 103 კვ. მეტრს ითხოვდა, რითაც ასევე დარღვეულია წილთა თანაფარდობა. სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის თანახმად, კასატორს საკუთრებაში გააჩნია 952 კვ.მ მიწა და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები, რომელიც გაარემონტა ნ. ზ-თან ერთად და მისი საკუთრება დაცულია კონსტიტუციით, ხოლო სააპელაციო პალატამ მოსარჩელე ისე ცნო კასატორის კუთვნილი უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ, რომ მას არც უფლების დამდგენი დოკუმენტები გაუსაჩივრებია და არც სადავო ქონების მესაკუთრედ გარდაცვლილი მეუღლის ცნობა უთხოვია. კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე განსხვავდება არსებული სასამართლო პრაქტიკისაგან (საქმე #ას-1133-1064-2012).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. საკასაციო მსჯელობის საგანს ყვარლის რაიონის სოფელ ს-ში მდებარე უძრავი ქონების ½-ის მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობის კანონიერება წარმოადგენს, ამ თვალსაზრისით კი, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1.1.1. მოსარჩელე აწ გარდაცვლილი ი. ზ-ის მეუღლეა (მხარეებს შორის ქორწინება რეგისტრირებულია 1989 წლის 25 აგვისტოს), ხოლო მ. ზ-ი _ აწ გარდაცვლილი ი. ზ-ის დედაა.

1.1.2. ი. ზ-ი გარდაიცვალა 2011 წლის 4 თებერვალს.

1.1.3. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, 2011 წლის 20 აპრილს სამკვიდრო ქონებაზე კანონისმიერი პირველი რიგის მემკვიდრეებმა: დედამ და შვილებმა: გ. და თ. ზ-ებმა, სანოტარო წესით დამოწმებული განცხადებით, უარი თქვეს დანატოვარი ქონებიდან თავიანთ წილზე პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრის ლ. ზ-ის სასარგებლოდ და თანხმობა განაცხადეს მემკვიდრეობა გაცემულიყო ვადაზე ადრე, 6 თვის გასვლამდე.

1.1.4. 2013 წლის 11 აპრილს მ. ზ-მა საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით დაირეგისტრირა ყვარლის რაიონის სოფელ ს-ში მდებარე უძრავი ქონება: დაზუსტებული ფართობი 932.00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობები საერთო ფართი #1 _ 342.4 კვ.მ, #2 _ 36 კვ.მ და 2013 წლის 19 აპრილის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე იმავე ქონების ½ გაასხვისა მოპასუხე დ. ზ-ზე.

1.1.5. ყვარლის რაიონის სოფელ ს-ის საზოგადო სასამართლოს 1989 წლის 26 თებერვლის გაყრილობის განაჩენით სოფელ ს-ში მცხოვრებ მ. ვ.ს ძე ზ-ის ოჯახი გაიყო სამ კომლად: მ. და თავისი შვილი კ. ზ-ი ცალკე, ვ. მ.ს ძე ზ-ი ცალკე კომლად და გ. ვ.ს ძე ზ-ი თავისი ცოლშვილით ცალკე კომლად. ვ. ზ-ს შეხვდა ქონების შემდეგი ნაწილი: „დასავლეთის მხარეს მაღლა-დაბლა ორი ოთახი მარნით, ერთი მაგიდა, ერთი შკაფი, ორი რკინის საწოლი, ორი ხელი ლოგინი, ორი სკამი, მაცივარი, ქვევრი 50-ჩაფიანი, ერთი სათონე, ერთი 20-ლიტრიანი შტოფი, ნავის ნახევარი, ერთი ტაშტი, ერთი ქვაბი, ერთი ვედრო“.

1.1.6. 1986-2008 წლების საკომლო წიგნების თანახმად, ი. ზ-ის კომლი შედგება შემდეგი წევრებისაგან:

ზ-ი ი. მ.ს ძე, ოჯახის უფროსი;

ზ-ი ლ. ა.ს ასული, ცოლი;

ზ-ი გ. ი.ს ძე, შვილი;

ზ-ი თ. ი.ს ასული, შვილი.

1.1.7. საარქივო ცნობის შესაბამისად, 1996-2008 წლების პერიოდისათვის ი. ზ-ის კომლს არიცხია 1ჰა მიწა. გარდა აღნიშნულისა, ი.ზ-ის ცალკე კომლად რეგისტრაციისა და მისთვის 1 ჰა მიწის ნაკვეთის კუთვნილების ფაქტს ადასტურებდა ასევე საქმეში წარმოდგენილი მიწის გადასახადის გადამხდელთა ჩანაწერები; მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების #... და #... აქტები, რომელთა თანახმადაც, 1992 წლის მიწის რეფორმის დროს ი. ზ-ისა და მ. ზ-ის კომლები ირიცხებოდა ცალ-ცალკე კომლებად, გამოყოფილი ჰქონდათ ერთი საზიარო ეზო და ცალ-ცალკე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთები.

1.1.8. ლ. ზ-ი მუდმივად ცხოვრობდა თავის აწ გარდაცვლილ მეუღლესთან სოფელ ს-ში, ხოლო მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ მოსარჩელე დაეუფლა და ფლობს მის ქონებას.

1.1.9. სოფელ ს-ის ტერიტორიული ორგანოს მიერ 2013 წლის 3 ივნისს გაცემული #... ცნობის შესაბამისად, ლ. ზ-ი შვილებთან ერთად, მისი დედამთილი _ მ. ზ-ი და მაზლი _ თ. ზ-ი ცხოვრობენ ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ს-ში ერთ საცხოვრებელ სახლში ცალ-ცალკე კომლებად და მოსარჩელეს სხვა საცხოვრებელი სახლი არ გააჩნია. აღნიშნული ცნობის გაცემის საფუძვლად მითითებულია საკომლო წიგნები N..., N... და N....

1.2. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ზემოაღნიშნული გარემოებების თაობაზე კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, წინამდებარე განჩინების მიმართ ამ გარემოებებს სავალდებულო ძალა გააჩნიათ.

1.3. კასატორის ძირითადი პრეტენზია მიმართულია გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი იმ ფაქტობრივი გარემოების წინააღმდეგ, რომ სააპელაციო სასამართლომ სადავო ქონება არასწორად ჩათვალა ი.ზ-ის სამკვიდროდ, შესაბამისად, არასწორად მიიჩნია ლ.ზ-ი ქონების მესაკუთრედ. გარდა აღნიშნულისა, მხარე სადავოდ ხდის მიკუთვნებული წილის ოდენობას და განმარტავს, რომ მოსარჩელეს ქონების ½-ზე უფლება არ წარმოშობია.

1.4. კასატორის პრეტენზიების მართებულობის შემოწმების მიზნით პალატა ყურადღებას გაამახვილებს დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე რამდენიმე გარემოებაზე: ი. ზ-ის დანაშთ ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველი სამემკვიდრეო-სამართლებრივი ურთიერთობებია. სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ _ ამ ქონების ღირებულება. დასახელებული ნორმით განსაზღვრულია სამკვიდრო ქონების ცნება და დადგენილია, რომ მემკვიდრეს, რომელიც ცალმხრივი ნების გამოვლენის გზით სამკვიდროს მიღების დამადასტურებელ იურიდიულ მოქმედებებს განახორციელებს, გადაეცემა გარდაცვლილი პირის ის უფლება-მოვალეობები, რომლებიც მას გარდაცვალების დროისათვის გააჩნდა. ამავე კოდექსის 1306-ე და 1451-ე მუხლების შესაბამისად, მემკვიდრე სამკვიდროს ფარგლებში სრულად ანაცვლებს გარდაცვლილ პირს იმ სამართლებრივ ურთიერთობებში, რომელიც მას გარდაცვალებამდე გააჩნდა. უფლებამონაცვლეობის მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძველი წარმოშობს მემკვიდრის საკუთრების უფლებას პირის გარდაცვალების მომენტიდან და უფლებამონაცვლეს, როგორც მესაკუთრეს, შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (სკ-ის 170-ე მუხლი).

1.4.1. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილით განსაზღვრულია მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტი, რომლის თანახმადაც სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. სწორედ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა და მოწმეთა ჩვენებების სანდოობის, იურიდიული დამაჯერებლობის შესაბამისად, ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში შეფასების შედეგად იზიარებს საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას იმის თაობაზე, რომ მ. ზ-ის საკუთრებად რეგისტრირებული უძრავი ქონების ნაწილი წარმოადგენდა ი. ზ-ის სამკვიდრო ქონებას, კერძოდ:

1.4.2. საქმეში წარმოდგენილია მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების #... და #... აქტები, რომლებითაც დადასტურებულია კასატორისა და ი. ზ-ის კომლისათვის 0,02 ჰა ეზოს საზიარო უფლებით გამოყოფა. მხოლოდ ის გარემოება, რომ ნუმერაცია არ არის თანმიმდევრული, არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს მიღება-ჩაბარების აქტებში არსებული ინფორმაციის გაზიარებაზე უარის თქმას. ამ თვალსაზრისით პალატა ასევე მიუთითებს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ სოფელ ს-ის საზოგადო სასამართლოს 1982 წლის 16 თებერვლის გაყრილობის განაჩენზე, რომლითაც მ. ვ.ს ძე ზ-ის კომლის სამ ნაწილად დაყოფაზეა საუბარი და განსაზღვრულია ასევე ახლად ჩამოყალიბებული კომლების მიერ ადრე არსებული კომლის ქონებით სარგებლობის წესი. ანალოგიურ ინფორმაციას შეიცავს საქმეში წარმოდგენილი საარქივო ცნობაც, სადაც საუბარია გაყრილობის განაჩენზე და ცნობაში აღნიშნულია, რომ ყვარლის არქივში დაცული ყვარლის რაიონის ს-ის სასოფლო საბჭოს 1982 წლის საარქივო დოკუმენტების თანახმად, მ. ვ.ს ძე ზ-ის ქონება გაიყო სამ კომლად.

1.4.3. საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1960წ. რედაქციით) 103-ე მუხლის პირველ აბზაცზე, რომლის თანახმადაც პირად საკუთრებაში შეიძლება იყოს საყოფაცხოვრებო, პირადი მოხმარების, კეთილმოწყობისა და დამხმარე საოჯახო მეურნეობის საგნები, საცხოვრებელი სახლი და შრომითი დანაზოგი. ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, მოქალაქეს პირად საკუთრებად შეიძლება ჰქონდეს ერთი საცხოვრებელი სახლი (ან ერთი სახლის ნაწილი). ამდენად, კომლის გაყრის დროისათვის მ. ზ-ის კომლს არ შეიძლებოდა ერთზე მეტი საცხოვრებელი სახლი ჰქონოდა საკუთრებაში, შესაბამისად, სწორედ სადავო სახლი წარმოადგენდა სამკვიდრო ქონებას, რომელზე უფლებაც მამკვიდრებელს რეგისტრირებული არ ჰქონდა, თუმცა უფლების წარმომშობი დოკუმენტის გაუქმების ფაქტი საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის, ამდენად, ის გარემოება, რომ სადავო სახლის ტექნიკური პასპორტი და ცნობა-დახასიათება მ. ზ-ის სახელზეა გაცემული, არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს გაყრილობის განაჩენში მითითებული ი. ზ-ის უფლების წარმოშობაზე უარის თქმას. გარდა აღნიშნულისა, პალატა მხედველობაში იღებს პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმედ დაკითხული პირების ჩვენებებს: მოწმე მ. ს-ის განმარტებით, ი. ზ-ი ცხოვრობდა სადავო სახლის დასავლეთ მხარეს და დაკავებული ჰქონდა სახლის დასავლეთით 2 ოთახი მაღლა და 2 ოთახი დაბლა, მოწმემ მიუთითა ქონების გაყოფაზეც, ანალოგიური გარემოებები დაადასტურა მოწმედ დაკითხულმა თ. მ-მა. მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდება ასევე ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ ი. ზ-ს გააჩნდა შემოსავალი და მან უძრავ ნივთს გარკვეული რეკონსტრუქცია ჩაუტარა. მოწმეთა ჩვენებების თაობაზე კასატორს პრეტენზია არ წარმოუდგენია, საკასაციო საჩივარში მიუთითა მხოლოდ ის, რომ მოწმეებმა ქონებათა იდენტურობა ვერ დაამტკიცეს, რასაც პალატა ვერ გაიზიარებს, ამასთანავე, როგორც ახალ ფაქტობრივ გარემოებაზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, სასამართლო ვერ იმსჯელებს მხარის განმარტებაზე, რომლის თანახმადაც, ნივთზე გაწეული გაუმჯობესებები ნ. ზ-ის ხარჯებით განხორციელდა.

1.5. კასატორის არგუმენტის თაობაზე, რომ სამკვიდრო ქონების იდენტიფიცირების შემთხვევაშიც კი, ქვემდგომმა სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა მხარეთა წილების საკითხი, პალატა კვლავ მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ გაყრილობის განაჩენზე, რომელიც ქონებაზე უფლებადამდგენი დოკუმენტია და ადასტურებს მხარეებს შორის როგორც მოძრავი, ისე უძრავი ქონების განაწილების ფაქტს. ამავე განაჩენით სახლის გარკვეული ნაწილი მიეკუთვნა მ. ზ-ის კომლსაც (მ. ზ-ის კომლს), თუმცა არც ამ უკანასკნელს აღურიცხავს სადავო ქონებიდან მიკუთვნებული წილი. საზიარო უფლებით გამოყოფილი ეზო კი, მხარეთა მფლობელობაში იყო სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდეც, შესაბამისად, წილთა თანაბრობის კანონიერების კუთხით, მნიშვნელოვანია, შემოწმდეს თუ რა სამართლებრივი რეჟიმი არსებობდა ახალი სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1960წ. რედაქციით) 93-ე მუხლის თანახმად, მიწა, მისი წიაღი, წყალი და ტყე წარმოადგენდა მხოლოდ სახელმწიფოს საკუთრებას და გაიცემოდა სარგებლობისათვის და ფიზიკურ პირთა საკუთრება ვრცელდებოდა საცხოვრებელ სახლებზე (ამავე კოდექსის 103-ე მუხლი).

1.6. მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის თანახმად, ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან ითვლება ამ პირთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ამ ნორმის მიზანი იმ ურთიერთობებში სამართლებრივი წესრიგის აღდგენაა, რომლებიც წარმოიშვნენ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით გაუქმებული ნორმატიული აქტების საფუძველზე. როგორც ზემოთ აღინიშნა, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის შესაბამისად, სახელმწიფოსაგან მფლობელობაში მიღებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ რჩებოდა კვლავ სახელმწიფო, ხოლო ამ მიწის ნაკვეთზე აღმართული საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრეს წარმოადგენდა მოქალაქე. სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების შემდეგ, მხარეთა კანონიერ სარგებლობაში (საზიარო ფლობის უფლება) არსებულ მიწის ნაკვეთზე სახელმწიფოს საკუთრების უფლება ტრანსფორმირდა მხარეთა თანასაკუთრებად, რაც გამართლებულს ხდის ქონების თანამესაკუთრედ აღიარების შესახებ სარჩელის იურიდიულ ინტერესს (სსსკ-ის 180-ე მუხლი), ამასთანავე, რადგანაც გაყრილობის განაჩენი მხარეებს სისრულეში არ მოუყვანიათ, ხოლო, მიწის ნაკვეთი (ეზო) დარჩა თანასაკუთრებაში, ანალოგიური რეჟიმი გავრცელდა ამ მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილზეც _ სადავო სახლზე, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, შენობა ამ მიწის არსებითი შემადგენელი ნაწილია, ხოლო 954-ე მუხლის შესაბამისად, თუ სპეციალურად სხვა რამ არ არის დადგენილი, თითოეულ მოწილეს ეკუთვნის თანაბარი წილი.

1.7. რაც შეეხება მიწის მიღება-ჩაბარების აქტსა და საარქივო ცნობაში ასახულ ეზოს ფართის სხვაობას, პირთა წილობრივ მონაცემებზე იგი გავლენას ვერ იქონიებს, რადგანაც ზემოაღნიშნული დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება სწორედ ამ უძრავი ქონების (0,02ჰა მიწისა და 932 კვ.მ მიწის) იდენტურად მიჩნევის პრეზუმფციას წარმოშობს, რომელიც კასატორს სარწმუნოდ არ გაუქარწყლებია.

1.8. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკისაგან არ განსხვავდება, კასატორის მიერ წარმოდგენილი 2013 წლის 11 დეკემბრის #ას-1133-1064-2012 განჩინებაში საუბარია კომლის უკანასკნელი წევრის მიერ ანდერძით განკარგულ ქონებაზე, რომელიც მოპასუხეთა მამკვიდრებელმა შეიძინა და იგი მოსარჩელეების მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებას არ წარმოადგენდა. ამდენად, მითითებულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება, თავისი ინდივიდუალური ბუნებიდან გამომდინარე, განსხვავდება წინამდებარე საქმეზე სადავოდ გამხდარი გარემოებებისაგან.

1.9. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

2. საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი მტკიცებულებები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს შუამდგომლობის გაზიარების საფუძველი, შესაბამისად, მის ავტორს უნდა დაუბრუნდეს სასამართლოს გადაწყვეტილებების ასლები 24 (ოცდაოთხი) ფურცლად (ტ. II, ს.ფ. 98-121).

3. სასამართლო ხარჯები:

ვინაიდან წინამდებარე განჩინებით არ დაკმაყოფილდა საკასაციო საჩივარი, პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს მხარეთა შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯების განაწილების წინაპირობები, ამასთანავე, კასატორის მიერ გადახდილი ბაჟი, ამავე კოდექსის 55-ე მუხლის თანახმად, უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ზ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. მოცემულ საქმეზე უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 აპრილის გადაწყვეტილება.

3. კასატორს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები _ სასამართლოს გადაწყვეტილებების ასლები 24 (ოცდაოთხი) ფურცლად (ტ. II, ს.ფ. 98-121).

4. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

5. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური