საქმე №ას-939-889-2015 13 ნოემბერი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „ს-ოს რ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. პ-ის უფლებამონაცვლე ლ. პ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 9 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სარჩოს ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

ი. პ-ის უფლებამონაცვლე ლ. პ-მა (შემდგომში _ მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს-ოს რ-ის“ (შემდგომში _ მოპასუხე/კასატორი) მიმართ მიუღებელი სარჩოს სახით ერთჯერადად 1 500 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოპასუხემ მოთხოვნის შემწყვეტი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ვალდებულებას კეთილსინდისიერად ასრულებდა, რაც გამორიცხავდა მოსარჩელის მოთხოვნის კანონიერებას მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მიუღებელი სარჩოს 1 500 ლარის, ერთჯერადად გადახდა.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 9 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩვრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

5.1. გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1.1. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ი. პ-მა სს „ს-ოს რ-აში“ შრომითი მოვალეობების შესრულებისას საწარმოო ტრავმა მიიღო და პროფესიული შრომისუნარიანობა 100%-ით დაკარგა. იგი 2011 წლის 1 სექტემბრიდან მოპასუხისაგან ყოველთვიურად სარჩოს სახით იღებდა 1 100 ლარს. აღნიშნული გარემოებები დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 5 იანვრის გადაწყვეტილებით, რომელიც უცვლელად იქნა დატოვებული უზენაესი სასამართლოს მიერ და შესულია კანონიერ ძალაში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, არ იქნა გაზიარებული აპელანტის განმარტება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მტკიცებულებების გარეშე დაადგინა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები.

5.1.2. ი. პ-ი გარდაიცვალა 2013 წლის 30 სექტემბერს და მისი უფლებამონაცვლე იყო ლ. პ-ი, რომელიც აწ გარდაცვლილი ი. პ-ის კანონისმიერი მემკვიდრეა პირველი რიგის მემკვიდრეთა წრიდან - მეუღლეა. ლ. პ-მა მიიღო მეუღლის სამკვიდრო.

5.1.3. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პალატამ განმარტა, რომ, დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე, პირს ზიანის ანაზღაურება შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს პასუხისმგებლობის დაკისრების კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები. მოპასუხე ორგანიზაციაში მუშაობის პერიოდში მოსარჩელეს მიღებული ჰქონდა საწარმოო ტრავმა, რის გამოც მას შეეზღუდა შრომის უნარი, ანუ, მიღებული ტრავმის გამო, პროფესიული უნარი დაკარგული ჰქონდა 100%-ით, უვადოდ. პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე, საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 6 თებერვლის #53 ბრძანებულებაზე (რომლითაც ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის #48 ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი“), საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის #53 დადგენილებაზე (რომლითაც განისაზღვრა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი), შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის 1.1 და 1.2 პუნქტებზე და განმარტა, რომ, მართალია, სარჩოს გადაანგარიშების შესაძლებლობას საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის #53 დადგენილება არ ითვალისწინებდა, თუმცა, თავად ზიანის ანაზღაურების მიზანი სწორედ დაზარალებულისათვის მიყენებული ზიანის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც, შრომის უნარის შეზღუდვის გამო, დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, მას არ აქვს უნარი, მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით, რომელსაც იგი მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. საქართველოს მთავრობის 2013 წლის პირველი მარტის #45 დადგენილებით გაუქმდა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის #53 დადგენილება. პალატამ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ წინამდებარე სასარჩელო წარმოების გზით ი. პ-ისათვის სარჩოს დაწესება კი არ ხდება, არამედ დაწესებული სარჩოს გადაანგარიშება, შესაბამისად, საქმეში წარმოდგენილი აქტითა და დამსაქმებლის კონკლუდენტური ქმედებით დასტურდებოდა დამსაქმებლის ვალდებულება, გადაეხადა დასაქმებულისათვის სარჩო იმ ოდენობით, რასაც ის მიიღებდა, დამსაქმებელთან შრომითი საქმიანობის განხორციელების დროს შრომის უნარის 100 %-ით დაკარგვის გარეშე.

5.1.4. პალატამ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 44-ე მუხლით, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი, პალატამ აღნიშნა ისიც, რომ სარჩოს გადახდის ვალდებულება მოპასუხეს სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე ევალებოდა, იგი მოსარჩელეს 2011 წლის 1 სექტემბრიდან ყოველთვიურად უხდიდა 1 100 ლარს. 2012 წლის 1 დეკემბრიდან სს „ს-ოს რ-ის“ მოქმედი მემანქანის ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 1 250 ლარს, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად განსაზღვრა მოპასუხისათვის დასაკისრებელი სარჩოს ოდენობა, მით უფრო, რომ სააპელაციო პრეტენზია სარჩოს დაანგარიშების ნაწილში არც ყოფილა წარდგენილი.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილებასა და სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე, რაც არასწორია, ვინაიდან ისინი სარჩოს გადაანგარიშებას არ აწესრიგებენ. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილების 1.2. მუხლი არეგულირებს დამსაქმებლის ბრალის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების წესს და არა დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებას. ამ საკითხს არეგულირებდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის #48 ბრძანებულების 36-ე მუხლი, ხოლო, მარჩენლის გარდაცვალების გამო, ხელფასის ცვლილებასთან ერთად სარჩოს გადაანგარიშება რეგულირდებოდა ამავე წესის 38-ე მუხლით, რომელშიც პრეზიდენტის 2005 წლის 7 ნოემბრის #923 ბრძანებულებით შევიდა ცვლილება და ხელფასის ცვლილებასთან ერთად სარჩო გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარება. გასათვალისწინებელია, რომ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის #53 დადგენილება (მოქმედი) აღარ ითვალისწინებს მარჩენალდაკარგული პირისათვის სარჩოს გადაანგარიშებას. რაც შეეხება სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლს, იგი სპეციალური ნორმაა და არეგულირებს სახელშეკრულებო ან სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურებას და მისი გამოყენება არასწორია. ამდენად, სასამართლოს არ უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 992-ე მუხლებით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

1.2. გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება ძირითადად იმ დასკვნებს ეფუძნება, რომ მამკვიდრებლის ჯანმრთელობის დაზიანება, შრომის უნარის 100%-ით დაკარგვა, მოპასუხის ბრალი და სარჩოს დანიშვნა დადგენილია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, შესაბამისად, მათ პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნიათ წინამდებარე დავაში და, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მოსარჩელე ამ ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურების ვალდებულებისაგან გათავისუფლებულია, ასევე, დადგენილია მოპასუხე საწარმოში ანალოგიურ პოზიციაზე დასაქმებული მუშაკის ხელფასის მატების ფაქტი და ის გარემოება, რომ მოსარჩელე გარდაცვლილი მარჩენლის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე მეუღლეა, რომელმაც დადგენილი წესით მიიღო სამკვიდრო.

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4. კასატორის პრეტენზია გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებით შემოიფარგლება, რასაც პალატა არ იზიარებს და მოიშველიებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დამკვიდრებულ ერთგვათოვან პრაქტიკას, რომლის თანახმადაც, „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის #48-ე ბრძანებულების მე-12 პუნქტით მუშაკისათვის დადგენილი ყოველთვიური სარჩოს ოდენობა ექვემდებარებოდა გადაანგარიშებას, მიუხედავად იმისა, როდის მიიღო მან ეს დასახიჩრება. აღნიშნულ ბრძანებულებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის თაობაზე საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 7 ნოემბრის #923 ბრძანებულების მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით ამოღებულ იქნა პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის #48-ე ბრძანებულების მე-12 პუნქტი. 2007 წლის 6 თებერვლის საქართველოს პრეზიდენტის #93 ბრძანებულებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის #48 ბრძანებულებით დამტკიცებული წესები. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის #53 დადგენილებით კი, დამტკიცდა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი. აღნიშნული წესის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საწარმოში, დაწესებულებასა და ორგანიზაციაში, ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ამ წესით, საქართველოს შრომის კოდექსითა და სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში. აღნიშნული დადგენილებით ახლებურად მოწესრიგდა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის ზიანის ანაზღაურების წესები. სხეულის დაზიანებითა და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. აღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სარჩოს ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც მარჩენალი მიიღებდა ხელფასს ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო“ (იხ. სუსგ №ას-169-497-09, 24 ივლისი, 2009 წელი).

1.5. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

1.6. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

2. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 11 აგვისტოს #... საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი, 150 ლარის 70% _ 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს-ოს რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ სს „ს-ოს რ-ას“ (ს/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 11 აგვისტოს #... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 150 ლარის 70% _ 105 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური