№ას-194-181-2015 13 ნოემბერი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – დ. გ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ფ-ა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის საპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 19 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. დ. გ-ემ სარჩელი აღძრა მ. ფ-ას მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2007 წლის 31 მაისს, ნოტარიუს მ. ფ-ას სანოტარო ბიუროში გაფორმებული იქნა საკუთრების მინდობის № 1-5379 სანოტარო აქტი, რომლის საფუძველზეც გ. მ-ს მიენიჭა ა. მ-ის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების, მდებარე: ქ. თბილისი, თ-ის მე-... მ/რ, მე-... კვარტ. კორპ. №..., ბ, №...-ის მართვისა და განკარგვის, მათ შორის, იპოთეკით დატვირთვის უფლებამოსილება

3. 2007 წლის დეკემბერში, გაზეთ ,,სიტყვა და საქმის’’ მეშვეობით, სადაც მოსარჩელეს გამოქვეყნებული ჰქონდა განცხადება, რომ გაასესხებდა ფულს, დ. გ-ეს დაუკავშირდა გ. მ-ი და უთხრა, რომ იგი მისგან ისესხებდა თანხას, რაზედაც გადაუხდიდა ყოველთვიურ სარგებელს 3%-ის ოდენობით.

4. 2007 წლის 08 დეკემბერს, ნოტარიუს ფ-ას მიერ დამოწმებული 2007 წლის 31 მაისის №1-5379 ყალბი სანოტარო აქტის გამოყენებით, ნოტარიუს თ. გ-ის სანოტარო ბიუროში გ. მ-სა (როგორც ა. მ-ის მინდობილი პირი) და დ. გ-ეს შორის სამი თვის ვადით გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც გ-ემ მ-ს გადასცა სესხის სახით 19 800 აშშ დოლარი, რომლის უზრუნველსაყოფადაც იპოთეკით დაიტვირთა გ. მ-ის დედის, ა. მ-ის საკუთრებაში რიცხული ზემოხსენებული უძრავი ქონება.

5. მოსარჩელის მითითებით, როდესაც მან სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ მიმართა საჯარო რეესტრის სარეგისტრაციო სამსახურს მისი დარეგისტრირების მიზნით, შეიტყო, რომ გ. მ-ის მიერ წარმოდგენილი მინდობილობა იყო ყალბი. აღნიშნულთან დაკავშირებით, ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს სს სამმართველოს მე-2 განყოფილებამ დაიწყო გამოძიება. №007075730 სისხლის სამართლის საქმეზე გ-ე ცნობილ იქნა დაზარალებულად. გამოძიებით დადგინდა, რომ მინდობილობის გაფორმების დროისთვის ა. მ-ი იყო გარდაცვლილი. 2009 წლის 25 მარტის განაჩენით გ. მ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ სსსკ-ის 180-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ’’ და ,,გ’’ ქვეპუნქტებით, სსსკ-ის 362-ე მუხლის პირველი ნაწილით და 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ’’ ქვეპუნქტით.

6. მოსარჩელის აზრით, ნოტარიუს ფ-ას მიერ არ მოხდა პიროვნების იდენტიფიცირება და მის მიერ სამსახურებრივი უფლებამოსილებისადმი გულგრილი დამოკიდებულების შედეგად არაერთ ადამინს, მათ შორის, მოსარჩელეს მიადგა მატერიალური ზიანი.

7. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მის მიერ პირის იდენტიფიკაცია მოხდა სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის მე-6 მუხლის ,,გ’’ ქვეპუნქტის შესაბამისად, თუმცა იგი გ. მ-ის მიერ შეყვანილ იქნა შეცდომაში, რომელიც ფ-ის ცნობილი გახდა 2007 წლის 11 დეკემბერს, რის შემდეგაც მან დაუყოვნებლივ მიმართა საჯარო რეესტრს განცხადებით და მოითხოვა მის მიერ დამოწმებული მინდობილობით გათვალისწინებული უფლებების მ-ის შეწყვეტა. შესაბამისად, მოპასუხის მხრიდან სამსახურებრივი უფლებამოსილებისადმი გულგრილ დამოკიდებულებას არ ჰქონია ადგილი, რასაც ამტკიცებს აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, რომლითაც დადასტურებულია მხოლოდ გ. მ-ის ბრალი და სწორედ მის მიერ უნდა მოხდეს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, ხოლო ფ-ა კი, არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენს.

8. მოპასუხემ ასევე მიუთითა სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე და განმარტა, რომ ვინაიდან მოსარჩელემ თავისი დარღვეული უფლების შესახებ შეიტყო საჯარო რეესტრის 2007 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, მას გაშვებული აქვს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლით დადგენილი სასამართლოსთვის მიმართვის ვადა.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილებით დ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

10. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დ. გ-ემ.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 19 დეკემბრის განჩინებით დ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება.

12. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

13. ნოტარიუსმა მ. ფ-ამ 2007 წლის 31 მაისს დაამოწმა მინდობილობა, რომლითაც ა. მ-მა გ. მ-ს მიანიჭა მარწმუნებლის საკუთრებაში არსებული თბილისში, თ-ის მე-... მ/რ, მე... კვარტ. №... კორპუსში მდებარე №... ბინის თავისი შეხედულებისამებრ გასხვისების, დაგირავების, გაჩუქების უფლებამოსილება.

14. ზემოთ აღნიშნული მინდობილობის დამოწმების მომენტისათვის ა. მ-ი უკვე გარდაცვლილი იყო (გარდაიცვალა 2007 წლის 16 თებერვალს), რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი, 2009 წლის 25 მარტის სასამართლოს განაჩენით, საქმეზე N1/2707-08.

15. 2007 წლის 31 მაისის მინდობილობის გამოყენებით, გ. მ-სა (როგორც ა. მ-ის მინდობილ პირს) და დ. გ-ეს შორის 2007 წლის 8 დეკემბერს დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება სამი თვის ვადით, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელემ გ. მ-ს სესხის სახით გადასცა 19 800 აშშ დოლარი. მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა გ. მ-ის დედის, ა. მ-ის საკუთრებაში რიცხული საცხოვრებელი ბინა მდებარე: ქ. თბილისი, თ-ის მე-... მ/რ, მე-... კვარტალი, კორპ. №..., ბ. №....

16. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2007 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შეწყდა სარეგისტრაციო წარმოება ზემოთ მითითებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების რეგისტრაციის თაობაზე. აღნიშნულის საფუძველი გახდა ნოტარიუს მ. ფ-ას 2007 წლის 11 დეკემბრის განცხადება, რომლითაც საჯარო რეესტრს ეცნობა 2007 წლის 31 მაისის მინდობილობის სიყალბის შესახებ.

17. სისხლის სამართლის საქმეზე №007075730, დ. გ-ე ცნობილ იქნა დაზარალებულად, ხოლო 2009 წლის 25 მარტის განაჩენით გ. მ-ი დაუსწრებლად იქნა ცნობილი დამნაშავედ და სასჯელის სახით შეეფარდა თავისუფლების აღკვეთა 33 წლის ვადით.

18. „საქართველოს მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის“ 2008 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა დ. გ-ის საარბიტრაჟო პრეტენზია, გაუქმდა დ. გ-სა და გ. მ-ს შორის 2007 წლის 8 დეკემბერს დადებული სესხის ხელშეკრულება და მოპასუხეს დაეკისრა სესხის, პროცენტის და პირგასამტეხლოს გადახდა, ხოლო 2008 წლის 11 იანვრის გადაწყვეტილებით, დ. გ-ის საარბიტრაჟო პრეტენზიის უზრუნველყოფის მიზნით ყადაღა დაედო გ. მ-ის კუთვნილ უძრავ ქონებას.

19. „საქართველოს მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის“ 2008 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილებით დადგენილი მოთხოვნა ვერ დაკმაყოფილდა, რადგან მოვალეს არ გააჩნდა ქონება. სააღსრულებო ფურცელი დაუბრუნდა კრედიტორს.

20. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია ნოტარიუსის მიერ სამსახურეობრივი უფლებამოსილების არაჯეროვანი შესრულების გამო მისთვის ზიანის მიყენების თაობაზე და განმარტა, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებით - თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 25 მარტის განაჩენით (სისხლის სამართლის საქმეზე N1/2707-08) დგინდება, რომ დ. გ-ის 19 800 აშშ დოლარის ოდენობით ზიანის მიყენება გამოწვეულია გ. მ-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულით. კერძოდ, გ. მ-ი დანაშაულებრივი გზით დაეუფლა დ. გ-ის კუთვნილ თანხას 19 800 აშშ დოლარს. შესაბამისად, ამ მტკიცებულებით პალატამ დაადგინა, რომ სწორედ გ. მ-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულის შედეგად დ. გ-ემ დაკარგა 19 800 აშშ დოლარი. ამასთან, დ. გ-ემ თანხის დაბრუნების მოთხოვნით საარბიტრაჟო სასამართლოს 2008 წლის 11 იანვარს მიმართა სწორედ გ. მ-ის (და არა მ. ფ-ას) მიმართ, რისი უზრუნველყოფისთვისაც 2008 წლის 11 იანვრის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით დაყადაღდა მოპასუხე გ. მ-ის კუთვნილი ქონებაც (იხ. ტ.1, ს.ფ. 84).

21. გარდა ამისა, პალატამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ 2007 წლის 31 მაისს ა. მ-ის სახელით გაცემული მინდობილობის (გაყალბებული მინდობილობა) შედგენისას, მართლია, ნოტარიუსმა მ. ფ-ამ დაუშვა შეცდომა, რამდენადაც როგორც აღმოჩნდა ამ დროისათვის ა. მ-ი უკვე გარდაცვლილი იყო და მისი სახელით გასცა მინდობილობა, თუმცა ეს შეცდომა განაპირობა არა თავად ნოტარიუსის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებამ (მაგ: არასწორი სანოტარო მოქმედების განხორციელებამ), არამედ გ. მ-ის მიერ ჩადენილმა დანაშაულმა, რაც კონკრეტულად გამოიხატა იმაში, რომ 2007 წლის 31 მაისს გ. მ-ი და დაუდგენელი პირი მივიდნენ ნოტარიუს მ. ფ-ას სანოტარო ბიუროში და ნოტარიუსის შეცდომაში შეყვანის მიზნით, გ. მ-მა დაუდგენელი პირი ნოტარიუს მ. ფ-ას წარუდგინა, როგორც ა. მ-ი. ამასთან, წარუდგინა გარდაცვლილი ა. მ-ის სახელზე გაცემული პასპორტი.

22. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ნოტარიუსის მიერ 2007 წლის 31 მაისის მინდობილობის დამოწმების, ამ მინდობილობის გაცემის კანონიერების და ნოტარიუსის კონკრეტული ქმედების შეფასებისათვის (არის თუ არა ნოტარიუსის ქმედება მართლსაწინააღმდეგო) განმსაზღვრელია არა ის გარემოება, თუ რატომ ვერ მიხვდა ნოტარიუსი მისი შეცდომაში შეყვანის შესახებ დამნაშავის განზრახვას და რატომ ვერ ამოიცნო მისთვის წარდგენილი პირის სიყალბე, არამედ განმსაზღვრელია ამ კონკრეტული სანოტარო ქმედების განხორციელებისათვის კანონით დადგენილ მოთხოვნებთან ნოტარიუსის მიერ პრაქტიკულად განხორციელებული ქმედების შესაბამისობა.

23. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში საკითხის სწორი შეფასებისათვის მნიშვნელოვანია იმის დადგენა, მინდობილობის დამოწმების შესახებ სანოტარო მოქმედების განხორციელებისას დაარღვია თუ არა მ. ფ-ამ კანონის მოთხოვნები და თუკი ასეთს ჰქონდა ადგილი, გამოიწვია თუ არა ამ დარღვევამ უშუალოდ მინდობილობის სიყალბე.

24. სააპელაციო პალატის აზრით, ამ კუთხით პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიუთითა „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის დანაწესზე, რომლის თანახმად, სანოტარო მოქმედების შესრულების დროს ნოტარიუსი და სხვა თანამდებობის პირი, რომლებიც სანოტარო მოქმედებას ასრულებენ, პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტების მიხედვით ადგენენ იმ პირების ან მათი წარმომადგენლების ვინაობას, რომლებიც ითხოვენ სანოტარო მოქმედების შესრულებას.

25. სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მ. ფ-ამ მისთვის წარდგენილი ა. მ-ის პასპორტის საფუძველზე მოახდინა გ. მ-ის მიერ მასთან მიყვანილი ქალბატონის იდენტიფიკაცია. რამდენადაც გ. მ-ს განზრახული ჰქონდა გარდაცვლილი დედის (ა. მ-ის) სახელით თავის სასარგებლოდ მინდობილობის გაცემა, ე.ი. მინდობილობის გაყალბება, ცხადია, რომ ნოტარიუსისათვის მის მიერ დედამისის სახელით წარდგენილი ქალბატონი უნდა ყოფილიყო შეძლებისდაგვარად გარეგნულად მიმსგავსებული. შესაბამისად, მ. ფ-ას ის განმარტება (იხ. სისხლის სამართლის საქმეზე მოწმის სახით მ. ფ-ას დაკითხვის ოქმის მასალები, ტ. 1. ს.ფ. 44), რომ მას ა. მ-ის პასპორტში არსებული სურათთან შედარებისას ერთი წამითაც არ მიუჩნევია საეჭვოდ, რომ მისთვის წარდგენილი პირი ნამდვილად ა. მ-ი იყო, სააპელაციო სასამართლომ სარწმუნოდ მიიჩნია. შესაბამისად, აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის ის პრეტენზია, რომ პირის იდენტიფიცირების ჯეროვნად განხორციელების შემთხვევაში ნოტარიუსი უნდა მიმხვდარიყო, რომ ა. მ-ის სახელით მისთვის წარდგენილი პირი არ იყო ა. მ-ი. პალატამ აღნიშნა, რომ ეს პრეტენზია გასაზიარებელი იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუკი იგი გამყარებული იქნებოდა კონკრეტული ფაქტებით. მაგ: თუკი წარმოდგენილი იქნებოდა ა. მ-ის პასპორტში არსებულ სურათსა და ნოტარიუსისათვის წარდგენილი ქალბატონის გარეგნულ, ვიზუალურ მონაცემებში იმდენად აშკარა და თვალსაჩინო განსხვავებები (მაგ. სხვადასხვაგვარი სახის მოყვანილობა და ა.შ.), რომელიც ადვილად მისახვედრი და გამოსაცნობი იქნებოდა სპეციალური ცოდნის არმქონე ადამიანისთვისაც კი.

26. აღნიშნული მსჯელობიდან და მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე პალატა მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ნოტარიუსის (მ. ფ-ას) ქმედებაში არ იკვეთება მართლწინააღმდეგობა და კონკრეტულ შემთხვევაში ნოტარიუსის მიერ დაშვებული შეცდომა (გაყალბებული მინდობილობის გაცემა) განაპირობა არა თავად ნოტარიუსის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებამ (მაგ: არასწორი ან/და არაჯეროვანი სანოტარო მოქმედების განხორციელებამ), არამედ გ. მ-ის მიერ ჩადენილმა დანაშაულმა.

27. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის საასმართლომ მხარეთა უფლება მოვალეობების განსაზღვრისა და დავის სწორი გადაწყვეტისათვის მართებულად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 992–ე მუხლი, რომლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. მოხმობილი ნორმის ანალიზიდან გამომდინარე პალატამ განმარტა, რომ ზიანის ანაზღაურების შესახებ სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის სახეზე უნდა იყოს ამ მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების ერთობლიობა. კერძოდ: 1) ზიანი; 2) მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; 3) მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის და 4) პირის ბრალეულობა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ ჩამოთვლილ წინაპირობათაგან ერთ-ერთის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების შესახებ პასუხისმგებლობის საფუძველს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102–ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე კი ზიანის, მიზეზობრივი კავშირის და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შესახებ გარემოებათა მტკიცების ტვირთი აკისრია მოსარჩელეს.

28. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მართალია, ნოტარიუსმა მ. ფ-ამ დაუშვა შეცდომა, რაც გამოიხატა ყალბი მინდობილობის გაცემაში (დამოწმებაში), თუმცა რამდენადაც ეს შეცდომა განაპირობა არა თავად ნოტარიუსის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებამ (მაგ: არასწორი ან/და არაჯეროვანი სანოტარო მოქმედების განხორციელებამ), არამედ გ. მ-ის მიერ ჩადენილმა დანაშაულმა, პალატამ მიიჩნია, რომ გაყალბებული მინდობილობის გამოყენებით დ. გ-ის 19 800 აშშ დოლარის ოდენობით ზიანის მიყენებაში არ არსებობდა მ. ფ-ას მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არარსებობა კი, თავის მხრივ, გამორიცხავდა მ. ფ-ის დ. გ-ის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღურების შესახებ პასუხისმგებლობის დაკისრების სამართლებრივ შესაძლებლობას.

29. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე დ. გ-ემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით:

30. სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი, რომელიც კონკრეტულად ადგენს, რომ ზიანის მიმყენებლი პირი ვალდებულია აუნაზღუროს პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიყენებული ზიანი. აღნიშნული ნორმით განსაზღვრულია არამარტო მართლსაწინააღმდეგო და განზრახი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, არამედ უნდა ანაზღაურდეს გაუფრთხილებლობით მიყენებული ზიანიც.

31. აქედან გამომდინარე, მართალია ნოტარიუს მ. ფ-ას არ ჰქონდა მართლსაწინააღმდეგო განზრახვა, თუმცა მისი გაუფრთხილებელი ქმედების შედეგად დ. გ-ეს მიადგა ზიანი 19 800 დოლარის ოდენობით. ,,ნოტარიატის შესახებ’’ საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის თანახმად, თავისი სამსახურებრივი უფლებამოსილების შესრულებისას ნოტარიუსს ევალება მოახდინოს იმ პირის იდენტიფიცირება, რომელიც სანოტარო მოქმედების შესრულებას მოითხოვს, რაც მოცემულ შემთხვევაში ნოტარიუსმა ვერ/არ მოახდინა. შესაბამისად, კასატორის აზრით, სახეზეა ნოტარიუსის გაუფრთხილებელი ბრალეულობა, რაც ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას წარმოშობს.

32. საკასაციო საჩივრის ავტორი არ ეთანხმება სასამართლო გადაწყვეტილებაში განვითარებულ მსჯელობას, რომ რადგან მ. ფ-ას შეცდომა არ იყო განპირობებული ნოტარიუსის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, არ არსებობდა მისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ კასატორი მიუთითებს ,,ნოტარიატის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტზე, რომლის შესაბამისად, ნოტარიუსი პასუხს აგებს თავისი სამსახურებრივი საქმიანობით მიყენებული ზიანისათვის. ამავე კანონის 22-ე მუხლის შესაბამისად კი, ნოტარიუსს ეკისრება ქონებრივი პასუხისმგებლობა ზიანისათვის, რომელიც გამოიწვია მისმა განზრახმა ან გაუფრთხილებელმა ქმედებამ. ამრიგად, უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ განზრახი, არამედ გაუფრთხილებლობით მიყენებული ზიანიც.

33. საკასაციო საჩივრის ავტორი ასევე დაუსაბუთებლად მიიჩნევს სააპელაციო პალატის მსჯელობას ნოტარიუსისათვის გ. მ-ის მიერ წარდგენილი პირის სავარაუდო გარეგნულ მსგავსებასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ აღნიშნული პიროვნების ვინაობა დღემდე დაუდგენელია.

34. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 20 თებერვლის განჩინებით დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

35. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

36. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

37. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი მართალია აკმაყოფილებს 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის მოთხოვნებს, თუმცა პალატა არ არის უფლებამოსილი არსებითად იმსჯელოს აღნიშნულზე შემდეგ გარემოებათა გამო:

38. საქმის მასალების შესწავლით დასტურდება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას მოპასუხე მ. ფ-ამ წარდგენილ შესაგებელში მიუთითა მოსარჩელე დ. გ-ის სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე და განმარტა, რომ ვინაიდან მოსარჩელემ თავისი დარღვეული უფლების შესახებ შეიტყო საჯარო რეესტრის 2007 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, მას გაშვებული აქვს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლით დადგენილი სასამართლოსთვის მიმართვის ვადა (იხ. ტ.1. ს.ფ. 78).

39. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ქვეშ იგულისხმება დრო, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომელიც თვლის, რომ მისი უფლებები დარღვეულია, შეუძლია მოითხოვოს უფლების სასამართლო წესით დაცვა. ამ ვადის გასვლა გავლენას ახდენს მატერიალური სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. თუმცა, მატერიალური უფლება ხანდაზმულობის ვადის გასვლასთან ერთად ავტომატურად არ ქარწყლდება. ამისათვის დაინტერესებულმა პირმა სასამართლოს უნდა განუცხადოს მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ, რომლის შემოწმების გარეშე სასამართლოს მხრიდან ისეთი მოქმედებების განხორციელება, როგორიცაა მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადგენა, აზრს კარგავს.

40. მნიშვნელოვანია იმ მომენტის ზუსტად განსაზღვრა, რომელიც უკავშირდება ხანდაზმულობის ვადის დადგენას. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ ხანდაზმულობის თაობაზე განმარტა შემდეგი: „სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შემოღებით კანონმდებელმა განსაზღვრა სამოქალაქო უფლების დაცვის გარკვეული ვადებით შეზღუდვის აუცილებლობა, რომელიც მყარ სამოქალაქო ბრუნვაზეა ორიენტირებული და მოთხოვნის ხანდაზმულობის ამა თუ იმ ვადის გასვლით მხარე კარგავს იმ სამართლებრივ ბერკეტებს, რომელთა საშუალებითაც მას შესაძლებლობა ჰქონდა, მოეხდინა მისი მოთხოვნის იძულებით აღსრულება. ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის აღწერილობითი ნაწილის მითითება - როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო, არ შეიძლება გაგებულ იქნას იმგვარად, რომ გარემოების შეტყობა რაიმე განსაკუთრებულ ფაქტს ან მოვლენას უნდა უკავშირდებოდეს, კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესი, პრაქტიკულად, ერთმანეთის თანმხვედრია და ორიენტირებულია კრედიტორის ობიექტურ აღქმაზე ვალდებულების დარღვევის მიმართ. ამასთანავე, მხოლოდ სუბიექტურ ფაქტორზე - უნდა შეეტყო, მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაყრდნობა, თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თავისებურებიდან გამომდინარე, პრაქტიკულად შეუძლებელია ობიექტური ფაქტორის განსაზღვრა (იხ. სუსგ №ას-547-515-2012, 11 ივნისი, 2012 წელი).

41. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. ამრიგად, სამოქალაქო კოდექსის აღნიშნული ნორმა სპეციალურად განსაზღვრავს დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებისათვის სასამართლოსთვის მიმართვის 3 წლიან ვადას.

42. მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებით დადგენილია და თავად მოსარჩელე დ. გ-ე ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ გ. მ-ან სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ მან მიმართა საჯარო რეესტრის სარეგისტრაციო სამსახურს აღნიშნული ხელშეკრულების დარეგისტრირების მიზნით, სადაც შეიტყო რომ გ. მ-ის მიერ წარმოდგენილი მინდობილობა იყო ყალბი. ამ გარემოების დასტურად კი მოსარჩელე მიუთითებს საჯარო რეესტრის 2007 წლის 17 დეკემბრის #012007197190-03 გადაწყვეტილებაზე (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 4, 29).

43. ამრიგად, საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ ნოტარიუს მ. ფ-ას მიერ ყალბი მინდობილობის დამოწმების თაობაზე დ. გ-ემ შეიტყო 2007 წლის 17 დეკემბერს. შესაბამისად, აღნიშნული მინდობილობის საფუძველზე სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება მოსარჩელეს (დ. გ-ს) წარმოეშვა 2007 წლის 17 დეკემბრიდან. ამდენად, მას სასამართლოთვის უნდა მიემართა აღნიშნული მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან 3 წლის განმავლობაში, ხოლო როგორც საქმის მასალებით დასტურდება დ. გ-ემ ნოტარიუს მ. ფ-ას მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სასამართლოს მიმართა 2013 წლის 15 ოქტომბერს, ანუ სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით.

44. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე