საქმე №ას-713-678-2015 27 ოქტომბერი, 2015 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვა

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

კასატორი – ს. ფ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ. ფ-ა, ნოტარიუსი ხ. კ-ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 28 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ანდერძის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ს. ფ-ე (შემდეგში - მემკვიდრე ან ძმისშვილი) 2013 წლის 19 აპრილს გარდაცვლილი ზ. ფ-ის (შემდეგში - მოანდერძე ან მამკვიდრებელი) ძმისშვილია, მეორე რიგის კანონით მემკვიდრე; პირველი რიგის მემკვიდრეები გარდაცვლილს არ ჰყოლია [საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში - სსკ, 1307-ე, 1336-ე, 1337-ე მუხლები].

2. 2013 წლის 16 აპრილს მოანდერძემ ნოტარიუსს შეადგენინა ანდერძი, რომლითაც თავისი ქონება, მათ შორის - ქალაქ ბ-ში, ბ-ის ქუჩის N69-ში და ჩ-ის მუნიციპალიტეტის სოფელ მ-ში მდებარე უძრავი ქონება, უანდერძა ნ. ფ-ას (შემდეგში - მემკვიდრეობის მიმღები). ანდერძის შედგენისას ნოტარიუსმა დაადგინა მოანდერძის ვინაობა, შეამოწმა მისი ქმედუნარიანობა, რომელშიც ეჭვის შეტანის საფუძველი არ გასჩენია; სსკ-ის 1371-ე მუხლის განმარტების შემდეგ, ტექნიკური საშუალებების გამოყენებითა და ორი მოწმის, ი. შ-ისა და მ. ხ-ის დასწრებით, შეადგინა აღნიშნული ანდერძი [სსკ-ის 1357-ე, 1358-ე მუხლები].

3. მოანდერძეს 2013 წლის 10 აპრილს დაუსვეს დიაგნოზი: საშოს კიბო, მე-4 სტადია; საერთო მდგომარეობიდან გამომდინარე, მას ესაჭიროებოდა ნარკოტიკული საშუალება - მორფინი.

4. საქმეში განთავსებული შპს „ბ-ის“ ცნობით დგინდება, რომ მოანდერძესთან, 2013 წლის 5 აპრილიდან 19 აპრილის ჩათვლით, არაერთხელ გამოიძახეს სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ბრიგადები, 2013 წლის 16 აპრილს, 10:48 საათზე, ერთ-ერთი გამოძახების დროს პაციენტს დაუსვეს დიაგნოზი: არტერიული ჰიპერტენზია. შემდეგი გამოძახება დაფიქსირებულია 2013 წლის 19 აპრილს, 09:50 საათზე. სამედიცინო ბრიგადის მისვლამდე მოანდერძე გარდაიცვალა (იხ. გარდაცვალების მოწმობა, ტ. 2, ს.ფ.79).

5. 2013 წლის 14 ივნისს მემკვიდრემ სარჩელით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა ნოტარიუსის მიერ 2013 წლის 16 აპრილს დამოწმებული ანდერძის (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის N...) ბათილად ცნობა იმ საფუძვლით, რომ მამკვიდრებელს ნათესაური ურთიერთობა არ აკავშირებდა მემკვიდრეობის მიმღებთან. გარდაცვლილი მოანდერძე მძიმე სენით იყო დაავადებული, ნარკოტიკულ მკურნალობაზე იმყოფებოდა, ასევე, იღებდა ძლიერ ტკივილგამაყუჩებელ პრეპარატს, რომელსაც ახასიათებდა ანალგეზიის, სედაციისა და ეიფორიის გამოწვევა, შესაბამისად, ანდერძი შედგენილი იყო ისეთ ვითარებაში, როდესაც მოანდერძეს არ შეეძლო, შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და წარემართა იგი საკუთარი ნების შესაბამისად.

6. საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილებით მემკვიდრის სარჩელი ანდერძის ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

7. საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ამ გადაწყვეტილების 1-5 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, იხელმძღვანელა სსკ-ის 1306-ე, 1308-ე, 1344-ე, 1345-ე, 1346-ე, 1357-ე, 1358-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ ანდერძი უნდა შედგეს წერილობითი ფორმით. ამასთან, დასაშვებია წერილობითი ანდერძი სანოტარო ფორმით ან ამის გარეშე. სსკ-ის 1357-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სანოტარო ფორმა მოითხოვს, რომ ანდერძი შედგენილი და ხელმოწერილი იქნეს მოანდერძის მიერ და ნოტარიუსმა დაადასტუროს, ხოლო იქ, სადაც ნოტარიუსი არ არის - თვითმმართველობის ადგილობრივმა ორგანომ.

8. სსკ-ის 1358-ე მუხლის პირველი ნაწილით, დასაშვებია, რომ ანდერძი მოანდერძის სიტყვებით ჩაიწეროს ნოტარიუსმა ორი მოწმის თანდასწრებით. ანდერძის ჩაწერისას შეიძლება გამოყენებულ იქნეს საერთოდ მიღებული ტექნიკური საშუალებები, ამავე ნორმის მეორე ნაწილით, მოანდერძის სიტყვებით ნოტარიუსის მიერ ჩაწერილი ანდერძი უნდა წაიკითხოს მოანდერძემ და ნოტარიუსისა და მოწმის თანდასწრებით მოაწეროს ხელი.

9. განსახილველ შემთხვევაში, მოანდერძის ავადმყოფობის გამო, მას ნოტარიუსი პირადად ეწვია ბინაში შემდეგ მისამართზე: ქ. ბ-ი, მ-ის ქ. N52 და კანონით დადგენილი წესით შეადგინა ანდერძი (იხ. ამ განჩინების მე-2, მე-8 პუნქტები).

10. სსკ-ის 1403-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ანდერძი ბათილად ჩაითვლება იმ პირობების არსებობისას, რომლებიც იწვევენ გარიგების ბათილობას საერთოდ. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, ანდერძი სასამართლოს მიერ შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ იგი შედგენილია კანონით დადგენილი წესების დარღვევით, ასევე, ისეთ მდგომარეობაში, როდესაც პირს არ შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და წარემართა იგი.

11. ზემოაღნიშნულ ნორმათა თანახმად, გარანტირებულია პირის უფლება, საკუთარი სურვილისამებრ, განკარგოს ქონება და საამისოდ გამოავლინოს ნება. ანდერძი სწორედ ამგვარი თავისუფალი ნების გამომვლენი განკარგულებაა. იგი ცალმხრივი გარიგებაა და მისი სამართლებრივი შედეგები უკავშირდება მოანდერძის გარდაცვალებას.

12. სსკ-ის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება.

13. სასამართლომ აღნიშნა, კანონმდებლობით ზუსტად არის გაწერილი ანდერძის შედგენის წესი. აღნიშნული განპირობებულია იმით, რომ ის პირი, რომლის ნებაც ანდერძშია გამოხატული, იმ დროს, როდესაც ანდერძი ძალას იძენს, ცოცხალი აღარ არის, ეს კი ართულებს მისი ნების ნამდვილობის დადგენას. განსახილველ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ 2013 წლის 16 აპრილს ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით, მოანდერძის სიტყვებით, შედგა ანდერძი და ის, მოანდერძისა და მის მიერ არჩეული 2 მოწმის თანდასწრებით დაამოწმა ნოტარიუსმა.

14. სასამართლომ განმარტა, ანდერძის იურიდიული ბუნებიდან გამომდინარე, ანდერძის ბათილობისას, უპირატესი მნიშვნელობა ენიჭება მამკვიდრებლის ნების ნამდვილობას. ანდერძის გაფორმებასთან დაკავშირებული ყველა წესი, რომელიც დადგენილია ნორმატიული აქტებით, ემსახურება ერთადერთ მიზანს, მოანდერძის ნების სწორად დაფიქსირებას. აქედან გამომდინარე, ანდერძის ბათილობას საფუძვლად შეიძლება დაედოს ისეთი დარღვევა, რომელიც საეჭვოს ხდის მოანდერძის ნების ნამდვილობას.

15. სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში წარმოდგენილი დოკუმენტაციისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებების შეფასების შედეგად, არ დადგინდა, რომ მოანდერძის ნების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანის საფუძველი არსებობდა, რაც სადავოდ ქცეული ანდერძის ბათილად ცნობაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა.

16. სასამართლომ მიუთითა, ანდერძის ბათილად ცნობის იურიდიული ინტერესი მხოლოდ იმ პირს აქვს, რომელიც, ანდერძის ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სამკვიდრო ქონებას მიიღებს. ასეთს, როგორც წესი, კანონით მემკვიდრე წარმოადგენს.

17. სასამართლომ აღნიშნა, სსკ-ის 1336-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელე არის მეორე რიგის მემკვიდრე ძმისშვილი, სადავო ანდერძის ბათილად ცნობის შემთხვევაში, მას წარმოეშობოდა უფლება სამკვიდრო ქონებაზე, რაც სარჩელის მიმართ მისი იურიდიული ინტერესის არსებობაზე მეტყველებს.

18. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში-სსსკ) 1991-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, სარჩელის განუხილველად დატოვების ან საქმისწარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით (განჩინებით) აუქმებს ამ სარჩელთან დაკავშირებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიებას, რაც საჩივრდება ამ გადაწყვეტილების (განჩინების) გასაჩივრებისათვის კანონით დადგენილი წესით.

19. საქალაქო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მემკვიდრის სარჩელი და, შესაბამისად, გააუქმა 2013 წლის 10 ოქტომბრისა და 2013 წლის 6 დეკემბრის განჩინებებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება ნოტარიუსისათვის მამკვიდებლის დანაშთ სამკვიდროზე (უძრავი ქონება მდებარე ქ. ბ-ში, ბ-ის ქ. N69-ში ს/კ ...), აქტივებსა და პასივებზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემის აკრძალვის თაობაზე.

20. მემკვიდრემ სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, მისი სარჩელის დაკმაყოფილება.

21. სააპელაციო საჩივარი შემდეგ საფუძვლებს ემყარება:

21.1. მოანდერძე ანდერძის შედგენის დროს, იღებდა ძლიერ, ტკივილგამაყუჩებელ ნარკოტიკულ საშუალებას - მორფინს, რომელსაც ახასიათებდა ანალგეზიის, სედაციისა და ეიფორიის გამოწვევის უნარი; ამდენად, მას არ შეეძლო, შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და წარემართა იგი თავისი ნების შესაბამისად. ამ გარემოებას ისიც ადასტურებდა, რომ მოანდერძემ მთელი თავისი ქონება უანდერძა მისთვის უცნობ პირს, მაშინ, როდესაც ჰყავდა მეორე რიგის მემკვიდრე- ძმისშვილი.

21.2. ასევე, დარღვეულია ანდერძის შედგენის წესები: დამსწრეთაგან ერთ-ერთი - მ. ხ-ი იყო სამკვიდროს მიმღების წარმომადგენელი ერთ-ერთ სასამართლო დავაში; ხოლო მეორემ, ი. შ-ემ, მოწმედ დაკითხვისას განაცხადა, რომ იგი ანდერძის შედგენისას ფანჯარასთან იყო და ნარდს თამაშობდა სხვა მეზობლებთან ერთად.

21.3. დადგენილია, რომ მოანდერძეს ჩ-ის რაიონის სოფელ მ-ში რაიმე ქონება არ ჰქონია, შესაბამისად, გაუგებარია, როგორ აღმოჩნდა ანდერძში მითითება არარსებულ ქონებაზე.

21.4. სამკვიდროს მიმღები დაინტერესებული იყო ქონებით, რასაც, მემკვიდრის მოსაზრებით, ის ფაქტიც ადასტურებდა, რომ ანდერძის შედგენის დღესვე, სამკვიდროს მიმღები გამოცხადდა ჯერ კიდევ მამკვიდრებლის საკუთრებად რიცხულ სახლში და პოლიციის მეშვეობით მოინდომა მემკვიდრის (აპელანტის) ოჯახის გამოსახლება; როდესაც თავის მიზანს ვერ მიაღწია, სამკვიდროს მიმღებმა ნოტარიუსს მიმართა მინდობილობის გაცემის მოთხოვნით, რაზედაც უარი მიიღო. ეს გარემოებები დადასტურდა მოწმის ჩვენებით.

22. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერად და არსებითად სწორად მიიჩნია, რის გამოც 2015 წლის 28 მაისის განჩინებით არ დააკმაყოფილა მემკვიდრის სააპელაციო საჩივარი.

23. სსსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლო სრულად დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს დასკვნებს საქმის სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით და, დასაბუთების ნაცვლად, მათზე მიუთითა.

24. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ მემკვიდრის სარჩელი ეფუძნებოდა შემდეგ ფაქტს: მოანდერძე ანდერძის შედგენის დროს, იმყოფებოდა სამკურნალო (ნარკოტიკული) პრეპარატის ზემოქმედების ქვეშ, ამიტომ სრულად ვერ აცნობიერებდა საკუთარი ქმედების მნიშვნელობას და ვერ განაგებდა მას საკუთარი ნების შესაბამისად. ამდენად, ფაქტობრივად, მემკვიდრის მოთხოვნა ეფუძნებოდა სსკ-ის 58-ე მუხლის მე-2 ნაწილს, რომლის თანახმადაც, ბათილად შეიძლება ჩაითვალოს ნების გამოვლენა ცნობიერების დაკარგვისა და დროებითი ფსიქიკური მოშლილობის დროს (ნორმის შინაარსი მითითებულია 2013 წლის 16 აპრილისათვის მოქმედი რედაქციით).

25. საქმის განხილვის შედეგად დადასტურდა, რომ მოანდერძეს არც ზოგადად და არც სადავო ანდერძის შედგენისას, რაიმე ფსიქოზური აშლილობა არ აღენიშნებოდა და მას შეეძლო, შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და განეგო იგი.

26. მემკვიდრემ მიუთითა ნოტარიუსის მიერ ანდერძის შედგენის წესის დარღვევაზე იმ თვალსაზრისითაც, რომ ვერ იქნა უზრუნველყოფილი ანდერძის შედგენა მიუკერძოებელი მოწმეების დასწრების პირობებში, რადგან მათგან ერთი დაინტერესებული პირი იყო, მეორე კი - ფაქტობრივად არ მონაწილეობდა სანოტარო მოქმედების განხორციელებაში. ამდენად, აპელანტმა მიუთითა სსკ-ის 1358-ე მუხლის პირველი ნაწილის დარღვევაზე, რომლის თანახმადაც, ანდერძი, მოანდერძის სიტყვებით, ნოტარიუსმა ორი მოწმის თანდასწრებით უნდა ჩაიწეროს.

27. სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონმდებელი არ გამორიცხავს ნოტარიუსის მიერ ანდერძის შედგენისას, მოანდერძის ან ანდერძით მემკვიდრის ნათესავების, ან სხვაგვარად დაახლოებული პირების მოწმეების სახით დასწრებას. მოწმემ დაადასტურა, რომ იგი ესწრებოდა ანდერძის შედგენას და მოაწერა კიდეც ხელი მას. 28. მემკვიდრემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.

29. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების 3.2 პუნქტის პირველ ნაწილში სრულიად ეთანხმება საქალაქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასკვნებს და იმავდროულად არ აანალიზებს მითითებულ სამართლებრივ ნორმებს მაშინ, როცა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ არის საკმარისად დასაბუთებული, არასრულია და მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

30. კასატორმა აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ შეფასებაში (პ. 6.1) მითითებულია სსკ-ის 1306-ე, 1344-ე, 1346-ე, 1357-ე და 1358-ე მუხლებზე, მაგრამ ისინი არასწორადაა განმარტებული, ასევე, იმავე 6.1. პუნქტში სასამართლო უთითებს, მაგრამ არ იყენებს სსკ-ის 59-ე, 1336-ე და 1403-ე მუხლებს, რომლებიც უნდა გამოეყენებინა. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სსკ-ის 1308-ე მუხლზე (იურიდიული პირი, როგორც მემკვიდრე) მითითება დაუშვებელია.

31. კასატორი აღნიშნავს, რომ „აჭარის ა/რ ონკოლოგიური ცენტრის“ 2013 წლის 23 აპრილის N1374 წერილით დგინდება, რომ მამკვიდრებელი „აჭარის ა/რ ონკოლოგიის აღრიცხვაზე იმყოფებოდა 2013 წლის 10 აპრილიდან დიაგნოზით საშოს კიბო მეოთხე სტადია, მეოთხე კლასის ჯგუფი. პაციენტი იმყოფებოდა ნარკოტიკულ მკურნალობაზე, ღებულობდა მორფინს.“ აღნიშნულს სააპელაციო სასამართლო იზიარებს განჩინების 3.1.1 პუნქტში, მაგრამ 3.2 პუნქტში საპირისპირო მითითებაა, შესაბამისად, განჩინება (გადაწყვეტილება) არ არის საკმარისად დასაბუთებული, არასრულია და მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

32. კასატორი უთითებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეულ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ მოანდერძეს „არც ზოგადად და არც 2013 წლის 16 აპრილს, მითითებული ანდერძის შედგენის დროს, რაიმე ფსიქოზური აშლილობა არ აღენიშნებოდა და მას შეეძლო, შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და განეგო იგი“. აღნიშნულ მსჯელობას სასამართლო აფუძნებს სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს (შემდეგში - ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო) 2015 წლის 11 მარტის N... დასკვნაზე. დასკვნაში ფაქტობრივად სასამართლოს მთავარ კითხვაზე: მოანდერძეს „2013 წლის 16 აპრილს, ანდერძის შედგენისას, შეეძლო თუ არა გაეცნობიერებინა თავისი ქმედების შინაარსი და ნება გამოეხატა ზუსტად, თუ იგი ანდერძის შედგენის დროს იქნებოდა იმ ნარკოტიკული საშუალების ზემოქმედების ქვეშ, რომელიც მას დაენიშნა პალიატიური მკურნალობისათვის?“ - პასუხი გაცემული არ არის.

33. კასატორი აღნიშნავს, რომ მის პოზიციას, ,,აწ გარდაცვლილ მოანდერძეს დანიშნული ჰქონდა ნარკოტიკული საშუალება მორფინი, მორფიუმი... დამატებით, ინექციის სახით ღებულობდა ძლიერ ტკივილგამაყუჩებელ საშუალებას ტორადოლს და მკურნალობა იყო პალიატიური“, იზიარებს სასამართლო. ექსპერტი სასამართლოს მიერ დასმული ორი კითხვიდან მხოლოდ ერთს პასუხობს: მოანდერძეს 2013 წლის 16 აპრილს, ანდერძის შედგენისას, რაიმე ფსიქოზური აშლილობა არ აღენიშნებოდა; შესაბამისად, მეორე კითხვაზე პასუხის გარეშე, სასამართლოს არ უნდა გაეთვალისწინებინა აღნიშნული დასკვნა (იხ. ტ.3, ს.ფ. 146-164).

34. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ, ასევე, არ გაიზიარა ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც წინამდებარე განჩინების 21.4 ქვეპუნქტშია მითითებული; მან აღნიშნა, რომ ფაქტობრივად სამკვიდროს მიმღების ორგანიზებით შედგა ანდერძი (კერძოდ, ნოტარიუსი მიიყვანა ბიძამისის სახლში უქმე დღეს; ბიძა და მოანდერძე არ იყვნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში, რაც მოწმეეებმაც დაადასტურეს).

35. კასატორი უთითებს, სასამართლომ ისიც არ გაითვალსიწინა, რომ 2013 წლის 16 აპრილს მისმა მეუღლემ განცხადებით მიმართა საქართველოს ნოტარიუსთა პალატას და მოითხოვა აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის ანდერძის ასლი, რაზედაც 17 აპრილის პასუხით უარი ეთქვა მოთხოვნის (ინფორმაციის გაცემის) დაკმაყოფილებაზე.

36. კასატორი აღნიშნავს, სასამართლომ, ასევე, არ გაითვალისწინა, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, რეგისტრაციისა და კადასტრის უზრუნველყოფის სამსახურის 2013 წლის 30 აპრილის წერილითა და საჯარო ინფორმაციით უზრუნველყოფის განყოფილების 2013 წლის 8 მაისის წერილით დასტურდებოდა, რომ აწ გარდაცვლილი მოანდერძის სახელზე ჩ-ის რაიონის სოფელ მ-ში რაიმე სახის ქონება არ ირიცხებოდა.

37. სასამართლომ ასევე არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ანდერძის შედგენის წესი დაირღვა (იხ. ამ განჩინების 21.2 ქვეპუნქტი), რაც დაადასტურეს თავად მოპასუხის - სამკვიდროს მიმღების მიერ მოწვეულმა მოწმეებმა (კასატორი შესაბამისი სასამართლო სხდომის ოქმის აუდიო ჩანაწერზე უთითებს).

38. კასატორი უთითებს მოწმეთა განმარტებებზე, რომელთაგან რამდენიმეს გამოჰყოფს: დ. ფ-ეს, მ. კ-ეს, მ. რ-ს და მ. ტ-ეს, რომლებმაც აღნიშნეს, რომ მოანდერძეს ზოგადად აღენიშნებოდა ფსიქიკური აშლილობა და ეს განსაკუთრებით დაასაბუთა მოწმე მ. ტ-ემ (რომელიც მოანდერძის თანაკლასელი და მეზობელიც იყო), ამის დასტურად, კასატორს საჩივარში მოწმეთა კონკრეტული განმარტებები მოჰყავს.

39. კასატორის მოსაზრებით, ანდერძი შედგენილია ისეთ მდგომარეობაში, როცა მოანდერძეს არ შეეძლო, შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და წარემართა იგი თავისი ნების შესაბამისად; იგი უკანასკნელ დღეებში იმყოფებოდა, უძლიერესი ტკივილები ჰქონდა და, შესაბამისად, ღებულობდა ძლიერმოქმედ ტკივილგამაყუჩებელ დამაწყნარებელ ფარმაცევტულ საშუალებას მორფინს, ძლიერმოქმედ პრეპარატს - ტორადოლს; ფაქტობრივად, რაც შესაძლებელი იყო, მოანდერძის საკუთრება ყოფილიყო (მათ შორის არარსებული ქონება მ-ში), ყველაფერი უანდერძა ადამიანს, რომელსაც არ იცნობდა, სამკვიდროს მიმღებთან რაიმე სოციალური თუ ნათესაური კავშირი არ გააჩნდა. დადასტურებულია, რომ სამკვიდროს მიმღებმა, რომელიც აშშ-ში ცხოვრობს, ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში (2013 წლიდან) საქართველოს საზღვარი გადმოკვეთა ორჯერ, კერძოდ, პირველად, 2011 წლის 9 იანვარს (საქართველო დატოვა 2011 წლის 26 თებერვალს), ხოლო მეორედ, 2013 წლის 27 მარტს (საქართველო დატოვა 2013 წლის 3 მაისს), ანუ სამკვიდროს მიმღები (მოპასუხე) საქართველოში უკანასკნელი ხუთი წლის განმავლობაში იმყოფებოდა 85 (ოთხმოცდახუთი) დღე-ღამე (იხ. საქართველოს შსს მომსახურების სააგენტოს 2013 წლის 22 მაისის ცნობა N...; ტ.1, ს.ფ. 85-86).

40. საკასაციო საჩივრის პრეტენზია იმასაც ეხება, რომ ნოტარიუსმა საქალაქო სასამართლოში შესაგებელი არ წარადგინა კანონით განსაზღვრულ ვადაში, ხოლო საქმის სააპელაციო სასამართლოში განხილვისას, ნოტარიუსს არც სააპელაციო შესაგებელი წარუდგენია და არც მონაწილეობა მიუღია დავის განხილვაში, ამაზე არც კი უმსჯელია განჩინებაში სააპელაციო სასამართლოს.

41. კასატორი ასევე უთითებს, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა და, შესაბამისად, არც იმსჯელა განჩინებაში, რომ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების (საქმე N2/1024-13წ.) სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 ნაწილის მე-2 წინადადებით გაუქმდა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება.

42. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მემკვიდრის საკასაციო საჩივარი 2015 წლის 28 ივლისის განჩინებით წარმოებაში მიიღო, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად. სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2015 წლის 1 ოქტომბერს მხარეები მოიწვია საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შესამოწმებლად, ზეპირი მოსმენით, 20 ოქტომბერს, დანიშნულ სხდომაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეული უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

43. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

44. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

45. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან.

46. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

47. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "გ" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

48. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს:

48.1. კასატორის პრეტენზიის ძირითად საფუძველს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს N... დასკვნაში პასუხი არ არის გაცემული ექსპერტისათვის დასმულ მეორე შეკითხვაზე, ასევე, ანდერძი შედგენილია ისეთ მდგომარეობაში, როდესაც მოანდერძეს არ შეეძლო, შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და წარემართა იგი თავისი ნების შესაბამისად (იხ. ამ განჩინების 32-ე, 33-ე პუნქტები).

48.2 საკასაციო სასამართლოს დაუსაბუთებლად მიაჩნია კასატორის პრეტენზია ექპერტიზის დასკვნასთან დაკავშირებით, რომ ექსპერტმა მხოლოდ ერთ შეკითხვას გასცა პასუხი, მეორე კი უპასუხოდ დატოვა, რის გამოც დასკვნა არ უნდა გაეზიარებინა სასამართლოს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ექსპერტიზის წინაშე ორი შეკითხვა დაისვა: ა) აწ გარდაცვლილ მოანდერძეს 2013 წლის 16 აპრილს, ანდერძის შედგენისას, შეეძლო თუ არა გაეცნობიერებინა თავისი ქმედების შინაარსი და ნება გამოეხატა ზუსტად? ბ) აწ გარდაცვლილ მოანდერძეს, 2013 წლის 16 აპრილს, ანდერძის შედგენისას, შეეძლო თუ არა გაეცნობიერებინა თავისი ქმედების შინაარსი და ნება გამოეხატა ზუსტად, თუ იგი ანდერძის შედგენის დროს იქნებოდა იმ ნარკოტიკული საშუალების ზემოქმედების ქვეშ, რომელიც მას დაენიშნა პალიატიური მკურნალობისათვის? ექსპერტიზის დასკვნით დასტურდება, რომ მოანდერძეს ზოგადად ფსიქოზური აშლილობა არ აღენიშნებოდა; 2013 წლის 16 აპრილს, ანდერძის შედგენისას, მოანდერძეს რაიმე ფსიქოზური აშლილობა არ აღენიშნებოდა და მას შეეძლო, შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და განეგო იგი. ამავე დასკვნით, პრაქტიკოსი ექიმი ადასტურებს, რომ ცხრა დღის განმავლობაში კიბოს ინტოქსიკაცია პაციენტს, რომელიც საკუთარი ფეხით მივიდა სამედიცინო დაწესებულებაში, იმ დონეზე არ განუვითარდებოდა, რომ საღ გონებაზე არ ყოფილიყო. იგივე ექსპერტი უთითებს პაციენტისათვის (მოანდერძისათვის) დანიშნული მორფინის დოზირებასა და გაკეთების წესზე, რომელიც პაციენტს უკეთდება კანქვეშ და აქვს ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტი, რა დროსაც ეიფორიის ეფექტი ნაკლებია, „ერთადერთი, თუ ვიღაცამ ძალით გაუკეთა პაციენტს ინექცია ვენაში, არ ვიცი“ (იხ. ექსპერტიზის დასკვნა. ტ. 3, ს.ფ. 150, 161, 162).

48.3.საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მისი შემოწმების პროცესუალურ-სამართლებრივი ფარგლები ვერ გასცდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტებს, კონკრეტულ შემთხვევაში, ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის საწინააღმდეგოდ, კასატორს არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება სააპელაციო სასამართლოში, რომელიც სპეციალისტის დასკვნის საპირისპიროდ, მტკიცებულებათა ერთობლიობის საფუძველზე, საქმის განხილვისას, სხვაგვარი გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა კასატორის მითითება მოწმეთა განმარტებებზე, ანდერძის შედგენისას მოანდერძის ფსიქიკური მდგომარეობის შესახებ (იხ. წინამდებარე განჩინების 38-ე პუნქტი), რადგან პირის ფსიქიკური მდგომარეობის შეფასება შესაძლებელია მხოლოდ სპეციალისტის დასკვნის საფუძველზე, რასაც სხვა მტკიცებულებებთან ერთად შეაჯერებს სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებისას (სსსკ-ის 102-ე, 103-ე, 105-ე მუხლები).

48.4 საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის სხვა პრეტენზიებს, რომლებიც ეხება ანდერძის შედგენისას კანონის დარღვევას (იხ.წინამდებარე განჩინების 26-ე პუნქტი), მემკვიდრის პოზიციის საწინააღმდეგოდ, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ანდერძის შედგენის წესზე, ასევე, ანდერძის დამსწრე მოწმეთა განმარტებებზე, რომლებიც სასამართლოში დაიკითხნენ და გაფრთხილებულ იქნენ სსსკ-ის 145-ე მუხლის თანახმად. კასატორს დასაბუთებული შედავება არც ამ საკითხზე წარმოუდგენია.

48.5 დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებში ნოტარიუსის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობისა და, სააპელაციო ეტაპზე, სხდომაზე მისი გამოუცხადებლობის თაობაზე (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-40 პუნქტი). საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის მხარეები არიან მოსარჩელე და მოპასუხე, ხოლო ნოტარიუსმა, როგორც სანოტარო მოქმედების დამადასტურებელმა პირმა, რომელზეც სახელმწიფოსაგან კანონით დელეგირებულია საჯაროსამართლებრივი ფუნქციის განხორციელება, სადავოდ ქცეული ანდერძის შედგენის დროს, „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე, შეამოწმა მოანდერძის ვინაობა, მისი ქმედუნარიანობა და, სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით, შეადგინა ანდერძი. ამდენად, ნოტარიუსის მონაწილეობის ფარგლები სადავო სამართლებრივ ურთიერთობაში კანონითაა განსაზღვრული, მისი პოზიცია სარჩელსა და სააპელაციო საჩივარზე შესაგებლის სახით, თუ უშუალო მონაწილეობა დავის განხილვისას, ვერ იქონიებდა გავლენას სასამართლო გადაწყვეტილებაზე.

48.6 დაუსაბუთებელია მოანდერძის პრეტენზია სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმების თაობაზე (იხ. ამ განჩინების 41-ე პუნქტი), რადგან სსსკ-ის 1991-ე მუხლით დადგენილია სასამართლოს გადაწყვეტილებით უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმება (იხ.მე-18 პუნქტი).

49. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორმა ვერ უზრუნველყო საკასაციო განაცხადში იმ გარემოებების მითითება, რომლებიც ანდერძის ბათილობას დაედებოდა საფუძვლად, შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, არ დასტურდება ისეთი დარღვევა, რომელიც საეჭვოს გახდიდა მოანდერძის ნების ნამდვილობას.

50. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

51. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 210 (ორას ათი) ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ს. ფ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ს. ფ-ეს (პ/ნ ...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ვ. ლ-ას (პ/ნ ...) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის (საგადახდო დავალება №1, გადახდის თარიღი 2015 წლის 21 ივლისი), 70% – 210 (ორას ათი) ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე