საქმე №ას-815-779-2014 30 ოქტომბერი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ შპს „ა. ჯ. ლ-ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს „ბ-ი“, გ. კ-ი, მ. კ-ი, თ. ძ-ე, ვ. ძ-ე, მ. გ-ი, გ. ა-ი, ი. კ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 27 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

შპს „ა. ჯ. ლ-მა“ (შემდგომში _ მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ბ-ის“, გ. კ-ის, მ. კ-ის, თ. ძ-ის, ვ. ძ-ის, მ. გ-ის, გ. ა-ისა და ი. კ-ის (შემდგომში _ მოპასუხეები) მიმართ და მოითხოვა მოსარჩელესა და შპს „ბ-ს“ შორის დადებული ყველა გენერალური და მისი შემადგენელი სალიზინგო შეთანხმებების, ასევე, დამოუკიდებელი შეთანხმების ბათილად ცნობა და მოპასუხეებისათვის 65 695,16 ლარის სოლიდარულად დაკისრება.

2. მოპასუხის პოზიცია:

შპს „ბ-მა“ სარჩელი არ ცნო და მოთხოვნის განხორციელების შემწყვეტი შესაგებლით განმარტა, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი ვალდებულება შესრულდა, მოსარჩელეს ვადამდე გადაეცა 2 142 703,87 ლარი, ამ თანხით ხუთ თვეში მიღებულმა სარგებელმა 379 395,88 ლარი შეადგინა, რაც ძირი თანხის 21,5%-ია. ვინაიდან მოსარჩელე არ აბრუნებდა ქონებას, მოპასუხე იძულებული იყო, ხელი მოეწერა შეთავაზებულ კაბალურ შეთანხმებაზე, დავალიანების ვადამდე დაფარვის შემთხვევაში პირგასამტეხლოს სახით 90 514,13 ლარის გადახდის თაობაზე. მიუხედავად წარმოქმნილი სიძნელეებისა, მოპასუხემ ჯარიმის სახით გადაიხადა 25 000 ლარი, რის შედეგადაც მოსარჩელემ დამატებით 404 395,88 ლარი მიიღო.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 27 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

5.1. გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1.1. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად შეაფასა მხარეთა შორის დადებულ ხელშეკრულებაში ტერმინი „ხელშეკრულების დახურვის თანხა“ პირგასამტეხლოდ, რის დასასაბუთებლად არასწორად დაეყრდნო კომერციული ბანკების პრაქტიკაზე მითითებას და არ შეაფასა მხარეთა შორის დადებული გენერალური ლიზინგისა და იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულების შემადგენელი ხელშეკრულების 2.2.9 მუხლი. პალატამ მიუთითა მხარეთა შორის 2009 წლის 9 დეკემბერს დადებულ ლიზინგისა და იჯარა-გამოსყიდვის #1011 გენერალური ხელშეკრულების 2.4.7 პუნქტზე, რომლის თანახმადაც, „პირგასამტეხლოს ოდენობა და სახე, ასევე, სხვა არსებითი პირობები, შეთანხმდება შემადგენელი სალ-ო და იჯარა–გამოსყიდვის ხელშეკრულებით (ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0,1%, ვადაზე ადრე დაფარვის შემთხვევაში 5%)“. სასამართლოს განმარტებით, ფულადი სახსრების ამა თუ იმ ფორმით გამცემი დაწესებულებების საქმიანობის პრაქტიკა, ხშირ შემთხვევაში, შემდეგი სახით ხორციელდება: თავდაპირველად იდება ზოგადი ხასიათის ე.წ გენერალური ხელშეკრულებები (რომლებიც ხშირად განზრახულობათა ოქმს წარმოადგენენ და არა კონკრეტული საკითხის მომწესრიგებელ იურიდიულ საბუთს) და ამ გენერალური ხელშეკრულებების საფუძველზე უკვე იდება კონკრეტული ე.წ შემადგენელი ხელშეკრულებები, სადაც უკვე გაწერილია მხარეთა შორის წარმოშობილი ზუსტი უფლებები და ვალდებულებები. კონკრეტულ შემთხვევაში დაიდო ზოგადი ე.წ გენერალური ხელშეკრულება, რომელშიც ვადაზე ადრე დაფარვის შემთხვევაში გადასახდელ თანხას ეწოდა ტერმინი „პირგასამტეხლო“. იმავე რიცხვით, ანუ 2009 წლის 9 დეკემბრით, თარიღდება #1011 გენერალური ხელშეკრულების შემადგენელი #1011/1 სალიზინგო ხელშეკრულება, სადაც უკვე განისაზღვრა კონკრეტული პირობები, მათ შორის, კონკრეტული თანხა, რომელმაც შეადგინა არა გენერალური ხელშეკრულებით განსაზღვრული 3 მილიონი აშშ დოლარი, არამედ – 2 504 023,88 ლარი. სწორედ ამ ხელშეკრულების 5.6.3 მუხლით განიმარტა ე.წ „ხელშეკრულების დახურვის თანხის“ ცნება. ამ ნორმის თანახმად, „ლიზინგის მიმღები უფლებამოსილია, ვადაზე ადრე შეწყვიტოს ხელშეკრულება ლიზინგის საგნის გამოსყიდვის მიზნით. ასეთ შემთხვევაში, ლიზინგის მიმღები ლიზინგის გამცემის სასარგებლოდ იხდის ლიზინგის ხელშეკრულების დახურვის თანხას. აღნიშნული პირობა ლიზინგის საგნის ლიზინგის მიმღების საკუთრებაში გადაცემასთან მიმართებით, იმოქმედებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ლიზინგის მიმღების მიერ შესრულებული იქნება გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში დადებული შემადგენელი სალიზინგო ხელშეკრულებებით ნაკისრი ყველა ვალდებულება. თუ ლიზინგის მიმღების მიერ ლიზინგის საგნის მიღებიდან გამომდინარე ვალდებულებების წინასწარ დაფარვა ხორციელდება წინამდებარე ხელშეკრულების დანართი 2-ით განსაზღვრული გადახდის თარიღში, ლიზინგის მიმღები ლიზინგის გამცემის სასარგებლოდ იხდის ლიზინგის ხელშეკრულების დახურვის თანხას. თუ ლიზინგის მიმღების მიერ ლიზინგის საგნის მიღებიდან გამომდინარე ვალდებულებების წინასწარ დაფარვა ხორციელდება წინამდებარე ხელშეკრულების დანართი #2-ით განსაზღვრული გადახდის თარიღის მომდევნო პერიოდში, ლიზინგის მიმღები ლიზინგის გამცემის სასარგებლოდ იხდის შემდგომი თვისთვის არსებული ლიზინგის ხელშეკრულების დახურვის თანხას“. ამავე ე.წ შემადგენელი ხელშეკრულების 2.2.9 პუნქტით ჩამოყალიბდა შემდეგი ტერმინის ცნება – „შემადგენელი სალიზინგო ხელშეკრულების დახურვის თანხა – კონკრეტული საანგარიშო პერიოდისათვის, წინამდებარე ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, განსაზღვრული თანხა, რაც შედგება ნარჩენი ღირებულებისა და ამ ღირებულების 5%–ის ჯამისაგან“. პალატის განმარტებით: მხარეთა შორის დადებული ორი იურიდიული საბუთიდან ერთი – ა) ე.წ გენერალური ხელშეკრულება სადავო თანხას უწოდებს პირგასამტეხლოს, ადგენს მის ოდენობას _ 5%-ს და ყველა სხვა პირობისათვის უთითებს შემადგენელ ხელშეკრულებაზე და ბ) ე.წ შემადგენელი ხელშეკრულება განსაზღვრავს ასეთი თანხის გადახდის გარკვეულ პირობებს, მას მოიხსენიებს „ხელშეკრულების დახურვის თანხად“ და ადგენს ასეთი თანხის საპროცენტო განაკვეთის გაანგარიშების პირობას.

5.1.2. სასამართლოს ამოცანაა, განსაზღვროს, თუ რა იურიდიული კატეგორიაა ე.წ „ხელშეკრულების დახურვის თანხა“. სამოქალაქო კოდექსი, ასეთი კატეგორიის თანხას პირდაპირ არ ითვალისწინებს, ასევე, არაა განსაზღვრული ასეთი სახის თანხის გადახდის რაიმე პირობა სალიზინგო ურთიერთობების მომწესრიგებელ სპეციალურ ნორმებში – სამოქალაქო კოდექსის 576-ე-580-ე მუხლები, თუმცა, ეს არ ნიშნავს, რომ მხარეებს არ შეუძლიათ შეთანხმდნენ ამ კოდექსისაგან განსხვავებულ მოწესრიგებაზე, თანახმად 319-ე მუხლის პირველი ნაწილისა.

5.1.3. სასამართლოს განმარტებით, საბანკო კრედიტის მომწესრიგებელი ნორმები იცნობენ ვადამდე დაფარვისათვის ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას (სკ-ის 892-ე მუხლი), თუმცა, ამ ნორმის ანალოგიით გამოყენება, მოცემულ დავასთან მიმართებით, სამოქალაქო კოდექსის მე-5 მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, პალატამ შეუძლებლად მიიჩნია. სასამართლომ მიუთითა მხარეთა შორის დადებული ე.წ შემადგენელი ხელშეკრულების #2 დანართზე, სადაც აღნიშნული იყო, რომ შპს „ბ-ის“ სალიზინგო ხელშეკრულების მთლიანი თანხა – 2 504 023,88 ლარი შედგებოდა ა) ლიზინგის საგნის ღირებულების _ 1 810 282, 53 ლარისა და ბ) ლიზინგის გამცემის სარგებლის _ 693 748, 14 ლარისაგან. დანართში მოყვანილი გრაფიკის მიხედვით, ლიზინგის გამცემს საიჯარო ინვესტიციიდან ყოველთვიურად უნდა მიეღო 60 282, 41 ლარი ფინანსური შემოსავალი. დანართში მოყვანილი რიცხვების ანალიზიდან გამომდინარე, პალატამ დაასკვნა, რომ საბოლოო ჯამში ხელშეკრულების სრულად შესრულებას უნდა გამოეწვია ლიზინგის გამცემი აპელანტისათვის საერთო ჯამში 2 504 023,88 ლარის მიღება. მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა ის გარემოება, რომ ლიზინგის თანხა წინსწრებით დაფარულ იქნა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ. როგორც შპს „ბ-ის“ 2012 წლის 2 ოქტომბრის წერილიდან ირკვეოდა, ამ უკანასკნელს ლიზინგის გამცემისათვის ჩარიცხული ჰქონდა 2 142 703,87 ლარი, საიდანაც ე.წ ფინანსური შემოსავალი შეადგენდა 379 395,88 ლარს. მხარეთა შორის 2012 წლის 20 ივნისს შედგენილ მორიგების აქტის პირველი პუნქტის თანახმად, იგი შედგა ლიზინგის მიმღების მიერ 9 დეკემბრის შემადგენელი ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულების გამო. ამდენად, ყველა ამ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით ირკვეოდა, რომ ლიზინგის მიმღებმა, ნაცვლად 12 თვისა, სალიზინგო თანხა დაფარა 5 თვეში, ასევე, დაფარა ამ 5 თვის ე.წ ფინანსური შემოსავალი და ამის შემდეგ მხარეთა შორის დაიდო ჯერ შეთანხმება 90 514 ლარის დაფარვის შესახებ, ხოლო შემდეგ – მორიგების აქტი, რომლითაც, 9 დეკემბრის ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულების გამო, შედგა დახურვის თანხის ახალი გრაფიკი.

5.1.4. პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლით, 418–ე მუხლის მე-2 ნაწილით და აღნიშნა, რომ 2009 წლის 9 დეკემბრის როგორც გენერალური, ისე შემადგენელი ხელშეკრულება ითვალისწინებდა შეთანხმებას გარკვეულ თანხაზე (5%), რომელსაც გენერალური ხელშეკრულება „პირგასამტეხლოდაც“ მოიხსენიებდა. მოცემულ შემთხვევაში, არსებობდა შეთანხმება ფულად თანხაზე, რაც სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის პირველი ნიშანი იყო. რაც შეეხებოდა ვალდებულების შეუსრულებლობას ან არაჯეროვან შესრულებას, სადავო არ იყო, რომ შპს „ბ-მა“ იგი დაარღვია, ანუ 12 თვის ნაცვლად 5 თვეში დაფარა დავალიანება. სასამართლომ განმარტა: არაჯეროვან შესრულებაზე პირდაპირ მიუთითებს 2012 წლის 20 ივნისის მორიგების აქტის პირველი პუნქტიც. ამდენად, არსებობს 417-ე მუხლით განსაზღვრული მეორე ნიშანიც – ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულება. ეს შეთანხმება დაიდო წერილობით – 2009 წლის 9 დეკემბრის გენერალური ხელშეკრულებისა და იმავე რიცხვის შემადგენელი ხელშეკრულების მეშვეობით, შესაბამისად, ე.წ „დახურვის თანხა“, პალატის დასკვნით, სხვა არაფერი იყო თუ არა პირგასამტეხლო.

5.1.5. გაზიარებულ იქნა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის გამოყენების თაობაზე. იმის გათვალისწინებით, რომ შპს „ბ-ის“ ზემოხსენებული წერილის (სხვა მტკიცებულება კი საქმეში არაა წარმოდგენილი) თანახმად, მას გადახდილი ჰქონდა 1 763 307,99 ლარი, ხოლო ფინანსური შემოსავლის სახით 379 395,88 ლარი, აგრეთვე, პირგასამტეხლო _ 24 818, 97 ლარი, დამატებით 65 695, 16 ლარის დაკისრება იქნებოდა შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო. სარჩელით მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს დაკისრება პირგასამტეხლოს, როგორც მინიმალური ზიანის ანაზღაურების საშუალებას, დააკარგვინებდა თავის ამგვარ დანიშნულებას და გადააქცევდა მოვალის დასჯის მექანიზმად, რაც დაუშვებელია.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილება.

6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

6.1.1. სააპელაციო სასამართლომ სადავო თანხა სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლით განსაზღვრულ პირგასამტეხლოდ მიიჩნია, რითაც დაარღვია კანონი, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, საქმე გვაქვს ფულად ვალდებულებასთან, რომელიც ხელშეკრულების ვადაზე ადრე შესრულებისთვისაა გათვალისწინებული. სააპელაციო პალატამ 2009 წლის 9 დეკემბრის გენერალური ხელშეკრულების 2.4.7. და გენერალური ხელშეკრულების შემადგენელი სალიზინგო ხელშეკრულების 5.6.3. პუნქტების ურთიერთდაკავშირებულობაზე მსჯელობისას ყურადღება არ მიაქცია გენერალური ხელშეკრულების 5.1. პუნქტს, რომლის თანახმადაც, გენერალური ხელშეკრულების შემადგენელი სალიზინგო ხელშეკრულებით განისაზღვრა პირგასამტეხლო, აქედან გამომდინარე, შემადგენელი ხელშეკრულების მე-10 მუხლით განისაზღვრა პირგასამტეხლოს საკითხიც, რომელიც არ მოიცავს სარჩელით მოთხოვნილი თანხის საფუძველს. „ხელშეკრულების დახურვის თანხა“ შინაარსობრივად სამოქალაქო კოდექსის 872-ე მუხლით განსაზღვრული ზიანის ანაზღაურების მსგავსია, სასამართლომ გაიზიარა ის გარემოება, რომ მსგავსი შეთანხმება, კანონს არ ეწინააღმდეგება, თუმცა, ლიზინგის მიმღების მიერ დავალიანების ვადამდე დაფარვა პალატამ ხელშეკრულების დარღვევად მიიჩნია, ხოლო მხარეთა სადავო შეთანხმება _ პირგასამტეხლოდ. მოპასუხის მიერ ვალდებულების დარღვევას კი, წარმოადგენს არა დავალიანების ვადამდე დაფარვა, არამედ სარჩელით მოთხოვნილი თანხის გადაუხდელობა.

6.1.2. სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა და არ შეაფასა მხარეთა შორის 2010 წლის 25 აპრილსა და 2012 წლის 20 ივნისს გაფორმებული შეთანხმებები, რომლებითაც განისაზღვრა მოპასუხის დავალიანების გასტუმრების პირობები და გრაფიკი. მითითებული შეთანხმებები წარმოადგენდა სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით განსაზღვრულ ვალის არსებობის აღიარებას, მით უმეტეს, რომ მოპასუხემ აღიარებული ვალდებულების ნაწილი შეასრულა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

1.2. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

1.3. გასაჩივრებული განჩინების დასკვნები ძირითადად იმ ფაქტობრივ დასაბუთებას ემყარება, რომ მხარეთა შორის დადებული გენერალური და მისი შემადგენელი ხელშეკრულების დათქმა ე.წ „ხელშეკრულების დახურვის თანხის“ თაობაზე წარმოადგენდა პირგასამტეხლოს, რამდენადაც, საქმის მასალებით დგინდებოდა სამოქალაქო კოდექსის 417-ე-418-ე მუხლების პირობებზე დადგენილი წესით შეთანხმება, ამავე კოდექსის 420-ე მუხლის თანახმად კი, პალატამ მიიჩნია, რომ განხორციელებული შესრულებისა და უკვე გადახდილი ე.წ ჯარიმიდან გამომდინარე, სარჩელით მოთხოვნილი თანხის მოპასუხეებისათვის დაკისრება პირგასამტეხლოს მინიმალური ზიანის ბუნებას შეეწინააღმდეგებოდა მისი შეუსაბამოდ მაღალი ოდენობიდან გამომდინარე.

1.4. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.5. საკასაციო პრეტენზიების შესწავლის შედეგად სასამართლომ გამოიტანა დასკვნა, რომ სადავოს წარმოადგენდა „ხელშეკრულების დახურვის თანხის“ თაობაზე მხარეთა წერილობითი შეთანხმების სამართლებრივი შეფასება. პალატა მოიხმობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვან პრაქტიკას, რომლის თანახმადაც, „ხელშეკრულებათა განმარტების სპეციფიკა განპირობებულია ურთიერთობათა ორმხრივი (მრავალმხრივი) ხასიათით, დისპოზიციური ნორმების გამოყენებით, სავაჭრო და საქმიანი ჩვეულებებითა და ტრადიციებით, მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობაში ჩამოყალიბებული პრაქტიკით, იმპერატიული ნორმების მოთხოვნათა გათვალისწინების აუცილებლობით და ა.შ. ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარსის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა. ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება. ნების გამოვლენის განმარტება ემსგავსება კანონის განმარტებას: ორივე შემთხვევაში ხდება ბუნდოვანი, საეჭვო აზრის დაზუსტება, მაგრამ, თუ კანონის განმარტებას ზოგადი ხასიათი აქვს, ე.ი სავალდებულოა და გამოიყენება ყველას მიმართ და მიზნად ისახავს კანონის ბუნდოვანი ადგილების ერთიანი გაგების უზრუნველყოფას, გარიგების (ხელშეკრულების) განმარტების მიზანი უფრო ვიწროა – გარიგების (ხელშეკრულების) მონაწილე მხარეებს შორის ურთიერთობის გარკვევა. ამიტომ ასეთ განმარტებას ძალა აქვს მხოლოდ გარიგების მონაწილეებისათვის. სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს. ხელშეკრულების განმარტების საჭიროებას ადგილი აქვს იმ შემთხვევაში, როცა სახეზეა ხელშეკრულება, რომლის გამონათქვამებიც ბუნდოვანი, ორაზროვანი ან ურთიერთგამომრიცხავია, აგრეთვე როცა მისი გამონათქვამები შესწორებასა და შევსებას მოითხოვენ. ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში არსებულ გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო, მეორეს მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს (იხ. სუსგ №ას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი).

1.6. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს წარმოადგენს მეწარმე სუბიექტი (მოსარჩელე), რომელიც, სამეწარმეო საქმიანობის ფარგლებში, დებს სალიზინგო ხელშეკრულებებს და მეორე მხარისაგან ანაზღაურების (რაც, ბუნებრივია, ლიზინგის სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარეობს) მიღებას დროში გაწერილ პროცესს უკავშირებს (რაც ორიენტირებულია გარკვეული მოგების მიღებაზე), ამ სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულების ვადამდე შესრულება სააპელაციო სასამართლომ სრულიად კანონიერად მიიჩნია ვალდებულების დარღვევად, ხოლო სადავო შეთანხმება (პირობა), ლ-ისათვის დამახასიათებელი სუბიექტური და ობიექტური გარემოებების გათვალისწინებით, პირგასამტეხლოზე შეთანხმებად. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას მოთხოვნილი ოდენობის პირგასამტეხლოს შეუსაბამობასთან დაკავშირებით და თვლის, რომ მოპასუხის მიერ უკვე განხორციელებული შესრულება ასევე უზრუნველყოფს თავად პირგასამტეხლოს კანონისმიერ ფუნქციას, რამდენადაც, სამოქალაქო კოდექსის 419-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, პირგასამტეხლოს დანიშნულებაა ვალდებულების დარღვევის მინიმალური ზიანის ანგარიშში პირგასამტეხლოს თანხის ჩათვლა. ფუნქციური დანიშნულებით, მინიმალური ზიანი არ წარმოადგენს ფაქტობრივად დამდგარი ზიანის სრულ ანაზღაურებას, არამედ ესაა თანხა, რომელიც უზრუნველყოფს კრედიტორის მოთხოვნის მინიმალურ დაკმაყოფილებას, სწორედ ამითაა გამართლებული პირგასამტეხლოს სახელშეკრულებო ბუნება, ანუ პირგასამტეხლოს დაკისრებისათვის სავალდებულოა მხარეთა მიერ შესაბამისი ფორმით შეთანხმების მიღწევა, რაც რეგულირებულია სამოქალაქო კოდექსის 418-ე მუხლის მე-2 ნაწილით.

1.7. განსხვავებით ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან, რომელიც, სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არ საჭიროებს მხარეთა წინასწარი შეთანხმების არსებობას, პირგასამტეხლო ყოველთვის სახელშეკრულებო პირობად გვევლინება. ზიანის ანაზღაურების სახელშეკრულებო პირობის ერთადერთი გამონაკლისია ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებისას პროცენტზე შეთანხმება (სკ 403-ე მუხლი), თუმცა ეს შემთხვევა სახეზე არ გვაქვს.

1.8. პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის დათქმა, რომლის თანახმადაც სასამართლოს შეუძლია საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო, მოპასუხის შესაგებლის არსებობისას, ლეგიტიმურს ხდის პირგასამტეხლოს ოდენობის შეფასებას სასამართლოს მიერ, რაც არ შეიძლება განვიხილოთ სამართლის ნორმის დარღვევად, თავის მხრივ, მუხლი განსაზღვრავს, რომ პირგასამტეხლოს სამართლიანი ოდენობა სასამართლომ უნდა დაადგინოს საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, რაც არ შეიძლება განმარტებულ იქნეს იმგვარად, რომ პირგასამტეხლოს განსაზღვრისათვის უნდა არსებობდეს რაიმე სპეციალური მტკიცებულება, იგი ყოველთვის გონივრული განსჯის შედეგია და ამოსავალ პრინციპს წარმოადგენს როგორც დარღვეული ვალდებულების ხასიათი, ისე კრედიტორისა და მოვალის ინტერესთა თანაფარდობა.

1.9. საკასაციო პალატა განუმარტავს კასატორს, რომ მხარეთა შორის 2010 წლის 25 აპრილსა და 2012 წლის 20 ივნისს მიღწეული შეთანხმებები შეუძლებელია მივიჩნიოთ სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით განსაზღვრულ ვალის არსებობის აღიარებად, რადგანაც ისინი კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულებაზე შეთანხმებაა და, საჭიროების არსებობის შემთხვევაში, შესაძლებელი იქნებოდა გვემსჯელა რეალურად არსებული ვალდებულებიდან გამომდინარე მხარეთა ურთიერთმოთხოვნებზე, მაშინ, როდესაც სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლი აწესრიგებს იმგვარ ვალის არსებობის აღიარების საკითხს, რომელიც აბსტრაქტულია და მოკლებულია ყოველგვარ კონკრეტიკას, რამდენადაც ამგვარი აღიარება დამოუკიდებელი ხელშეკრულებაა და სხვა ვალდებულებიდან არ გამომდინარეობს.

1.10. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არ აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან პირგასამტეხლოს ოდენობის შემცირების თაობაზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა, ხოლო გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის თაობაზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებისაგან (იხ. სუსგ №ას-921-960-2011 25 ნოემბერი, 2011 წელი).

1.11 ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას შპს „ა. ჯ. ლ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

2. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 07.09.2014წ. N... საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 3 284,76 ლარის, 70% _ 2 299,332 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ა. ჯ. ლ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს „ა. ჯ. ლ-ს“ (ს/N...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) მის მიერ 07.09.2014წ. N... საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 3 284,76 ლარის 70% _ 2 299,332 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური