საქმე №ას-789-754-2014 6 ნოემბერი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი, მოწინააღმდეგე მხარე: 1. გ. ს-ი (მოსარჩელე)

2. შპს „G-R 2012“ (მოპასუხე)

3. შპს „ვ-ი 2009“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა: 1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება;

2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ასევე 13.05.2014წ. საოქმო განჩინების გაუქმება და სასამართლო ხარჯების მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრება;

3. სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

გ. ს-იმ (შემდგომში _ მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ვ-ი 2009-ისა“ და შპს „G-R 2012-ს“ (შემდგომში _ მოპასუხეები) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეებისათვის 252 536 ლარის სოლიდარულად დაკისრება, ასევე, მოპასუხეთა შორის 2012 წლის 20 სექტემბერს დადებული უძრავი ქონების გადაცემის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მარტივი შედავების ფარგლებში განმარტეს, რომ არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 252 536 ლარის გადახდა, ხოლო უძრავი ქონების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე მოსარჩელეს ეთქვა უარი.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

4.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

4.2. სააპელაციო სასამართლოს შეგებებული სააპელაციო საჩივრით მიმართა მოსარჩელემ, რომლითაც გადაწყვეტილების შეცვლის გზით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული საოქმო განჩინების/გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 მაისის საოქმო განჩინებით შპს „G-R 2012-ის“ შუამდგომლობა შეგებებული სააპელაციო საჩივრის გაუქმების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

5.2. ამავე სასამართლოს 2014 წლის 10 ივნისის გადაწყვეტილებით მოპასუხეების სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, სარჩელის დაკმაყოფილებისა და საპროცესო ხარჯების განაწილების ნაწილში ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, შპს „ვ-ი-2009-ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 252 536 ლარის გადახდა, მოსარჩელის მოთხოვნა შპს „G-R 2012-ისათვის“ თანხის დაკისრებისა და უძრავი ქონების საწესდებო კაპიტალში შეტანის თაობაზე მოპასუხეებს შორის 2012 წლის 20 სექტემბერს დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში, არ დაკმაყოფილდა, ასევე, განაწილდა პროცესის ხარჯები.

6. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2010-2012 წლებში მოსარჩელესა და შპს „ვ-ი 2009-ს“ შორის იყო საქმიანი ურთიერთობა, რომლის ფარგლებშიც მოსარჩელემ საერთო ჯამში მოპასუხეს მიაწოდა (საკუთრებაში გადასცა) 528 010,38 თურქული ლირის (სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის არსებული კურსის გათვალისწინებით - 293 551 აშშ დოლარი) ღირებულების საქონელი (მხარეთა ახსნა-განმარტება, მათ შორის, მოპასუხის, რომელმაც შესაგებლით აღიარა 300 000 აშშ დოლარამდე ღირებულების საქონლის მიღება; სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ ბათუმის საქალაქო სასამართლოსათვის გადაგზავნილი საგადასახადო დოკუმენტაცია).

6.2. შპს „ვ-ი 2009-მ“ მოსარჩელეს გადაუხადა საკუთრებაში მიღებული საქონლის ღირებულების მხოლოდ ნაწილი, საბოლოოდ, მას გადასახდელი დარჩა 152 066 აშშ დოლარი, რაც, სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის არსებული ვალუტის გაცვლის ოფიციალური კურსის გათვალისწინებით, შეადგენდა 252 536 ლარს.

6.3. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები: სალაროს გასავლის ორდერები და შპს „ბ. 007-ის“ აუდიტორული დასკვნა, რომლებითაც არ მტკიცდებოდა ის გარემოება, რომ შპს „ვ-ი 2009-ის“ სალაროდან გასული 430 620,53 აშშ დოლარი გადაეცა მოსარჩელეს, ასევე, შპს „ვ-ი 2009-ის“ შესაგებელზე დართული, კომპიუტერული პროგრამის მეშვეობით დაბეჭდილი ხელმოუწერელი დოკუმენტი, რომელსაც არ დაეთანხმა გ. ს-ი.

6.4. პალატა არ დაეთანხმა მოპასუხის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეს არ შეეძლო, შეეცვალა პირველად წარდგენილ სარჩელში ასახული საკუთარი განმარტება, რომლის თანახმადაც, მოპასუხეს გადახდილი ჰქონდა 375 944,38 აშშ დოლარი. დაზუსტებული და დამატებითი სარჩელი წარდგენილ იქნა ბათუმის საქალაქო სასამართლოსთვის 2013 წლის 23 იანვარს, მანამ, სანამ საქმეზე დაინიშნებოდა მთავარი სხდომა, აღნიშნული, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლის მე-2 და მე-4 ნაწილებით განსაზღვრულ მხარის უფლებას წარმოადგენდა. რაც შეეხებოდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლით გათვალისწინებულ აღიარებას, სასამართლოს შეფასებით, იგი სახეზეა მხოლოდ მაშინ, თუ ერთი მხარე მიუთითებს რაიმე ფაქტობრივ გარემოებაზე და მეორე მხარე ამ გარემოებას დაეთანხმება. მოსარჩელემ დააფიქსირა გარკვეული ფაქტობრივი გარემოება და შემდგომში თვითონვე დააზუსტა, რაც სცდებოდა ნორმის მიზანს და ვერ იქნებოდა გამოყენებული ამავე კოდექსის 133-ე მუხლის მოთხოვნები.

6.5. 2012 წლის 19 სექტემბერს სახელმწიფო რეგისტრაციაში გატარდა შპს „G-R 2012“, დამფუძნებლები (პარტნიორები): შპს „ვ-ი 2009“ – 50%, ფიზიკური პირი ი. დ-ე - 50%. შპს „ვ-ი 2009-ის“ ლიკვიდაცია არ მომხდარა და იგი განაგრძობს დამოუკიდებლად არსებობას.

6.6. 2012 წლის 20 სექტემბერს შპს „ვ-ი 2009-სა“ და შპს „G-R 2012-ს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლითაც შპს „ვ-ი 2009-მ“ კუთვნილი უძრავი ნივთი, მდებარე ბათუმში, ა-ს დასახლებაში (ს/კ #..., ღირებულება - 482 090 ლარი), საკუთრებაში გადასცა (საწესდებო კაპიტალში შეტანის გზით) შპს „G-R 2012-ს.

6.7. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, მოსარჩელემ დაამტკიცა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის თანახმად, როგორც გამყიდველმა, მიაწოდა (საკუთრებაში გადასცა) მყიდველ შპს „ვ-ი 2009-ს“ გარკვეული საქონელი, მყიდველმა კი, ამავე კოდექსის 361-ე მუხლის შესაბამისად, არ შეასრულა საკუთარი სახელშეკრულებო ვალდებულება ჯეროვნად, დათქმულ დროსა და ადგილას, რადგან არ გადაუხდია ნასყიდობის ფასის ნაწილი - 152 066 აშშ დოლარი (252 536 ლარი), შესაბამისად, მოსარჩელეს წარმოეშვა უფლება, მიეღო აღნიშნული თანხა სათანადო მოვალისაგან, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, სადავო იყო მოპასუხეთა სოლიდარული პასუხისმგებლობის საკითხი, რასაც მოპასუხე არ ეთანხმებოდა და მიუხედავად ამისა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ზემოთ აღნიშნული ვალდებულების მიმართ სოლიდარულ მოვალეებად ჩაითვალნენ შპს „ვ-ი 2009“ და შპს „G-R 2012“. პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 463-ე და 464-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ მოსარჩელე სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობის კანონისმიერ საფუძველზე უთითებდა, რადგან თვლიდა, რომ შპს „G-R 2012-ის“ დაფუძნებით მოხდა შპს „ვ-ი 2009-ის“ შერწყმა ახლად დაფუძნებულ საწარმოსთან, რის გამოც, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, რეორგანიზაციის გზით შექმნილი ახალი სუბიექტი - შპს „G-R 2012“ პასუხისმგებელი (უფლებამონაცვლე) იყო შპს „ვ-ი 2009-ის“ ვალდებულებებზე. პალატის განმარტებით, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 14⁴ მუხლის პირველი და მე-4 პუნქტების თანახმად, საწარმოთა შერწყმის შედეგად იქმნება ახალი სამეწარმეო სუბიექტი, მანამდე არსებული საწარმო (საწარმოები) კი წყვეტს არსებობას _ გაერთიანების შედეგად ყალიბდება ახალი საწარმო, ხოლო მასში გაერთიანებული საწარმოები დამოუკიდებლად აღარ არსებობენ. მიერთების შემთხვევაში კი, არსებობას განაგრძობს ის საწარმო, რომელსაც მიუერთდა სხვა საწარმო, მიერთებული საწარმო კი წყვეტს დამოუკიდებლად არსებობას.

6.8. მოცემულ შემთხვევაში, შპს „G-R 2012-ის“ დაფუძნებას არ მოჰყოლია შპს „ვ-ი 2009-ის“ ლიკვიდაცია, მისი, როგორც დამოუკიდებელი საწარმოს არსებობის შეწყვეტა. ამდენად, შპს „ვ-ი 2009-ის“ რეორგანიზაციის არც ერთი ფორმა არ დგინდებოდა, რის გამოც შპს „G-R 2012“ ვერ ჩაითვლებოდა პასუხისმგებლად (უფლებამონაცვლედ) შპს „ვ-ი 2009-ის“ ვალდებულებებზე. მოსარჩელე შპს „ვ-ი 2009-ის“ რეორგანიზაციის (შერწყმის) დასამტკიცებლად, უთითებდა საგადასახადო კოდექსის ნორმებზე, რაც ასევე არ იქნა გაზიარებული სააპელაციო სასამართლოს მიერ ამავე კოდექსის პირველი მუხლით განსაზღვრული კანონის მოწესრიგების ფარგლებიდან გამომდინარე.

6.9. სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა შპს „ვ-ი 2009-ის“ მითითებას 2010 წლის 8 ივლისს ჯ. ც-ესა და გ. ს-ის შორის ქალაქ ბათუმში, ...-ის ქუჩა #..-ში მდებარე #30-ის ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე და განმარტა, რომ აღნიშნული გარიგების მხარე არ იყო შპს „ვ-ი 2009“, შესაბამისად, ამ გარიგებიდან გამომდინარე, მას რაიმე უფლება-მოვალეობანი არ წარმოშობია, რის გამოც ხელშეკრულების არსებობა რაიმე გავლენას მოსარჩელის მიმართ შპს „ვ-ი 2009-ის“ ვალდებულების ოდენობის განსაზღვრაზე ვერ მოახდენდა.

6.10. შპს „ვ-ი 2009-სა“ და შპს „G-R 2012-ს“ შორის 2012 წლის 20 სექტემბერს დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის სამართლებრივ საფუძვლად მოსარჩელე სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 56-ე და 115-ე მუხლებს მიუთითებდა, რადგანაც მიიჩნევდა, რომ ეს გარიგება ზნეობის საწინააღმდეგო, მოჩვენებითი იყო და წარმოადგენდა სამოქალაქო უფლების ბოროტად გამოყენების შედეგს. პალატამ, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად, განმარტა, რომ ზნეობის ნორმებისადმი წინააღმდეგობის გამო, გარიგების ბათილობა დაიშვება მხოლოდ მაშინ, თუ: ა) ზნეობის ნორმას არღვევს თვითონ გარიგება; ბ) ზნეობის ეს ნორმა საზოგადოებაში საყოველთაოდაა აღიარებული. მოსარჩელის მტკიცებით, სადავო გარიგება იმ მიზნით გაფორმდა, რომ შპს „ვ-ი 2009-ს“ აღარ დარჩენოდა ქონება, რომლის ხარჯზეც დაკმაყოფილდებოდა მოსარჩელის მოთხოვნა, თუმცა, მხოლოდ გარიგების მოტივის ამორალურობის გამო, მოპასუხეებს შორის დადებული ხელშეკრულება ვერ იქნებოდა მიჩნეული ზნეობის საწინააღმდეგო (ამორალურ) გარიგებად. სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის თანახმად, კანონი მხოლოდ მაშინ მიიჩნევს გარიგებას ბათილად, თუ მხარეებს რეალურად არ სურთ შესაბამისი იურიდიული შედეგების დადგომა ან/და მათ სურთ ამ გარიგებით რეალურად არსებული გარიგების დაფარვა. მოცემულ შემთხვევაში, თვით მოსარჩელის ახსნა-განმარტება იმის თაობაზე, რომ სადავო გარიგების მოტივი (მიზანი) იყო შპს „ვ-ი 2009-ის“ მიერ მოსარჩელისადმი არსებული ვალდებულების შესრულებისაგან თავის დაღწევა, მოწმობდა იმას, რომ სადავო გარიგებით მხარეებს სწორედაც სურდათ იმ შედეგის დადგომა, რასაც ითვალისწინებდა გარიგება, ხოლო მოსარჩელეს არ მიუთითებია და დაუსაბუთებია ის გარემოება, რომ სადავო ქონება კვლავაც შპს „ვ-ი 2009-ის“ საკუთრებასა და მფლობელობაში იყო, შესაბამისად, სადავო გარიგება ვერ იქნება მიჩნეული მოჩვენებით (თვალთმაქცურ) გარიგებად. რაც შეეხებოდა სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის დათქმას, არც ამ საფუძვლით არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები, რადგანაც ნორმა სამოქალაქო უფლების განხორციელების ორ მოთხოვნას აწესებდა: ა) უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად, რაც იმას ნიშნავს, რომ უფლების განმახორციელებლის ქმედება უნდა შეესაბამებოდეს სახელმწიფოში არსებული სამართლებრივი სისტემის (მოქმედი კანონმდებლობის) მოთხოვნებსა და პრინციპებს; ბ) უფლების გამოყენების მიზანი არ შეიძლება იყოს მხოლოდ სხვისთვის ზიანის მიყენება. ყოველგვარი უფლება, თავისი არსით, გულისხმობს მისი გამოყენების შემთხვევაში უფლების მესაკუთრისათვის რაიმე მატერიალური თუ სხვაგვარი სარგებლის (უპირატესობის) მინიჭებას. უფლების გამოყენება მხოლოდ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას, ეწინააღმდეგება თვითონ უფლების დანიშნულებას. მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა ის გარემოება, რომ შპს „ვ-ი 2009-მ“, როგორც მესაკუთრემ, ქონების შეუზღუდავად განკარგვით (სკ-ის 170-ე მუხლი) არამართლზომიერად განახორციელა სამოქალაქო უფლება. არ მტკიცდებოდა ისიც, რომ ამ უფლების განხორციელება მიზნად ისახავდა მხოლოდ გ. ს-ათვის ზიანის მიყენებას: შპს ,,ვ-ი 2009” გახდა ახალი საწარმოს დამფუძნებელი და კუთვნილი ქონების ახალი საწარმოს საწესდებო კაპიტალში შეტანით მან განსაზღვრა საკუთარი როლი ახალი საწარმოს არსებობაში, მართვასა და საქმიანობაში, გახდა რა მისი 50%-იანი წილის მესაკუთრე.

7. კასატორების მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა:

7.1. გ. ს-იმ მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ასევე, საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯების ანაზღაურება;

7.2. შპს „G-R 2012-მა“ მოითხოვა გადაწყვეტილების, ასევე, 2014 წლის 13 მაისის საოქმო განჩინების გაუქმება და სასამართლო ხარჯების მოსარჩელისათვის დაკისრება;

7.3. შპს „ვ-ი 2009-მ“ მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება.

8. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

8.1. გ. ს-ის საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

8.1.1. სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია საგადასახადო კოდექსის 152-ე მუხლი, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 14⁴ მუხლის მე-4 პუნქტი, არასწორად განმარტა „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტი, არასწორად არ იხელმძღვანელა ამავე კანონის მე-7 მუხლის მე-8 პუნქტით, ასევე, არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 56-ე და 115-ე მუხლები.

8.1.2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დაირღვა შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპები, რაც იმაში გამოიხატა, რომ სასამართლომ სხდომაზე დაუშვა ჯ. ც-ე, რომელსაც მოცემულ საქმეზე მხარის სტატუსი არ გააჩნია, მასზე არც მინდობილობა ყოფილა გაცემული და არც ადვოკატია. მხოლოდ კასატორის მოთხოვნის საფუძველზე სთხოვა სასამართლომ გამოცხადებულ ჯ.ც-ეს, გადაენაცვლა სხდომის დარბაზში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის საწინააღმდეგოდ, სადავო გარემოებების დაზუსტების მიზნით სხდომის თავმჯდომარემ კასატორს შეუზღუდა შეკითხვების დასმის უფლება, რაც ამავე კოდექსის 127-ე და 221-ე მუხლების მოთხოვნებს ეწინააღმდეგება. საგულისხმოა, რომ სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 218-ე მუხლზე დაყრდნობით, 2014 წლის 27 ივნისს გადადო სხდომა მოწინააღმდეგე მხარის განცხადების საფუძველზე, თითქოს იგი მორიგებას აპირებდა კასატორთან, რაც სინამდვილეს არ შეესაბამებოდა, ამდენად, სასამართლომ დაარღვია ამავე კოდექსის 216-ე მუხლის მოთხოვნა, ამ დარღვევებს კი, გარკვეულწილად მოსარჩელის საწინააღმდეგო გადაწყვეტილება მიღება მოჰყვა.

8.1.3. გ. ს-ი და რ. ც-ე შეთანხმდნენ, რომ მოსარჩელე შპს „ვ-ი 2009-ს“ მოთხოვნისამებრ შემდგომი გადახდის პირობით მიაწვდიდა სამშენებლო მასალებს და შეთანხმებისამებრ, 2010 წლის 5 თებერვლიდან 2012 წლის 2 აპრილის ჩათვლით მიწოდებულ იქნა სხვადასხვა სამშენებლო საქონელი, რომლის ღირებულებამაც შეადგინა 487 301 ლარი. მოპასუხემ კასატორს გადაუხადა 234 872 ლარი და გადასახდელი დარჩა 252 429 ლარი (152 066 აშშ დოლარი). 2012 წლის აპრილისთვის, შპს „ვ-ი 2009-მ“ დააგროვა რა დიდი ვალი, რ. ც-ემ, გ. ს-ის ქონების მითვისების მიზნით, 2011 წლის ოქტომბერში საჯარო რეესტრში შეიტანა განცხადება შპს „ვ-ი 2009-ის“ ლიკვიდაციის თაობაზე, რათა არ დარჩენილიყო სუბიექტი ან სამართალმემკვიდრე, საიდანაც გ. ს-ი შეძლებდა ვალის ამოღებას. 2012 წლის აპრილში კასატორმა შპს „ვ-ი 2009-ს“ შეუწყვიტა საქონლის მიწოდება დავალიანების დაფარვამდე და 2012 წლის 5 სექტემბერს დავალიანების დაფარვის თაობაზე დაიწყო მოლაპარაკება მოვალესთან. 2012 წლის 19 სექტემბერს შეტყობინება გაეგზავნა შპს „ვ-ი 2009-ის“ დირექტორს, რომელმაც მხოლოდ 5-დღიანი ვადა მოითხოვა პრობლემის მოსაგვარებლად, თუმცა ვალდებულების შესრულებისაგან თავის არიდების მიზნით საწარმოს ხელმძღვანელებმა დაიწყეს აქტიური ქმედებები შპს-ის ქონების გადამალვის მიზნით. ამავე წლის 19 სექტემბერს ფიზიკურ პირ ი. დ-ესთან ერთად დააფუძნეს შპს „G-R 2012“. ი. დ-ე რ. ც-ის რძალი – ძმის ცოლია. განხორციელებული ქმედებები გ. ს-ის საწინააღმდეგო უკანონო, ამორალური, უზნეო და თვალთმაქცური გარიგების დადებისა და შპს „ვ-ი 2009-ის“ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გადამალვის მიზანს ემსახურებოდა. საქმეში არსებული საბაჟო მონაცემები მოწმობს კასატორის მხრიდან სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას, მოწინააღმდეგე მხარემ კი, ამ საპასუხო შესრულებისაგან თავის არიდებისათვის ყველა ღონე იხმარა. 2012 წლის 20 სექტემბერს შპს „ვ-ი 2009-სა“ და შპს „G-R 2012-ს“ შორის დადებული მოჩვენებითი და თვალთმაქცური ხელშეკრულებით შპს „ვ-მა 2009-მ“ მთელი თავისი უძრავი ქონება საკუთრებაში გადასცა (საწესდებო კაპიტალში შეტანით) შპს „G-R 2012-ს“, აღნიშნულის შედეგად, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 14¹ მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად, განხორციელდა შპს „ვ-ი 2009-ის“ შერწყმა შპს „G-R 2012-თან“. ახალი საწარმოს დამფუძნებლებად დარეგისტრირდნენ შპს „ვ-ი 2009“ და ფიზიკური პირი ი. დ-ე. სინამდვილეში არანაირი სუბიექტი სამეწარმეო საქმიანობისათვის არ შექმნილა. იგი დარეგისტრირდა მხოლოდ იმ მიზნით, რომ გადაემალათ შპს „ვ-ი 2009-ის“ ქონება, რის შედეგადაც სახეზეა ცრუ საწარმოს დაარსების ფაქტი, აღნიშნული მოპასუხეებისათვის თანხის სოლიდარულად გადახდის დავალდებულების წინაპირობას წარმოადგენს. შერწყმის თვალსაზრისით კი, სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა, როგორც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის, ისე, საგადასახადო კოდექსისა და „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის ნორმები (ამ თვალსაზრისით კასატორმა მითითებული საკანონმდებლო აქტების ვრცელი განმარტება წარმოადგინა).

8.1.4. არასწორია სააპელაციო პალატის მსჯელობა ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის ნაწილში. ამ შემთხვევაში პალატამ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლი. პალატამ მხედველობაში არ მიიღო ის გარემოება, რომ ამ შემთხვევაში, მხარეები მიზნად ისახავდნენ მესამე პირის _ კრედიტორის შეცდომაში შეყვანას. მოცემულ შემთხვევაში, დასტურდება სადავო გარიგების მოჩვენებით დადების შემდეგი წინაპირობები: ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით; როგორც შპს „ვ-ი 2009“, ისე შპს „G-R 2012“ მოქმედება შეთანხმებით; შპს „G-R 2012“ შეიქმნა სპეციალურად, რათა მასთან დადებულიყო ცრუ გარიგება, მხარეები გარიგების დადების დროს აცნობიერებდნენ ნაკლს და ნების მიმღები (შპს „G-R 2012“) თანახმა იყო ასეთ გარიგებაზე; სადავო ხელშეკრულებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი არ მოჰყვებოდა; მესაკუთრედ კვლავ რჩებოდა შპს „ვ-ი 2009“, რომელიც შპს „G-R 2012-ის“ მფლობელი და მესაკუთრეა, რამდენადაც ახალ საწარმოს შპს „ვ-ი 2009-ის“ გარეშე ქონების რაიმე სახით გასხვისება არ შეუძლია; ი. დ-ე შპს „ვ-ი 2009-ის“ დირექტორის ძმის ცოლია, ისინი ცხოვრობენ ერთ სახლში, ეწევიან ერთიან საოჯახო მეურნეობას, რის გამოც ქონების ფაქტიურ განმკარგველებად გვევლინებიან ოჯახის წევრები რ. ც-ე და ი. დ-ე. 2011 წლის ოქტომბერში შპს „ვ-ი 2009-ის“ მესვეურები აპირებდნენ საზოგადოების ლიკვიდაციას, რაც ვერ მოხერხდა. სწორედ ამან განაპირობა ქონების გადაცემის ხელშეკრულების დადება; გარიგება, რომელსაც არ მოჰყვებოდა იურიდიული შედეგი, მიმართული იყო გ. ს-ის საწინააღმდეგოდ, რათა კასატორს ვერ მიეღო დავალიანება. ამ თვალსაზრისით მხარემ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკაზე (სუსგ-ებები: #ას-571-879-09; #ას-1168-1188-2011; #ას-1812-1786-2011; #ას-52-49-2013; #ას-228-220-2013; #ას-1439-1357-2012).

8.1.5. სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ ჩათვალა, რომ საქმეში წარმომადგენლის დახმარებისათვის ხარჯების გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ არსებობდა, რადგანაც ამ კუთხით პალატას არ შეუფასებია თავდაპირველ სარჩელზე დართული დოკუმენტები.

8.2. შპს „G-R 2012-ის“ საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

8.2.1. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ძალაში შედის თუ ის დადგენილ ვადაში არ გასაჩივრებულა სააპელაციო წესით. თავის მხრივ, შეგებებული სარჩელი/საჩივარი უნდა გამორიცხავდეს თავდაპირველ მოთხოვნას და მიმართული უნდა იყოს მის ჩასათვლელად და მათი ერთად განხილვა შედეგად ობიექტური გადაწყვეტილების გამოტანის შესაძლებლობას უნდა იძლეოდეს. საგულისხმოა, რომ გ.ს-ის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება 2013 წლის 18 ივლისს ჩაბარდა, სააპელაციო საჩივარი კი, რომელიც მიმართულია საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების იმ ნაწილის მიმართ, რომელიც მოპასუხეს არ გაუსაჩივრებია, წარდგენილია 2013 წლის 12 ნოემბერს, სააპელაციო საჩივრის წარდგენის ვადის გასვლის შემდეგ, რისი უფლებამოსილებაც მხარეს არ ჰქონდა.

8.2.2. კასატორმა, სააპელაციო საჩივრის გამო, სახელმწიფო ბაჟის სახით გადაიხადა 7 500 ლარი, საიდანაც მოწინააღმდეგე მხარეს დაეკისრა 3 500 ლარის გადახდა, რაც არასწორია, ვინაიდან შპს „G-R 2012-მა“ დავა სრულად მოიგო, მოწინააღმდეგე მხარეს ასევე სრულად უნდა დაკისრებოდა ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილი თანხის ანაზღაურება.

8.2.3. სააპელაციო პალატამ იმ მოტივით, რომ საქმეში არ ყოფილა წარმოდგენილი შესაბამისი მტკიცებულება, არასწორად არ დააკისრა მოწინააღმდეგე მხარეს იურიდიული მომსახურების ხარჯის _ 3 500 ლარის გადახდა. პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ გადახდის დამადასტურებელ ქვითარში მითითებულია შპს „G-R 2012-ის“ მიერ ადვოკატისათვის გასამრჯელოს წინამდებარე დავის გამო ანაზღაურების შესახებ. თანხის ამ ფორმით გადახდა განაპირობა საზოგადოების ანგარიშზე ინკასოს არსებობამ, თანხა ადვოკატის ანგარიშზე იქნა შეტანილი, რამაც მისი დაბეგვრა განაპირობა.

8.3. შპს „ვ-ი 2009-ის“ საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

8.3.1. შპს „ვ-ი 2009-ის“ დაცვითი პოზიცია ძირითადად იმ გარემოებას ემყარებოდა, რომ მოსარჩელემ 375 944 აშშ დოლარის გადახდის ფაქტი აღიარა სარჩელით, რასაც დაეთანხმა კასატორი, შესაბამისად, სახეზეა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლით განსაზღვრული შემთხვევა, სააპელაციო პალატამ კი, არასწორად განმარტა, როგორც მითითებული ნორმა, ისე 133-ე მუხლი.

8.3.2. მოწინააღმდეგე მხარემ მოტივირებულად ვერ გააქარწყლა აღიარებული ფაქტობრივი გარემოება. თუკი მას შეეშალა ვალუტის მითითება, ეს გარემოება არ შეცვლის მდგომაროებას, რადგანაც თანხის გადახდა აშშ დოლარით ხორციელდებოდა, რაც მითითებულია სისხლის სამართლის საქმეზე მოსარჩელის დაკითხვის ოქმშიც.

8.3.3. გაურკვეველია, თუ საიდან დაადგინა სასამართლომ ის გარემოება, რომ დავალიანება 252 532 ლარს შეადგენდა. საქმეში მოცემულია საქონლის მიწოდების სამწლიანი პერიოდის ანგარიშფაქტურები, სადაც ვალუტის სხვადასხვა კურსია მითითებული, პალატამ კი, იხელმძღვანელა 2014 წლის 5 ოქტომბრის მდგომაროებით არსებული კურსით, რაც არასწორია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრების საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ კასატორთა მოთხოვნები ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია მატერიალური აქტივების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების კანონიერება, სოლიდარული პასუხისმგებლობის წარმოშობის წინაპირობები, თავად დაკისრებული თანხის ოდენობა, ასევე, შეგებებული სააპელაციო საჩივრის დასაშვებობა და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯების განაწილების კანონიერება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). აღნიშნული ნორმა იმპერატიულად ადგენს საკასაციო სასამართლოს ვალდებულებას, დასაბუთებული საკასაციო საჩივრის (პრეტენზიის) შემთხვევაში, შეამოწმოს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისობა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებთან, ანუ შეამოწმოს, გადაწყვეტილების გამოტანისას დაცულია თუ არა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 249-ე მუხლების მოთხოვნები.

1.2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ:

1.2.1 2010-2012 წლებში გ. ს-ისა და შპს „ვ-ი 2009-ს“ შორის იყო საქმიანი ურთიერთობა, რომლის ფარგლებშიც გ. ს-იმ შპს „ვ-ი 2009-ს“ მიაწოდა (საკუთრებაში გადასცა) 528 010,38 თურქული ლირის ღირებულების საქონელი;

1.2.2. შპს „ვ-ი 2009-მ“ ვალდებულება არაჯეროვნად შეასრულა და მოსარჩელეს გადაუხადა საკუთრებაში მიღებული საქონლის ღირებულების მხოლოდ ნაწილი;

1.2.3 2012 წლის 19 სექტემბერს სახელმწიფო რეგისტრაციაში გატარდა შპს „G-R 2012“, დამფუძნებლები (პარტნიორები): შპს „ვ-ი 2009“ – 50%, ფიზიკური პირი ი. დ-ე - 50%. შპს „ვ-ი 2009-ის“ ლიკვიდაცია არ მომხდარა და იგი განაგრძობს დამოუკიდებლად არსებობას.

1.2.4. 2012 წლის 20 სექტემბერს შპს „ვ-ი 2009-სა“ და შპს „G-R 2012-ს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლითაც შპს „ვ-ი 2009-მ“ ქ.ბათუმში, ა-ს დასახლებაში მდებარე 482 090 ლარის ღირებულების კუთვნილი ქონება, გადასცა საკუთრებაში შპს „G-R 2012-ს“;

1.2.5. შპს „G-R 2012-ის“ დაფუძნებით არ განხორციელებულა მასთან შპს „ვ-ი 2009-ის“ შერწყმა, რაც გამორიცხავდა შპს „G-R 2012-ისათვის“ პასუხისმგებლობის სოლიდარულად დაკისრებას.

1.3. კასატორი გ. ს-ი სადავოდ ხდის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნებს, როგორც სოლიდარული პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობების არარსებობის, ისე საწარმოთა შორის დადებული გარიგების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის ნაწილში და მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევაზე.

1.4. საკასაციო პალატა, დაუსაბუთებლობის გამო, ვერ გაიზიარებს კასატორის არგუმენტებს იმის თაობაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპები, კერძოდ, საკასაციო საჩივრის თანახმად, სააპელაციო პალატამ სხდომაზე დაუშვა ჯ. ც-ე, რომელიც მოცემულ დავაში არც მხარის და არც მისი წარმომადგენლის სტატუსით არ სარგებლობს, დაარღვია საქმის განხილვის გადადების წესი (სსსკ-ის 216-ე მუხლი), ასევე, არ მისცა მხარეს შესაძლებლობა, შეკითხვები დაესვა მოწინააღმდეგე მხარისათვის. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევის გამო გადაწყვეტილების გაუქმების ინსტიტუტს აწესრიგებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი და ადგენს, რომ ამ საფუძვლით მხარის მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, თუ ამ დარღვევამ საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა გამოიწვია, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ზემდგომი სასამართლო არ გაიზიარებს მხარის არგუმენტებს. მოცემულ შემთხვევაში, გ.ს-ი მიუთითებს რა კონკრეტულ საპროცესო დარღვევებზე, მას სარწმუნოდ არ დაუსაბუთებია ამ დარღვევებმა რა უარყოფითი გავლენა იქონია დავის შედეგზე, რაც გამორიცხავს მხარის პრეტენზიების საფუძვლიანად მიჩნევას.

1.5. პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს გ. ს-ის არგუმენტებს მოპასუხე საწარმოთათვის სოლიდარული პასუხისმგებლობის დაკისრების თაობაზე. ამ თვალსაზრისით პალატა უპირველესად ყურადღებას გაამახვილებს თავად სოლიდარული პასუხისმგებლობის ინსტიტუტსა და მისი წარმოშობის საფუძვლებზე: სამოქალაქო კოდექსის 463-ე მუხლის თანახმად, თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება ისე, რომ თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს. ამავე კოდექსის 464-ე მუხლით განსაზღვრულია სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობის ამომწურავი საფუძვლები და დადგენილია, რომ სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულებით, კანონით ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობით. მოსარჩელის მოსაზრებით, ის გარემოებები, რომ შპს „ვ-ი 2009-მ“ და ი. დ-ემ დააარსეს შპს „G-R 2012“, სადაც თითოეულის წილი 50-50%-ითაა განსაზღვრული, ამასთანავე, შპს „ვ-ი 2009-მ“ ახალდაარსებულ საწარმოს გადასცა (საწესდებო კაპიტალში შეტანით) მატერიალური ღირებულების მქონე ნივთი, განხორციელდა საზოგადოებათა შერწყმა, მიუთითებს იმაზე, რომ შპს „G-R 2012“ წარმოადგენს შპს „ვ-ი 2009-ის“ უფლებამონაცვლესა და მის ვალდებულებებზე პასუხისმგებელ პირს. საკასაციო პალატა სრულიად დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის არგუმენტაციას საგადასახადო კოდექსის ნორმების, ასევე „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა დარღვევის თაობაზე და განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 24-ე მუხლის პირველი და მე-5 ნაწილების შესაბამისად, იურიდიული პირი არის განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად შექმნილი, საკუთარი ქონების მქონე, ორგანიზებული წარმონაქმნი, რომელიც თავისი ქონებით დამოუკიდებლად აგებს პასუხს და საკუთარი სახელით იძენს უფლებებსა და მოვალეობებს, დებს გარიგებებს და შეუძლია სასამართლოში გამოვიდეს მოსარჩელედ და მოპასუხედ. იურიდიული პირი, რომლის მიზანია სამეწარმეო (კომერციული) საქმიანობა, აგრეთვე მისი ფილიალი უნდა შეიქმნას „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად კი, ეს კანონი აწესრიგებს სამეწარმეო საქმიანობის სუბიექტთა სამართლებრივ ფორმებს. დასახელებული კანონის 14⁴ მუხლის პირველი პუნქტით რეგლამენტირებულია საწარმოს რეორგანიზაციის სახეები, რომელთაც მიეკუთვნება: ა) გარდაქმნა (სამართლებრივი ფორმის ცვლილება); ბ) შერწყმა (გაერთიანება, მიერთება); გ) გაყოფა (დაყოფა, გამოყოფა). ნორმის შემდგომი პუნქტებით განსაზღვრულია თითოეული ამ მოქმედების იურიდიული შედეგი და დადგენილია, რომ საწარმოები შეიძლება შეერწყან ერთმანეთს. თუ წესდებით სხვა რამ არ არის დადგენილი, სააქციო საზოგადოებაში, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებასა და კოოპერატივში შერწყმის შესახებ გადაწყვეტილების მისაღებად საჭიროა დამსწრე ხმის უფლების მქონე პარტნიორის (პარტნიორთა) ხმების 75%. ყველა სხვა შემთხვევაში აღნიშნული გადაწყვეტილება მიიღება ერთხმად. შერწყმის შესახებ გადაწყვეტილებაში უნდა აღინიშნოს, ერთი საწარმო უერთდება მეორეს (მიერთება) თუ ორი საწარმო ერთიანდება ერთ ახალ საწარმოდ (გაერთიანება). შერწყმის შესახებ გადაწყვეტილებით უნდა განისაზღვროს პარტნიორთა უფლება-მოვალეობანი, თუ ისინი არ ხელმძღვანელობენ კაპიტალში მათი წილის პროპორციულობის პრინციპით. საწარმო, რომელმაც საწარმო მიიერთა, ან გაერთიანების შედეგად წარმოქმნილი საწარმო არის თავდაპირველი საწარმოს/საწარმოების სამართალმემკვიდრე (მე-4 პუნქტი). ამდენად, საწარმოთა შერწყმის სამართლებრივ შედეგს წარმოადგენს ადრე არსებული საწარმოების ლიკვიდაციის გზით ახალი საწარმოს წარმოშობა ან უკვე არსებული საწარმოსათვის მიერთება, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, სახეზე არ გვაქვს, უფრო მეტიც, დადგენილია და კასატორს სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ შპს „ვ-ი 2009“ კვლავ განაგრძობს ფუნქციონირებას, რაც სავსებით გამორიცხავს კასატორის მოსაზრებებს რეორგანიზაციის თაობაზე, რამდენადაც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 5¹ მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემების ცვლილება გულისხმობს საწარმოს ლიკვიდაციის ან რეორგანიზაციის პროცესის, გადახდისუუნარობის, გაკოტრების ან რეაბილიტაციის საქმის წარმოების დაწყებისა და შეწყვეტის, ლიკვიდატორის, მეურვის, რეაბილიტაციის მმართველის ან გაკოტრების მმართველის, ასევე სარეგისტრაციო დოკუმენტის ცვლილების შესახებ ინფორმაციის ასახვას მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში. რაც შეეხება მხარის მითითებას საგადასახადო კოდექსის დებულებებზე, როგორც მართებულად განმარტა სააპელაციო სასამართლომ, ამ კოდექსის მოწესრიგების სფერო რეგულირდება მისი პირველი მუხლით და განსახილველი შემთხვევა ამ ნორმის ფარგლებს ცდება, შესაბამისად, ქვემდგომ სასამართლოს არ დაურღვევია არც „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნები. პალატა დამატებით შენიშნავს იმ გარემოებასაც, რომ ამ თვალსაზრისით სასარჩელო მოთხოვნები წინააღმდეგობრივიცაა, რამდენადაც, მოსარჩელე მოითხოვს ახალშექმნილი საწარმოსათვის შპს „ვ-ი 2009-სთან“ ერთად პასუხისმგებლობის სოლიდარულად დაკისრებას და ამავდროულად მოჩვენებითობისა და თვალთმაქცურობის მოტივით მოითხოვს შპს „G-R 2012-ისათვის“ მატერიალური სახსრების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების ბათილად ცნობას, რასაც შედეგად ქონების თავდაპირველი მესაკუთრისათვის _ შპს „ვ-ი 2009-ისათვის“ გადაცემა მოჰყვება.

1.6. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის არგუმენტებს სააპელაციო პალატის მიერ მატერიალური ღირებულების მქონე აქტივების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების ნამდვილობის არამართებულად შეფასების თაობაზე და ყურადღებას გაამახვილებს გარიგების ბათილობის თვალსაზრისით მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებზე: გ.ს-ის განმარტებით, შპს „G-R 2012-ის“ დაფუძნების რეალური მიზანი შპს „ვ-ი 2009-ის“ მიერ მოსარჩელის წინაშე არსებული ვალდებულების თავიდან არიდება იყო; კრედიტორის მიერ ვალდებულების შესრულების მოთხოვნისთანავე საწარმო დააარსეს შპს „ვ-ი 2009-მ“ და მისი ოჯახის წევრმა ი. დ-ემ; საწარმოს რეგისტრაციიდან მცირე დროში შპს „ვ-ი 2009-მ“ მთელი მისი უძრავი ქონება საკუთრებაში გადასცა (საწესდებო კაპიტალში შეიტანა) ახალ საწარმოს, ხოლო ი. დ-ეს არავითარი ფულადი მონაწილეობა არ მიუღია საწარმოს დაფუძნებაში; პარტნიორების განზრახვა იყო არა განხორციელებული ქმედების იურიდიული შედეგის დადგომა, არამედ ვალდებულების თავიდან არიდების მიზნით შპს „ვ-ი 2009-ის“ ქონების იმგვარი გასხვისება, რომ საწარმოს არ ჰქონოდა პასუხისმგებლობის მატერიალური შესაძლებლობა; დასახული მიზნის მისაღწევად ი.დ-ესთან ახალმა საწარმომ გააფორმა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, თუმცა საზოგადოების ბუღალტერიაში ნასესხები თანხა არ ასახულა. საგულისხმოა ის გარემოება, რომ მოსარჩელის ამ პრეტენზიათა წინააღმდეგ შპს „G-R 2012-ს“ მარტივი შედავებაც კი არ წარუდგენია შესაგებლით, მხარეთა ნათესაურ კავშირს არ შედავებია არც შპს „ვ-ი 2009“, არამედ განმარტა მხოლოდ ის, რომ ი.დ-ეს ნათესავი ჰყავს რუსეთში, რომელმაც სურვილი გამოთქვა, განეხორციელებინა 200 000 აშშ დოლარის ოდენობით ინვესტიცია, მოითხოვა ახალი საწარმოს დაფუძნება, სადაც მისთვის სანდო პირის წილი 50%-ით განისაზღვრებოდა.

1.7. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატამ ისე უარყო მოსარჩელის მტკიცება მხარეთა არანამდვილი ნების თაობაზე, რომ არ გამოუკვლევია მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული ზემოაღნიშნული პრეტენზიები რამდენად არსებითი იყო სადავო საკითხის მიმართ, შესაბამისად, საკასაციო პალატა არ იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ თავად მოსარჩელის ახსნა-განმარტება, თითქოს სადავო გარიგების მოტივი (მიზანი) იყო შპს „ვ-ი 2009-ის“ მიერ გ. ს-ის მიმართ არსებული ვალდებულების შესრულებისაგან თავის არიდება, მოწმობდა მოპასუხეების ნების ნამდვილობას, მოპასუხეებს სურდათ იმ შედეგის დადგომა, რასაც ითვალისწინებდა სადავო გარიგება _ ქონების რეალურად გადასვლა შპს „G-R 2012-ის“ საკუთრებაში.

1.8. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და განმარტავს, რომ მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში არ არსებობს გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდნენ ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება), ამრიგად, განსახილველი ნორმით იგულისხმება ის შემთხვევა, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სასამართლო პრაქტიკამ გვიჩვენა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამ მხრივ მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც მოსარჩელეს ევალება. მაგრამ იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს (მაგალითად, მამა-შვილს შორის) ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე და, ასევე, მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე (იხ. პრაქტიკა სუსგ-ებები: №ას-571-879-09, 30 აპრილი, 2010 წელი; № ას-1439-1357-2012, 1 ივლისი, 2013 წელი). საგულისხმოა ის გარემოება, რომ პრეზუმფცია, როგორც ვარაუდი ამა თუ იმ ფაქტის შესახებ, მტკიცებას არ ექვემდებარება, ხოლო მისი გაქარწყლება ევალება იმ პირს, რომლის წინააღმდეგაცაა იგი მიმართული. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აქტივების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის ნაწილში მიღებული გადაწყვეტილება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია (სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტი).

1.9. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა. განსახილველ შემთხვევაში, შპს „G-R 2012“ მოითხოვს სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 13 მაისის საოქმო განჩინების გაუქმებას. გასაჩივრებული საოქმო განჩინების შესწავლით დასტურდება, რომ მხარის შუამდგომლობა გ. ს-ის შეგებებული სააპელაციო საჩივრის დაუშვებლად მიჩნევის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. საკასაციო პრეტენზიების თანახმად, მხარის ძირითადი არგუმენტი არის ის, რომ შეგებებული სააპელაციო საჩივარი წარდგენილი იყო გადაწყვეტილების იმ ნაწილის მიმართ, რომელიც მოპასუხეებს არ გაუსაჩივრებიათ, ანუ გ.ს-იმ გაასაჩივრა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, ამასთანავე, შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ გამორიცხავდა თავდაპირველ მოთხოვნას და არ იყო მიმართული მის ჩასათვლელად. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის არგუმენტებს და განმარტავს შემდეგს:

1.9.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 364-ე და 379-ე მუხლები წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის მარეგულირებელ სპეციალურ ნორმებს და დადგენილია, რომ კანონით გათვალისწინებულ სუბიექტებს უფლება აქვთ, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე შეიტანონ სააპელაციო საჩივარი, თუმცა ისეთი მხარისათვის, რომელსაც ამა თუ იმ მიზეზით არ სურდა გადაწყვეტილების სააპელაციო წესით გასაჩივრება (მაგ: აღარ სურდა დავის გაგრძელება), ან კანონის მოთხოვნათა დარღვევის (მაგ: სააპელაციო საჩივრის შეტანის ვადის გასვლის) გამო არ წარადგინა ძირითადი სააპელაციო პრეტენზია, მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებულია მოწინააღმდეგე მხარის მიერ სააპელაციო საჩივრის შეტანის შემდეგ კანონით კონკრეტულად განსაზღვრულ ვადაში შეგებებული სააპელაციო საჩივრის შეტანის შესაძლებლობა, იგი შეიძლება განხილულ იქნას ასევე ე.წ დაგვიანებულ სააპელაციო საჩივრად. უპირველეს ყოვლისა, შეგებებული სააპელაციო საჩივრის ინსტიტუტთან მიმართებით უნდა აღინიშნოს, რომ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე იგი საპროცესო კანონმდებლობის ფუნდამენტური მნიშვნელობის მქონე პრინციპის - დისპოზიციურობის კლასიკური გამოხატულებაა და მოიცავს მხარის ისეთ შესაძლებლობასაც კი, რომ გაასაჩივროს სასამართლოს გადაწყვეტილება მაშინაც, თუ მას წერილობით აქვს უარი ნათქვამი სააპელაციო საჩივრის წარდგენაზე (სსსკ-ის 370-ე მუხლი). შეგებებული სააპელაციო საჩივრის მიმართ სრულად ვრცელდება მხოლოდ და მხოლოდ ის მოთხოვნები, რომლებსაც კანონმდებელი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 368-ე მუხლით უდგენს ძირითად სააპელაციო საჩივარს, ასევე, ქონებრივ დავაში საჩივრის საგნის ღირებულების ზღვრული ოდენობის საკითხი. შეგებებული სააპელაციო საჩივრის განსახილველად დაშვებისას სასამართლოს დამატებით ევალება მხარის მიერ 10-დღიანი საპროცესო ვადის დაცვის უტყუარად გამორკვევა. ძირითადი და შეგებებული სააპელაციო საჩივრის ურთიერთკავშირის თაობაზე უნდა განიმარტოს, რომ ამ ურთიერთკავშირის ფარგლებს თავად კანონი განსაზღვრავს: ძირითადი სააპელაციო საჩივრის გამო საქმის წარმოების შეწყვეტისა თუ მისი განუხილველად დატოვების შემთხვევაში, შეგებებული სააპელაციო საჩივარიც იმავე შედეგის მატარებელი გახდება. კანონის ამ დათქმის უფრო ფართოდ განმარტება ეწინააღმდეგება თავად შეგებებული სააპელაციო საჩივრის სამართლებრივ ბუნებას, რამდენადაც შეგებებული სააპელაციო საჩივარი წარმოადგენს მოწინააღმდეგე მხარისაგან თავდაცვის დამატებით და ქმედით საპროცესო საშუალებას. თუ სააპელაციო საჩივარზე წარდგენილი შესაგებლით მხარე უარყოფს პროცესუალური ოპონენტის მოსაზრებებს, შეგებებული სააპელაციო საჩივარი მიზნად ისახავს როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების იმ ნაწილის გაუქმებას, რომელიც მის ინტერესებს ეწინააღმდეგება, ასევე მის სასარგებლოდ მიღებული და ძირითადი სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილის უცვლელად დატოვებას. შეგებებული სააპელაციო საჩივრის შეტანისათვის კანონმდებელი ადგენს რა სპეციალურ წინაპირობებს, სასამართლოს არ აქვს რაიმე უფლებამოსილება, მისი განსახილველად დაშვებისათვის დააწესოს დამატებითი, კანონით გაუთვალისწინებელი საფუძვლები, მაგალითად, როგორც ეს შეგებებული სარჩელის შემთხვევაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 189-ე მუხლში გვხვდება. მართალია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე მუხლის ძალით სააპელაციო პალატა ხელმძღვანელობს პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისათვის დადგენილი წესებით, თუმცა აღნიშნული დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოში საქმის წარმოებისათვის კონკრეტული საკითხის მომწესრიგებელი ნორმა გათვალისწინებული არ არის. განსახილველ შემთხვევასთან მიმართებაში კი, მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სააპელაციო სასამართლოში შეგებებული სააპელაციო საჩივრის შეტანის წესს და, როგორც ზემოთ აღინიშნა, ასეთ დროს შეგებებული სარჩელის მიღების პირობების მსგავს მოთხოვნებს არ ადგენს (იხ. სუსგ-ებები: №ას-155-424-08, 7 მაისი, 2008 წელი; №ას-1019-974-2013 3 ოქტომბერი, 2014 წელი).

1.10. რაც შეეხება შპს „ვ-ი 2009-ის“ ძირითად პრეტენზიებს, ისინი მიმართულია, ერთი მხრივ, სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან აღიარების საპროცესო წესების არასწორი განმარტების, ხოლო, მეორე მხრივ, ეროვნულ ვალუტაში დაკისრებული თანხის ოდენობის არასწორი განსაზღვრისკენ. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოს შეფასებებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე-133-ე მუხლებთან მიმართებით და ყურადღებას გაამახვილებს, როგორც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილ, ისე კასატორის მიერ შედავებულ შემდეგ გარემოებებზე: გ. ს-იმ თავდაპირველად წარდგენილი სარჩელით განმარტა, რომ მიწოდებული საქონლის ანგარიშში შპს „ვ-ი 2009-მ“ მას აუნაზღაურა 375 944,38 აშშ დოლარი, თუმცა საქმის მოსამზადებელი ეტაპის დასრულებამდე წარდგენილ დაზუსტებულ სარჩელში მოსარჩელემ განმარტა, რომ მოვალის მიერ გადაცემული თანხა 234 872 ლარს შეადგენდა. დაზუსტებული სარჩელი სასამართლოს 2013 წლის 23 იანვარს ჩაბარდა, ხოლო მთავარი სხდომა საქალაქო სასამართლომ 2013 წლის 8 თებერვალს დანიშნა. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოს შეფასებებს აღიარების სამართლებრივი წინაპირობების თაობაზე და აღნიშნავს, რომ სარჩელში მითითებული ფაქტების დაზუსტება-დაკონკრეტება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლით გარანტირებული უფლებაა, რომელიც მხარემ საქმის მომზადების ეტაპზე განკარგა და დააზუსტა სადავო ფაქტობრივი გარემოება, ეს გარემოება კი, თავისთავად გამორიცხავდა ამავე კოდექსის 131-ე-133-ე მუხლებით განსაზღვრული რეგულაციის გამოყენების შესაძლებლობას. მოცემულ შემთხვევაში, გასათვალისწინებელია ისიც, რომ დაზუსტებულ სარჩელზე დართულ გამოკითხვის ოქმში გ.ს-ი მიუთითებს მას და მოპასუხეს შორის არსებულ ფულად ურთიერთობაზე და აღნიშნავს, რომ შპს „ვ-ი 2009-ის“ დავალიანება დაახლოებით 152 000 აშშ დოლარია (სწორედ ამ ოდენობის დავალიანებას ითხოვს იგი სარჩელით), რაც გამორიცხავს კასატორის მიერ ამ მტკიცებულების თაობაზე წარმოდგენილი პრეტენზიის გაზიარების შესაძლებლობას.

1.11. რაც შეეხება შპს „ვ-ი 2009-ის“ მეორე პრეტენზიას, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის მეორე თავი არეგულირებს ფულადი ვალდებულების შესრულების წესს და 383-ე მუხლი ადგენს, რომ ფულადი ვალდებულება გამოიხატება ეროვნულ ვალუტაში. მხარეებს შეუძლიათ ფულადი ვალდებულება დაადგინონ უცხოურ ვალუტაშიც, თუ კანონით ეს აკრძალული არ არის. მოცემულ შემთხვევაში, მართალია, სააპელაციო პალატამ დაადგინა შესასრულებელი ვალდებულების ოდენობა ეროვნულ ლარში, თუმცა სასამართლოს დასკვნები ემყარება სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის აშშ დოლარის გაცვლით კურსს ლართან მიმართებაში, მაშინ, როდესაც, მოსარჩელემ წარადგინა მტკიცებულებები და სარჩელში აღნიშნა საქონლის თურქულ ლირაში მიწოდების ფაქტის შესახებ და თავად გადაწყვეტილებით პალატამ დაადგინა სწორედ 528 010,38 თურქული ლირის ღირებულების პროდუქციის მიწოდების ფაქტი. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს შპს „ვ-ი 2009-ის“ პრეტენზიას დაკისრებული თანხის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ სასამართლოს მსჯელობა არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი შესწავლა-ანალიზიდან (სსსკ-ის 105-ე მუხლი).

1.12. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ როგორც გ. ს-ი, ისე შპს „G-R 2012“ სადავოდ ხდიან სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას პროცესის ხარჯების თაობაზე. დავის განხილვის ამ ეტაპზე საკასაციო პალატა პროცესის ხარჯების ნაწილში წარმოდგენილ პრეტენზიათა საფუძვლიანობას ვერ შეამოწმებს, ვინაიდან წინამდებარე განჩინების თანახმად, საქმე ხელახლა განსახილველად უბრუნდება ქვემდგომ სასამართლოს, თუმცა, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ამ საკითხის გადაწყვეტისას დასადგენ გარემოებათა წრეზე და მათი სამართლებრივი შეფასებისათვის მნიშვნელობის მქონე რამდენიმე პრაქტიკულ საკითხზე: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის V თავი ეძღვნება პროცესის ხარჯებს. საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოსგარეშე ხარჯები. იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით განმარტებულია, თუ რას შეადგენს თითოეული მათგანი. კერძოდ, სასამართლო ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები, ხოლო სასამართლოსგარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები. სახელმწიფო ბაჟი წარმოადგენს სახელმწიფო ბიუჯეტში სავალდებულო შესატანს. რაც შეეხება საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ ხარჯებს, მათი ამომწურავი ჩამონათვალი მოცემულია საპროცესო კოდექსის 44-ე მუხლში, რომლის თანახმადაც, საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯებია: მოწმეების, სპეციალისტებისა და ექსპერტებისათვის მისაცემი თანხები; თარჯიმნად მოწვეული პირებისათვის მისაცემი თანხები; ადგილობრივ დათვალიერებებზე გაწეული ხარჯები; სასამართლოს დავალებით ფაქტების კონსტატაციაზე გაწეული ხარჯები; მოპასუხის მოძებნის ხარჯები; სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებული ხარჯები; ადვოკატისათვის სახელმწიფო სალაროდან გადახდილი თანხები; სპეციალურ საექსპერტო დაწესებულებაში სასამართლო ექსპერტიზის ჩატარების ხარჯები. ამდენად, მითითებული მუხლის ანალიზის საფუძველზე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები მოიცავს იმ პირებისათვის ასანაზღაურებელ ხარჯებს, რომლებიც დახმარებას უწევენ სასამართლოს (მოწმეები, სპეციალისტები, ექსპერტები, თარჯიმნები და ა.შ.). მოგებული მხარის სასარგებლოდ წაგებული მხარისათვის პროცესის ხარჯების დაკისრების სამართლებრივი საფუძვლები მოცემულია საპროცესო კოდექსის 53-ე და 54-ე მუხლებში. ზოგადი პრინციპი ასეთია _ იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. საკასაციო პალატა მხარეთა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ საპროცესო კანონმდებლობა პროცესის ხარჯების საკითხის განხილვის თაობაზე რაიმე სპეციალური წარმოების სახეს არ იცნობს, გარდა 261-ე მუხლით დადგენილი შემთხვევებისა, ამასთან, სასამართლოს ყოველთვის შეუძლია გამოიტანოს გადაწყვეტილება პროცესის ხარჯების თაობაზე, თუკი ამას მხარეები მოითხოვენ და დაადასტურებენ სათანადო მტკიცებულებებით. სასამართლოსთვის მინიჭებული ამგვარი ლეგიტიმური უფლება გამომდინარეობს საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-5 ნაწილის დებულებიდან, რომლის მიხედვითაც, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი უნდა შეიცავდეს სასამართლოს მითითებას სასამართლო ხარჯების განაწილების თაობაზე. საპროცესო ხარჯების განაწილება მხარეთა შორის ხდება თითოეულ ინსტანციის სასამართლოში ცალ-ცალკე და იმის მიხედვით, თუ როგორ შეცვლის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილებას, ამას მოჰყვება პროცესის ხარჯების განაწილების ცვლილებაც. ამდენად, საკასაციო პალატის შეფასებით, ვინაიდან არსებობს დავის გადაწყვეტასთან ერთად იმავე დავაზე გაწეული ხარჯების დაბრუნების სამართლებრივი მექანიზმი, ხოლო საპროცესო კანონი სპეციალურ რეგულაციას არ იცნობს, მხარეებმა პროცესის ხარჯების დაბრუნების (მეორე მხარისათვის მათ სასარგებლოდ დაკისრება) შესახებ უნდა მიუთითონ ძირითად სასარჩელო მოთხოვნასთან ერთად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ივარაუდება, რომ მათ პრეტენზია პროცესის ხარჯებთან დაკავშირებით არ გააჩნიათ. ამასთან, მხარეებს არ უნდა შეეზღუდოთ პროცესის ხარჯების მოთხოვნის უფლება საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ, ან საქმის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, თუკი ხარჯების საკითხი სწორედ საქმის განხილვის ამ სტადიაზე წარმოიშვა და მანამდე მხარისთვის ამ ფაქტის შესახებ ობიექტურად ცნობილი ვერ იქნებოდა. მართლმსაჯულების განხორციელებასთან დაკავშირებული პროცესის ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამგვარი მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (იხ: ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“). სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“). ამდენად, სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო პალატამ უნდა შეაფასოს მხარეთა პრეტენზიები პროცესის ხარჯების თაობაზე და საპროცესო კოდექსის V თავით დადგენილი პრინციპების დაცვით გადაწყვიტოს მათი საფუძვლიანობა (იხ. სუსგ-ებები: №ას-792-1114-07, 11 თებერვალი, 2008 წელი; №ას-330-315-2015, 29 ივნისი, 2015 წელი; №ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014 წელი).

1.13. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. მოცემული ნორმების ანალიზისა და წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, ქვემდგომმა სასამართლომ უნდა დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და ამის შემდგომ გადაწყვიტოს უფლების საკითხი.

2. სასამართლო ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. ს-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. შპს „G-R 2012-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

3. შპს „ვ-ი 2009-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

4. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

5. შპს „G-R 2012-ის“ საკასაციო საჩივარი ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 13 მაისის საოქმო განჩინების გაუქმების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

6. გ. ს-ისა და შპს „G-R 2012-ის“ საკასაციო საჩივრებზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია, ხოლო შპს „ვ-ი 2009-ს“ სახელმწიფო ბაჟის _ 8 000 ლარის გადახდა გადავადებული აქვს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.

7. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე